Անտեսելով թուրք մասոնների եւ Մարսելում Թուրքիայի հյուպատոսի թախանձագին խնդրանքը
Հ. ՉԱՔՐՅԱՆ
Ապրիլի 24-ին Փարիզի Կոմիտասի արձանին հարող Կոնկորդ հրապարակում ֆրանսահայերի նախաձեռնությամբ կազմակերպված Մեծ եղեռնի զոհերի ոգեկոչման հանրահավաքին Ֆրանսիայի Մասոնական Մեծ Արեւելք օթյակի մեծ վարպետ Ժան-Միշել Քիյարդեի մասնակցությունն ու առավել եւս ժխտողականության համար թուրքական իշխանություններին դատապարտող խիստ ելույթը ծանր կացության մեջ էին դրել թուրք մասոններին: Ելույթի առնչությամբ հատկապես անհանգստացել էր Թուրքիայի ազատ մասոնների մեծ օթյակը, որովհետեւ ներկայացնում է ֆրանսիական դպրոցը, իսկ մյուսը՝ Թուրքիայի ազատ եւ ընդունված մասոնների մեծ օթյակը, առանց այդ էլ խճճված է ներքին խնդիրներով: Ավելին, երկու տարի առաջ այցելելով Թուրքիա՝ «երկրում Հայոց ցեղասպանության ճանաչմանը նպաստելու» պահանջով, մեծ վարպետը դիմել է հենց ֆրանսիական դպրոցը ներկայացնող օթյակին:
«Ազգը» ապրիլի 18-ի եւ 26-ի համարներում անդրադարձել էր Ֆրանսիայի մասոնների մեծ վարպետ Քիյարդեի ինչպես Թուրքիայում Հայոց ցեղասպանության ճանաչմանը նպաստելու նախաձեռնությանը, այնպես էլ Փարիզի Կոմիտասի արձանի առջեւ ունեցած ելույթին: Պարզվում է, մեծ վարպետի այդ ելույթը որոշված է եղել վաղօրոք: Այդ հարցը նույնիսկ որպես օրակարգի խնդիր քննարկվել է ապրիլի 17-19-ին Մարսելում գումարված «Միջերկրականի մասոնական միության» խորհրդաժողովում, որտեղ Թուրքիայի ազատ մասոնների մեծ օթյակի մեծ վարպետ Մեթին Անսենի տեղակալները Ֆրանսիայի Մասոնական Մեծ Արեւելք օթյակի մեծ վարպետ Ժան-Միշել Քիյարդեին մեկ անգամ եւս խնդրել են, որ ապրիլի 24-ին ելույթ չունենա, սակայն նրանց խնդրանքը կտրականապես մերժվել է: Մեծ վարպետը խնդրանքի համար հանդիմանել է նաեւ խորհրդաժողովի մասնակից թուրք մասոններին:
Ավելին, «Միջերկրականի մասոնական միության» խորհրդաժողովի ավարտին տրված հանդիսավոր ճաշկերույթին թուրք մասոնները հրավիրել են Մարսելում Թուրքիայի հյուպատոս Օզեր Այդանին եւ այնպես են դասավորել, որ նա սեղան նստի մեծ վարպետ Քիյարդեի կողքին: Հյուպատոսը, ինչպես ապրիլի 28-ի համարում նշել է «Զաման» թերթը, ճաշկերույթի ողջ ընթացքում մեծ վարպետին բացատրել է, թե Թուրքիան որքան զգայուն է Հայոց ցեղասպանության հարցում, փորձելով համոզել նրան, որ հրաժարվի ապրիլի 24-ին Փարիզում նախատեսվող ելույթից:
Ճաշկերույթից հետո Մարսելում թուրք մասոնները նույնիսկ հայտարարել են, որ մեծ վարպետ Քիյարդեն կմասնակցի Մեծ եղեռնը խորհրդանշող Կոմիտասի արձանի մոտ նախատեսվող միջոցառմանը, առանց ելույթ ունենալու, սակայն՝ ապարդյուն: «Զամանի» վկայությամբ, Ֆրանսիայի Մասոնական Մեծ Արեւելք օթյակի մեծ վարպետը ապրիլի 24-ին Փարիզում ոչ միայն ելույթ է ունեցել, այլեւ ելույթը սկսել է «Ես էլ եմ հայ» արտահայտությամբ եւ Հայոց ցեղասպանության ճանաչմանը ամեն կերպ աջակցելու խոստում տվել հայերին:
«Զամանը» կենտրոնական թերթ է: Սակայն Թուրքիայում հրատարակվում են նաեւ այլ խոշոր թերթեր, որոնք ոչ պակաս կենտրոնական են: Հատկանշական է, որ դրանցից ոչ մեկը չի անդրադառնում Հայոց ցեղասպանության ճանաչմանը, այն էլ Թուրքիայում, նպաստելու Ֆրանսիայի Մասոնական Մեծ Արեւելք օթյակի մեծ վարպետ Ժան-Միշել Քիյարդեի նախաձեռնությանը, ոչ էլ հայերին տված խոստումի առնչությամբ փորձում են քննադատել նրան: Մինչդեռ Քիյարդեն սովորական գործիչ չէ, ունի իր խոստումը կատարելու լայն հնարավորություններ, որոնց օգտագործումը Ցեղասպանության հարցում անկյուն է խցկելու Թուրքիային
Wednesday, April 30, 2008
Tuesday, April 29, 2008
ՍՊԱՌՎՈՒՄ ԵՆ ԹՈՒՐՔԱԿԱՆ ԺԽՏՈՂԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԴԻՐՔԵՐԸ
Թուրքիայում Հայոց ցեղասպանությունը դատապարտող գիտնականներին միանում են հասարակական կազմակերպություններ
Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչումը սպառման եզրին է կանգնեցրել թուրքական ժխտողականության դիրքերը: Թեեւ Թուրքիայի իշխանությունները ժխտողականությունից չեն հրաժարվում, սակայն ճանաչման գործընթացի ծավալումը կասեցնելու հրամայականով անընդմեջ դիմում են անհեռանկարային հակաքայլերի: Այս պայմաններում «հայկական բանաձեւերի» չեզոքացումը որպես առաջնահերթ խնդիր, անընդմեջ զբաղեցնում է Անկարայի քաղաքական օրակարգը, որը նպաստում է Հայոց ցեղասպանության հարցի ակտիվ արծարծմանը երկրում: Վերարծարծման պայմաններում, ինչ խոսք, աճում է հարցի նկատմամբ հասարակական հետաքրքրությունը, իսկ դա նախադրյալներ է ստեղծում, որ Հայոց ցեղասպանությունը Թուրքիայում դատապարտող առանձին թուրք գիտնականներին միանան նաեւ թուրքական հասարակական որոշ կազմակերպություններ:
Կազմակերպությունների պարագայում խոսքն առաջին հերթին վերաբերում է Մարդու իրավունքների միության Ստամբուլի մասնաճյուղին, որը Մեծ եղեռնի զոհերի ոգեկոչման օրը կազմակերպել էր սեմինար «Ի՞նչ տեղի ունեցավ ապրիլի 24-ին» թեմայով: «Ազգը» ապրիլի 23-ի համարում տեղեկացնելով այդ մասին, նշել էր, որ սեմինարը կազմակերպվում է Ստամբուլի Բիլգի համալսարանում, աշխատանքներին կմասնակցի նաեւ Լոնդոնի «Կոմիտաս» ինստիտուտի տնօրեն Արա Սարաֆյանը:
Լոնդոնաբնակ մեր հայրենակիցը սեմինարի ելույթում, ինչպես նշել են «Միլիեթն» ու «Ռադիկալը», ասել է. «Ապրիլի 24-ը «Իթթիհադ վե Թերաքքի» կուսակցության քաղաքական դավադրությունն էր, որը Անատոլիայի հայերի բնաջնջման սկզբնավորումն էր»: Սեմինարը բացել է Մարդու իրավունքների միության Ստամբուլի մասնաճյուղի ղեկավար Գյուլսերեն Յոլերին: Նա, արձանագրելով այն փաստը, որ առ այսօր Թուրքիան չի ճանաչում հայերի ցեղասպանությունը, ոչ էլ իշխանություններն են հնարավորություն տալիս հարցի քննարկմանը, քննադատել է ժխտողականությունը:
Մարդու իրավունքների միության նախկին փոխնախագահ Էրեն Քեսքինը ավելացրել է. «Մարդիկ չկարողացան ապրել հայրենի հողում, ոչ էլ այնտեղ մեռան: Միմյանց հետ թշնամացրին քրդին, թուրքին, հային, հույնին, որոնք դրկից հարեւաններ էին: Հարատեւում է իթթիհադական մտայնությունը: Առանց վերաքննելու «Իթթիհադ վե Թերաքքիի», «Թեշքիլաթ-ը Մահսուսայի», «Էրգենեքոնի» գործունեությունը առաջ գնալ չենք կարող»:
Հայտնի հրատարակիչ եւ մարդու իրավունքների պաշտպան Ռագըփ Զարաքոլուն նշել է, որ ապրիլի 24-ը նախադեպ էր մեր ժամանակներում այլ մտավորականների ձերբակալության համար, ապա եւ շարունակել է. «Երկրում կա տեսանելի եւ անտեսանելի պետություն, առկա է նաեւ «Թեշքիլաթ-ը Մահսուսան», դեռեւս գործում են օսմանյան պետական ծառայողները, որոնք չեն համակերպվում արդի պայմաններին: Մեր հասարակությունը ի վիճակի է համերաշխության հասնել, միայն թե իշխանությունները ստվեր չգցեն»:
Զեկուցողները, ըստ վերոհիշյալ թերթերի, ելույթ են ունեցել ավելի քան 300 հոգանոց լսարանի առջեւ: Թեեւ մասնակիցների ապահովության համար թուրքական ոստիկանությունը խիստ միջոցառումներ է կիրառել, այնուամենայնիվ սեմինարի աշխատանքները խանգարելու լուրջ փորձեր հավանաբար չեն եղել, այլապես մամուլը կարձագանքեր:
Խնդրո առարկա երկրորդ կազմակերպությունը «Առերեսում» միությունն է, որը ապրիլի 24-ին տարածել է «Մեծ եղեռն» վերնագրով հաղորդագրություն: Ի դեպ, Հայաստանի հանրային հեռուստատեսությունը «Հայլուր» ծրագրով անդրադարձավ հաղորդագրությանը: Այդ իսկ պատճառով կարելի էր, իհարկե, խուսափել կրկնությունից, եթե «Առերեսում» միության նախագահ Ջաֆեր Սոլգունի ստորագրությամբ այդ հաղորդագրությունը չուղարկվեր «Ազգի» խմբագրություն:
Հաղորդագրության մեջ խստագույնս դատապարտվում է Թուրքիայի ժխտողականության պետական քաղաքականությունը, նշվում է, որ անկախ 1915-ի իրադարձությունների բնութագրումից, մի ամբողջ ժողովուրդ անխնա բնաջնջվել է, որի հետքն անգամ չի մնացել աշխարհագրական տվյալ միջավայրում, ապա եւ անդրադարձ է կատարվում Հայոց ցեղասպանության հարցին, ընդգծելով. «Այս հարցը որեւէ առնչություն չունի «հողային պահանջի», «անջատողականության» կամ մեր ազգին «վիրավորելու» հետ: Դա մարդկության դեմ կատարված հանցագործության նկատմամբ խղճի դրսեւորման եւ արժանապատիվ կեցվածքի հարց է: Դա եղբայրական բարեկամ ժողովրդին պետության եւ թուրք ազգի անունից անկեղծորեն վշտակցելու եւ կատարվածի համար ոչ թե «ձեւական», այլ սրտանց ներողություն խնդրելու հարց է: «Առերեսում» միությունը սրտանց վշտակցում է հայ ժողովրդին եւ ժխտողականության անիծումը համարում է մարդկային պարտք»:
Ապրիլի 24-ին Ալի Էրթեմի եւ Բյուլենթ Գյուլի ստորագրությամբ տարածած հաղորդագրությունը «Ազգի» խմբագրություն է ուղարկել նաեւ Ֆրանկֆուրտում գործող «Միություն ընդդեմ ցեղասպանության» կազմակերպությունը, որի վերջին 10 տարիներում ավանդույթ դարձած ներկայությունն այս տարի Մեծ եղեռնի հուշահամալիրում ապահովեց գերմանաբնակ գրող, հրատարակիչ Ռեջեփ Մարաշլըն, մատուցելով հարգանքի տուրք անմեղ զոհերի հիշատակին:
ՀԱԿՈԲ ՉԱՔՐՅԱՆ
Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչումը սպառման եզրին է կանգնեցրել թուրքական ժխտողականության դիրքերը: Թեեւ Թուրքիայի իշխանությունները ժխտողականությունից չեն հրաժարվում, սակայն ճանաչման գործընթացի ծավալումը կասեցնելու հրամայականով անընդմեջ դիմում են անհեռանկարային հակաքայլերի: Այս պայմաններում «հայկական բանաձեւերի» չեզոքացումը որպես առաջնահերթ խնդիր, անընդմեջ զբաղեցնում է Անկարայի քաղաքական օրակարգը, որը նպաստում է Հայոց ցեղասպանության հարցի ակտիվ արծարծմանը երկրում: Վերարծարծման պայմաններում, ինչ խոսք, աճում է հարցի նկատմամբ հասարակական հետաքրքրությունը, իսկ դա նախադրյալներ է ստեղծում, որ Հայոց ցեղասպանությունը Թուրքիայում դատապարտող առանձին թուրք գիտնականներին միանան նաեւ թուրքական հասարակական որոշ կազմակերպություններ:
Կազմակերպությունների պարագայում խոսքն առաջին հերթին վերաբերում է Մարդու իրավունքների միության Ստամբուլի մասնաճյուղին, որը Մեծ եղեռնի զոհերի ոգեկոչման օրը կազմակերպել էր սեմինար «Ի՞նչ տեղի ունեցավ ապրիլի 24-ին» թեմայով: «Ազգը» ապրիլի 23-ի համարում տեղեկացնելով այդ մասին, նշել էր, որ սեմինարը կազմակերպվում է Ստամբուլի Բիլգի համալսարանում, աշխատանքներին կմասնակցի նաեւ Լոնդոնի «Կոմիտաս» ինստիտուտի տնօրեն Արա Սարաֆյանը:
Լոնդոնաբնակ մեր հայրենակիցը սեմինարի ելույթում, ինչպես նշել են «Միլիեթն» ու «Ռադիկալը», ասել է. «Ապրիլի 24-ը «Իթթիհադ վե Թերաքքի» կուսակցության քաղաքական դավադրությունն էր, որը Անատոլիայի հայերի բնաջնջման սկզբնավորումն էր»: Սեմինարը բացել է Մարդու իրավունքների միության Ստամբուլի մասնաճյուղի ղեկավար Գյուլսերեն Յոլերին: Նա, արձանագրելով այն փաստը, որ առ այսօր Թուրքիան չի ճանաչում հայերի ցեղասպանությունը, ոչ էլ իշխանություններն են հնարավորություն տալիս հարցի քննարկմանը, քննադատել է ժխտողականությունը:
Մարդու իրավունքների միության նախկին փոխնախագահ Էրեն Քեսքինը ավելացրել է. «Մարդիկ չկարողացան ապրել հայրենի հողում, ոչ էլ այնտեղ մեռան: Միմյանց հետ թշնամացրին քրդին, թուրքին, հային, հույնին, որոնք դրկից հարեւաններ էին: Հարատեւում է իթթիհադական մտայնությունը: Առանց վերաքննելու «Իթթիհադ վե Թերաքքիի», «Թեշքիլաթ-ը Մահսուսայի», «Էրգենեքոնի» գործունեությունը առաջ գնալ չենք կարող»:
Հայտնի հրատարակիչ եւ մարդու իրավունքների պաշտպան Ռագըփ Զարաքոլուն նշել է, որ ապրիլի 24-ը նախադեպ էր մեր ժամանակներում այլ մտավորականների ձերբակալության համար, ապա եւ շարունակել է. «Երկրում կա տեսանելի եւ անտեսանելի պետություն, առկա է նաեւ «Թեշքիլաթ-ը Մահսուսան», դեռեւս գործում են օսմանյան պետական ծառայողները, որոնք չեն համակերպվում արդի պայմաններին: Մեր հասարակությունը ի վիճակի է համերաշխության հասնել, միայն թե իշխանությունները ստվեր չգցեն»:
Զեկուցողները, ըստ վերոհիշյալ թերթերի, ելույթ են ունեցել ավելի քան 300 հոգանոց լսարանի առջեւ: Թեեւ մասնակիցների ապահովության համար թուրքական ոստիկանությունը խիստ միջոցառումներ է կիրառել, այնուամենայնիվ սեմինարի աշխատանքները խանգարելու լուրջ փորձեր հավանաբար չեն եղել, այլապես մամուլը կարձագանքեր:
Խնդրո առարկա երկրորդ կազմակերպությունը «Առերեսում» միությունն է, որը ապրիլի 24-ին տարածել է «Մեծ եղեռն» վերնագրով հաղորդագրություն: Ի դեպ, Հայաստանի հանրային հեռուստատեսությունը «Հայլուր» ծրագրով անդրադարձավ հաղորդագրությանը: Այդ իսկ պատճառով կարելի էր, իհարկե, խուսափել կրկնությունից, եթե «Առերեսում» միության նախագահ Ջաֆեր Սոլգունի ստորագրությամբ այդ հաղորդագրությունը չուղարկվեր «Ազգի» խմբագրություն:
Հաղորդագրության մեջ խստագույնս դատապարտվում է Թուրքիայի ժխտողականության պետական քաղաքականությունը, նշվում է, որ անկախ 1915-ի իրադարձությունների բնութագրումից, մի ամբողջ ժողովուրդ անխնա բնաջնջվել է, որի հետքն անգամ չի մնացել աշխարհագրական տվյալ միջավայրում, ապա եւ անդրադարձ է կատարվում Հայոց ցեղասպանության հարցին, ընդգծելով. «Այս հարցը որեւէ առնչություն չունի «հողային պահանջի», «անջատողականության» կամ մեր ազգին «վիրավորելու» հետ: Դա մարդկության դեմ կատարված հանցագործության նկատմամբ խղճի դրսեւորման եւ արժանապատիվ կեցվածքի հարց է: Դա եղբայրական բարեկամ ժողովրդին պետության եւ թուրք ազգի անունից անկեղծորեն վշտակցելու եւ կատարվածի համար ոչ թե «ձեւական», այլ սրտանց ներողություն խնդրելու հարց է: «Առերեսում» միությունը սրտանց վշտակցում է հայ ժողովրդին եւ ժխտողականության անիծումը համարում է մարդկային պարտք»:
Ապրիլի 24-ին Ալի Էրթեմի եւ Բյուլենթ Գյուլի ստորագրությամբ տարածած հաղորդագրությունը «Ազգի» խմբագրություն է ուղարկել նաեւ Ֆրանկֆուրտում գործող «Միություն ընդդեմ ցեղասպանության» կազմակերպությունը, որի վերջին 10 տարիներում ավանդույթ դարձած ներկայությունն այս տարի Մեծ եղեռնի հուշահամալիրում ապահովեց գերմանաբնակ գրող, հրատարակիչ Ռեջեփ Մարաշլըն, մատուցելով հարգանքի տուրք անմեղ զոհերի հիշատակին:
ՀԱԿՈԲ ՉԱՔՐՅԱՆ
Sunday, April 27, 2008
Scrutinizing Foreign-Funded
April 25, 2008
By Appo JABARIAN
Executive Publisher/Managing Editor
USA ARMENIAN LIFE Magazine
appojabarian@gmail.com
Upon my return from Armenia on April 14, I wrote a two-part commentary titled "Armenia: A View From Yerevan," and "Ter-Petrossyan: Armenian's No. 1 National Security Threat." The commentary's e-version featured the link to a televised statement by "Armenian-Americans for Stability in Armenia," which was presented by this writer on behalf of the committee.
Nearly two weeks ago, a supporter of Armenia posted that statement on YouTube and by April 18, it was already watched by over 500 viewers. Soon after my e-commentary was disseminated, the number of viewers jumped to over 1,000. By press time on April 22, the number had already reached 1,230. Some of the viewers posted remarks expressing their opinions on the statement. One video and 29 written responses were posted. The reactions ranged from high approval to high disapproval. There was nothing unusual. Several other responses came via e-mail.
All responses came from politically active individuals except the one that came from a very unlikely source. It came from a Non-Governmental Organization (NGO). On Monday, April 21, the editorial offices of USA Armenian Life Magazine received a letter titled "Repulse from Armenia!"
It said: "'Armenia[n] Life' exactly repeats the statements made by Kocharyan, and other barking 'puppies' like Tigran Torosyan or Aghvan Hovsepyan, but even in a more disapprobatory [sic] tones. These types of biased statements are more destabilizing rather than stabilizing, and forcing a thorny wedge between Armenia and Diaspora. Who gave you [Jabarian] the right to make an appeal on behalf of the Diasporan Armenians? Do you think that you are the 'Messiah' of the Nation? Your recent columns proved once again that you are paid prostitutes [sic] of Kocharyan-Serzh [Sargsyan] regime, and your publications remain at inferior level intended for 'hade bye's like you! -- P.S. 'Turkey Life' would be more appropriate to your bull s**t 'offline' magazine.…" -- It was signed "Ecological Academy NGO."
The website of "Ecological Academy NGO" describes its "mission statement" as follows: "'Ecological Academy' visualizes Armenia's future in sustainable and socio-economic development of the society, in parallel with environmental improvement and harmony. The ‘Ecological Academy’ is a non-profit, non-governmental organization that favors enhancement of environmental quality in the Republic of Armenia, advancement of environmental science and education, by carrying out educational, research, technical-advisory, project-appraisal, public-awareness-raising actions."
A brief research on the "Ecological Academy NGO" revealed that this particular NGO is financially linked to The Natural Capital Institute, a U.S.-based privately funded organization. The Institute boasts on its website: "Our donors choose to invest in the Fund because of our commitment to safeguarding their privacy."
The mere conflict of interest and action by the Ecological Academy raises a number of questions.
Is "Ecological Academy NGO" confounding its vision of "Armenia's future in sustainable and socio-economic development of the society, in parallel with environmental improvement and harmony" with its anti-Armenia political activities?
Are Ecological Academy's U.S. backers aware that their "Project" in Armenia is in fact conducting political opposition to the Armenian government as opposed to focusing on its "stated mission?"
Isn't Ecological Academy a non-profit organization that is exempted from income taxes, and as such is governed by the strict laws of Armenia?
Does one of the Armenian laws not explicitly bar NGO’s from any overt or covert political activity?
Speaking of NGO's in Armenia, there is no question that several NGO's are honest and genuine humanitarian enterprises. However, according to various reliable sources, there are a number of Armenian NGO's that are set up by foreign funds for the explicit purpose of covertly meddling in Armenia's internal political affairs. Is Ecological Academy one of these covert "NGO" operations?
Shall any of us be surprised to discover that certain NGO's are fronts for espionage and other treacherous activities, undermining the national security of a target nation -- in this case Armenia?
There is no question that Armenia's national security authorities are highly aware of the potential dangers presented by certain so-called NGO's. However, they may need to further step up their scrutiny of these foreign-funded NGO's.
By Appo JABARIAN
Executive Publisher/Managing Editor
USA ARMENIAN LIFE Magazine
appojabarian@gmail.com
Upon my return from Armenia on April 14, I wrote a two-part commentary titled "Armenia: A View From Yerevan," and "Ter-Petrossyan: Armenian's No. 1 National Security Threat." The commentary's e-version featured the link to a televised statement by "Armenian-Americans for Stability in Armenia," which was presented by this writer on behalf of the committee.
Nearly two weeks ago, a supporter of Armenia posted that statement on YouTube and by April 18, it was already watched by over 500 viewers. Soon after my e-commentary was disseminated, the number of viewers jumped to over 1,000. By press time on April 22, the number had already reached 1,230. Some of the viewers posted remarks expressing their opinions on the statement. One video and 29 written responses were posted. The reactions ranged from high approval to high disapproval. There was nothing unusual. Several other responses came via e-mail.
All responses came from politically active individuals except the one that came from a very unlikely source. It came from a Non-Governmental Organization (NGO). On Monday, April 21, the editorial offices of USA Armenian Life Magazine received a letter titled "Repulse from Armenia!"
It said: "'Armenia[n] Life' exactly repeats the statements made by Kocharyan, and other barking 'puppies' like Tigran Torosyan or Aghvan Hovsepyan, but even in a more disapprobatory [sic] tones. These types of biased statements are more destabilizing rather than stabilizing, and forcing a thorny wedge between Armenia and Diaspora. Who gave you [Jabarian] the right to make an appeal on behalf of the Diasporan Armenians? Do you think that you are the 'Messiah' of the Nation? Your recent columns proved once again that you are paid prostitutes [sic] of Kocharyan-Serzh [Sargsyan] regime, and your publications remain at inferior level intended for 'hade bye's like you! -- P.S. 'Turkey Life' would be more appropriate to your bull s**t 'offline' magazine.…" -- It was signed "Ecological Academy NGO."
The website of "Ecological Academy NGO" describes its "mission statement" as follows: "'Ecological Academy' visualizes Armenia's future in sustainable and socio-economic development of the society, in parallel with environmental improvement and harmony. The ‘Ecological Academy’ is a non-profit, non-governmental organization that favors enhancement of environmental quality in the Republic of Armenia, advancement of environmental science and education, by carrying out educational, research, technical-advisory, project-appraisal, public-awareness-raising actions."
A brief research on the "Ecological Academy NGO" revealed that this particular NGO is financially linked to The Natural Capital Institute, a U.S.-based privately funded organization. The Institute boasts on its website: "Our donors choose to invest in the Fund because of our commitment to safeguarding their privacy."
The mere conflict of interest and action by the Ecological Academy raises a number of questions.
Is "Ecological Academy NGO" confounding its vision of "Armenia's future in sustainable and socio-economic development of the society, in parallel with environmental improvement and harmony" with its anti-Armenia political activities?
Are Ecological Academy's U.S. backers aware that their "Project" in Armenia is in fact conducting political opposition to the Armenian government as opposed to focusing on its "stated mission?"
Isn't Ecological Academy a non-profit organization that is exempted from income taxes, and as such is governed by the strict laws of Armenia?
Does one of the Armenian laws not explicitly bar NGO’s from any overt or covert political activity?
Speaking of NGO's in Armenia, there is no question that several NGO's are honest and genuine humanitarian enterprises. However, according to various reliable sources, there are a number of Armenian NGO's that are set up by foreign funds for the explicit purpose of covertly meddling in Armenia's internal political affairs. Is Ecological Academy one of these covert "NGO" operations?
Shall any of us be surprised to discover that certain NGO's are fronts for espionage and other treacherous activities, undermining the national security of a target nation -- in this case Armenia?
There is no question that Armenia's national security authorities are highly aware of the potential dangers presented by certain so-called NGO's. However, they may need to further step up their scrutiny of these foreign-funded NGO's.
Friday, April 25, 2008
ՊԻՏԻ ԳԱՐ ՕՐԸ, ՈՐ ԵՂԵՌՆԻ ԶՈՀԵՐԻ ՀԻՇԱՏԱԿԻ ՕՐՆ ԻՍԿ ԴԱՐՁՆԵԻՆ ՍՈՎՈՐԱԿԱ՞Ն
Այս դեպքում «ինչուն» անիմաստ հարցադրում է
ԱՂԱՎՆԻ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ
Հայերիս մասին այնքան տարբեր ու այնքան խայտաբղետ կարծիքներ կարելի է հայտնել, որ մեզանից ամեն ինչ հավատալու է: Բայց կան հարցեր, որոնց դեպքում գոնե տողերիս հեղինակը մի որոշ ժամանակ առաջ հաստատապես կփորձեր ուզածդ այլակարծիք մեկին տարհամոզել, թե դրանք ազգային հարցեր են, ազգային շահեր, արժեքներ, որ սուրբ ու ընդունելի են բոլոր հայերի, առանց բացառության բոլոր հայերի համար: Սակայն հանգամանքները ցույց տվեցին, որ անհիմն են նման պնդումները, անբովանդակ են համոզելու բոլոր փորձերը եւ սին` վեհության բոլոր դրսեւորումներին հավատալու ձգտումները:
Ամենայն դժվարությամբ ու երկար ժամանակահատվածի կտրվածքով են միայն ստեղծվում այնպիսի հասկացությունների բովանդակային ձեւակերպումներն ու ընկալումը, ինչպիսիք են հարգանքը, հպարտությունը, արժանապատվությունը եւ այլն: Մինչդեռ այդ ամենի առ ոչինչ դառնալու համար մի քանի վայրկյանն իսկ բավարար է, որ հիասթափության ձեւով ավերում է ժամանակի ընթացքում կերտված արժեքներն ու դրանց ընդհանրությունը:
Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրը ոչ մի կերպ այլ ընկալումներ չէր առաջացնում, իսկ հիշատակի օր էր դարձել միայն մոռացության դեմ հիշողությամբ պայքարելու նպատակին ծառայելու համար: Եվ եթե տարիներ առաջ ապրիլի 24-ին Ծիծեռնակաբերդ տանող ճանապարհին վրդովմունքի առիթ էին դառնում արեւածաղկային տրամադրություններով հայրենակիցների խմբերն ու արդեն հուշահամալիրից ներքեւ խոտածածկին պիկնիկային հաճույքներին տրվող մարդկային զանգվածը, ապա մեր օրերում սրանք միայն չարիքի «ծաղիկներ» են գնահատվում:
Ապրիլի 23-ին դաշնակցական նախաձեռնությամբ ջահերով երթը ի պատիվ երիտասարդ դաշնակների կարող էր տարեցտարի ավանդույթ դարձող այս միջոցառմանն ավելի մեծ բովանդակություն հաղորդել, եթե երթի «պոչին» հայտնված երիտասարդների մի զգալի մասը միաբջիջ դատողություն չունենար: Այն, ինչ տեղի էր ունենում երթի սկզբում, ոչ մի առնչություն չուներ միջնամասի ու հետնամասի հետ:
Եթե սկզբնամասում խրոխտության կոչող երաժշտություն էր ու ճանաչման կոչերով երիտասարդություն, ապա նրանց հետեւից եկողները հստակ պատկերացում չունեին ո՛չ օրվա միջոցառման, ո՛չ էլ ընդհանրապես Ծիծեռնակաբերդի խորհրդի մասին: Սուլում էին գրեթե համատարած, հայհոյախոսում թուրքերի հասցեին, ոռնում (ներողություն կոպտորեն արտահայտվելու համար):
Դիտարկմանը, թե սուլելով ու «թուրքերի մաման» ձայնարկելով վարկաբեկում են միջոցառման գաղափարը, հնչած պատասխաններն առավել հիասթափեցնող եղան պարզունակությամբ, իբր ժամանակն է այդպիսի կեցվածք ընդունելու: Պատասխանները ծիծաղելի ու մանր էր դարձնում այն գիտակցությունը, որ, Աստված մի արասցե, անհրաժեշտության դեպքում էդ սուլողներից ու հայհոյողներից ոչ մեկին զենք բռնելուց չես տեսնի... Օրբելի փողոցում ի լուր քույրերի, մայրերի հայհոյանքներ նետող երիտասարդը, առավել եւս հայ, ավելին, քան տխմար կոչվելու արժանի չէ:
Իսկ երբ արդեն Կիեւյան կամրջի հարեւանությամբ բարձրախոսով մեքենայից հնչող երգի նախերգանքում լսվեցին քոչարի հիշեցնող նոտաներ, այդ նույն ոչ դաշնակցական եւ ոչ էլ դաստիարակված երիտասարդները սկսեցին պարել... Դա արդեն վերջն էր... ու օրվա եւ երթի խորհրդին անհարիր հնչեցին փռթկոցները. մնում էր ծիծաղել կամ լալ:
Ամեն դեպքում, ժամն արդեն շատ ուշ էր ու գիշերվա մթությունը ծածկեց մնացյալը, ինչն ասելու չէ արդեն ապրիլի 24-ին տերպետրոսյանական համախոհների երթի մասնակիցների առնչությամբ, որ մեկնարկեց ժամը 15-ին հենց Թումանյան փողոցից, քանի որ հայրենի ոստիկանությունն, արտակարգ դրության օրերի նման, սեղմ օղակով փակել էր օպերայի հրապարակը, չկար այնտեղ թափանցելու ոչ մի հնարավորություն:
Ամեն դեպքում, հավաքված ամբոխը, որ թվային առումով գնահատվելու մեծագույն դժվարություն ուներ, շարժվեց դեպի Բաղրամյան փողոց ու մի պահ կանգ առավ Սարյանի արձանի հարեւանությամբ գտնվող այգում: Առաջնորդներից երեւում էին Արամ Զ. Սարգսյանը, հնչակ Լյուդմիլա Սարգսյանը եւ Դավիթ Շահնազարյանը, որոնց նկատելուց հետո ամբոխի մի զգալի հատվածը սկսեց ծափ տալ: Հարեւանությամբ կանգնած տարեց մարդու խոսքերին, թե օրն ու տեղը դրա համար չեն, պատասխանեցին. «Ի՞նչ ես հասկանում»: Զարմանալի էր, որ նման պատասխան հնչեցնողները կարող էին անգամ ենթադրել, թե իրենք ինչ-որ բան են հասկանում ընդհանրապես:
Ինչեւէ, առաջնորդները շարժվեցին, զանգվածն էլ հետեւից` տրորելով այգու ողջ կանաչը, որի առնչությամբ էլ ամբոխից դիտողությանը արձագանքեցին, թե ինչ ժամանակն է կանաչի մասին մտածելու: Մի կերպ զսպվեց մեծագույն ցանկությունը պարզաբանում խնդրելու, թե տերպետրոսյանական համախոհների համար ի՞նչն է դեռ մնացել կարեւոր...
Բաղրամյան փողոցում արդեն խոչընդոտվեց երթեւեկությունը, իսկ միակ ոստիկանական «Գազելը», որ ընթանում էր ամբոխին զուգահեռ, բարձրախոսով երթեւեկությունը չխանգարելու հայտարարություններին արժանանում էր մարդկանց ձայնարկություններին: Այդպիսիք հնչեցին նաեւ Սահմանադրական դատարանի, նախագահական նստավայրի հարեւանությամբ, իսկ մինչ այդ եւ այդուհետեւ, պետք չէ զարմանալ, ապրիլի 24-ի օրով կրկին ձայնարկում էին «Լեւոն, Լեւոն»: Ի դեպ, ճանապարհի մի երկու հատվածում էլ երթի մասնակիցներից ոմանք իրենք փորձեցին ոստիկանների հետ վեճ սարքել, բայց այս անգամ հայրենի ոստիկանությունը բարեկրթության ուղղակի մարմնացում էր, ինչն էլ, անկեղծորեն, սակավ պատահող է:
Ինչեւէ, արդեն Կիեւյան կամրջից հետո երթին միացավ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը, ու դեպի Ծիծեռնակաբերդ բարձրանալու ընթացքում տարօրինակ թվացողների բացականչություններն ու վանկարկումները դադարեցին, որ շարունակվեն, երբ երթին հրաժեշտ տվեց Հայաստանի առաջին նախագահը իր առանձնատան մոտ:
Ինչպես ասում են. այսպիսին է կյանքը: Բայց մի՞թե էլ ոչինչ հայերին միավորող ու համախմբող չունենք, երբ Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակի օրն իսկ սուլելն ու վանկարկումներն են բնութագրում հային, իբր «ազատություն» ձեռք բերելու նպատակով:
ԱՂԱՎՆԻ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ
Հայերիս մասին այնքան տարբեր ու այնքան խայտաբղետ կարծիքներ կարելի է հայտնել, որ մեզանից ամեն ինչ հավատալու է: Բայց կան հարցեր, որոնց դեպքում գոնե տողերիս հեղինակը մի որոշ ժամանակ առաջ հաստատապես կփորձեր ուզածդ այլակարծիք մեկին տարհամոզել, թե դրանք ազգային հարցեր են, ազգային շահեր, արժեքներ, որ սուրբ ու ընդունելի են բոլոր հայերի, առանց բացառության բոլոր հայերի համար: Սակայն հանգամանքները ցույց տվեցին, որ անհիմն են նման պնդումները, անբովանդակ են համոզելու բոլոր փորձերը եւ սին` վեհության բոլոր դրսեւորումներին հավատալու ձգտումները:
Ամենայն դժվարությամբ ու երկար ժամանակահատվածի կտրվածքով են միայն ստեղծվում այնպիսի հասկացությունների բովանդակային ձեւակերպումներն ու ընկալումը, ինչպիսիք են հարգանքը, հպարտությունը, արժանապատվությունը եւ այլն: Մինչդեռ այդ ամենի առ ոչինչ դառնալու համար մի քանի վայրկյանն իսկ բավարար է, որ հիասթափության ձեւով ավերում է ժամանակի ընթացքում կերտված արժեքներն ու դրանց ընդհանրությունը:
Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրը ոչ մի կերպ այլ ընկալումներ չէր առաջացնում, իսկ հիշատակի օր էր դարձել միայն մոռացության դեմ հիշողությամբ պայքարելու նպատակին ծառայելու համար: Եվ եթե տարիներ առաջ ապրիլի 24-ին Ծիծեռնակաբերդ տանող ճանապարհին վրդովմունքի առիթ էին դառնում արեւածաղկային տրամադրություններով հայրենակիցների խմբերն ու արդեն հուշահամալիրից ներքեւ խոտածածկին պիկնիկային հաճույքներին տրվող մարդկային զանգվածը, ապա մեր օրերում սրանք միայն չարիքի «ծաղիկներ» են գնահատվում:
Ապրիլի 23-ին դաշնակցական նախաձեռնությամբ ջահերով երթը ի պատիվ երիտասարդ դաշնակների կարող էր տարեցտարի ավանդույթ դարձող այս միջոցառմանն ավելի մեծ բովանդակություն հաղորդել, եթե երթի «պոչին» հայտնված երիտասարդների մի զգալի մասը միաբջիջ դատողություն չունենար: Այն, ինչ տեղի էր ունենում երթի սկզբում, ոչ մի առնչություն չուներ միջնամասի ու հետնամասի հետ:
Եթե սկզբնամասում խրոխտության կոչող երաժշտություն էր ու ճանաչման կոչերով երիտասարդություն, ապա նրանց հետեւից եկողները հստակ պատկերացում չունեին ո՛չ օրվա միջոցառման, ո՛չ էլ ընդհանրապես Ծիծեռնակաբերդի խորհրդի մասին: Սուլում էին գրեթե համատարած, հայհոյախոսում թուրքերի հասցեին, ոռնում (ներողություն կոպտորեն արտահայտվելու համար):
Դիտարկմանը, թե սուլելով ու «թուրքերի մաման» ձայնարկելով վարկաբեկում են միջոցառման գաղափարը, հնչած պատասխաններն առավել հիասթափեցնող եղան պարզունակությամբ, իբր ժամանակն է այդպիսի կեցվածք ընդունելու: Պատասխանները ծիծաղելի ու մանր էր դարձնում այն գիտակցությունը, որ, Աստված մի արասցե, անհրաժեշտության դեպքում էդ սուլողներից ու հայհոյողներից ոչ մեկին զենք բռնելուց չես տեսնի... Օրբելի փողոցում ի լուր քույրերի, մայրերի հայհոյանքներ նետող երիտասարդը, առավել եւս հայ, ավելին, քան տխմար կոչվելու արժանի չէ:
Իսկ երբ արդեն Կիեւյան կամրջի հարեւանությամբ բարձրախոսով մեքենայից հնչող երգի նախերգանքում լսվեցին քոչարի հիշեցնող նոտաներ, այդ նույն ոչ դաշնակցական եւ ոչ էլ դաստիարակված երիտասարդները սկսեցին պարել... Դա արդեն վերջն էր... ու օրվա եւ երթի խորհրդին անհարիր հնչեցին փռթկոցները. մնում էր ծիծաղել կամ լալ:
Ամեն դեպքում, ժամն արդեն շատ ուշ էր ու գիշերվա մթությունը ծածկեց մնացյալը, ինչն ասելու չէ արդեն ապրիլի 24-ին տերպետրոսյանական համախոհների երթի մասնակիցների առնչությամբ, որ մեկնարկեց ժամը 15-ին հենց Թումանյան փողոցից, քանի որ հայրենի ոստիկանությունն, արտակարգ դրության օրերի նման, սեղմ օղակով փակել էր օպերայի հրապարակը, չկար այնտեղ թափանցելու ոչ մի հնարավորություն:
Ամեն դեպքում, հավաքված ամբոխը, որ թվային առումով գնահատվելու մեծագույն դժվարություն ուներ, շարժվեց դեպի Բաղրամյան փողոց ու մի պահ կանգ առավ Սարյանի արձանի հարեւանությամբ գտնվող այգում: Առաջնորդներից երեւում էին Արամ Զ. Սարգսյանը, հնչակ Լյուդմիլա Սարգսյանը եւ Դավիթ Շահնազարյանը, որոնց նկատելուց հետո ամբոխի մի զգալի հատվածը սկսեց ծափ տալ: Հարեւանությամբ կանգնած տարեց մարդու խոսքերին, թե օրն ու տեղը դրա համար չեն, պատասխանեցին. «Ի՞նչ ես հասկանում»: Զարմանալի էր, որ նման պատասխան հնչեցնողները կարող էին անգամ ենթադրել, թե իրենք ինչ-որ բան են հասկանում ընդհանրապես:
Ինչեւէ, առաջնորդները շարժվեցին, զանգվածն էլ հետեւից` տրորելով այգու ողջ կանաչը, որի առնչությամբ էլ ամբոխից դիտողությանը արձագանքեցին, թե ինչ ժամանակն է կանաչի մասին մտածելու: Մի կերպ զսպվեց մեծագույն ցանկությունը պարզաբանում խնդրելու, թե տերպետրոսյանական համախոհների համար ի՞նչն է դեռ մնացել կարեւոր...
Բաղրամյան փողոցում արդեն խոչընդոտվեց երթեւեկությունը, իսկ միակ ոստիկանական «Գազելը», որ ընթանում էր ամբոխին զուգահեռ, բարձրախոսով երթեւեկությունը չխանգարելու հայտարարություններին արժանանում էր մարդկանց ձայնարկություններին: Այդպիսիք հնչեցին նաեւ Սահմանադրական դատարանի, նախագահական նստավայրի հարեւանությամբ, իսկ մինչ այդ եւ այդուհետեւ, պետք չէ զարմանալ, ապրիլի 24-ի օրով կրկին ձայնարկում էին «Լեւոն, Լեւոն»: Ի դեպ, ճանապարհի մի երկու հատվածում էլ երթի մասնակիցներից ոմանք իրենք փորձեցին ոստիկանների հետ վեճ սարքել, բայց այս անգամ հայրենի ոստիկանությունը բարեկրթության ուղղակի մարմնացում էր, ինչն էլ, անկեղծորեն, սակավ պատահող է:
Ինչեւէ, արդեն Կիեւյան կամրջից հետո երթին միացավ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը, ու դեպի Ծիծեռնակաբերդ բարձրանալու ընթացքում տարօրինակ թվացողների բացականչություններն ու վանկարկումները դադարեցին, որ շարունակվեն, երբ երթին հրաժեշտ տվեց Հայաստանի առաջին նախագահը իր առանձնատան մոտ:
Ինչպես ասում են. այսպիսին է կյանքը: Բայց մի՞թե էլ ոչինչ հայերին միավորող ու համախմբող չունենք, երբ Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակի օրն իսկ սուլելն ու վանկարկումներն են բնութագրում հային, իբր «ազատություն» ձեռք բերելու նպատակով:
ԱՐՄԵՆՈՑԻԴ
Արմենոցիդ (armenocide)` հայասպանություն. այս տերմինով է արաբ հայտնի պատմաբան Մուսա Պրենսը բնութագրել 93 տարի առաջ Օսմանյան կայսրությունում տեղի ունեցած հայկական ողբերգությունը: Եթե հայտնի լեհ իրավապաշտպան Ռաֆայել Լեմկեն ստեղծելով գենոցիդ (genocide)` ցեղասպանություն բառը եւ միավորելով լատինա-հունական ցեղ ու սպանություն բառերը ցանկանում էր ցույց տալ ողջ այն արհավիրքը, որը սպառնում է զանգվածային կոտորածների ենթարկված ժողովրդին, ապա Արմենոցիդ արտահայտությունը կոնկրետավորում եւ հարցին էթնիկ բնութագրում է տալիս: Ըստ պրոֆեսոր Նիկոլայ Հովհաննիսյանի, Արմենոցիդ արտահայտությունը «ոչ միայն լեզվական, այլեւ քաղաքական եզր է, որը շատ կոնկրետ էթնոքաղաքական բովանդակություն ունի: Դրա տակ հստակորեն հասկացվում է արմենների` հայերի, որպես ցեղատեսակի, էթնոսի ամբողջական ոչնչացում: Նա այն աստիճան հստակ է ու կոնկրետ, որ այլընտրանքային մեկնաբանության տեղիք չի տալիս»: 20-րդ դարասկզբին Օսմանյան կայսրության տարածքում` Արեւմտյան Հայաստանում տեղի ունեցած հայկական ողբերգությունը փոխեց մի ամբողջ ազգի ճակատագիր եւ մխրճվելով ժողովրդի հիշողության մեջ, դարձավ ե՛ւ խարան, ե՛ւ ապրելու ու մաքառելու պահանջ: Տեղի ունեցած ողբերգությունը խոր սպի է թողել ժողովրդի ճակատագրում` ամբողջովին փոխելով նրա պատմությունը, զարգացման ու գոյատեւման ողջ ընթացքը: Թեեւ անցել է 93 տարի, սակայն այսօր էլ մենք գոյության պայքար ենք մղում` ցանկանալով մեզ հնարավորինս ապահովել նման արհավիրքների կրկնությունից, իսկ դրանք բացառելու համար կարեւոր է հասկանալ Արմենոցիդի առաջացման պատմական եւ քաղաքական դրդապատճառները:
Արմենոցիդի պատմական ու քաղաքական պատճառները
Եթե խոսելու լինենք հայ ժողովրդի պատմության մասին, ապա կարող ենք համարձակորեն բաժանել երկու մասի. մինչեւ ցեղասպանությունը եւ ցեղասպանությունից հետո: Մեր պատմության այս ջրբաժանը, որը մենք կոչում ենք Եղեռն, Ցեղասպանություն, հայկական կոտորածներ եւ վերջապես Արմենոցիդ, լուրջ ուսումնասիրման եւ վերլուծության կարիք ունի հատկապես Հայաստանի երրորդ Հանրապետության անվտանգությունը մշակելու տեսանկյունից:
Անդրադառնալով Հայոց ցեղասպանությանը` Արմենոցիդին, պետք է նշենք, որ այն հնարավոր եղավ պատմական մի շարք իրադարձությունների` Օսմանյան կայսրության քայքայման, Առաջին համաշխարհային պատերազմի առկայության եւ թուրանական պետության ստեղծման ազգայնամոլական գաղափարախոսության հզորացման պայմաններում: Կարող ենք ասել, որ այս իրադարձությունները, սակայն, միայն եկան ավարտելու այն քաղաքականությունը, որն Օսմանյան կայսրությունը վարում էր հայության հանդեպ իր ստեղծման օրվանից: Ընդհանրապես անդրադառնալով Օսմանյան կայսրության ստեղծման եւ գոյատեւման պատմությանը՝ պետք է նկատենք, որ իր գոյությամբ եւ երկարակեցությամբ այն յուրատեսակ բռնապետական կայսրություն էր: Մինչ այդ կամ այդ շրջանում գործող նմանատիպ կայսրությունները, բացի զուտ ռազմական հզորությունից, ստեղծվում էին նաեւ տնտեսական ու մշակութային էքսպանսիայի շնորհիվ: Նախկինում կայսրություն ձեւավորող մետրոպոլիան իր տնտեսական, քաղաքական եւ մշակութային զարգացման մակարդակով գերազանցում էր կայսրության տիրապետության տակ գտնվող ժողովուրդներին, ինչը հնարավորություն էր տալիս ակտիվորեն ներազդելու այդ երկրների ու ժողովուրդների վրա՝ վերջիններիս իրենց տիրապետության տակ պահելու համար: Ի տարբերություն այս ամենի՝ թուրքերի ստեղծած կայսրությունում վերը նշված տնտեսական, ռազմական եւ մշակութային գործոններից միայն մեկը կար` ռազմականը: Այսինքն` կայսրություն ստեղծող ժողովուրդը` թուրքերը, գտնվելով զարգացման ավելի ցածր մակարդակի վրա, քան կայսրության մյուս ժողովուրդները, այդ ազգերին կարող էր իր տիրապետության տակ պահել միայն զենքի ուժով: Չկար կայսրությունը միավորող գաղափարական, քաղաքական, էթնիկ կամ մշակութային ընդհանրություն: Միայն զենքի ուժն էր, որ թուրքերին հնարավորություն տվեց դարեր շարունակ պահելու այն: Տնտեսական, մշակութային ու քաղաքական զարգացման աստիճանով գտնվելով ավելի ցածր մակարդակի վրա, քան կայսրության մյուս ժողովուրդները, թուրքերը կարող էին միայն վերցնել, չտալով ոչինչ: Ինչպես գրում է հայտնի արաբ փիլիսոփա Շակիկ Ղարբալը, «Օսմանյան կայսրությունը չէր հիմնված կրոնական, քաղաքական կամ սոցիալական նոր գաղափարի վրա, ընդհակառակը՝ հիմնված էր պատերազմների եւ էքսպանսիայի վրա» (Ն. Հովհաննիսյան «Հայոց ցեղասպանությունը արաբական պատմագիտության լույսի ներքո»): Այս հատկությունը արտահայտվեց նաեւ նրանում, որ Կենտրոնական Ասիայից քոչվոր վաչկատու ցեղախմբերը` հայտնվելով Փոքր Ասիայում եւ կտրված լինելով իրենց բնօրրանից, նպատակ ունեին վերցնել նաեւ այդ տարածքները՝ դարձնելով իրենց համար բնակության մշտական վայր: Իսկ դա հնարավոր էր անել միայն երկու ճանապարհով ՝ կամ տեղի ազգերին ուծացնելով, կամ էլ բնաջնջելով: Եթե առաջինը բավականին բարդ խնդիր էր, քանի որ այս տարածքներում ապրող ազգերը` հայերը, հույները, արաբները, ասորիները եւ այլք, ինչպես արդեն նշեցինք, իրենց զարգացման ու մշակութային մակարդակով գերազանցում էին Օսմանյան կասրությունում դոմինանտ թուրքերին, ապա երկրորդ ուղին բավականին մատչելի եւ սրտամոտ էր նրանց: Վերջիններս այս գործում բավականին մեծ փորձ ունեին եւ իրենց ստեղծած աշխարհի ամենամեծ կայսրություններից մեկը պահում էին միմիայն զենքի ուժով ու դաժանությամբ: Սակայն եթե Օսմանյան կայսրության հզորության ու ծաղկման տարիներին հայրենիք ունենալու գաղափարը առաջնային չէր, ապա 19-րդ դարում արագ կերպով քայքայվող կայսրության հիմնադիր ժողովրդի` թուրքերի համար դա դարձավ կարեւոր: Կարող ենք ասել, որ սա եւս այդ կայսրության առանձնահատկություններից էր, այսինքն՝ երբ կայսրությունը չունի իր մետրոպոլիան: Մնացած կայսրությունները՝ Հռոմեական, Ռուսական, կամ Բրիտանական, քայքայվելուց հետո էլ ունեին իրենց բուն հայրենիքը, պատմական տարածքները, որտեղ իրենք կարող էին ապրել եւ շարունակել գոյատեւել: Օսմանյան կայսրության հիմնադիր թուրքերի հայրենիքը Կենտրոնական Ասիան ու Սիբիրն էին, ուր վերադառնալ նրանք չէին պատրաստվում, հետեւաբար պետք է ստեղծվեր սեփական հայրենիքը` մետրոպոլիան: Իսկ նման հայրենիք քոչվոր թուրքերի համար կարող էր դառնալ Փոքր Ասիան, որը ռազմավարական նշանակություն ուներ թե՛ իր աշխարհագրական դիրքով եւ թե՛ հետագայում նոր կայսրություն կառուցելու առումով: Իսկ այս տարածքներում հազարամյակներ շարունակ ապրում էին հայերը, հույները եւ ասորիները: Եվ քանի որ այս տարածքի սիրտը համարվող արեւելյան շրջանները զբաղեցնում էին հայերը, նրանք էլ առաջին հերթին դարձան հարձակման հիմնական թիրախը:
Օսմանյան կայսրության քայքայումը կանխելու համար թուրքերը փորձեցին առաջ քաշել տարբեր գաղափարախոսություններ, որոնք, ըստ նրանց, կարող էին միավորել կայսրությունում ապրող ժողովուրդներին: 19-րդ դարի երկրորդ կեսին առաջարկված նոր օսմանիզմի գաղափարը նպատակ ուներ միավորելու ժողովուրդների բանտ համարվող այդ կայսրության ազգերին, անկախ նրանց կրոնական ու էթնիկ պատկանելությունից: Օսմանիզմի գաղափարաբանների կարծիքով` վերկրոնական ու ազգային այս գաղափարախոսությունը հրապուրիչ կլիներ կայսրության մյուս ազգերի համար եւ հնարավորություն կստեղծեր կանխելու անջատողական այն տրամադրությունները, որոնք առկա էին թուրքերի ստրկացած ժողովուրդների մեջ: Սակայն ի սկզբանե էլ պարզ էր այս գաղափարախոսության արհեստականությունը եւ ողջ սնանկությունը, հետեւաբար օսմանիզմը չէր կարող դառնալ այն շաղախը, որը կմիավորեր Օսմանյան կայսրության ժողովուրդներին: Իրեն չարդարացրեց նաեւ Աբդուլ Համիդ Երկրորդի առաջ քաշած իսլամիզմի կամ պանիսլամիզմի քաղաքականությունը: Այս գաղափարախոսության նպատակն էր իսլամի քողի տակ միավորել կայսրությունում մեծամասնություն կազմող մահմեդական ազգերին եւ հատկապես ամենամեծ ժողովրդի` իսլամի հիմնադիր արաբներին: Սակայն արաբների համար թուրք սուլթանները չէին կարող դառնալ նոր խալիֆայության հիմնադիրները, հետեւաբար միավորումը իսլամի հողի վրա նույնպես չկայացավ: Օսմանիզմին եւ իսլամիզմին փոխարինելու եկան թուրքիզմի գաղափարախոսները: Սրանք, ի տարբերություն նախկինների, ընդունելով իրենց քոչվորական անցյալը, նպատակ ունեին ստեղծելու նոր կայսրություն, որի սիրտը պետք է լիներ Փոքր Ասիան, իսկ այն, ի տարբերություն քայքայվող կայսրության, պետք է տարածվեր դեպի Կովկաս, այնտեղից էլ Կենտրոնական Ասիա ու Սիբիր: Այսինքն` այն տարածքները, որտեղ ապրում էին թուրքալեզու ազգերը: Փաստորեն, այս գաղափարախոսությունը լինելով ընդգծված ազգայնամոլական՝ իր առջեւ նպատակ էր դնում վերադառնալու սեփական արմատներին եւ միավորելու բոլոր թուրքալեզու ազգերին: Այս գաղափարի իրականացման ճանապարհին կանգնած էին հայերը, որոնք սեպ էին դարձել Փոքր Ասիայի եւ Կովկասի թուրքալեզու ցեղերի միջեւ: Պանթուրքիզմի հետեւորդները նպատակ ունեին վարելու ակտիվ թուրքացման քաղաքականություն եւ իզուր չէ, որ երիտթուրքերի` «Իթթիհադ վե թերաքիի» իշխանության գալուց հետո արգելվեցին ազգային` հայկական, հունական, արաբական, եւ ազգային տիպի բոլոր միությունները:
Եվ այսպես, վերը շարադրվածից կարող ենք գալ հետեւյալ եզրակացության, որ Օսմանյան կայսրության պահպանման բոլոր փորձերը ձախողվել էին, ձախողվել էին նաեւ օսմանիզմի ու իսլամիզմի քաղաքականությունները: Թուրքացման քաղաքականությունը իրականացնելու համար ժամանակ չկար, հետեւաբար թուրքերը իրենց առջեւ նպատակ էին դրել ստեղծել մաքուր թուրքական պետություն՝ բնաջնջելով բոլոր ոչ թուրք ժողովուրդներին: Եվ այս ծրագրերի իրականացման ճանապարհին նրանց առջեւ կանգնած էր կայսրության ամենամեծ քրիստոնյա ժողովուրդը` հայությունը: Կարող ենք ասել, որ արդեն այդ շրջանում պարզ էր, որ հայության ճակատագիրը որոշված է:
Արմենոցիդն ու իսլամը
Հայոց ցեղասպանության ժամանակ իսլամի գործոնի դերի մասին շատ անգամ են գրել հայ եւ օտարերկրյա պատմաբանները, կարծիքներն այստեղ միանշանակ են. չնայած թուրքերի փորձին` օգտագործելու կրոնական գործոնը հայերի դեմ ջարդեր կազմակերպելու համար, այն չհաջողվեց: Օսմանյան կայսրության ամենամեծաքանակ ժողովուրդը` արաբները, չպաշտպանեց այս գաղափարը, մեծամասշտաբ միջկրոնական բախումներ կազմակերպել չհաջողվեց: Սակայն, չնայած այս փաստերին, մինչ օրս հայ հասարակության մեջ տիրապետում է այն կարծիքը, թե հայկական ջարդերը եղել են հենց կրոնական հողի վրա եւ որ իսլամական երկրներով շրջապատված հայերը դատապարտված են: Իրականության հետ ոչ մի առնչություն չունեցող այս գաղափարը ժամանակ առ ժամանակ շրջանառում են ներսի եւ դրսի տարբեր քաղաքական շրջանակները, ցույց տալու համար արտաքին քաղաքականության մեջ այլընտրանքի բացակայության փաստը: Սակայն իրականում օսմանյան վերջին սուլթան Մեհմեդ Հինգերորդի` քրիստոնյաներին սրբազան պատերազմ` ջիհադ հայտարարելու փաստը նպատակ էր հետապնդում արդարացնելու հայերի նկատմամբ կատարվելիք բռնությունները, զանգվածային կոտորածները ու այդ գործում բոլոր մահմեդականների ներգրավումը: Սակայն իսլամական աշխարհում մեծ հեղինակություն վայելող արաբ աստվածաբանները եւ կրոնական առաջնորդները չպաշտպանեցին ջիհադի գաղափարը: Հիջազի կառավարիչ եւ Մեքքայի շերիֆ Հուսեյն իբն Ալի ալ Հաշեմիին, որը սերում էր Մուհամմեդ մարգարեի տոհմից եւ համարվում էր ամենամեծ հեղինակությունը մահմեդական աշխարհում ու սուննի մահմեդականների հոգեւոր առաջնորդն էր, ոչ միայն չպաշտպանեց սուլթանի որոշումը, այլեւ իր տարածած հրամանագրով` ֆեթվայով պահանջեց բոլոր ուղղափառ մահմեդականներին օգնել հայերին եւ պաշտպանել նրանց: Շատ արաբ առաջնորդներ եւ հասարակ արաբ ժողովուրդը օգնում էին Դեր Զորի անապատներում հայտնված հայերին, իսկ թուրքական բանակի արաբական ջոկատները հրաժարվում էին կռվել հայերի դեմ: Թուրքերի փորձերը` օգտագործելու արաբներին Ուրֆայի հայության ինքնապաշտպանական կռիվները ճնշելու համար, ավարտվեցին անհաջողությամբ: Օսմանյան կասրության շատ վիլայեթների արաբ կառավարիչներն ուղղակի հրաժարվում էին կատարել հայերի տեղահանում եւ կոտորածներ կազմակերպելու մասին Կ.Պոլսից եկած հրամանները: Այստեղ կարեւոր է նշել մի փաստ եւս. Օսմանյան կայսրության քրիստոնյա բնակչության դեմ սրբազան պատերազմ սուլթան Մեհմեդ Հինգերորդը հայտարարեց դաշնակից, քրիստոնյա Գերմանիայի «օրհնությունը» ստանալուց հետո միայն: Ընդհանրապես պետք է նկատենք, որ այն ժամանակ, երբ մահմեդական արաբները վտանգելով իրենց կյանքը օգնում էին հայերին, քրիստոնյա Եվրոպան կամ օգնում էր թուրքերին (օրինակ` կայզերական Գերմանիամ, Ավստրո-Հունգարիան), կամ չտեսնելու էր տալիս Արեւմտյան Հայաստանում կատարվող զանգվածային ջարդերը: Անդրադառնալով եվրոպական տերությունների դիրքորոշմանը՝ նկատենք, որ այն երկակի էր. մի կողմից օգտագործելով հայկական հարցը, վերջիններս խառնվում էին կայսրության ներքին գործերին, հարուցելով թուրքերի դժգոհությունը, մյուս կողմից էլ շատ դեպքերում եվրոպացիների ակտիվությունն էր կանխում կամ դադարեցնում հայերի կոտորածները այս կամ այն վիլայեթում: Սակայն ասել, թե պատերազմի ժամանակ եվրոպական երկրները հնարավորություն չունեին ազդելու երիտթուրքերի քաղաքականության վրա, նույնպես չենք կարող: Այստեղ դեր խաղաց քաղաքական նպատակահարմարության գործոնը, այսինքն` աչք փակելով հայերի կոտորածի վրա, եվրոպացիները ցանկանում էին հետագայում դա օգտագործել Թուրքիային մեղադրանքներ ներկայացնելու համար, հերթական զիջումները կորզելու ակնկալիքով:
Արմենոցիդի պատմական դասերը
Մարդկության դեմ կատարված ամենազարհուրելի երեւույթի՝ ցեղասպանության` Արմենոցիդի ուսումնասիրությունը կարեւոր նշանակություն ունի ոչ միայն ժամանակակից սերունդի, այլեւ ներկա քաղաքական գործիչների եւ բոլոր նրանց համար, ովքեր ձեւավորում կամ այսպես թե այնպես ազդում են Հայաստանի ներքին ու արտաքին քաղաքական ուղղությունների վրա: Հարկավոր է հասկանալ ամենակարեւորը, որ ժամանակակից Թուրքիան ձեւավորվել է Հայոց ցեղասպանության` Արմենոցիդի հետեւանքով: Չլիներ Հայոց ցեղասպանությունը, գոյություն չէր ունենա նաեւ ժամանակակից Թուրքիան, ներկա սահմաններում: Սա այն ճշմարտությունն է, որը լավ են հասկանում Անկարայի նախկին ու ներկա իշխանությունները, եւ այս փաստով է բացատրվում այն մերժողականությունը, որը նրանք դրսեւորում են ցեղասպանության ճանաչման փաստի նկատմամբ: Կարող եմ նույնիսկ պնդել, որ ժամանակակից Թուրքիային ցեղասպանության ճանաչումը վախեցնում է ոչ այնքան նյութական կամ հողային հատուցման պահանջ ներկայացնելու փաստով, որքան խնդրի բարոյական կողմով: Քեմալական Թուրքիան կառուցվել է կեղծ արժեքային համակարգի վրա, որտեղ որպես հերոս աստվածացվել են մարդիկ, որոնք կրում են ցեղասպանություն իրագործողի խարանը եւ, այդ ժողովրդի հերոսներն ու պետական հայտնի գործիչները իրականում քիչ բանով են տարբերվում մարդասպանից, որի ձեռքերը թաթախված են անմեղ մարդկանց արյան մեջ: Նման բացահայտումները, հատկապես Թուրքիայի ժամանակակից սերնդի համար, որը մեծամասնությամբ նույնիսկ տեղյակ չէ 20-րդ դարասկզբին Օսմանյան կայսրությունում տեղի ունեցածի մասին, բարոյական հարված ու հավատի կորուստ կլինեն, ինչը իր հերթին կարող է հանգեցնել այդ պետության քայքայմանը: Իսկ որ սեփական հզորության ու բարոյական կերպարի ոչնչացումը կարող է կործանարար լինել ամեն մի պետության ու ազգի համար, արդեն պատմական ճշմարտություն է:
Այնպես որ, ուզենք թե չուզենք, փաստ է այն, որ Արմենոցիդի պատմական հիշողությունը հավերժ կմնա հայ ժողովրդի ճակատագրում, ձեւավորելով ու կողմնորոշելով նրա քաղաքականությունը ոչ միայն հարեւան Թուրքիայի, այլեւ այն երկրների հանդեպ, որոնք այսպես թե այնպես, իրենց ակտիվությամբ կամ անտարբերությամբ նպաստել են ցեղասպանության իրագործմանը: Միաժամանակ, այդ հիշողությունը հնարավորություն է տալիս հետագայում բացառելու Արմենոցիդի կրկնությունը ու երկրի ազգային անվտանգության համակարգը նման արհավիրքների բացառման սկզբունքով կառուցել:
ԱՐՄԵՆ ՄԱՆՎԵԼՅԱՆ
Արմենոցիդի պատմական ու քաղաքական պատճառները
Եթե խոսելու լինենք հայ ժողովրդի պատմության մասին, ապա կարող ենք համարձակորեն բաժանել երկու մասի. մինչեւ ցեղասպանությունը եւ ցեղասպանությունից հետո: Մեր պատմության այս ջրբաժանը, որը մենք կոչում ենք Եղեռն, Ցեղասպանություն, հայկական կոտորածներ եւ վերջապես Արմենոցիդ, լուրջ ուսումնասիրման եւ վերլուծության կարիք ունի հատկապես Հայաստանի երրորդ Հանրապետության անվտանգությունը մշակելու տեսանկյունից:
Անդրադառնալով Հայոց ցեղասպանությանը` Արմենոցիդին, պետք է նշենք, որ այն հնարավոր եղավ պատմական մի շարք իրադարձությունների` Օսմանյան կայսրության քայքայման, Առաջին համաշխարհային պատերազմի առկայության եւ թուրանական պետության ստեղծման ազգայնամոլական գաղափարախոսության հզորացման պայմաններում: Կարող ենք ասել, որ այս իրադարձությունները, սակայն, միայն եկան ավարտելու այն քաղաքականությունը, որն Օսմանյան կայսրությունը վարում էր հայության հանդեպ իր ստեղծման օրվանից: Ընդհանրապես անդրադառնալով Օսմանյան կայսրության ստեղծման եւ գոյատեւման պատմությանը՝ պետք է նկատենք, որ իր գոյությամբ եւ երկարակեցությամբ այն յուրատեսակ բռնապետական կայսրություն էր: Մինչ այդ կամ այդ շրջանում գործող նմանատիպ կայսրությունները, բացի զուտ ռազմական հզորությունից, ստեղծվում էին նաեւ տնտեսական ու մշակութային էքսպանսիայի շնորհիվ: Նախկինում կայսրություն ձեւավորող մետրոպոլիան իր տնտեսական, քաղաքական եւ մշակութային զարգացման մակարդակով գերազանցում էր կայսրության տիրապետության տակ գտնվող ժողովուրդներին, ինչը հնարավորություն էր տալիս ակտիվորեն ներազդելու այդ երկրների ու ժողովուրդների վրա՝ վերջիններիս իրենց տիրապետության տակ պահելու համար: Ի տարբերություն այս ամենի՝ թուրքերի ստեղծած կայսրությունում վերը նշված տնտեսական, ռազմական եւ մշակութային գործոններից միայն մեկը կար` ռազմականը: Այսինքն` կայսրություն ստեղծող ժողովուրդը` թուրքերը, գտնվելով զարգացման ավելի ցածր մակարդակի վրա, քան կայսրության մյուս ժողովուրդները, այդ ազգերին կարող էր իր տիրապետության տակ պահել միայն զենքի ուժով: Չկար կայսրությունը միավորող գաղափարական, քաղաքական, էթնիկ կամ մշակութային ընդհանրություն: Միայն զենքի ուժն էր, որ թուրքերին հնարավորություն տվեց դարեր շարունակ պահելու այն: Տնտեսական, մշակութային ու քաղաքական զարգացման աստիճանով գտնվելով ավելի ցածր մակարդակի վրա, քան կայսրության մյուս ժողովուրդները, թուրքերը կարող էին միայն վերցնել, չտալով ոչինչ: Ինչպես գրում է հայտնի արաբ փիլիսոփա Շակիկ Ղարբալը, «Օսմանյան կայսրությունը չէր հիմնված կրոնական, քաղաքական կամ սոցիալական նոր գաղափարի վրա, ընդհակառակը՝ հիմնված էր պատերազմների եւ էքսպանսիայի վրա» (Ն. Հովհաննիսյան «Հայոց ցեղասպանությունը արաբական պատմագիտության լույսի ներքո»): Այս հատկությունը արտահայտվեց նաեւ նրանում, որ Կենտրոնական Ասիայից քոչվոր վաչկատու ցեղախմբերը` հայտնվելով Փոքր Ասիայում եւ կտրված լինելով իրենց բնօրրանից, նպատակ ունեին վերցնել նաեւ այդ տարածքները՝ դարձնելով իրենց համար բնակության մշտական վայր: Իսկ դա հնարավոր էր անել միայն երկու ճանապարհով ՝ կամ տեղի ազգերին ուծացնելով, կամ էլ բնաջնջելով: Եթե առաջինը բավականին բարդ խնդիր էր, քանի որ այս տարածքներում ապրող ազգերը` հայերը, հույները, արաբները, ասորիները եւ այլք, ինչպես արդեն նշեցինք, իրենց զարգացման ու մշակութային մակարդակով գերազանցում էին Օսմանյան կասրությունում դոմինանտ թուրքերին, ապա երկրորդ ուղին բավականին մատչելի եւ սրտամոտ էր նրանց: Վերջիններս այս գործում բավականին մեծ փորձ ունեին եւ իրենց ստեղծած աշխարհի ամենամեծ կայսրություններից մեկը պահում էին միմիայն զենքի ուժով ու դաժանությամբ: Սակայն եթե Օսմանյան կայսրության հզորության ու ծաղկման տարիներին հայրենիք ունենալու գաղափարը առաջնային չէր, ապա 19-րդ դարում արագ կերպով քայքայվող կայսրության հիմնադիր ժողովրդի` թուրքերի համար դա դարձավ կարեւոր: Կարող ենք ասել, որ սա եւս այդ կայսրության առանձնահատկություններից էր, այսինքն՝ երբ կայսրությունը չունի իր մետրոպոլիան: Մնացած կայսրությունները՝ Հռոմեական, Ռուսական, կամ Բրիտանական, քայքայվելուց հետո էլ ունեին իրենց բուն հայրենիքը, պատմական տարածքները, որտեղ իրենք կարող էին ապրել եւ շարունակել գոյատեւել: Օսմանյան կայսրության հիմնադիր թուրքերի հայրենիքը Կենտրոնական Ասիան ու Սիբիրն էին, ուր վերադառնալ նրանք չէին պատրաստվում, հետեւաբար պետք է ստեղծվեր սեփական հայրենիքը` մետրոպոլիան: Իսկ նման հայրենիք քոչվոր թուրքերի համար կարող էր դառնալ Փոքր Ասիան, որը ռազմավարական նշանակություն ուներ թե՛ իր աշխարհագրական դիրքով եւ թե՛ հետագայում նոր կայսրություն կառուցելու առումով: Իսկ այս տարածքներում հազարամյակներ շարունակ ապրում էին հայերը, հույները եւ ասորիները: Եվ քանի որ այս տարածքի սիրտը համարվող արեւելյան շրջանները զբաղեցնում էին հայերը, նրանք էլ առաջին հերթին դարձան հարձակման հիմնական թիրախը:
Օսմանյան կայսրության քայքայումը կանխելու համար թուրքերը փորձեցին առաջ քաշել տարբեր գաղափարախոսություններ, որոնք, ըստ նրանց, կարող էին միավորել կայսրությունում ապրող ժողովուրդներին: 19-րդ դարի երկրորդ կեսին առաջարկված նոր օսմանիզմի գաղափարը նպատակ ուներ միավորելու ժողովուրդների բանտ համարվող այդ կայսրության ազգերին, անկախ նրանց կրոնական ու էթնիկ պատկանելությունից: Օսմանիզմի գաղափարաբանների կարծիքով` վերկրոնական ու ազգային այս գաղափարախոսությունը հրապուրիչ կլիներ կայսրության մյուս ազգերի համար եւ հնարավորություն կստեղծեր կանխելու անջատողական այն տրամադրությունները, որոնք առկա էին թուրքերի ստրկացած ժողովուրդների մեջ: Սակայն ի սկզբանե էլ պարզ էր այս գաղափարախոսության արհեստականությունը եւ ողջ սնանկությունը, հետեւաբար օսմանիզմը չէր կարող դառնալ այն շաղախը, որը կմիավորեր Օսմանյան կայսրության ժողովուրդներին: Իրեն չարդարացրեց նաեւ Աբդուլ Համիդ Երկրորդի առաջ քաշած իսլամիզմի կամ պանիսլամիզմի քաղաքականությունը: Այս գաղափարախոսության նպատակն էր իսլամի քողի տակ միավորել կայսրությունում մեծամասնություն կազմող մահմեդական ազգերին եւ հատկապես ամենամեծ ժողովրդի` իսլամի հիմնադիր արաբներին: Սակայն արաբների համար թուրք սուլթանները չէին կարող դառնալ նոր խալիֆայության հիմնադիրները, հետեւաբար միավորումը իսլամի հողի վրա նույնպես չկայացավ: Օսմանիզմին եւ իսլամիզմին փոխարինելու եկան թուրքիզմի գաղափարախոսները: Սրանք, ի տարբերություն նախկինների, ընդունելով իրենց քոչվորական անցյալը, նպատակ ունեին ստեղծելու նոր կայսրություն, որի սիրտը պետք է լիներ Փոքր Ասիան, իսկ այն, ի տարբերություն քայքայվող կայսրության, պետք է տարածվեր դեպի Կովկաս, այնտեղից էլ Կենտրոնական Ասիա ու Սիբիր: Այսինքն` այն տարածքները, որտեղ ապրում էին թուրքալեզու ազգերը: Փաստորեն, այս գաղափարախոսությունը լինելով ընդգծված ազգայնամոլական՝ իր առջեւ նպատակ էր դնում վերադառնալու սեփական արմատներին եւ միավորելու բոլոր թուրքալեզու ազգերին: Այս գաղափարի իրականացման ճանապարհին կանգնած էին հայերը, որոնք սեպ էին դարձել Փոքր Ասիայի եւ Կովկասի թուրքալեզու ցեղերի միջեւ: Պանթուրքիզմի հետեւորդները նպատակ ունեին վարելու ակտիվ թուրքացման քաղաքականություն եւ իզուր չէ, որ երիտթուրքերի` «Իթթիհադ վե թերաքիի» իշխանության գալուց հետո արգելվեցին ազգային` հայկական, հունական, արաբական, եւ ազգային տիպի բոլոր միությունները:
Եվ այսպես, վերը շարադրվածից կարող ենք գալ հետեւյալ եզրակացության, որ Օսմանյան կայսրության պահպանման բոլոր փորձերը ձախողվել էին, ձախողվել էին նաեւ օսմանիզմի ու իսլամիզմի քաղաքականությունները: Թուրքացման քաղաքականությունը իրականացնելու համար ժամանակ չկար, հետեւաբար թուրքերը իրենց առջեւ նպատակ էին դրել ստեղծել մաքուր թուրքական պետություն՝ բնաջնջելով բոլոր ոչ թուրք ժողովուրդներին: Եվ այս ծրագրերի իրականացման ճանապարհին նրանց առջեւ կանգնած էր կայսրության ամենամեծ քրիստոնյա ժողովուրդը` հայությունը: Կարող ենք ասել, որ արդեն այդ շրջանում պարզ էր, որ հայության ճակատագիրը որոշված է:
Արմենոցիդն ու իսլամը
Հայոց ցեղասպանության ժամանակ իսլամի գործոնի դերի մասին շատ անգամ են գրել հայ եւ օտարերկրյա պատմաբանները, կարծիքներն այստեղ միանշանակ են. չնայած թուրքերի փորձին` օգտագործելու կրոնական գործոնը հայերի դեմ ջարդեր կազմակերպելու համար, այն չհաջողվեց: Օսմանյան կայսրության ամենամեծաքանակ ժողովուրդը` արաբները, չպաշտպանեց այս գաղափարը, մեծամասշտաբ միջկրոնական բախումներ կազմակերպել չհաջողվեց: Սակայն, չնայած այս փաստերին, մինչ օրս հայ հասարակության մեջ տիրապետում է այն կարծիքը, թե հայկական ջարդերը եղել են հենց կրոնական հողի վրա եւ որ իսլամական երկրներով շրջապատված հայերը դատապարտված են: Իրականության հետ ոչ մի առնչություն չունեցող այս գաղափարը ժամանակ առ ժամանակ շրջանառում են ներսի եւ դրսի տարբեր քաղաքական շրջանակները, ցույց տալու համար արտաքին քաղաքականության մեջ այլընտրանքի բացակայության փաստը: Սակայն իրականում օսմանյան վերջին սուլթան Մեհմեդ Հինգերորդի` քրիստոնյաներին սրբազան պատերազմ` ջիհադ հայտարարելու փաստը նպատակ էր հետապնդում արդարացնելու հայերի նկատմամբ կատարվելիք բռնությունները, զանգվածային կոտորածները ու այդ գործում բոլոր մահմեդականների ներգրավումը: Սակայն իսլամական աշխարհում մեծ հեղինակություն վայելող արաբ աստվածաբանները եւ կրոնական առաջնորդները չպաշտպանեցին ջիհադի գաղափարը: Հիջազի կառավարիչ եւ Մեքքայի շերիֆ Հուսեյն իբն Ալի ալ Հաշեմիին, որը սերում էր Մուհամմեդ մարգարեի տոհմից եւ համարվում էր ամենամեծ հեղինակությունը մահմեդական աշխարհում ու սուննի մահմեդականների հոգեւոր առաջնորդն էր, ոչ միայն չպաշտպանեց սուլթանի որոշումը, այլեւ իր տարածած հրամանագրով` ֆեթվայով պահանջեց բոլոր ուղղափառ մահմեդականներին օգնել հայերին եւ պաշտպանել նրանց: Շատ արաբ առաջնորդներ եւ հասարակ արաբ ժողովուրդը օգնում էին Դեր Զորի անապատներում հայտնված հայերին, իսկ թուրքական բանակի արաբական ջոկատները հրաժարվում էին կռվել հայերի դեմ: Թուրքերի փորձերը` օգտագործելու արաբներին Ուրֆայի հայության ինքնապաշտպանական կռիվները ճնշելու համար, ավարտվեցին անհաջողությամբ: Օսմանյան կասրության շատ վիլայեթների արաբ կառավարիչներն ուղղակի հրաժարվում էին կատարել հայերի տեղահանում եւ կոտորածներ կազմակերպելու մասին Կ.Պոլսից եկած հրամանները: Այստեղ կարեւոր է նշել մի փաստ եւս. Օսմանյան կայսրության քրիստոնյա բնակչության դեմ սրբազան պատերազմ սուլթան Մեհմեդ Հինգերորդը հայտարարեց դաշնակից, քրիստոնյա Գերմանիայի «օրհնությունը» ստանալուց հետո միայն: Ընդհանրապես պետք է նկատենք, որ այն ժամանակ, երբ մահմեդական արաբները վտանգելով իրենց կյանքը օգնում էին հայերին, քրիստոնյա Եվրոպան կամ օգնում էր թուրքերին (օրինակ` կայզերական Գերմանիամ, Ավստրո-Հունգարիան), կամ չտեսնելու էր տալիս Արեւմտյան Հայաստանում կատարվող զանգվածային ջարդերը: Անդրադառնալով եվրոպական տերությունների դիրքորոշմանը՝ նկատենք, որ այն երկակի էր. մի կողմից օգտագործելով հայկական հարցը, վերջիններս խառնվում էին կայսրության ներքին գործերին, հարուցելով թուրքերի դժգոհությունը, մյուս կողմից էլ շատ դեպքերում եվրոպացիների ակտիվությունն էր կանխում կամ դադարեցնում հայերի կոտորածները այս կամ այն վիլայեթում: Սակայն ասել, թե պատերազմի ժամանակ եվրոպական երկրները հնարավորություն չունեին ազդելու երիտթուրքերի քաղաքականության վրա, նույնպես չենք կարող: Այստեղ դեր խաղաց քաղաքական նպատակահարմարության գործոնը, այսինքն` աչք փակելով հայերի կոտորածի վրա, եվրոպացիները ցանկանում էին հետագայում դա օգտագործել Թուրքիային մեղադրանքներ ներկայացնելու համար, հերթական զիջումները կորզելու ակնկալիքով:
Արմենոցիդի պատմական դասերը
Մարդկության դեմ կատարված ամենազարհուրելի երեւույթի՝ ցեղասպանության` Արմենոցիդի ուսումնասիրությունը կարեւոր նշանակություն ունի ոչ միայն ժամանակակից սերունդի, այլեւ ներկա քաղաքական գործիչների եւ բոլոր նրանց համար, ովքեր ձեւավորում կամ այսպես թե այնպես ազդում են Հայաստանի ներքին ու արտաքին քաղաքական ուղղությունների վրա: Հարկավոր է հասկանալ ամենակարեւորը, որ ժամանակակից Թուրքիան ձեւավորվել է Հայոց ցեղասպանության` Արմենոցիդի հետեւանքով: Չլիներ Հայոց ցեղասպանությունը, գոյություն չէր ունենա նաեւ ժամանակակից Թուրքիան, ներկա սահմաններում: Սա այն ճշմարտությունն է, որը լավ են հասկանում Անկարայի նախկին ու ներկա իշխանությունները, եւ այս փաստով է բացատրվում այն մերժողականությունը, որը նրանք դրսեւորում են ցեղասպանության ճանաչման փաստի նկատմամբ: Կարող եմ նույնիսկ պնդել, որ ժամանակակից Թուրքիային ցեղասպանության ճանաչումը վախեցնում է ոչ այնքան նյութական կամ հողային հատուցման պահանջ ներկայացնելու փաստով, որքան խնդրի բարոյական կողմով: Քեմալական Թուրքիան կառուցվել է կեղծ արժեքային համակարգի վրա, որտեղ որպես հերոս աստվածացվել են մարդիկ, որոնք կրում են ցեղասպանություն իրագործողի խարանը եւ, այդ ժողովրդի հերոսներն ու պետական հայտնի գործիչները իրականում քիչ բանով են տարբերվում մարդասպանից, որի ձեռքերը թաթախված են անմեղ մարդկանց արյան մեջ: Նման բացահայտումները, հատկապես Թուրքիայի ժամանակակից սերնդի համար, որը մեծամասնությամբ նույնիսկ տեղյակ չէ 20-րդ դարասկզբին Օսմանյան կայսրությունում տեղի ունեցածի մասին, բարոյական հարված ու հավատի կորուստ կլինեն, ինչը իր հերթին կարող է հանգեցնել այդ պետության քայքայմանը: Իսկ որ սեփական հզորության ու բարոյական կերպարի ոչնչացումը կարող է կործանարար լինել ամեն մի պետության ու ազգի համար, արդեն պատմական ճշմարտություն է:
Այնպես որ, ուզենք թե չուզենք, փաստ է այն, որ Արմենոցիդի պատմական հիշողությունը հավերժ կմնա հայ ժողովրդի ճակատագրում, ձեւավորելով ու կողմնորոշելով նրա քաղաքականությունը ոչ միայն հարեւան Թուրքիայի, այլեւ այն երկրների հանդեպ, որոնք այսպես թե այնպես, իրենց ակտիվությամբ կամ անտարբերությամբ նպաստել են ցեղասպանության իրագործմանը: Միաժամանակ, այդ հիշողությունը հնարավորություն է տալիս հետագայում բացառելու Արմենոցիդի կրկնությունը ու երկրի ազգային անվտանգության համակարգը նման արհավիրքների բացառման սկզբունքով կառուցել:
ԱՐՄԵՆ ՄԱՆՎԵԼՅԱՆ
«ՊԱՏՄԱԲԱՆՆԵՐԻ ՀԱՆՁՆԱԺՈՂՈՎ ՍՏԵՂԾԵԼՈՒ ԱՆԿԱՐԱՅԻ ԱՌԱՋԱՐԿԸ ԱՆՀԵԹԵԹՈՒԹՅՈՒՆ Է»
Ապրիլի 24-ին Փարիզի Կոմիտասի արձանին հարող հրապարակում հայտարարել է Ֆրանսիայի մասոնների մեծ վարպետ Քիյարդեն
Ապրիլի 18-ի համարում, հենվելով թուրքական լրատվամիջոցների վրա, «Ազգը» տեղեկացրել էր, որ ապրիլի 24-ին ֆրանսահայերի հետ Մեծ եղեռնի ոգեկոչման միջոցառումներին կմասնակցեն Ֆրանսիայի մասոնները, ֆրանսիական Մասոնական Մեծ Արեւելք օթյակի մեծ վարպետ Ժան-Միշել Քիյարդեն ելույթ կունենա Փարիզի Կոմիտասի արձանին հարող Կոնկորդ հրապարակում: Միաժամանակ նշվել էր, որ Ֆրանսիայի Մեծ Արեւելք օթյակի մեծ վարպետը երկու տարի առաջ Թուրքիա այցելելիս, երկրում Հայոց ցեղասպանության ճանաչմանը նպաստելու խնդիր է դրել թուրք մասոնների առջեւ:
Երեկ «Առավոտն» էլ գրել է, որ Հայոց ցեղասպանությունը Հայաստանում դատապարտելու համար արդեն 2-րդ անգամ Երեւան են ժամանում եւ Մեծ եղեռնի հուշարձանին ծաղկեպսակ են դնում Ֆրանսիայի վերոհիշյալ օթյակի ներկայացուցիչները, որոնց այս տարի գլխավորել է Մեծ Արեւելք օթյակի փոխնախագահ Անդրե Աբը:
Թուրքական Ազատ մասոնների մեծ օթյակի առջեւ «երկրում Հայոց ցեղասպանության ճանաչմանը նպաստելու» խնդիր դնելը, ապրիլի 24-ին ինչպես Փարիզում, այնպես էլ Երեւանում Մեծ եղեռնի զոհերի ոգեկոչման միջոցառումներին մասնակցելը Ֆրանսիայի Մասոնական Մեծ Արեւելք օթյակի տեսանկյունից Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչմանը նպաստող լուրջ նախաձեռնություն է եւ չափազանց ուշագրավ:
Այս ամենի առումով, ավելի քան ուշագրավ է եղել մեծ վարպետ Քիյարդեի, «Զամանի» վկայությամբ, առեղծվածային հանդիպումը Եվրոհանձնաժողովի նախագահ Ժոզե Մանուել Բարոսոյի հետ, որը տեղի էր ունեցել ապրիլի 8-ին: Թուրքական թերթին հաջողվել է պարզել, որ Մեծ Արեւելք օթյակի մեծ վարպետը Բարոսոյի հետ Թուրքիայի քաղաքական զարգացումներին առնչվող խնդիրները քննարկելիս, անդրադարձել է նաեւ Մեծ եղեռնին, մատնանշելով. «Աշխարհիկության խնդիրը շատ կարեւոր է: Սակայն կա նաեւ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման խնդիր, որը նախապայման է ԵՄ-ին Թուրքիայի անդամակցության համար»:
Թուրքական թերթը անդրադառնում է նաեւ մեծ վարպետի փարիզյան ելույթին, որը նա ապրիլի 24-ին ունեցել է Կոմիտասի արձանին հարող Կոնկորդ հրապարակում: Ըստ «Զամանի», Քիյարդեն նշանառության թիրախ էր դարձրել Թուրքիային, ասել էր, որ անհրաժեշտության դեպքում քաղաքական գործիչները կարող են պատմությանը վերաբերող որոշումներ կայացնել: Նա իր ելույթն սկսել է. «Ես էլ եմ հայ» արտահայտությամբ, խոստանալով ամեն տեսակի աջակցություն հայերին: Մեծ վարպետ Քիյարդեն միաժամանակ խոսք է տվել մասոն սենատորների միջոցով հասնելու 2006-ին Ֆրանսիայի Ազգային ժողովի ընդունած «Հայոց ցեղասպանության ուրացման համար» պատիժ սահմանող օրինագծի հաստատմանը Սենատում: Նա ներկաներին տեղյակ է պահել, թե Թուրքիա այցելելիս, երկրում Հայոց ցեղասպանության ճանաչմանը նպաստելու ինչպիսի խնդիր է դրել թուրքական Ազատ մասոնների մեծ օթյակի առջեւ:
Մեծ վարպետ Ժան-Միշել Քիյարդեն ներկաներին հիշեցրել է նաեւ «1915-ի իրադարձությունների ուսումնասիրման համար պատմաբանների համատեղ հանձնաժողով ստեղծելու» Անկարայի առաջարկը եւ դրա առնչությամբ ընդգծել. «Կատարյալ անհեթեթություն է: Մի՞թե հիմա պատմաբանների հանձնաժողով ենք ստեղծելու ճշտելու համար՝ գազախցիկներ եղե՞լ են, թե՞ ոչ համակենտրոնացման ճամբարներում»:
Հ. ՉԱՔՐՅԱՆ
Armenia Must Use Territorial Claims for Political Leverage
YEREVAN (ArmRadio)-The recognition of the Armenian Genocide should develop from a moral issue to a territorial one based on the national security of Armenia, Director of the Ararat Center for Strategic Research Dr. Armen Ayvazian told a press conference on Wednesday.
According to Ayvazian, reference to the issue of occupied territories would create the best opportunity for influencing Turkey.
"Although the lands will not be returned all at once, the proper opportunity may emerge in years, even decades, since this policy will lead to that sooner or later," he explained. "It's unacceptable to not make territorial claims."
He explained by citing the Karabakh issue as an example. He said that Karabakh conflict is not only a national security issue for the people of Nagorno-Karabakh, but rather it is a national security issue for Armenia. The liberated territories surrounding Karabakh provide both Armenia and Karabakh with significant security guarantees.
"Syunik is vulnerable to attack without Karabakh and Armenia cannot exist without Syunik," Ayvazian said as an example.
He said that pressure from the international community on Turkey has always been weak and ineffective, never resulting in positive steps by Turkey to address the Armenian Genocide.
Every year, as April 24 nears, Turkish Officials make statements in support of normalization of relations with Armenia to mislead the world and preclude it from interfering in the "bilateral relations," of Turkey and Armenia, Ayvazian explained. By presenting the facade of a Turkey that is willing to work with Armenia, official Ankara effectively eases international pressure on Turkey.
The issues of Genocide and its consequences were not included in the foreign policy agenda in early 1990s after the country gained independence. From 1998 the international recognition of the Armenian Genocide was put on the foreign policy agenda of the Republic of Armenia.
The twenty or so international bodies that currently recognize the Armenian Genocide, unfortunately do not contribute to the security of Armenia or exert any influence in Turkish-Armenian relations, he said, adding that these structures do not pose the question of responsibility or retributions for the Armenian Genocide.
According to Ayvazyan, the adoption of H.Res.106 (The Armenian Genocide Resolution) by the US House of Representatives could create a peaceful situation in the region and create a precedent for the recognition of the Genocide by Turkey. Such a development would greatly improve the psychological aspects of the country's security as Armenia currently neighbors two genocidal regimes that have yet to admit their crime.
Wednesday, April 23, 2008
According to Ayvazian, reference to the issue of occupied territories would create the best opportunity for influencing Turkey.
"Although the lands will not be returned all at once, the proper opportunity may emerge in years, even decades, since this policy will lead to that sooner or later," he explained. "It's unacceptable to not make territorial claims."
He explained by citing the Karabakh issue as an example. He said that Karabakh conflict is not only a national security issue for the people of Nagorno-Karabakh, but rather it is a national security issue for Armenia. The liberated territories surrounding Karabakh provide both Armenia and Karabakh with significant security guarantees.
"Syunik is vulnerable to attack without Karabakh and Armenia cannot exist without Syunik," Ayvazian said as an example.
He said that pressure from the international community on Turkey has always been weak and ineffective, never resulting in positive steps by Turkey to address the Armenian Genocide.
Every year, as April 24 nears, Turkish Officials make statements in support of normalization of relations with Armenia to mislead the world and preclude it from interfering in the "bilateral relations," of Turkey and Armenia, Ayvazian explained. By presenting the facade of a Turkey that is willing to work with Armenia, official Ankara effectively eases international pressure on Turkey.
The issues of Genocide and its consequences were not included in the foreign policy agenda in early 1990s after the country gained independence. From 1998 the international recognition of the Armenian Genocide was put on the foreign policy agenda of the Republic of Armenia.
The twenty or so international bodies that currently recognize the Armenian Genocide, unfortunately do not contribute to the security of Armenia or exert any influence in Turkish-Armenian relations, he said, adding that these structures do not pose the question of responsibility or retributions for the Armenian Genocide.
According to Ayvazyan, the adoption of H.Res.106 (The Armenian Genocide Resolution) by the US House of Representatives could create a peaceful situation in the region and create a precedent for the recognition of the Genocide by Turkey. Such a development would greatly improve the psychological aspects of the country's security as Armenia currently neighbors two genocidal regimes that have yet to admit their crime.
Wednesday, April 23, 2008
Wednesday, April 23, 2008
ՆԵՐՍԻՑ ԵՎ ԴՐՍԻՑ ՊԱՐՏԱԴՐՎԱԾ ՏԵՂԵԿԱՏՎԱԿԱՆ-ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ՊԱՏԵՐԱԶՄ
Հետընտրական ընդվզումների մասնակիցների հետ զրույցներում ինձ անհանգստացնում է նրանց համատարած անտարբերությունը երկրի ճակատագրի նկատմամբ: Եթե իրենց չի հաջողվել վերստին գալ իշխանության, ապա թող այն վերանա: Մեկին դիմեցի, թե ինչո՞ւ է տեսանյութեր ու այլ տեղեկություններ հաղորդում Բաքու, նա պատասխանեց. «Թող ադրբեջանցիները գան ու ժողովրդավարություն հաստատեն Հայաստանում»: Անմիջապես հիշեցի 1918-ին բոլշեւիկների քարոզարշավը հայկական բանակի շարքերում. «Մի՛ կռվեք թուրքական բանակի դեմ, քանի որ նրանք գալիս են ձեզ ազատելու դաշնակցականների ճիրաններից»: Ու հայ զինվորներից շատերը թողնում էին դիրքերը, հեռանում: Այդպես թշնամուն զիջեցինք մեր երկրի մեծ մասը: Այսօրվա հակապետական քարոզչության տեղեկատուներն արտակարգ իրավիճակի հաստատումից հետո տեղեկություններ էին հավաքում Երեւան մտցված զորքերի մասին ու տեղեկությունները հաղորդում Բաքու: Հենց Մատաղիսի գնդի մասին տեղեկությունն էլ հիմք դարձավ ադրբեջանական բանակի հրամանատարության համար, որ շտապ գործողություններ սկսեն Լեւոնարխի ուղղությամբ: Կարծում եմ, որ Ադրբեջանի լեւոնական հայ բարեկամները արջի ծառայություն մատուցեցին «Հայաստանում ժողովրդավարական կարգեր հաստատելու» հրավիրված ադրբեջանցի զինվորականներին:
Այս ամենից հետո էլ ես չեմ հավատում, նույնիսկ չեմ ուզում հավատալ այն լուրին, թե իբր երկրի առաջին նախագահ Լ. Տեր-Պետրոսյանը նախընտրական օրերին Մոսկվայում հանդիպել է Ալիեւի ուղարկած մարդուն, նրանից ստացել 200 միլիոն դոլար, դրանից 150-ը ուղարկել է արտասահմանյան բանկերից մեկի իր հաշվին, մնացածը բերել Երեւան` հեղաշրջումը ֆինանսավորելու համար: Նույնիսկ կասեի, որ այս լուրը շատ նման է իր թիմակիցների կողմից հորինվող ու տարածվող տեղեկություններին: «Ամեն գնով դեմոկրատիա» ծրագրով զինված տղաները համացանցով հազարավոր նյութեր են ուղարկում միջազգային ատյաններին եւ ուրախանում, որ Հայաստանի վերաբերյալ «Հազարամյակի մարտահրավերներ» ծրագրերը սառեցվել են, որ Հայաստանի «հարցը» կքննարկվի Ստրասբուրգում, որ Բուշը չի շնորհավորել Ս. Սարգսյանին նախագահական ընտրություններում հաղթանակի առիթով, որ զբոսաշրջությունը երկրում մարտիմեկյան իրադարձությունների հետեւանքով անկում է ապրում, տխրում են, որ ադրբեջանական բանակի գործողությունը Լեւոնարխում տապալվել է, որ ամերիկյան պետդեպարտամենտը հայաստանյան նախագահական ընտրությունները օրինական է ճանաչել, որ երկիրը ցնցումներից հետո աստիճանաբար խելքի է գալիս:
Սակայն Հայաստանի Հանրապետության համար ամենավտանգավոր հետեւանքը քաղաքական վերնախավի մեջ առաջացած ճեղքվածքն է, որի վերացման համար իշխանությունները ոչինչ չեն ձեռնարկում: Հավանաբար, համապատասխան պետական մարմինները չգիտեն էլ, թե ինչ է «քաղաքական վերնախավի անվտանգություն» հասկացությունը:
Տեղեկատվական պատերազմում Հայաստանի Հանրապետությունը զգալիորեն զիջում է թուրք-ադրբեջանական միացյալ քարոզչությանը: Իսկ դրան չի կարող դիմակայել նույնիսկ ներքին հասարակական միակամ կարծիքը, ուր մնաց թե ներքին ճգնաժամի պայմաններում:
ՀՀ առաջին նախագահի ու նրա համախոհների գործողությունների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ նրա թիմը պետական կառույցներին գերազանցում էր տեղեկատվական-հոգեբանական պատերազմ վարելու, միջազգային ատյաններում իր նկատմամբ դրական կարծիք ձեւավորելու գործում: Զարմանալի է, որ առաջին նախագահն իր այս ունակություններով ժամանակին ամենեւին չփայլեց ադրբեջանական քարոզչության դեմ պայքարում: Ժամանակին նրա ստեղծած տեղեկատվության նախարարությունը լցվել էր գործից անտեղյակ մարդկանցով, ուստի եւ չգործեց: Ըստ երեւույթին, նախագահն էլ չէր ուզում, որ այն գործի: Իսկ ահա նրա թիմն այսօր պետական ապարատին բացարձակ գերազանցեց թե՛ ինտերնետում եւ թե՛ մամուլում` հասարակական երեւույթները գնահատելու եւ իր օգտին ծառայեցնելու կարողությամբ: Փաստորեն այն ողողված էր հակաիշխանական, կառավարության անդամներին վարկաբեկող տեղեկատվությամբ: Այս պայմաններում չկար ԶԼՄ-ների աշխատանքը համակարգող այն օղակը, որը կառներ ստահոդ լուրերի դեմը:
Երկրում առաջացած քաղաքական ճգնաժամը, ապակողմնորոշող լուրերի անարգել տարածումը ցույց են տալիս, որ ՀՀ-ում բացակայում է նախագահի եւ կառավարության` հակաճգնաժամային գործողությունների համակարգումը:
Իսկ երկրի ներսում ու դրսում հասարակական կարծիքը ՀՀ իշխանությունների օգտին չէ: Արդեն ի հայտ է գալիս, որ երկրորդ նախագահի գործունեության գլխավոր ուղղություններից մեկը պետք է լիներ ՀՀ օգտին միջազգային ու ներքին հասարակական դրական կարծիքի ձեւավորման համար համապատասխան համակարգի ստեղծումը: Իսկ ահա սովորական է դարձել երկրին պարտադրված տեղեկատվական-հոգեբանական պատերազմի բեռը ղեկավարի կողմից համապատասխան համակարգի ստեղծման փոխարեն անհատապես կրելը, որը անհնար է եւ խիստ վտանգավոր, քանի որ կարող է բերել լուրջ պարտության:
Հաճախ են մամուլում, հեռուստառադիոզրույցներում արտահայտում այն կարծիքը, թե իբր անհնար է երկխոսությունը: Ըստ իս, երկխոսություն միշտ էլ եղել է, միայն թե որ պահին` ինչ լեզվով, իրավիճակն է թելադրել: Նախընտրական շրջանում իրար հետ հեռակա կարգով «խոսում» էին ընտրողների հետ հանդիպումներում, հետընտրական օրերին կողմերն իրար հետ խոսում էին հանրահավաքային ելույթներով, ԶԼՄ-ների հրապարակումներով, մարտի մեկի գիշերը իրար հետ սկսեցին «խոսել» քարկոծելով (հիշեցնեմ, որ մարտի մեկին առաջին նախագահի «պայքար, պայքարում» «քարը» ամենակարեւոր տարրն էր համարվում ), կրակոցներով, հրկիզելով: Իսկ դեմ առ դեմ նստելու կարիքը պետք է հասունանա: Նման «բերքը» ժամանակից շուտ քաղելը սխալ կլիներ:
Անշուշտ, կան հասարակության մեջ որոշ երեւույթների մեղմացման միջոցներ, որոնք պետք է կիրառվեն հարմար պահերին: Երբ այդ պահերը բաց ես թողնում ու դրա փոխարեն կրկին մկաններ ես ցույց տալիս, միանգամայն հակառակ էֆեկտն է ստացվում: Այս պարագայում անհրաժեշտ է մշակել հասարակական անցանկալի երեւույթների կանխման կամ մեղմացման մեխանիզմներ:
Վերջերս խիստ թեժացել է թուրք-ադրբեջանական քարոզչական մեքենայի կողմից տեղեկատվական պատերազմը, որը, ըստ էության, օգտվելով ՀՀ ներքին քաղաքական ճգնաժամից, արդեն կիրառում է տեղեկատվական-հոգեբանական ահաբեկչություն: Այս պայմաններում խիստ վտանգված է նաեւ երկրի քաղաքական վերնախավը, ինչն էլ կապված է երկրի անվտանգության խնդրի հետ: Ինչպես երեւում է, բացակայում է վտանգի գնահատման ու պաշտպանական համակարգում անվտանգության միջոցների ձեռնարկումը: Համացանցում հայաստանյան լրատվամիջոցները զգալիորեն զիջում են ադրբեջանականին: Բաքվի պետական «Apa.az» ու հասարակական «Day.az» լրատվական գործակալությունները Հայաստանում մրցակիցներ չունեն: Եթե «Apa.az»-ը թարգմանվում է յոթ լեզուներով, ապա Արմենպրեսը` երեք: «Apa.az»-ը օրական այցելուների թվով մի քանի անգամ գերազանցում է Արմենպրեսին, էլ չեմ ասում աշխարհի տեղեկատվական այլ գործակալությունների հետ նյութերի փոխանակման հնարավորությունների մասին: «Day.az»-ը եւս ՀՀ-ում մրցակից չունի: Նույնիսկ հայաստանյան իրադարձությունների մասին տեղեկություն ստանալու համար շատերը դիմում են «Day.az»-ին: Լավ կազմակերպված տեղեկատվական համակարգով կարելի է շատ ավելի մեծ հաջողությունների հասնել, իսկ անտեսելու դեպքում երկիրը միշտ էլ կարող է փլուզման եզրին հայտնվել:
Հոգեբանական պաշտպանվածությանն անտեղյակ մարդիկ այն անհեթեթություն են համարում, բայց ահա այսօրվա վտանգավոր իրավիճակը ցույց է տալիս, թե ինչքան վտանգավոր է այս գործոնը անտեսելը: Լուրջ խնդիր է նաեւ քաղաքական վերնախավի հոգեբանական անվտանգության կազմակերպումը:
Նկատի ունենալով Հայաստանի Հանրապետությունում ստեղծված ճգնաժամային իրավիճակը, առաջարկում եմ հիմնել տեղեկատվական-վերլուծական բյուրո, որի կազմում պետք է ընդգրկել.
1. էլեկտրոնային ԶԼՄ-ների, համացանցի բաժին,
2. մամուլի եւ ռադիո-հեռուստատեսության բաժին,
3. պետական իշխանությունների, ուժային կառույցների եւ մարզերի հետ համագործակցության բաժին,
4. սփյուռքի եւ նրա ԶԼՄ-ի հետ համագործակցության բաժին,
5. վերլուծական կենտրոն:
Արտակարգ իրավիճակներում անհրաժեշտություն կա ստեղծելու արագ արձագանքման ջոկատ, քանի որ հաճախ անհրաժեշտ է լինում հակաքարոզչական հատուկ առաջադրանքներ իրականացնել:
Երկրորդ նախագահը հաջորդին ու նրա թիմին որպես ժառանգություն է թողել նաեւ հասարակության մեջ ու քաղաքական վերնախավում երկրի համար վտանգավոր ճեղքվածք: Նոր նախագահն ու նոր վարչապետը իրենց նոր թիմով կկարողանա՞ն ճիշտ քայլերով կանխել ներքին ու արտաքին թշնամիների ստեղծած վտանգները: Կարծում եմ, ելքերից մեկն էլ ճիշտ ընտրված կադրերով տեղեկատվական համակարգի ստեղծումն է:
ԲԱԿՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ
Այս ամենից հետո էլ ես չեմ հավատում, նույնիսկ չեմ ուզում հավատալ այն լուրին, թե իբր երկրի առաջին նախագահ Լ. Տեր-Պետրոսյանը նախընտրական օրերին Մոսկվայում հանդիպել է Ալիեւի ուղարկած մարդուն, նրանից ստացել 200 միլիոն դոլար, դրանից 150-ը ուղարկել է արտասահմանյան բանկերից մեկի իր հաշվին, մնացածը բերել Երեւան` հեղաշրջումը ֆինանսավորելու համար: Նույնիսկ կասեի, որ այս լուրը շատ նման է իր թիմակիցների կողմից հորինվող ու տարածվող տեղեկություններին: «Ամեն գնով դեմոկրատիա» ծրագրով զինված տղաները համացանցով հազարավոր նյութեր են ուղարկում միջազգային ատյաններին եւ ուրախանում, որ Հայաստանի վերաբերյալ «Հազարամյակի մարտահրավերներ» ծրագրերը սառեցվել են, որ Հայաստանի «հարցը» կքննարկվի Ստրասբուրգում, որ Բուշը չի շնորհավորել Ս. Սարգսյանին նախագահական ընտրություններում հաղթանակի առիթով, որ զբոսաշրջությունը երկրում մարտիմեկյան իրադարձությունների հետեւանքով անկում է ապրում, տխրում են, որ ադրբեջանական բանակի գործողությունը Լեւոնարխում տապալվել է, որ ամերիկյան պետդեպարտամենտը հայաստանյան նախագահական ընտրությունները օրինական է ճանաչել, որ երկիրը ցնցումներից հետո աստիճանաբար խելքի է գալիս:
Սակայն Հայաստանի Հանրապետության համար ամենավտանգավոր հետեւանքը քաղաքական վերնախավի մեջ առաջացած ճեղքվածքն է, որի վերացման համար իշխանությունները ոչինչ չեն ձեռնարկում: Հավանաբար, համապատասխան պետական մարմինները չգիտեն էլ, թե ինչ է «քաղաքական վերնախավի անվտանգություն» հասկացությունը:
Տեղեկատվական պատերազմում Հայաստանի Հանրապետությունը զգալիորեն զիջում է թուրք-ադրբեջանական միացյալ քարոզչությանը: Իսկ դրան չի կարող դիմակայել նույնիսկ ներքին հասարակական միակամ կարծիքը, ուր մնաց թե ներքին ճգնաժամի պայմաններում:
ՀՀ առաջին նախագահի ու նրա համախոհների գործողությունների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ նրա թիմը պետական կառույցներին գերազանցում էր տեղեկատվական-հոգեբանական պատերազմ վարելու, միջազգային ատյաններում իր նկատմամբ դրական կարծիք ձեւավորելու գործում: Զարմանալի է, որ առաջին նախագահն իր այս ունակություններով ժամանակին ամենեւին չփայլեց ադրբեջանական քարոզչության դեմ պայքարում: Ժամանակին նրա ստեղծած տեղեկատվության նախարարությունը լցվել էր գործից անտեղյակ մարդկանցով, ուստի եւ չգործեց: Ըստ երեւույթին, նախագահն էլ չէր ուզում, որ այն գործի: Իսկ ահա նրա թիմն այսօր պետական ապարատին բացարձակ գերազանցեց թե՛ ինտերնետում եւ թե՛ մամուլում` հասարակական երեւույթները գնահատելու եւ իր օգտին ծառայեցնելու կարողությամբ: Փաստորեն այն ողողված էր հակաիշխանական, կառավարության անդամներին վարկաբեկող տեղեկատվությամբ: Այս պայմաններում չկար ԶԼՄ-ների աշխատանքը համակարգող այն օղակը, որը կառներ ստահոդ լուրերի դեմը:
Երկրում առաջացած քաղաքական ճգնաժամը, ապակողմնորոշող լուրերի անարգել տարածումը ցույց են տալիս, որ ՀՀ-ում բացակայում է նախագահի եւ կառավարության` հակաճգնաժամային գործողությունների համակարգումը:
Իսկ երկրի ներսում ու դրսում հասարակական կարծիքը ՀՀ իշխանությունների օգտին չէ: Արդեն ի հայտ է գալիս, որ երկրորդ նախագահի գործունեության գլխավոր ուղղություններից մեկը պետք է լիներ ՀՀ օգտին միջազգային ու ներքին հասարակական դրական կարծիքի ձեւավորման համար համապատասխան համակարգի ստեղծումը: Իսկ ահա սովորական է դարձել երկրին պարտադրված տեղեկատվական-հոգեբանական պատերազմի բեռը ղեկավարի կողմից համապատասխան համակարգի ստեղծման փոխարեն անհատապես կրելը, որը անհնար է եւ խիստ վտանգավոր, քանի որ կարող է բերել լուրջ պարտության:
Հաճախ են մամուլում, հեռուստառադիոզրույցներում արտահայտում այն կարծիքը, թե իբր անհնար է երկխոսությունը: Ըստ իս, երկխոսություն միշտ էլ եղել է, միայն թե որ պահին` ինչ լեզվով, իրավիճակն է թելադրել: Նախընտրական շրջանում իրար հետ հեռակա կարգով «խոսում» էին ընտրողների հետ հանդիպումներում, հետընտրական օրերին կողմերն իրար հետ խոսում էին հանրահավաքային ելույթներով, ԶԼՄ-ների հրապարակումներով, մարտի մեկի գիշերը իրար հետ սկսեցին «խոսել» քարկոծելով (հիշեցնեմ, որ մարտի մեկին առաջին նախագահի «պայքար, պայքարում» «քարը» ամենակարեւոր տարրն էր համարվում ), կրակոցներով, հրկիզելով: Իսկ դեմ առ դեմ նստելու կարիքը պետք է հասունանա: Նման «բերքը» ժամանակից շուտ քաղելը սխալ կլիներ:
Անշուշտ, կան հասարակության մեջ որոշ երեւույթների մեղմացման միջոցներ, որոնք պետք է կիրառվեն հարմար պահերին: Երբ այդ պահերը բաց ես թողնում ու դրա փոխարեն կրկին մկաններ ես ցույց տալիս, միանգամայն հակառակ էֆեկտն է ստացվում: Այս պարագայում անհրաժեշտ է մշակել հասարակական անցանկալի երեւույթների կանխման կամ մեղմացման մեխանիզմներ:
Վերջերս խիստ թեժացել է թուրք-ադրբեջանական քարոզչական մեքենայի կողմից տեղեկատվական պատերազմը, որը, ըստ էության, օգտվելով ՀՀ ներքին քաղաքական ճգնաժամից, արդեն կիրառում է տեղեկատվական-հոգեբանական ահաբեկչություն: Այս պայմաններում խիստ վտանգված է նաեւ երկրի քաղաքական վերնախավը, ինչն էլ կապված է երկրի անվտանգության խնդրի հետ: Ինչպես երեւում է, բացակայում է վտանգի գնահատման ու պաշտպանական համակարգում անվտանգության միջոցների ձեռնարկումը: Համացանցում հայաստանյան լրատվամիջոցները զգալիորեն զիջում են ադրբեջանականին: Բաքվի պետական «Apa.az» ու հասարակական «Day.az» լրատվական գործակալությունները Հայաստանում մրցակիցներ չունեն: Եթե «Apa.az»-ը թարգմանվում է յոթ լեզուներով, ապա Արմենպրեսը` երեք: «Apa.az»-ը օրական այցելուների թվով մի քանի անգամ գերազանցում է Արմենպրեսին, էլ չեմ ասում աշխարհի տեղեկատվական այլ գործակալությունների հետ նյութերի փոխանակման հնարավորությունների մասին: «Day.az»-ը եւս ՀՀ-ում մրցակից չունի: Նույնիսկ հայաստանյան իրադարձությունների մասին տեղեկություն ստանալու համար շատերը դիմում են «Day.az»-ին: Լավ կազմակերպված տեղեկատվական համակարգով կարելի է շատ ավելի մեծ հաջողությունների հասնել, իսկ անտեսելու դեպքում երկիրը միշտ էլ կարող է փլուզման եզրին հայտնվել:
Հոգեբանական պաշտպանվածությանն անտեղյակ մարդիկ այն անհեթեթություն են համարում, բայց ահա այսօրվա վտանգավոր իրավիճակը ցույց է տալիս, թե ինչքան վտանգավոր է այս գործոնը անտեսելը: Լուրջ խնդիր է նաեւ քաղաքական վերնախավի հոգեբանական անվտանգության կազմակերպումը:
Նկատի ունենալով Հայաստանի Հանրապետությունում ստեղծված ճգնաժամային իրավիճակը, առաջարկում եմ հիմնել տեղեկատվական-վերլուծական բյուրո, որի կազմում պետք է ընդգրկել.
1. էլեկտրոնային ԶԼՄ-ների, համացանցի բաժին,
2. մամուլի եւ ռադիո-հեռուստատեսության բաժին,
3. պետական իշխանությունների, ուժային կառույցների եւ մարզերի հետ համագործակցության բաժին,
4. սփյուռքի եւ նրա ԶԼՄ-ի հետ համագործակցության բաժին,
5. վերլուծական կենտրոն:
Արտակարգ իրավիճակներում անհրաժեշտություն կա ստեղծելու արագ արձագանքման ջոկատ, քանի որ հաճախ անհրաժեշտ է լինում հակաքարոզչական հատուկ առաջադրանքներ իրականացնել:
Երկրորդ նախագահը հաջորդին ու նրա թիմին որպես ժառանգություն է թողել նաեւ հասարակության մեջ ու քաղաքական վերնախավում երկրի համար վտանգավոր ճեղքվածք: Նոր նախագահն ու նոր վարչապետը իրենց նոր թիմով կկարողանա՞ն ճիշտ քայլերով կանխել ներքին ու արտաքին թշնամիների ստեղծած վտանգները: Կարծում եմ, ելքերից մեկն էլ ճիշտ ընտրված կադրերով տեղեկատվական համակարգի ստեղծումն է:
ԲԱԿՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ
ԲԱՑԱՌԻԿՈՒԹՅՈՒՆՆ ԱԶԳԻ ՈՒԺԵՂ ԿՈՂՄԸ ՉԷ
Հայոց ցեղասպանության տարելիցի կապակցությամբ ռուսական մամուլում հրապարակվող նյութերի մեջ երեւում են մոտիվներ, որոնք նախկինում առանձնակի ուշադրության չէին արժանանում: Խոսքը վերաբերում է Իսրայելի եւ առհասարակ հրեաների կողմից մեր ազգային ողբերգությունը չընդունելուն: «Հրեաների ու հայերի զանգվածային ոչնչացման զոհերի հիշատակի օրերը շատ մոտ են իրար՝ ապրիլի 30-ին եւ 24-ին: Սակայն ցեղասպանության զոհ դարձած մի ժողովուրդը չի ուզում ճանաչել մյուսի ողբերգությունը», գրում է թերթերից մեկը:
Գուցե հայերս վաղուց գիտենք եւ շատ ավելին, թե ինչու են հրեաներն այդպես վարվում: Սակայն վերոնշյալ հրապարակումները շահեկան են այն առումով, որ տալիս են իրենց մեկնաբանությունները եւ առնվազն տարակուսանք են հայտնում հրեաների ոչ այնքան բարոյական կեցվածքի համար:
Անշուշտ նշվում է, որ Իսրայելը «սրթսրթում» է մուսուլմանական Թուրքիայի հետ ունեցած հարաբերությունների համար, պարտական է նրան իր ճանաչման համար եւ որի հետ բազմապլան, այդ թվում նաեւ ռազմական, համագործակցությունից քաղում է քաղաքական ու տնտեսական մեծ շահաբաժիններ: Բացի այդ, բնավ էլ հայամետ չէ Թուրքիայի բավական ազդեցիկ հրեական համայնքը:
Սակայն, ռուս հեղինակների կարծիքով, ամենակարեւորն այդ հարցում այն է, որ հրեաները միայն իրենց Հոլոքոսթն են համարում ցեղասպանություն եւ հայերի սպանդի հետ մեկտեղ չեն ընդունում ասորիների, գնչուների, սլավոնների եւ մյուսների ողբերգությունը: Եվ վախենում են, որ, ասենք, հայերի ցեղասպանությունն ընդունելուց հետո իրենց «եզակիությունը» կտուժի, կկորցնի հրատապությունը:
Չէ՞ որ նրանք հսկայական նյութական փոխհատուցումներ են ստանում, ընդ որում ոչ միայն Գերմանիայից: Եվ ի՜նչ հնարքի ասես չեն դիմում հրեաներն իրենց այդ «բացառիկությունը» տարբերակելու եւ հաստատելու համար: Օրինակ, նրանք գտնում են, որ եթե հայերը «խելք» ունենային, ապա մահմեդականություն կընդունեին եւ չէին ենթարկվի բռնության: Իսկ ահա, խեղճ հրեաները Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ զուրկ էին նմանատիպ հնարավորությունից:
«Բացառիկությունը երբեք չի եղել որեւէ ազգի ուժեղ կողմը: Ըստ երեւույթին Իսրայելում ոմանք մոռացել են այդ մասին», դառնությամբ արձանագրվում է հոդվածներից մեկում:
ՌՈՒԲԵՆ ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ, Մոսկվա
Գուցե հայերս վաղուց գիտենք եւ շատ ավելին, թե ինչու են հրեաներն այդպես վարվում: Սակայն վերոնշյալ հրապարակումները շահեկան են այն առումով, որ տալիս են իրենց մեկնաբանությունները եւ առնվազն տարակուսանք են հայտնում հրեաների ոչ այնքան բարոյական կեցվածքի համար:
Անշուշտ նշվում է, որ Իսրայելը «սրթսրթում» է մուսուլմանական Թուրքիայի հետ ունեցած հարաբերությունների համար, պարտական է նրան իր ճանաչման համար եւ որի հետ բազմապլան, այդ թվում նաեւ ռազմական, համագործակցությունից քաղում է քաղաքական ու տնտեսական մեծ շահաբաժիններ: Բացի այդ, բնավ էլ հայամետ չէ Թուրքիայի բավական ազդեցիկ հրեական համայնքը:
Սակայն, ռուս հեղինակների կարծիքով, ամենակարեւորն այդ հարցում այն է, որ հրեաները միայն իրենց Հոլոքոսթն են համարում ցեղասպանություն եւ հայերի սպանդի հետ մեկտեղ չեն ընդունում ասորիների, գնչուների, սլավոնների եւ մյուսների ողբերգությունը: Եվ վախենում են, որ, ասենք, հայերի ցեղասպանությունն ընդունելուց հետո իրենց «եզակիությունը» կտուժի, կկորցնի հրատապությունը:
Չէ՞ որ նրանք հսկայական նյութական փոխհատուցումներ են ստանում, ընդ որում ոչ միայն Գերմանիայից: Եվ ի՜նչ հնարքի ասես չեն դիմում հրեաներն իրենց այդ «բացառիկությունը» տարբերակելու եւ հաստատելու համար: Օրինակ, նրանք գտնում են, որ եթե հայերը «խելք» ունենային, ապա մահմեդականություն կընդունեին եւ չէին ենթարկվի բռնության: Իսկ ահա, խեղճ հրեաները Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ զուրկ էին նմանատիպ հնարավորությունից:
«Բացառիկությունը երբեք չի եղել որեւէ ազգի ուժեղ կողմը: Ըստ երեւույթին Իսրայելում ոմանք մոռացել են այդ մասին», դառնությամբ արձանագրվում է հոդվածներից մեկում:
ՌՈՒԲԵՆ ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ, Մոսկվա
«Ի՞ՆՉ ՏԵՂԻ ՈՒՆԵՑԱՎ ԱՊՐԻԼԻ 24-ԻՆ» ԹԵՄԱՅՈՎ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄ ՍՏԱՄԲՈՒԼՈՒՄ
Մասնակիցների թվում է Լոնդոնի «Կոմիտաս» ինստիտուտի տնօրեն Արա Սարաֆյանը
Յուրաքանչյուր տարի ապրիլի 24-ին Հայաստանն ու հայկական սփյուռքը հարգանքի տուրք են մատուցում Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին: Համայն հայությանը վշտակցում են նաեւ աշխարհի տարբեր երկրներում: Միջոցառումներ են կազմակերպվում ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում, Ռուսաստանում, Իտալիայում, Բուլղարիայում, Հունաստանում, Կիպրոսում, Լիբանանում, արաբական եւ լատինամերիկյան երկրներում, Իրանում: Այդ երկրների շարքին միանում են Լեհաստանը, Վրաստանը եւ, «Միլլիեթի» հեղինակ Սեմիհ Իդիզի վկայությամբ, Իսրայելը:
Այլ կերպ, տարեցտարի աճում է Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակը հարգող երկրների շարքը: Այս երկրներում կազմակերպվող միջոցառումները դառնում են բազմազան, իրականացվում են որոշակի ծրագրի շրջանակներում, եւ դրանց իրականացումը չի սահմանափակվում ապրիլի 24-ով, այլ՝ տեւում է ապրիլի 20-27-ը:
Այս տարի միջոցառումների մեկշաբաթյա ծրագրեր իրականացվում են Մոսկվայում, Փարիզում, Լոս Անջելեսում եւ այլուր: Հայկական կազմակերպությունների նախաձեռնությամբ իրականացվող ծրագրերին ոչ հայկական կազմակերպությունների ներգրավվածությունն ու օտարերկրյա պետական, հասարակական, քաղաքական գործիչների մասնակցությունն ավելի ներկայացուցչական են դարձնում Մեծ եղեռնի զոհերի ոգեկոչումը:
Անկարայում գործող Եվրասիական ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոնի հայկական ուսումնասիրությունների ինստիտուտի փորձագետ Յըլդըզ Դեւեջին նույն ինստիտուտի ամենօրյա տեղեկագրի ապրիլի 21-ի համարում ուշադրություն է հրավիրել հենց այդ հանգամանքի վրա եւ ընդգծել է, որ Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին նվիրված մեկշաբաթյա միջոցառումները Մոսկվայում կազմակերպել է Ռուսաստանի հայերի միությունը, իսկ ապրիլի 20-27-ը Կալիֆոռնիայում «Հայերի ցեղասպանության հիշատակի օր» է հռչակել նահանգապետ Առնոլդ Շվարցենեգերը:
Փորձագետը մեկնաբանությամբ նշում է նաեւ «Ի՞նչ տեղի ունեցավ ապրիլի 24-ին» թեմայով Ստամբուլի Բիլգի համալսարանում նույն օրը կազմակերպվող միջոցառման մասին: Մինչ նրա մեկնաբանությանն անդրադառնալը, ասենք, որ այս միջոցառումը կազմակերպել է Մարդու իրավունքների միության Ստամբուլի մասնաճյուղը: Միջոցառմանը հրավիրվել է Լոնդոնի «Կոմիտաս» ինստիտուտի տնօրեն Արա Սարաֆյանը: Նա հանդես կգա «Ինչո՞ւ հայերը Հայոց ցեղասպանության սկզբնավորումը պայմանավորում են ապրիլի 24-ով» զեկուցմամբ:
Թեեւ միջոցառման մասնակիցների թիվը խիստ սահմանափակ է, սակայն զեկուցողների թվում է հայտնի հրատարակիչ, մարդու իրավունքների պաշտպան Ռագըփ Զարաքոլուն: Նրա զեկուցումը վերնագրված է հետեւյալ կերպ. «Ապրիլի 24-ը մտավորականության ոչնչացման սկզբնավորում»: Մեկ այլ զեկուցողի՝ Մարդու իրավունքների միության նախկին փոխնախագահ Էրեն Քեսքինի թեման է. «1915-ի ապրիլի 24-ը մարդու իրավունքների տեսանկյունից», իսկ Էրդողան Այդընինը՝ «Պատմական գիտակցությունն ու հաշտեցումը պատմության հետ»:
Դեռեւս առիթ կունենանք անդրադառնալու Ստամբուլում կազմակերպված վերոհիշյալ միջոցառմանը: Պարզապես Եվրասիական ռազմավարական հետազոտությունների հայկական ուսումնասիրությունների ինստիտուտի փորձագետ Յըլդըզ Դեւեջին ընդգծում է, որ միջոցառման կազմակերպիչների նկատառումներով ապրիլի 24-ի առնչությամբ սփյուռքում եւ Հայաստանում իրականացվող միջոցառումներին ակամա միանում է նաեւ Թուրքիան, կազմակերպիչներն անհրաժեշտ նախադրյալներ են ստեղծում երկրում Հայոց ցեղասպանության պնդումների պաշտպանությանը նպատակամղված հետագա միջոցառումների համար:
Հ. ՉԱՔՐՅԱՆ
Յուրաքանչյուր տարի ապրիլի 24-ին Հայաստանն ու հայկական սփյուռքը հարգանքի տուրք են մատուցում Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին: Համայն հայությանը վշտակցում են նաեւ աշխարհի տարբեր երկրներում: Միջոցառումներ են կազմակերպվում ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում, Ռուսաստանում, Իտալիայում, Բուլղարիայում, Հունաստանում, Կիպրոսում, Լիբանանում, արաբական եւ լատինամերիկյան երկրներում, Իրանում: Այդ երկրների շարքին միանում են Լեհաստանը, Վրաստանը եւ, «Միլլիեթի» հեղինակ Սեմիհ Իդիզի վկայությամբ, Իսրայելը:
Այլ կերպ, տարեցտարի աճում է Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակը հարգող երկրների շարքը: Այս երկրներում կազմակերպվող միջոցառումները դառնում են բազմազան, իրականացվում են որոշակի ծրագրի շրջանակներում, եւ դրանց իրականացումը չի սահմանափակվում ապրիլի 24-ով, այլ՝ տեւում է ապրիլի 20-27-ը:
Այս տարի միջոցառումների մեկշաբաթյա ծրագրեր իրականացվում են Մոսկվայում, Փարիզում, Լոս Անջելեսում եւ այլուր: Հայկական կազմակերպությունների նախաձեռնությամբ իրականացվող ծրագրերին ոչ հայկական կազմակերպությունների ներգրավվածությունն ու օտարերկրյա պետական, հասարակական, քաղաքական գործիչների մասնակցությունն ավելի ներկայացուցչական են դարձնում Մեծ եղեռնի զոհերի ոգեկոչումը:
Անկարայում գործող Եվրասիական ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոնի հայկական ուսումնասիրությունների ինստիտուտի փորձագետ Յըլդըզ Դեւեջին նույն ինստիտուտի ամենօրյա տեղեկագրի ապրիլի 21-ի համարում ուշադրություն է հրավիրել հենց այդ հանգամանքի վրա եւ ընդգծել է, որ Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին նվիրված մեկշաբաթյա միջոցառումները Մոսկվայում կազմակերպել է Ռուսաստանի հայերի միությունը, իսկ ապրիլի 20-27-ը Կալիֆոռնիայում «Հայերի ցեղասպանության հիշատակի օր» է հռչակել նահանգապետ Առնոլդ Շվարցենեգերը:
Փորձագետը մեկնաբանությամբ նշում է նաեւ «Ի՞նչ տեղի ունեցավ ապրիլի 24-ին» թեմայով Ստամբուլի Բիլգի համալսարանում նույն օրը կազմակերպվող միջոցառման մասին: Մինչ նրա մեկնաբանությանն անդրադառնալը, ասենք, որ այս միջոցառումը կազմակերպել է Մարդու իրավունքների միության Ստամբուլի մասնաճյուղը: Միջոցառմանը հրավիրվել է Լոնդոնի «Կոմիտաս» ինստիտուտի տնօրեն Արա Սարաֆյանը: Նա հանդես կգա «Ինչո՞ւ հայերը Հայոց ցեղասպանության սկզբնավորումը պայմանավորում են ապրիլի 24-ով» զեկուցմամբ:
Թեեւ միջոցառման մասնակիցների թիվը խիստ սահմանափակ է, սակայն զեկուցողների թվում է հայտնի հրատարակիչ, մարդու իրավունքների պաշտպան Ռագըփ Զարաքոլուն: Նրա զեկուցումը վերնագրված է հետեւյալ կերպ. «Ապրիլի 24-ը մտավորականության ոչնչացման սկզբնավորում»: Մեկ այլ զեկուցողի՝ Մարդու իրավունքների միության նախկին փոխնախագահ Էրեն Քեսքինի թեման է. «1915-ի ապրիլի 24-ը մարդու իրավունքների տեսանկյունից», իսկ Էրդողան Այդընինը՝ «Պատմական գիտակցությունն ու հաշտեցումը պատմության հետ»:
Դեռեւս առիթ կունենանք անդրադառնալու Ստամբուլում կազմակերպված վերոհիշյալ միջոցառմանը: Պարզապես Եվրասիական ռազմավարական հետազոտությունների հայկական ուսումնասիրությունների ինստիտուտի փորձագետ Յըլդըզ Դեւեջին ընդգծում է, որ միջոցառման կազմակերպիչների նկատառումներով ապրիլի 24-ի առնչությամբ սփյուռքում եւ Հայաստանում իրականացվող միջոցառումներին ակամա միանում է նաեւ Թուրքիան, կազմակերպիչներն անհրաժեշտ նախադրյալներ են ստեղծում երկրում Հայոց ցեղասպանության պնդումների պաշտպանությանը նպատակամղված հետագա միջոցառումների համար:
Հ. ՉԱՔՐՅԱՆ
ՇՎԵԴԱԿԱՆ ԱՐԽԻՎՆԵՐԸ ՀԱՍՏԱՏՈՒՄ ԵՆ` ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ԷՐ
Բրիտանացի դիվանագետ եւ քաղաքական գործիչ Էդմընդ Բըրքը մի առիթով ասել է, որ «չարի հաղթանակը կախված է նրանից, որ լավ ու բարի մարդիկ ոչինչ չեն անում»:
Նորահայտ փաստաթղթերը հաստատում են, որ Շվեդիան, հետեւելով արեւմտյան այլ երկրների օրինակին, լավատեղյակ լինելով 1915 թվին Օսմանյան Թուրքիայում ընթացող հայերի ցեղասպանության մանրամասնություններին, նախընտրել է չմիջամտել:
Ուսումնասիրությունները կատարվել են Ուփսալայի համալսարանում, որտեղ 1915-23 թվերի մոտ 80 արխիվային փաստաթղթերում, որ տրամադրել էին այդ ժամանակվա Թուրքիայում շվեդ դեսպան Կոոսվա Անկարսվարդը եւ զինվորական կցորդ Էյնար աֆ Վիրսենը, հաստատվում է, որ փոքրամասնությունների եւ մասնավորապես հայերի դեմ կատարվածը «ցեղասպանություն է»:
Դեսպանը 1915 թվի հուլիսի 6-ին, գրելով Շվեդիայի արտգործնախարար Կնուտ Վալենբերգին, հայտնել է, որ «օգտվելով արտաքին ճնշումների բացակայությունից, երիտասարդ թուրքերը մեկընդմիշտ վերջ են տալիս հայկական հարցին ամենապարզ միջոցով` բնաջնջելով (utrotandet) հայ ժողովրդին»: Մեկ ուրիշ զեկույցում նա օգտագործել է «utplana» բառը, որը նույն «բնաջնջել» նշանակությունն ունի: 1917 թվին Թուրքիայում համատարած սովի մասին գրելիս Շվեդիայի դեսպանատան կցորդ Ալգրենը նշում է աշխատուժի խիստ պակասի մասին, որը նա «հայկական ցեղի բնաջնջման» (utrotandet qf den armeniska rasen) հետեւանք է համարում:
Զինվորական կցորդ Վիրսենի զեկուցագրերը միեւնույն գնահատականն են տալիս կատարվածին: 1942-ին հրատարակած իր «Հիշողություններ խաղաղությունից եւ պատերազմից» (Minnen fran fred och krig) գրքում մի ամբողջ գլուխ («Մի ազգի սպանությունը» վերնագրով) նա նվիրել է հայերի ցեղասպանությանը:
Այս զեկուցագրերին ավելանում են նաեւ բազմաթիվ այլ արխիվային նյութեր, որ գրել են շվեդ միսիոներներն ու լրագրողները: Դրանք բոլորը միանշանակ բնաջնջում են որակում կատարվածը եւ մեղադրական խոսքեր ուղղում «դիտորդի» դեր կատարող արեւմտյան երկրներին:
Ուսումնասիրության արդյունքները, ըստ խմբագրությունում ստացված հաղորդագրության, որպես թեզ ներկայացվելու են Ուփսալայի համալսարանի պատմության ֆակուլտետի սեմինար-գիտաժողովի ընթացքում եւ հասանելի են լինելու նաեւ համացանցի «www.armenica.org» կայքում, որի խմբագիրն է այդ համալսարանի մագիստրատուրայի բաժնի ուսանող Վահագն Ավետյանը:
Հ. Ծ.
Նորահայտ փաստաթղթերը հաստատում են, որ Շվեդիան, հետեւելով արեւմտյան այլ երկրների օրինակին, լավատեղյակ լինելով 1915 թվին Օսմանյան Թուրքիայում ընթացող հայերի ցեղասպանության մանրամասնություններին, նախընտրել է չմիջամտել:
Ուսումնասիրությունները կատարվել են Ուփսալայի համալսարանում, որտեղ 1915-23 թվերի մոտ 80 արխիվային փաստաթղթերում, որ տրամադրել էին այդ ժամանակվա Թուրքիայում շվեդ դեսպան Կոոսվա Անկարսվարդը եւ զինվորական կցորդ Էյնար աֆ Վիրսենը, հաստատվում է, որ փոքրամասնությունների եւ մասնավորապես հայերի դեմ կատարվածը «ցեղասպանություն է»:
Դեսպանը 1915 թվի հուլիսի 6-ին, գրելով Շվեդիայի արտգործնախարար Կնուտ Վալենբերգին, հայտնել է, որ «օգտվելով արտաքին ճնշումների բացակայությունից, երիտասարդ թուրքերը մեկընդմիշտ վերջ են տալիս հայկական հարցին ամենապարզ միջոցով` բնաջնջելով (utrotandet) հայ ժողովրդին»: Մեկ ուրիշ զեկույցում նա օգտագործել է «utplana» բառը, որը նույն «բնաջնջել» նշանակությունն ունի: 1917 թվին Թուրքիայում համատարած սովի մասին գրելիս Շվեդիայի դեսպանատան կցորդ Ալգրենը նշում է աշխատուժի խիստ պակասի մասին, որը նա «հայկական ցեղի բնաջնջման» (utrotandet qf den armeniska rasen) հետեւանք է համարում:
Զինվորական կցորդ Վիրսենի զեկուցագրերը միեւնույն գնահատականն են տալիս կատարվածին: 1942-ին հրատարակած իր «Հիշողություններ խաղաղությունից եւ պատերազմից» (Minnen fran fred och krig) գրքում մի ամբողջ գլուխ («Մի ազգի սպանությունը» վերնագրով) նա նվիրել է հայերի ցեղասպանությանը:
Այս զեկուցագրերին ավելանում են նաեւ բազմաթիվ այլ արխիվային նյութեր, որ գրել են շվեդ միսիոներներն ու լրագրողները: Դրանք բոլորը միանշանակ բնաջնջում են որակում կատարվածը եւ մեղադրական խոսքեր ուղղում «դիտորդի» դեր կատարող արեւմտյան երկրներին:
Ուսումնասիրության արդյունքները, ըստ խմբագրությունում ստացված հաղորդագրության, որպես թեզ ներկայացվելու են Ուփսալայի համալսարանի պատմության ֆակուլտետի սեմինար-գիտաժողովի ընթացքում եւ հասանելի են լինելու նաեւ համացանցի «www.armenica.org» կայքում, որի խմբագիրն է այդ համալսարանի մագիստրատուրայի բաժնի ուսանող Վահագն Ավետյանը:
Հ. Ծ.
Tuesday, April 22, 2008
ԹՈՒՐՔԱԿԱՆ «ՆՅՈՒՐՆԲԵՐԳԸ
Հայոց ցեղասպանության պաշտոնական ճանաչումը թուրք պետականության կողմից (1919թ.)
«... Թուրք ժողովուրդը խոնարհում է իր գլուխը.
նա դա անում է հայ ժողովրդի համար տխրությամբ, իր համար՝ ամոթով»։
Թուրքական կառավարության 1919թ. սկզբներին անգլերեն հրատարակած գիրք-շրջաբերականից
("The Turko-Armenian Question. The Turkish Point of view")
Հայ ժողովրդի ցեղասպանությունն Օսմանյան կայսրությունում պատմության չավարտված գլուխն է, քանի դեռ ոճրագործն, ըստ արժանվույն, չի դատապարտվել, իսկ հայերը հատուցում չեն ստացել։ Եթե հրեաների դեպքում նյութական փոխհատուցումն էր, որն այսօր էլ կատարվում է Գերմանիայի կողմից, ապա հայերի համար բռնազավթված եւ հայաթափված հայրենիքի վերադարձի խնդիրն է նաեւ։
Սակայն եթե հիտլերյան վարչակարգի կատարած հանցագործությունները դատապարտվեցին համաշխարհային հասարակայնության եւ գերմանական ժողովրդի կողմից, ապա նույնը չի կարելի ասել Հայոց ցեղասպանության մասին. հայերի բռնագաղթն ու կոտորածները, իրենց մանրամասներում, մի հայտնի չափով տարբերվում են հրեաների ֆիզիկական ոչնչացումից, որովհետեւ հայերինը իր հայրենիքում ապրող ժողովրդի ցեղասպանություն էր։
Պատմության ժամանակակից թուրք կեղծարարները, ինչքան էլ փորձեն փաստաբանել Հայ Դատի անգո լինելը, մի փաստից չեն կարող գլուխները թաքցնել, որ թուրքական կառավարությունն ինքն է պետականորեն կազմակերպել «armenocid»-ը իրագործած ոճրագործների դատավարությունը (1919թ.) եւ ճանաչել ցեղասպանության փաստը։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից անմիջապես հետո՝ 1918թ. դեկտեմբերին, սուլթան Վահիեդդին Մուհամմեդ 6-րդը հրամայում է կառավարությանը դատական պատասխանատվության ենթարկել երիտթուրքական վարչակարգի, «Միություն եւ առաջադիմություն» կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի անդամներին՝ պետությանը պատերազմի մեջ ներքաշելու, հայերի աքսորն ու ջարդերը կազմակերպելու մեղադրանքով։ Նույն ամսին, կառավարության որոշումով, Օսմանյան կայսրությունը բաժանվեց 10 դատաքննչական շրջանների, ստեղծվեցին հարցաքննիչ ատյաններ՝ հայոց դեմ գործադրված ոճրագործության ապացույցներ հավաքելու նպատակով, կատարվեցին բազմաթիվ ձերբակալություններ։
Թուրքական ռազմական արտակարգ ատյանը թուրք վկաների ցուցմունքների, երիտթուրքական կառավարության պաշտոնական փաստաթղթերի (պաշտոնական գրություններ, ծածկագիր հեռագրեր, հրամաններ եւ այլն) հիման վրա ապացուցված համարեց հայերի ցեղասպանության փաստը եւ դատապարտեց։ Դատավարության նյութերը, սղագրությունները տպագրված են Կ.Պոլսում 1919թ. հրատարակված թուրքերեն եւ այլալեզու թերթերում, այդ թվում՝ �Takvim-i Vekayi� («Իրադարձությունների օրացույց», այն է՝ «Լրաբեր») թուրքական պաշտոնաթերթում։
Ահա մի հատված Հայոց ցեղասպանությունն ապացուցող թուրքական դատարանի փաստաթղթերից. «...Վերջապես, երկար վարանումներից հետո, այդ դատը սկսեց երեկ։ Խիտ բազմություն էր լցվել պատերազմական ատյանի փոքր դահլիճում։ ...Թուրքական մամուլն այդ դատը պատմական է համարում։ ...Մեղադրական աթոռին նստած են մեծ վեզիր Սայիդ Հալիմ փաշան, սենատի նախագահ Խալիլ բեյը, Ահմեդ Նեսիմի բեյը, Զիա Գյոքալփը, Միդհատ Շյուքրին, Ահմեդ Շյուքրին...։ Ընթերցումից հետո ընդհանուր դատախազը տրիբունալից պահանջում է մեղադրյալներին դատել եւ հայտարարում է, որ մեղադրանքները հիմնված են բացահայտ փաստերի վրա։
...Այդ փաստաթղթերից պարզ դարձավ, որ «Միություն եւ առաջադիմություն» կոմիտեն միանգամայն երկու հատուկ կազմակերպություններից էր բաղկացած, մեկը՝ պաշտոնական եւ հայտնի, իսկ մյուսը՝ գաղտնի եւ բանավոր հրահանգների վրա հիմնված։ Դա գաղտնի կոմիտեի բնույթ ուներ։ Գոյություն ունեցող ապացույցները հաստատում են, որ այդ կոմիտեի... ազդեցիկ պետերի պատասխանատվությունը բացահայտ է։ Նրանց կողմից կատարված ոճիրները հաստատվում են վերոհիշյալ տվյալներով։ ...Քննությունից պարզվում է, որ հայերի աքսորի ժամանակ կատարված ոճիրները, զանազան վայրերում եւ ժամանակներում, անջատ եւ տեղական իրադարձություններ չեն, այլ կենտրոնից կազմակերպված, վերոհիշյալ մարդկանց կողմից նախապես ծրագրված եւ գործադրված՝ կա՛մ գաղտնի հրամանի հիման վրա, կա՛մ բանավոր կարգադրության հիման վրա։
...Ներքին գործերի մինիստրության գրասենյակի պետ Իհսան բեյը հաստատում է, որ երբ ինքը Քիլիսի գայմագամ էր, Կ.Պոլսից Հալեպ ուղարկված Նուրի բեյը հայտարարել է, որ հայերի տարագրության նպատակը նրանց ոչնչացումն է եւ ավելացրել է, որ ինքը Թալեաթի հետ տեսակցել եւ նրանից հայերին ոչնչացնելու հրաման է ստացել։ Թալեաթն ասել է, որ երկրի փրկությունը պահանջում է այդ անել։
...Համաձայն վերոհիշյալ վկայությունների եւ բազմաթիվ փաստերի, որ ներքոհիշյալները մասնակցել են կոտորածների... եւ մեղսակից են կատարված ոճրագործությանը, որոշվեց, համաձայն 45 հոդվածի եւ 170 պատժական հոդվածի՝ բժ. Բեհաեդդին Շաքիրին, բժ. Նազիմին, Աթիֆ Ռիզային, Ջեվադին, Ազիզ բեյին, Էնվերին, Ջեմալին, Թալեաթին, որպես ոճրագործներ, հանձնել Կ.Պոլսի զինվորական ատյանին։
12 ապրիլի 1919թ. (տե՛ս Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆ.200, ց.1, գ.237, թ.51-64։ Փաստաթուղթը ֆրանսերեն է՝ Le proces des Unionists։ Օգտվել ենք փաստաթղթին կցված հայերեն թարգմանությունից։ Կրճատումները եւ ընդգծումները մերն են.- Է.Դ.)»։
1919թ. հուլիսին Կ.Պոլսի ռազմական ատյանը հեռակա կարգով մահվան դատապարտեց Թալեաթին, Էնվերին, Ջեմալին, կուսակցության գլխավոր քարտուղար Նազըմին՝ Թուրքիան պատերազմի մեջ ներքաշելու եւ հայերի բռնագաղթն ու ջարդերը կազմակերպելու համար։
Սա, ըստ էության, ցեղասպանության ճանաչումն էր պաշտոնական Թուրքիայի կողմից։ Այնպես որ, մեղմ ասած, դատարկախոսություն եւ ժամանակ շահելու միջոց է ժամանակակից Թուրքիայի պետական քարոզչության միջոցների՝ վարչապետից սկսած մինչեւ վերջին ուղտապանը, այն պահանջը, թե հայերի ցեղասպանության խնդիրը դեռ ենթակա է պատմաբանների կողմից ուսումնասիրման։ Այդ ուսումնասիրությունը, դեռեւս 1919թ., պետական մակարդակով կատարել է թուրքական դատարանը։
Անշուշտ թուրքական դատարանը չգտնվեց եւ չէր էլ կարող գտնվել իր բարձրության վրա։ Թուրքական դատարանը կանխակալ է մոտեցել խնդրին, նա սոսկ արձանագրել է հայերի ցեղասպանության փաստը, տարբեր պատժամիջոցներ սահմանել կազմակերպիչների եւ իրագործողների նկատմամբ։ Դատավարության նյութերում ոչ մի խոսք չկա ցեղասպանությունից փրկվածների հայրենիք՝ Արեւմտյան Հայաստան վերադարձի, նյութական փոխհատուցման անհրաժեշտության մասին։
Իսկ արեւմտահայության նյութական կորուստը աստղաբաշխական թիվ էր. ոչ լրիվ ճշտված տվյալներով՝ 15 միլիարդ ֆրանկ։ Թե սա ժամանակի համար ինչ ահռելի գումար էր՝ բավական է ասել, որ Օսմանյան Թուրքիայի պատերազմական ծախսերը Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում (1914-1918թթ.) եղել են ընդամենը 9-10 մլրդ ֆրանկ։
Ուշագրավ է, որ դեռ մինչեւ դատավարությունը թուրքական կառավարությունը 1919թ. սկզբներին անգլերեն հրատարակեց �The Turko-Armenian Question. The Turkish Point of View� («Թուրք-հայկական հարցը. թուրքական տեսակետը») գիրք-շրջաբերականը, որտեղ երիտթուրքական կառավարիչները դասվում են «մարդկության ամենամեծ հանցագործների շարքը», որովհետեւ նրանք էին, որ նախապես մշակված ծրագրով եւ դաժան մեթոդներով իրագործեցին հայերի զանգվածային բնաջնջումը։ Կառավարության փաստաթղթում փորձ է կատարվում թուրք ժողովրդին ձերբազատել բարոյական պատասխանատվությունից եւ միայն երիտթուրքական վարչակարգի վրա բարդել ցեղասպանության մեղքը. «...Թուրք ժողովուրդը խոնարհում է իր գլուխը. նա դա անում է հայ ժողովրդի համար տխրությամբ, իր համար՝ ամոթով»։
Կառավարությունը նաեւ փոխհատուցում էր խոստանում հայերին։ Սակայն ոչ միայն փոխհատուցումը չկատարվեց, արգելվեց բռնագաղթած ու վերապրող հայերի վերադարձը Արեւմտյան Հայաստան, այլեւ թուրքական նոր վարչակարգը՝ քեմալականը, շարունակեց ցեղասպանության քաղաքականությունը ոչ միայն Կիլիկյան Հայաստանում, այլեւ Արեւելյան Հայաստանում՝ դեպի Հայաստանի Հանրապետություն կատարած 1920թ. արշավի ընթացքում։
ՄԱԿ-ի 1948թ. դեկտեմբերի 9-ի «Ցեղասպանության հանցագործությունները կանխելու եւ դրա համար պատժի մասին» կոնվենցիայում եւ միջազգային մի շարք այլ փաստաթղթերում (օրինակ՝ ՄԱԿ-ի 1968թ. նոյեմբերի 26-ի համաձայնագիրը) սահմանված են, որ այդօրինակ հանցագործությունները վաղեմության ժամկետ չունեն եւ ցեղասպանություն իրագործած յուրաքանչյուր պետություն հատուկ իրավական պատասխանատվություն է կրում, անկախ այն բանից, թե կգտնվեն ու պատժի կենթարկվե՞ն ոճրագործությունների անմիջական կազմակերպիչները, թե՞ ոչ։
ԷԴՎԱՐԴ ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ ԵՊՀ հայոց պատմության ամբիոն
«... Թուրք ժողովուրդը խոնարհում է իր գլուխը.
նա դա անում է հայ ժողովրդի համար տխրությամբ, իր համար՝ ամոթով»։
Թուրքական կառավարության 1919թ. սկզբներին անգլերեն հրատարակած գիրք-շրջաբերականից
("The Turko-Armenian Question. The Turkish Point of view")
Հայ ժողովրդի ցեղասպանությունն Օսմանյան կայսրությունում պատմության չավարտված գլուխն է, քանի դեռ ոճրագործն, ըստ արժանվույն, չի դատապարտվել, իսկ հայերը հատուցում չեն ստացել։ Եթե հրեաների դեպքում նյութական փոխհատուցումն էր, որն այսօր էլ կատարվում է Գերմանիայի կողմից, ապա հայերի համար բռնազավթված եւ հայաթափված հայրենիքի վերադարձի խնդիրն է նաեւ։
Սակայն եթե հիտլերյան վարչակարգի կատարած հանցագործությունները դատապարտվեցին համաշխարհային հասարակայնության եւ գերմանական ժողովրդի կողմից, ապա նույնը չի կարելի ասել Հայոց ցեղասպանության մասին. հայերի բռնագաղթն ու կոտորածները, իրենց մանրամասներում, մի հայտնի չափով տարբերվում են հրեաների ֆիզիկական ոչնչացումից, որովհետեւ հայերինը իր հայրենիքում ապրող ժողովրդի ցեղասպանություն էր։
Պատմության ժամանակակից թուրք կեղծարարները, ինչքան էլ փորձեն փաստաբանել Հայ Դատի անգո լինելը, մի փաստից չեն կարող գլուխները թաքցնել, որ թուրքական կառավարությունն ինքն է պետականորեն կազմակերպել «armenocid»-ը իրագործած ոճրագործների դատավարությունը (1919թ.) եւ ճանաչել ցեղասպանության փաստը։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից անմիջապես հետո՝ 1918թ. դեկտեմբերին, սուլթան Վահիեդդին Մուհամմեդ 6-րդը հրամայում է կառավարությանը դատական պատասխանատվության ենթարկել երիտթուրքական վարչակարգի, «Միություն եւ առաջադիմություն» կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի անդամներին՝ պետությանը պատերազմի մեջ ներքաշելու, հայերի աքսորն ու ջարդերը կազմակերպելու մեղադրանքով։ Նույն ամսին, կառավարության որոշումով, Օսմանյան կայսրությունը բաժանվեց 10 դատաքննչական շրջանների, ստեղծվեցին հարցաքննիչ ատյաններ՝ հայոց դեմ գործադրված ոճրագործության ապացույցներ հավաքելու նպատակով, կատարվեցին բազմաթիվ ձերբակալություններ։
Թուրքական ռազմական արտակարգ ատյանը թուրք վկաների ցուցմունքների, երիտթուրքական կառավարության պաշտոնական փաստաթղթերի (պաշտոնական գրություններ, ծածկագիր հեռագրեր, հրամաններ եւ այլն) հիման վրա ապացուցված համարեց հայերի ցեղասպանության փաստը եւ դատապարտեց։ Դատավարության նյութերը, սղագրությունները տպագրված են Կ.Պոլսում 1919թ. հրատարակված թուրքերեն եւ այլալեզու թերթերում, այդ թվում՝ �Takvim-i Vekayi� («Իրադարձությունների օրացույց», այն է՝ «Լրաբեր») թուրքական պաշտոնաթերթում։
Ահա մի հատված Հայոց ցեղասպանությունն ապացուցող թուրքական դատարանի փաստաթղթերից. «...Վերջապես, երկար վարանումներից հետո, այդ դատը սկսեց երեկ։ Խիտ բազմություն էր լցվել պատերազմական ատյանի փոքր դահլիճում։ ...Թուրքական մամուլն այդ դատը պատմական է համարում։ ...Մեղադրական աթոռին նստած են մեծ վեզիր Սայիդ Հալիմ փաշան, սենատի նախագահ Խալիլ բեյը, Ահմեդ Նեսիմի բեյը, Զիա Գյոքալփը, Միդհատ Շյուքրին, Ահմեդ Շյուքրին...։ Ընթերցումից հետո ընդհանուր դատախազը տրիբունալից պահանջում է մեղադրյալներին դատել եւ հայտարարում է, որ մեղադրանքները հիմնված են բացահայտ փաստերի վրա։
...Այդ փաստաթղթերից պարզ դարձավ, որ «Միություն եւ առաջադիմություն» կոմիտեն միանգամայն երկու հատուկ կազմակերպություններից էր բաղկացած, մեկը՝ պաշտոնական եւ հայտնի, իսկ մյուսը՝ գաղտնի եւ բանավոր հրահանգների վրա հիմնված։ Դա գաղտնի կոմիտեի բնույթ ուներ։ Գոյություն ունեցող ապացույցները հաստատում են, որ այդ կոմիտեի... ազդեցիկ պետերի պատասխանատվությունը բացահայտ է։ Նրանց կողմից կատարված ոճիրները հաստատվում են վերոհիշյալ տվյալներով։ ...Քննությունից պարզվում է, որ հայերի աքսորի ժամանակ կատարված ոճիրները, զանազան վայրերում եւ ժամանակներում, անջատ եւ տեղական իրադարձություններ չեն, այլ կենտրոնից կազմակերպված, վերոհիշյալ մարդկանց կողմից նախապես ծրագրված եւ գործադրված՝ կա՛մ գաղտնի հրամանի հիման վրա, կա՛մ բանավոր կարգադրության հիման վրա։
...Ներքին գործերի մինիստրության գրասենյակի պետ Իհսան բեյը հաստատում է, որ երբ ինքը Քիլիսի գայմագամ էր, Կ.Պոլսից Հալեպ ուղարկված Նուրի բեյը հայտարարել է, որ հայերի տարագրության նպատակը նրանց ոչնչացումն է եւ ավելացրել է, որ ինքը Թալեաթի հետ տեսակցել եւ նրանից հայերին ոչնչացնելու հրաման է ստացել։ Թալեաթն ասել է, որ երկրի փրկությունը պահանջում է այդ անել։
...Համաձայն վերոհիշյալ վկայությունների եւ բազմաթիվ փաստերի, որ ներքոհիշյալները մասնակցել են կոտորածների... եւ մեղսակից են կատարված ոճրագործությանը, որոշվեց, համաձայն 45 հոդվածի եւ 170 պատժական հոդվածի՝ բժ. Բեհաեդդին Շաքիրին, բժ. Նազիմին, Աթիֆ Ռիզային, Ջեվադին, Ազիզ բեյին, Էնվերին, Ջեմալին, Թալեաթին, որպես ոճրագործներ, հանձնել Կ.Պոլսի զինվորական ատյանին։
12 ապրիլի 1919թ. (տե՛ս Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆ.200, ց.1, գ.237, թ.51-64։ Փաստաթուղթը ֆրանսերեն է՝ Le proces des Unionists։ Օգտվել ենք փաստաթղթին կցված հայերեն թարգմանությունից։ Կրճատումները եւ ընդգծումները մերն են.- Է.Դ.)»։
1919թ. հուլիսին Կ.Պոլսի ռազմական ատյանը հեռակա կարգով մահվան դատապարտեց Թալեաթին, Էնվերին, Ջեմալին, կուսակցության գլխավոր քարտուղար Նազըմին՝ Թուրքիան պատերազմի մեջ ներքաշելու եւ հայերի բռնագաղթն ու ջարդերը կազմակերպելու համար։
Սա, ըստ էության, ցեղասպանության ճանաչումն էր պաշտոնական Թուրքիայի կողմից։ Այնպես որ, մեղմ ասած, դատարկախոսություն եւ ժամանակ շահելու միջոց է ժամանակակից Թուրքիայի պետական քարոզչության միջոցների՝ վարչապետից սկսած մինչեւ վերջին ուղտապանը, այն պահանջը, թե հայերի ցեղասպանության խնդիրը դեռ ենթակա է պատմաբանների կողմից ուսումնասիրման։ Այդ ուսումնասիրությունը, դեռեւս 1919թ., պետական մակարդակով կատարել է թուրքական դատարանը։
Անշուշտ թուրքական դատարանը չգտնվեց եւ չէր էլ կարող գտնվել իր բարձրության վրա։ Թուրքական դատարանը կանխակալ է մոտեցել խնդրին, նա սոսկ արձանագրել է հայերի ցեղասպանության փաստը, տարբեր պատժամիջոցներ սահմանել կազմակերպիչների եւ իրագործողների նկատմամբ։ Դատավարության նյութերում ոչ մի խոսք չկա ցեղասպանությունից փրկվածների հայրենիք՝ Արեւմտյան Հայաստան վերադարձի, նյութական փոխհատուցման անհրաժեշտության մասին։
Իսկ արեւմտահայության նյութական կորուստը աստղաբաշխական թիվ էր. ոչ լրիվ ճշտված տվյալներով՝ 15 միլիարդ ֆրանկ։ Թե սա ժամանակի համար ինչ ահռելի գումար էր՝ բավական է ասել, որ Օսմանյան Թուրքիայի պատերազմական ծախսերը Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում (1914-1918թթ.) եղել են ընդամենը 9-10 մլրդ ֆրանկ։
Ուշագրավ է, որ դեռ մինչեւ դատավարությունը թուրքական կառավարությունը 1919թ. սկզբներին անգլերեն հրատարակեց �The Turko-Armenian Question. The Turkish Point of View� («Թուրք-հայկական հարցը. թուրքական տեսակետը») գիրք-շրջաբերականը, որտեղ երիտթուրքական կառավարիչները դասվում են «մարդկության ամենամեծ հանցագործների շարքը», որովհետեւ նրանք էին, որ նախապես մշակված ծրագրով եւ դաժան մեթոդներով իրագործեցին հայերի զանգվածային բնաջնջումը։ Կառավարության փաստաթղթում փորձ է կատարվում թուրք ժողովրդին ձերբազատել բարոյական պատասխանատվությունից եւ միայն երիտթուրքական վարչակարգի վրա բարդել ցեղասպանության մեղքը. «...Թուրք ժողովուրդը խոնարհում է իր գլուխը. նա դա անում է հայ ժողովրդի համար տխրությամբ, իր համար՝ ամոթով»։
Կառավարությունը նաեւ փոխհատուցում էր խոստանում հայերին։ Սակայն ոչ միայն փոխհատուցումը չկատարվեց, արգելվեց բռնագաղթած ու վերապրող հայերի վերադարձը Արեւմտյան Հայաստան, այլեւ թուրքական նոր վարչակարգը՝ քեմալականը, շարունակեց ցեղասպանության քաղաքականությունը ոչ միայն Կիլիկյան Հայաստանում, այլեւ Արեւելյան Հայաստանում՝ դեպի Հայաստանի Հանրապետություն կատարած 1920թ. արշավի ընթացքում։
ՄԱԿ-ի 1948թ. դեկտեմբերի 9-ի «Ցեղասպանության հանցագործությունները կանխելու եւ դրա համար պատժի մասին» կոնվենցիայում եւ միջազգային մի շարք այլ փաստաթղթերում (օրինակ՝ ՄԱԿ-ի 1968թ. նոյեմբերի 26-ի համաձայնագիրը) սահմանված են, որ այդօրինակ հանցագործությունները վաղեմության ժամկետ չունեն եւ ցեղասպանություն իրագործած յուրաքանչյուր պետություն հատուկ իրավական պատասխանատվություն է կրում, անկախ այն բանից, թե կգտնվեն ու պատժի կենթարկվե՞ն ոճրագործությունների անմիջական կազմակերպիչները, թե՞ ոչ։
ԷԴՎԱՐԴ ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ ԵՊՀ հայոց պատմության ամբիոն
ՔԱՐԱՆՁԱՎԱՅԻՆ ՀԵՏԱՄՆԱՑՈՒԹՅՈՒՆ
Ղարաբաղում անհանգստացած չե՞ն ղարաբաղցի-հայաստանցի «հակասությունների» նորօրյա սրացումներով։
Պատասխանելով «Հայոց Աշխարհ»-ի այս հարցին, ԼԱՐԻՍԱ ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆԸ երեկ նշեց. «Իհարկե, անհանգստացած են։ Ավելին՝ շատ ծանր են տանում այդ դրսեւորումները, որովհետեւ, գիտեք, իրենց հասու է Ադրբեջանի ե՛ւ ռադիոն, ե՛ւ հեռուստատեսությունը։ Եւ գոնե Ղարաբաղում շատ լավ գիտեն, որ հակամարտությունը հօգուտ Ադրբեջանի լուծելու հույսերը կապվում են այդ պառակտման հետ։ Երբ սահմանի այն կողմում տեսնում ես թշնամու դեմքը, այդ անհանգստությունն, անշուշտ, ավելի է խորանում։
Ցավոք, կան, եղել են եւ դեռ կլինեն մարդիկ, ովքեր մարդուն տեսնում են իր ծննդավայրում։ Ե՛ւ պիտակներ կլինեն, ե՛ւ անեկդոտներ, ե՛ւ բացասական գնահատականներ, բայց եթե դա դառնում է քաղաքական ուժի կարգախոս, ոճ կամ գործելակերպ, կներեք, դա քարանձավային հետամնացության նշան է»։
Պատասխանելով «Հայոց Աշխարհ»-ի այս հարցին, ԼԱՐԻՍԱ ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆԸ երեկ նշեց. «Իհարկե, անհանգստացած են։ Ավելին՝ շատ ծանր են տանում այդ դրսեւորումները, որովհետեւ, գիտեք, իրենց հասու է Ադրբեջանի ե՛ւ ռադիոն, ե՛ւ հեռուստատեսությունը։ Եւ գոնե Ղարաբաղում շատ լավ գիտեն, որ հակամարտությունը հօգուտ Ադրբեջանի լուծելու հույսերը կապվում են այդ պառակտման հետ։ Երբ սահմանի այն կողմում տեսնում ես թշնամու դեմքը, այդ անհանգստությունն, անշուշտ, ավելի է խորանում։
Ցավոք, կան, եղել են եւ դեռ կլինեն մարդիկ, ովքեր մարդուն տեսնում են իր ծննդավայրում։ Ե՛ւ պիտակներ կլինեն, ե՛ւ անեկդոտներ, ե՛ւ բացասական գնահատականներ, բայց եթե դա դառնում է քաղաքական ուժի կարգախոս, ոճ կամ գործելակերպ, կներեք, դա քարանձավային հետամնացության նշան է»։
ԱՆՆԱԽԱԴԵՊ ՀԵՐՈՍՈՒԹՅՈՒՆ
Արցախում ծավալված զանգվածային բռնությունների ալիքն իր գագաթնակետին հասավ 91-ի ապրիլ-մայիս ամիսներին: Հայերին տեղահանելու նպատակով ադրբեջանական հատուկ նշանակության զինված ջոկատները (ՕՄՕՆ) ԽՍՀՄ ներքին գործերի նախարարության ուժերի աջակցությամբ, փաստորեն, բացահայտ պատերազմ սկսեցին Գետաշենի եւ Շահումյանի հայ բնակչության դեմ: Նրանք, իրականացնելով «Օղակ» գործողությունը, հրասայլերի ու զրահամեքենաների ուղեկցությամբ հարձակվեցին նշված շրջանների հայկական բնակավայրերի վրա եւ դաժան մարտերով գրավեցին Գետաշեն եւ Մարտունաշեն գյուղերը: Այստեղ սխրանքներ գործելով զոհվեց նաեւ հայկական ինքնապաշտպանության ջոկատի մարտիկ Թաթուլ Կրպեյանը` Գետաշենի արծիվը:
Ապրիլի 21-ը Ազգային հերոս Թաթուլ Կրպեյանի ծննդյան օրն է: Ամեն տարի Թաթուլ Կրպեյանի ընկերները, հարազատները, բարեկամները եւ բոլոր նրանք, ովքեր հարգում են ազգային հերոսի հիշատակը, այցելում են Թալինի շրջանի Արեգ գյուղ:
«Կռվի դաշտում Թաթուլի կատարած սխրանքները հերոսություն էին ոչ միայն հայոց պատմության, այլեւ համաշխարհային պատմության մեջ: Նա միայնակ դուրս եկավ ամբողջ աշխարհում հռչակված «Կարմիր» բանակի դեմ, այն ժամանակ, երբ դեռ կար Սովետական Միությունը», պատմում է հերոսի այրին` տիկին Իրինան ու հավելում, թե ինչպես է Թաթուլը ոստնել ու հայտնվել տանկի վրա եւ ճանկել «Օղակ» գործողությունը ղեկավարող գնդապետ Մաշկովի օձիքը: Ձեռքի նռնակի օղակը բռնած, գնդապետին առաջն արած` Թաթուլն ու մյուսները պատանդներին ազատելու նպատակով` գնացել են բանակցությունների: Ճանապարհին Թաթուլը հասցրել է խլել հարձակման մշակված ու խիստ գաղտնի պահվող պլանը, որը որպես նախատինք ու ամոթանք է մնալու փլուզված Խորհրդային Միության այդ օրերի ղեկավար կոչվածների վրա:
«Առնական ու հաղթանդամ էր Թաթուլը, ոչ մի բանից չէր վախենում: Միշտ ասում էր. «Քամին քարին ի՞նչ կտանի...»: Ինչքան էլ քամիներ փչեն, քարի մեջ ուժը մնում է: Գետաշենն իր համար սրբություն էր. «Գետաշենը կդատարկվի միայն իմ դիակի վրայով»: Դա իր սկզբունքն էր եւ իր մահով փրկեց 3000 մարդու», նշում է տիկին Իրինան:
Այսօր Թաթուլի ծննդավայր Արեգ գյուղում հերոսի անունով դպրոց կա, եւ ինչպես հերոսի այրին նշեց. «Ազատամարտիկ ազգային հերոսները յոթն են եւ Երեւանում բոլորի անունով էլ լավ կլիներ, որ դպրոցներ լինեին»:
Արեգ գյուղի շիրմատանը, ուր հանգչում է Թաթուլի աճյունը, կառուցված է մի մեծ հուշարձան, որը նվիրված է Թաթուլի եւ մյուս ազատամարտիկների նվիրական հիշատակին:
Եվ այսօր էլ, երբ ոմանք փորձում են անջրպետ դնել հայ ժողովրդի միջեւ, հասկանում ես, որ սա չէր ազգային հերոսի բաղձանքը, եւ տեղին է տիկին Իրինայի ասածը. «Թաթուլը չէր կռվում էն մարդկանց համար, ովքեր փոքրամասնություն են, ճղճիմ մտքեր ունեն. ինքը ազգային մարդ էր, որ մեր պատմության մեջ միշտ վառ օրինակ է մնալու: Եթե լիներ նա, կասեր, որ սխալ է ազգը աղճատելը, դա մեր ազգային բնութագրին հարիր չէ»:
Իրոք, արծվի նման ապրեց Թաթուլն իր կյանքի քսանվեց տարիները եւ արծվի նման էլ զոհվեց` հպարտ, վեհանձնորեն ու քաջաբար: Եվ նման քաջերի անունը շատ երկար է ապրում, որովհետեւ ժողովուրդն է պահում-պահպանում նրանց սխրանքի հիշողությունը:
«Ինչո՞ւ, վախենո՞ւմ եք մահից: Հողի համար ես հենց հիմա պատրաստ եմ մեռնելու: Հողի, ազգի համար: Ես ոչ մի անգամ չեմ գնա Երեւանի օդանավակայանում իջնեմ, ասեմ` Գետաշենը հանձնեցի: Ես այստեղ կմեռնեմ` այդ բանը չեմ անի», ասել էր Թաթուլն այդ տագնապալի օրերին:
ՆԱԻՐԻ ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ
ՆՈՐԻՑ ԱՌԱՆՑ «ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆ» ԱՐՏԱՀԱՅՏՈՒԹՅԱՆ
Ապրիլի 21-ին Եվրոխորհրդարանի արտաքին կապերի հանձնաժողովում քվեարկության կդրվի հոլանդացի խորհրդարանական Ռիա Օոմեն-Ռյույտենի՝ Թուրքիայի վերաբերյալ պատրաստած նոր զեկույցի նախագիծը, որտեղ մասնավորապես թուրքական իշխանություններին կոչ է արվում «վերացնել Հայաստանի դեմ ուղղված տնտեսական արգելքը եւ բացել սահմանը»: Զեկույցի նախագծում տեղ չի գտել «Հայոց ցեղասպանություն» արտահայտությունը, փոխարենը թուրքական եւ հայկական իշխանություններին կոչ է արվում «անցյալում տեղի ունեցած իրադարձությունների հարցում ապահովելով անկեղծ եւ բաց քննարկումներ` սկսել ապագայի հետ կապված հաշտեցման գործընթացը»: Նշվում է նաեւ, որ զեկույցի նախագծի հետ կապված 250-ից ավելի փոփոխությունների առաջարկություններից 6-ը վերաբերում են հայկական հարցին: Հայ դատի հանձնախումբը նշել էր, որ նոր զեկույցի նախագիծը «որոշակի հետընթաց է Եվրոխորհրդարանի 2000 թվականից ի վեր ընդունած որոշումներում արտացոլված սկզբունքային դիրքորոշումներից», հաղորդում է «Նոյյան տապանը»:
Monday, April 21, 2008
Event commemorating Swiss humanist Jacob Kunzler to be held in Yerevan
An event dedicated to Swiss humanist Jacob Kunzler, representative of German Eastern Mission and doctor at local Swiss Mission Hospital in Western Armenia, will he held in Armenian Genocide Museum Institute on April 22.
“A handful of soil from Kunzler’s grave will be buried under the Wall of Memory in Tsitsernakaberd. Catholicos of Al Armenians Garegin II and Kunzler’s heirs will attend the event,” Armenian Genocide Museum Institute Director Hayk Demoyan told a news conference today.
On January 1, 1922, Dr Kunzler with assistance of American Near East Relief Organization conveyed 8000 Armenian orphans from Turkey to Syria and Lebanon. The same year he founded an asylum for 1400 Armenian girls in Syria and then a hospital in Beirut, Lebanon.
Jacob Kunzler died in 1949 and was buried at the Protestant Cemetery in Beirut.
Այսօր Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի նախաձեռնությամբ տեղի կունենա շվեյցարացի նշանավոր հայասեր Յակոբ Կյունցլերի գերեզմանից բերված հողի հանդիսավոր ամփոփումը Հայոց ցեղասպանության հուշահամալիրի հուշապատի մեջ, որին ներկա կլինեն նաեւ Կյունցլերի ժառանգները: Նա իր հայանպաստ գործունեությունը ծավալել է հիմնականում Ուրֆայից: Ավելի ուշ՝ 1922 թվականին Կյունցլերը կազմակերպում է 8000 հայ որբերի ապահով տեղափոխումը Թուրքիայից Սիրիա եւ Լիբանան, Ղազիր բնակավայրում հիմնում է որբանոց, որտեղ ապաստան են գտնում 1400 դեռատի հայուհիներ: Կյունցլերը Բեյրութում եւս հայ որբեւայրիների համար հոսպիտալ է հիմնում, մի շարք որբախնամ հաստատությունների ստեղծմանն օժանդակում, առհասարակ` հայանպաստ գործունեություն ծավալում: Այսօր փաստորեն հայերի բարեկամներից եւս մեկ անուն հայտնի կդառնա հայ հասարակությանը: («Ազգը» դեռեւս անցյալ տարի ընդարձակ հոդված է հրապարակել այդ մեծ մարդասերի մասին): Երեկ այդ մասին պատմում էր Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի տնօրեն Հայկ Դեմոյանը` իր ղեկավարած հաստատության աշխատանքի ներկայացմանը զուգահեռ: Ի դեպ, թանգարան-ինստիտուտը ապրիլի 20-27-ը հայտարարել է «Հիշողության շաբաթ», այդ ընթացքում մեր երկրում եւ սփյուռքում գտնվող հայրենակիցներից թանգարան-ինստիտուտը նվիրատվության կարգով ընդունում է հիշատակարաններ, լուսանկարներ, փաստաթղթեր: Երեկ թանգարան այցելած «Ռուսաստանի բարեկամներ» հասարակական կազմակերպության ղեկավար Ալբերտ Պապովը եւ «Հայ կազակների ընկերության» ղեկավար Նվեր Թորոսյանը մի քանի փաստաթուղթ նվիրեցին թանգարանին` փոքրիկ մի լրացում անելով թանգարանի հավաքածուում. ՀԿ-ի բարեկամ Կուբանի կազակներից Կրասնոդարի Կորենովսկի շրջանի ատաման Միխայիլ Տիմչենկոն արխիվներից գտել է 1914-15-16 թվականների «Կուբանսկի կազաչի վեստնիկ» թերթի համարները, որոնցում ցեղասպանությունը վկայող փաստեր կան: Հենց դրանք լրացրին թանգարանի հավաքածուն: Ռուս-թուրքական, ռուս-պարսկական պատերազմի ճակատներից թղթակիցներն այդ թերթում գրում են, թե ինչ վայրագություններ են կատարել թուրքերը հայերի հանդեպ: Թղթակցություններից մեկը պատմում է, որ թուրքերը նահանջելիս, հայ կանանց եւ երեխաներին վառում էին թոնիրներում` տների վրա թողնելով ռուսներին ուղղված գրություն. «Խորոված՝ ռուսների համար»:
Հ. Դեմոյանը պատմեց թանգարան ինստիտուտում այժմ ընթացող աշխատանքների` նորությունների եւ բացահայտումների մասին: Իսկ առավել մեծ բլոկը թանգարանային ցուցադրության կազմակերպումն է: Դիզայներական խումբը կազմավորվել է: Հաջորդ ուղղությունը հավաքչական աշխատանքն է` վերապրողների բանավոր պատմությունների ձայնագրումը, ձեռագիր հիշատակարանների հավաքումը, դրանց ուսումնասիրումը եւ տպագրումը. «Մեր նպատակն է հնարավորինս ամբողջական հավաքել գրադարանը. նվիրատվության կարգով ՀՅԴ բյուրոյի գրադարանից ստացանք բավականին լուրջ խմբաքանակ հազվագյուտ հրատարակություններ, Մխիթարյան միաբանությունը մեզ տվեց այդպիսի գրականություն: Սրանց արժեքն այնքան մեծ է, որ մենք գայթակղությանը չդիմացանք եւ անմիջապես ցուցադրում ենք թանգարանում», հայտնեց Հ. Դեմոյանը:
Թանգարանում վերջին շրջանում երկու կարեւոր միջոցառում է իրականացվել` ստեղծվել է թանգարանի կայքէջը՝ www.genocide-museum.am, որի այցելուներն օրական կազմում են 500-600: Գիտական գծով փոխտնօրեն Սուրեն Մանուկյանը տեղեկացրեց, որ մեկնարկած կայքէջն առայժմ միայն անգլերեն տարբերակով է, որը թանգարան-ինստիտուտի պաշտոնական դիրքորոշումն է ներկայացնում: Մինչեւ ամսվա վերջ կլինի նաեւ հայերենը, դրանից հետո` ռուսերենը, իսկ մինչեւ տարվա վերջ կգործարկվի թուրքերեն լեզվով կայքը: Այստեղ տեղադրված են ցեղասպանության մասին պատմական փաստեր, վերապրածների հուշեր, նորահայտ վկայություններ (վերջինը հրեա ականատեսի եւ Պոլսում շվեդ ռազմական կցորդի վկայություններն են): Թանգարան-ինստիտուտի գործունեությունը նույնպես արտացոլված է: Այս ամիս կայքը 12 հազար այցելու է ունեցել, ապրիլի 24-ին սպասվում է, որ նրանց թիվը կավելանա, բազմալեզվյան լինելը կնպաստի դրան:
Կայքէջում նաեւ էլեկտրոնային ցուցադրությունների կազմակերպում է ենթադրվում, այժմ երկու օնլայն ցուցադրություն կա` մահմեդականացման ենթարկված հայ կանանց մասին է պատմում մեկը, որտեղ լուսանկարային նյութը դասակարգված է. այսինքն` շրջանառության մեջ եղած լուսանկարների վավերականության աստիճանն է այստեղ մատնացույց արված, որպեսզի կեղծված լուսանկարները նյութ չտան թուրքական ժխտողականությանը. «Ոչ վավերական լուսանկարներից հրաժարվում ենք: Շնորհիվ կայքէջի դասդասման կարելի է ճիշտ ընտրություն կատարել լուսանկարները ներկայացնելու հարցում»: Առաջին անգամ թանգարանն իր կայքէջի մեջ վիրտուալ թանգարան է ներկայացնելու. ամեն ոք աշխարհի ցանկացած կետում կարող է վիրտուալ եռաչափ տարածքում շրջայց կատարել Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրում եւ բուն թանգարանի տարածքում:
Թանգարան-ինստիտուտը նաեւ գիտական հիմնարկ է, որտեղ զբաղվում են գիտական ուսումնասիրություններով եւ հրատարակություններով, դրանցից մի քանիսը ներկայացվեցին լրագրողներին: Ռուբինա Փիրումյանի «Իսկ նրանք, որոնք 1915-ից հետո շարունակեցին ապրել Թուրքիայում» գիրքն անդրադառնում է Թուրքիայում մնացած գեղարվեստական ստեղծագործությունների հեղինակների տեքստային վերլուծությանը, թուրք քաղաքական գործիչ Հասան Ամջայի «Տեղահանություն եւ ոչնչացում» գիրքը թուրք ականատեսի վկայություն է: Հայաստանի առաջին հանրապետության քաղաքական գործիչ Տիգրան Հովհաննիսյանի հուշերը տպագրվել են առաջին անգամ: Նաեւ` Հայկ Դեմոյանի «ԼՂ հակամարտության լուսաբանումը արեւմտյան ԶԼՄ-ներում» աշխատանքն էր ներկայացված:
ՄԱՐԻԵՏԱ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
“The First Holocaust” by Robert Fisk translated into Dutch
/PanARMENIAN.Net/ The 24 April Committee of the Federation of Armenian Organizations in The Netherlands (FAON) will hand over a Dutch translation of the book “The First Holocaust” by Robert Fisk on the Armenian Genocide to the Permanent Commissions of European Affairs and Foreign Affairs of the Dutch Parliament. The copy of Fisk’s book signed by the author will be presented to the Dutch Parliament together with a petition, Abovyan cultural center told PanARMENIAN.Net.
A delegation of FAON met Robert Fisk last Friday, 18 April 2008 in Rotterdam.
“The 24 April Committee of FAON will submit a petition together with the Fisk’s book to the Dutch Parliamentary Commissions regarding lack of progress in Turkey on such issues as the human rights, freedom of expression and rights of minorities, as well as continuation of persecution of Armenians and other Turkish citizens under Article 301 of the Turkish Penal Code. It is also noted that there is no progress in recognizing the past, particularly the Armenian Genocide,” the FAON statement says.
The submission of the petition to the Dutch Parliament will take place on Tuesday, 22 April 2008.
Robert Fisk is the chief Middle East correspondent for The Independent. He has many times visited Armenia and Turkey and wrote about the necessity to recognize the Armenian Genocide.
Sweden was informed of extermination of Armenians in 1915 but preferred not to intervene
/PanARMENIAN.Net/ A recently conducted study at the Uppsala University has revealed highly interesting information in the Swedish Archives, which once again confirm the researchers’ view of the events in the Ottoman Turkey during the First World War: the Christian minorities, the Armenians in particular, were subjected to genocide, www.armenica.org reports.
The survey conducted by Vahagn Avedian, Editor of Armenica.org and Master Degree Student at Uppsala University, covers the period between 1915 and 1923 and includes, among others, reports which the Swedish Ambassador, Cosswa Anckarsvard, and the Swedish Military Attaché, Einar af Wirsén, both stationed in Constantinople, sent to the Foreign Department (found in the National Archive) and the General Staff Headquarters (found in the War Archive) in Stockholm, respectively. In total, about eighty documents were found with direct relevance to the so-called Armenian Question, of which some are over-explicit in their message: the Turkish Government conducted a systematic extermination of the Armenian Nation.
On July 6, 1915, Ambassador Anckarsvard, writing to the Swedish Foreign Minister, Knut Wallenberg, concludes: “Mr. Minister, The persecutions of the Armenians have reached hair-raising proportions and all points to the fact that the Young Turks want to seize the opportunity, since due to different reasons there are no effective external pressure to be feared, to once and for all put an end to the Armenian question. The means for this are quite simple and consist of the extermination [utrotandet] of the Armenian nation.”
Major Wirsén’s reports to the General Staff concur with Anckarsvard’s analysis. In 1942 Wirsén published his memoirs, entitled “Memories from Peace and War”, reflecting upon his time as Swedish Military Attaché in the Balkans and Turkey. In a chapter entitled “The Murder of a Nation”, Wirsén renders his observations of the Armenian massacres: “Officially, these [deportations] had the goal to move the entire Armenian population to the steppe regions of Northern Mesopotamia and Syria, but in reality they aimed to exterminate [utrota] the Armenians, whereby the pure Turkish element in Asia Minor would achieve a dominating position.”
The mentioned quotations are a fraction of the information presented in the study. In addition to the mentioned archives of the Foreign Ministry and the General Staff, the reports from the Swedish missionaries and the Swedish newspapers were also included in the study and concur with the same view.
Presently, Sweden, as all other states, chose to secure its national interests rather than standing out from the rest by advocating Armenia’s right and the question of punishing the perpetrators of the Armenian Genocide. The present-day Swedish Government does not seem to be willing to become involved in the question either. Just last fall, the Foreign Minister Carl Bildt, during an interpellation in the Swedish Parliament, refrained from officially recognizing the 1915 genocide, partly by referring to “the need of additional research about what really transpired in the Ottoman Empire.”
The survey conducted by Vahagn Avedian, Editor of Armenica.org and Master Degree Student at Uppsala University, covers the period between 1915 and 1923 and includes, among others, reports which the Swedish Ambassador, Cosswa Anckarsvard, and the Swedish Military Attaché, Einar af Wirsén, both stationed in Constantinople, sent to the Foreign Department (found in the National Archive) and the General Staff Headquarters (found in the War Archive) in Stockholm, respectively. In total, about eighty documents were found with direct relevance to the so-called Armenian Question, of which some are over-explicit in their message: the Turkish Government conducted a systematic extermination of the Armenian Nation.
On July 6, 1915, Ambassador Anckarsvard, writing to the Swedish Foreign Minister, Knut Wallenberg, concludes: “Mr. Minister, The persecutions of the Armenians have reached hair-raising proportions and all points to the fact that the Young Turks want to seize the opportunity, since due to different reasons there are no effective external pressure to be feared, to once and for all put an end to the Armenian question. The means for this are quite simple and consist of the extermination [utrotandet] of the Armenian nation.”
Major Wirsén’s reports to the General Staff concur with Anckarsvard’s analysis. In 1942 Wirsén published his memoirs, entitled “Memories from Peace and War”, reflecting upon his time as Swedish Military Attaché in the Balkans and Turkey. In a chapter entitled “The Murder of a Nation”, Wirsén renders his observations of the Armenian massacres: “Officially, these [deportations] had the goal to move the entire Armenian population to the steppe regions of Northern Mesopotamia and Syria, but in reality they aimed to exterminate [utrota] the Armenians, whereby the pure Turkish element in Asia Minor would achieve a dominating position.”
The mentioned quotations are a fraction of the information presented in the study. In addition to the mentioned archives of the Foreign Ministry and the General Staff, the reports from the Swedish missionaries and the Swedish newspapers were also included in the study and concur with the same view.
Presently, Sweden, as all other states, chose to secure its national interests rather than standing out from the rest by advocating Armenia’s right and the question of punishing the perpetrators of the Armenian Genocide. The present-day Swedish Government does not seem to be willing to become involved in the question either. Just last fall, the Foreign Minister Carl Bildt, during an interpellation in the Swedish Parliament, refrained from officially recognizing the 1915 genocide, partly by referring to “the need of additional research about what really transpired in the Ottoman Empire.”
Ter-Petrossyan: Armenia's No. 1 National Security Threat
An eyebrow-raising report was recently published in Hayots Ashkharh and Golos Armenii dailies in Armenia. The report revealed that a secret meeting and a set of negotiations between former President Levon Ter-Petrossyan and the leader of the `Grey Wolves' (`Nationalistic Movement' Party) Alparslan Tyurkesh took place in March 1993. The Turkish 'Grey Wolves' are known for their ferocious animosity toward the Armenians, Greeks, Jews, Turkish Muslims, Assyrians, Iranians, Daghestanis, Arabs, Kurds, and the Alevis.
Despite the uncovering of several important details of the meeting in Hotel Grillon in Concord Square in Paris, several others remain unknown.
12 years after that meeting, Turkish `Milliet' published a series of articles in March and April, 2005 regarding the contacts and deals between Alparslan Tyurkesh and his son Tughrul Tyurkesh and former Pres. Ter-Petrossyan and his older brother Telman Ter-Petrossyan.
On April 12, Hayots Ashkharh wrote that according to information "from the Turkish side, Turkish Ambassador Bleda, Secretary of the Embassy Menter Shahinler, as well as the son of the leader of 'Grey Wolves' Tughrul Tyurkesh, and from Armenian side former Foreign Minister Vahan Papazyan and Jirayr Liparityan, considered as a `gray cardinal' in the administration of the former President, also participated in the before mentioned negotiations."
Hayots Ashkharh added: "As reported by Milliet, quoting Samson Eozararat, a little after the meeting the two sides discussed the issue of building a monument dedicated to the victims of 1915 (notice: not the Genocide of 1915, but simply '1915') on the Armenian-Turkish border. The most noteworthy thing is that they were planning to write: `We mourn for the pain we caused': in Turkish - on the side looking at Armenia, and in Armenian - on the side looking at Turkey."
The Hayots Ashkharh reporter questioned: "I wonder what pain did Armenians cause to the Turkish people? What crime did we commit, which is equal to the Armenian Genocide? Meanwhile it is not difficult to notice, that by participating in similar discussions and by giving his agreement regarding the construction of the above-mentioned monument, L. Ter-Petrossyan, as a President of Armenia, has, in fact, played into the hands of Turkey's foreign policy and advocacy and the latter is shamelessly introducing Turks as the 'victims of the Genocide and the Armenians' - as those who committed that Genocide."
In an April 2 interview with Hayots Ashkharh, Prof. Armen Ayvazyan, the director of "Ararat" Center for Strategic Research, referring to the March 1 Riots in Armenia, stated: "All that happened are not a mere attempt for coup d'état or 'colorful' revolution, but an even more dangerous, a premeditated attempt to instigate civil war and fratricide; ... Envision for a moment that if even a contingent or a group of soldiers fell to that propaganda; if their guns ended up in the hands of the rioters, a real war could have begun in the center of Yerevan between the [Armenian] armed forces. In that case, the number of the victims would have been immensely numerous. The aforementioned activities instigated by Ter-Petrossyan and his team illustrate the highest level of political irresponsibility."
He underlined: "Ter-Petrossyan's activities had reached a severely dangerous process threatening Armenia's security, potentially causing tragic consequences - fomenting internal mutiny in the Armenian Army; military confrontation; unjustifiable fratricidal war. This entire [episode was] taking place while a clear and present threat existed for a massive Azeri military invasion. And that in any situation would have no justification whatsoever."
In a follow-up April 3 editorial in Hayots Ashkharh, the Managing Editor Gagik Mkrtchyan underlined: "Let's agree, A. Ayvazyan was brutally honest toward certain pro-government politicians who are pathetically begging Ter-Petrossyan to start a dialog with them. He was so pitiless toward those deceptive dreams 'cherished' by these same people. So long as they repeat the word 'dialog,' the latter from now on will have to be forced to answer the following question: Dialog with whom, with those civil war instigators? With the one who is a threat to our national security?"
It is understandable that the Kocharyan government, in order not to be smeared by neo-cons in the West, as "a regime on a witch-hunt," refrained from conducting and making public an evaluation of his predecessor Ter-Petrossyan's regime by holding him personally and his cohorts responsible for the all-out looting of Armenia from 1991 to 1996.
But that backfired on the Armenian state very badly. After 10 years of "innocent" absence from the Armenian political arena, the widely discredited Ter-Petrossyan who was forced into resignation because of his several blunders as president, resurfaced literally unscathed.
Banking on the Armenian people's "short memory," he came back as an outsider. He criticized the Kocharyan regime as an outsider. Still as an outsider, he boastfully labeled Kocharyan and his main ally, then Prime Minister and presidential candidate Serge Sargsyan as "Turks and thieves." But he forgot that he was the one who begged Kocharyan to leave his presidential post in Stepanakert, Artsakh and come to Yerevan and serve as Prime Minister in order to bail him out during the waning months of his highly unpopular presidency.
Ter-Petrossyan even forgot that he ignited severe popular criticism when he offered to "return" sizeable chunks of the liberated territories of Armenian Artsakh to Turkic Azerbaijan (The "Republic Of Azerbaijan" was artificially created at the infamous dawn of the now-defunct Soviet Empire). He eventually succumbed to worldwide all-Armenian pressure and resigned.
He also conveniently forgot that it was because of catastrophic massive impoverishment under Ter-Petrossyan that over a million economically dispossessed Armenians participated in the exodus. Ironically for Ter-Petrossyan, under Kocharyan, the immigration statistics of the last few years reflect a positive movement of migration into Armenia.
The problem was that not only he forgot, but also a segment (about 20%) of the Armenian electorate forgot and once again fell for him. Thus, a segment of the disenfranchised Armenian voters entrusted their legitimate complains about very valid economic injustices to a discredited Armenian political "Grey Wolf."
In order to avoid becoming an unwitting contributor to a new potential disaster, the Armenian Judiciary must bring Ter-Petrossyan to Justice.
Վերջերս «Հայոց Աշխարհ»-ում եւ «Գոլոս Արմենիի» թերթում ուշագրավ տեղեկություններ հրապարակվեցին Լ.Տեր-Պետրոսյանի եւ «Գորշ գայլերի» («Ազգայնական շարժում» կուսակցության) առաջնորդ Ալփարսլան Թյուրքեշի հանդիպման ու գաղտնի բանակցությունների մասին։ Փարիզի Կոնկորդ հրապարակի մոտ գտնվող «Grillon» հյուրանոցում 1993թ. մարտին տեղի ունեցած այդ հանդիպման շատ մանրամասներ այսօր էլ հայտնի չեն։
Այնուամենայնիվ, հիշյալ հանդիպումից 12 տարի անց՝ 2005թ. մարտին եւ ապրիլին, թուրքական «Միլիեթում» հրապարակված ծավալուն հոդվածաշարը կարեւոր տեղեկություններ է պարունակում Ալփարսլան Թյուրքեշի ու նրա որդի Թուղրուլ Թյուրքեշի հետ Լեւոն եւ Թելման Տեր-Պետրոսյանների հանդիպման, կապերի ու գործարքների վերաբերյալ։
Ըստ մեր ստացած տեղեկությունների, բանակցություններին թուրքական կողմից մասնակցել են նաեւ Թուրքիայի դեսպան Բլեդան, դեսպանատան քարտուղար Մենթեր Շահինլերը, ինչպես նաեւ «Գորշ գայլերի» առաջնորդի որդին՝ Թուղրուլ Թյուրքեշը, իսկ հայկական կողմից՝ արտաքին գործերի նախարար Վահան Փափազյանը եւ նախկին նախագահի աշխատակազմում «գորշ կարդինալի» համարում ունեցող Ժիրայր Լիպարիտյանը։
«Միլիեթը», վկայակոչելով Լ.Տեր-Պետրոսյանի հետ ժամանակին սերտորեն գործակցած, Թուրքիայում ծնված հայազգի կամ այդպես ներկայացող Սամսոն Էոզարարատին, տեղեկություններ է ներկայացրել նախկինում գաղտնի պահվող հանդիպումների վերաբերյալ։ Էոզարարատը նշել է, որ քննարկումների ժամանակ Ա.Թյուրքեշը հիմնականում ներկայացրել է Անկարայի պաշտոնական դիրքորոշումը, իսկ Տեր-Պետրոսյանը նշել է, որ բազմիցս առիթներ ունեցել է լսելու թուրքերի փաստարկները։
Ի դեպ, թուրքերը զարմացել են, երբ Տեր-Պետրոսյանը թուրքերենով բարեմաղթանքներ է ուղղել Թյուրքեշի որդուն։ Զարմացել են ոչ թե բարեմաղթանքի փաստից, այլ թուրքերենի իմացությունից։ Թուրքական «Ջումհուրիեթ» թերթում 1995թ. լույս տեսած Լ.Տեր-Պետրոսյանի նամակում՝ ուղղված Թուրքիային, այդ բարեմաղթանքներն արդեն առավել մասշտաբային են. «Բարեկամական եւ սիրալիր մեր զգացումներն ենք փոխանցում թուրք ժողովրդին»։
Հիշյալ հանդիպման մասնակից Ժիրայր Լիպարիտյանը, որը նախկին իշխանության արտաքին քաղաքականության հիմնական պատասխանատուներից մեկն էր, «Միլիեթին» տված հարցազրույցում նշել է, որ Տեր-Պետրոսյանի եւ Ա.Թյուրքեշի հանդիպումը կարեւոր նշանակություն է ունեցել, հանդիսացել կարեւոր հանգրվան միջպետական հարաբերությունների հաստատման ճանապարհին։ Ըստ նրա, Լ.Տեր-Պետրոսյանի եւ արտգործնախարար Վ.Փափազյանի միջեւ որեւէ հակասություն չի եղել թուրք գործիչների հետ տարվող բանակցություններում։
Ինչպես նշել է «Միլիեթը», վկայակոչելով Սամսոն Էոզարարատին, հանդիպումից որոշ ժամանակ անց քննարկվել է հայ-թուրքական սահմանի վրա 1915թ. զոհվածների (նկատենք՝ ոչ թե Հայոց մեծ ցեղասպանության, այլ 1915թ. զոհվածների) հուշարձան կառուցելու հնարավորությունը։ Ուշագրավն այն է, որ այդ հուշարձանի՝ դեպի Հայաստան ուղղված մասի վրա թուրքերեն, իսկ դեպի Թուրքիա ուղղված մասին հայերեն գրվելու էր. «Մեր պատճառած ցավի համար սգում ենք»։
Հետաքրքիր է, թե այդ ի՞նչ ցավ են պատճառել հայերը թուրքերին, այդ ի՞նչ հանցանք են կատարել, որ այն համահավասարեցվի Հայոց ցեղասպանությանը։ Միաժամանակ դժվար չէ նկատել, որ նմանաբնույթ քննարկման մասնակցելով եւ հիշյալ հուշարձանի կառուցմանը համաձայնությունը տալով, Լ.Տեր-Պետրոսյանը, լինելով Հայաստանի նախագահը, փաստորեն ջուր է լցրել Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության ու քարոզչության ջրաղացին, որը, չխորշելով հրեշավոր ստից ու կեղծիքից, տարիներ շարունակ փորձում է հենց թուրքերին ներկայացնել ցեղասպանության զոհ, իսկ հայերին՝ իբրեւ այդ ցեղասպանության իրագործող։
Տեր-Պետրոսյանի նախագահության տարիներին հայ-թուրքական շփումները շարունակվել են նաեւ Թյուրքեշների հետ հիշյալ հանդիպումից հետո։ Ֆրանկֆուրտի թուրքական հյուպատոսարանում 1994թ. ապրիլին համանման հանդիպում է եղել դեսպանի մակարդակով։ Ի դեպ, ըստ «Միլիեթի», սա առաջին դեպքն է եղել, երբ արտերկրում Հայաստանի դեսպանը գտնվել է թուրքական ներկայացուցչությունում։ Այստեղ հայ դեսպանը, Թուրքիայի դեսպան Օնուր Էոյմենի (այժմ՝ թուրքական խորհրդարանի պատգամավոր) ընկերակցությամբ, սպասել է Թյուրքեշի հետ հանդիպմանը։ Այդ հանդիպման ընթացքում որոշակի պայմանավորվածություններ ձեռք բերվե՞լ են, թե՞ ոչ, տակավին մնում է անորոշ։
1995թ. փետրվարի 23-ին Թուրքիա է այցելել Ժիրայր Լիպարիտյանը, որն Անկարայի «Հիլթոն» հյուրանոցում հանդիպել է Թուղրուլ Թյուրքեշի հետ։ Ուշագրավ է, որ ժամը 22։45-ին սկսված հանդիպումն ավարտվել է միայն գիշերվա ժամը 2-ին։
«Միլիեթն» անդրադարձել է նաեւ հայ-թուրքական շփումներում բանագնացի դեր ստանձնած Սամսոն Էոզարարատի Երեւան կատարած այցին եւ մեր երկրի մայրաքաղաքից փակ սահմանի միջով Թուրքիա վերադարձին։ Ուշագրավ է, որ գաղտնի բանագնացի համար երկու կողմերի սահմանապահներն էլ խնդիրներ չեն հարուցել։ Ամենայն հավանականությամբ, Հայաստանից ելքը տեղի է ունեցել Տեր-Պետրոսյանի անմիջական միջնորդության շնորհիվ։
ԱՐԹՈՒՐ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ
Despite the uncovering of several important details of the meeting in Hotel Grillon in Concord Square in Paris, several others remain unknown.
12 years after that meeting, Turkish `Milliet' published a series of articles in March and April, 2005 regarding the contacts and deals between Alparslan Tyurkesh and his son Tughrul Tyurkesh and former Pres. Ter-Petrossyan and his older brother Telman Ter-Petrossyan.
On April 12, Hayots Ashkharh wrote that according to information "from the Turkish side, Turkish Ambassador Bleda, Secretary of the Embassy Menter Shahinler, as well as the son of the leader of 'Grey Wolves' Tughrul Tyurkesh, and from Armenian side former Foreign Minister Vahan Papazyan and Jirayr Liparityan, considered as a `gray cardinal' in the administration of the former President, also participated in the before mentioned negotiations."
Hayots Ashkharh added: "As reported by Milliet, quoting Samson Eozararat, a little after the meeting the two sides discussed the issue of building a monument dedicated to the victims of 1915 (notice: not the Genocide of 1915, but simply '1915') on the Armenian-Turkish border. The most noteworthy thing is that they were planning to write: `We mourn for the pain we caused': in Turkish - on the side looking at Armenia, and in Armenian - on the side looking at Turkey."
The Hayots Ashkharh reporter questioned: "I wonder what pain did Armenians cause to the Turkish people? What crime did we commit, which is equal to the Armenian Genocide? Meanwhile it is not difficult to notice, that by participating in similar discussions and by giving his agreement regarding the construction of the above-mentioned monument, L. Ter-Petrossyan, as a President of Armenia, has, in fact, played into the hands of Turkey's foreign policy and advocacy and the latter is shamelessly introducing Turks as the 'victims of the Genocide and the Armenians' - as those who committed that Genocide."
In an April 2 interview with Hayots Ashkharh, Prof. Armen Ayvazyan, the director of "Ararat" Center for Strategic Research, referring to the March 1 Riots in Armenia, stated: "All that happened are not a mere attempt for coup d'état or 'colorful' revolution, but an even more dangerous, a premeditated attempt to instigate civil war and fratricide; ... Envision for a moment that if even a contingent or a group of soldiers fell to that propaganda; if their guns ended up in the hands of the rioters, a real war could have begun in the center of Yerevan between the [Armenian] armed forces. In that case, the number of the victims would have been immensely numerous. The aforementioned activities instigated by Ter-Petrossyan and his team illustrate the highest level of political irresponsibility."
He underlined: "Ter-Petrossyan's activities had reached a severely dangerous process threatening Armenia's security, potentially causing tragic consequences - fomenting internal mutiny in the Armenian Army; military confrontation; unjustifiable fratricidal war. This entire [episode was] taking place while a clear and present threat existed for a massive Azeri military invasion. And that in any situation would have no justification whatsoever."
In a follow-up April 3 editorial in Hayots Ashkharh, the Managing Editor Gagik Mkrtchyan underlined: "Let's agree, A. Ayvazyan was brutally honest toward certain pro-government politicians who are pathetically begging Ter-Petrossyan to start a dialog with them. He was so pitiless toward those deceptive dreams 'cherished' by these same people. So long as they repeat the word 'dialog,' the latter from now on will have to be forced to answer the following question: Dialog with whom, with those civil war instigators? With the one who is a threat to our national security?"
It is understandable that the Kocharyan government, in order not to be smeared by neo-cons in the West, as "a regime on a witch-hunt," refrained from conducting and making public an evaluation of his predecessor Ter-Petrossyan's regime by holding him personally and his cohorts responsible for the all-out looting of Armenia from 1991 to 1996.
But that backfired on the Armenian state very badly. After 10 years of "innocent" absence from the Armenian political arena, the widely discredited Ter-Petrossyan who was forced into resignation because of his several blunders as president, resurfaced literally unscathed.
Banking on the Armenian people's "short memory," he came back as an outsider. He criticized the Kocharyan regime as an outsider. Still as an outsider, he boastfully labeled Kocharyan and his main ally, then Prime Minister and presidential candidate Serge Sargsyan as "Turks and thieves." But he forgot that he was the one who begged Kocharyan to leave his presidential post in Stepanakert, Artsakh and come to Yerevan and serve as Prime Minister in order to bail him out during the waning months of his highly unpopular presidency.
Ter-Petrossyan even forgot that he ignited severe popular criticism when he offered to "return" sizeable chunks of the liberated territories of Armenian Artsakh to Turkic Azerbaijan (The "Republic Of Azerbaijan" was artificially created at the infamous dawn of the now-defunct Soviet Empire). He eventually succumbed to worldwide all-Armenian pressure and resigned.
He also conveniently forgot that it was because of catastrophic massive impoverishment under Ter-Petrossyan that over a million economically dispossessed Armenians participated in the exodus. Ironically for Ter-Petrossyan, under Kocharyan, the immigration statistics of the last few years reflect a positive movement of migration into Armenia.
The problem was that not only he forgot, but also a segment (about 20%) of the Armenian electorate forgot and once again fell for him. Thus, a segment of the disenfranchised Armenian voters entrusted their legitimate complains about very valid economic injustices to a discredited Armenian political "Grey Wolf."
In order to avoid becoming an unwitting contributor to a new potential disaster, the Armenian Judiciary must bring Ter-Petrossyan to Justice.
Վերջերս «Հայոց Աշխարհ»-ում եւ «Գոլոս Արմենիի» թերթում ուշագրավ տեղեկություններ հրապարակվեցին Լ.Տեր-Պետրոսյանի եւ «Գորշ գայլերի» («Ազգայնական շարժում» կուսակցության) առաջնորդ Ալփարսլան Թյուրքեշի հանդիպման ու գաղտնի բանակցությունների մասին։ Փարիզի Կոնկորդ հրապարակի մոտ գտնվող «Grillon» հյուրանոցում 1993թ. մարտին տեղի ունեցած այդ հանդիպման շատ մանրամասներ այսօր էլ հայտնի չեն։
Այնուամենայնիվ, հիշյալ հանդիպումից 12 տարի անց՝ 2005թ. մարտին եւ ապրիլին, թուրքական «Միլիեթում» հրապարակված ծավալուն հոդվածաշարը կարեւոր տեղեկություններ է պարունակում Ալփարսլան Թյուրքեշի ու նրա որդի Թուղրուլ Թյուրքեշի հետ Լեւոն եւ Թելման Տեր-Պետրոսյանների հանդիպման, կապերի ու գործարքների վերաբերյալ։
Ըստ մեր ստացած տեղեկությունների, բանակցություններին թուրքական կողմից մասնակցել են նաեւ Թուրքիայի դեսպան Բլեդան, դեսպանատան քարտուղար Մենթեր Շահինլերը, ինչպես նաեւ «Գորշ գայլերի» առաջնորդի որդին՝ Թուղրուլ Թյուրքեշը, իսկ հայկական կողմից՝ արտաքին գործերի նախարար Վահան Փափազյանը եւ նախկին նախագահի աշխատակազմում «գորշ կարդինալի» համարում ունեցող Ժիրայր Լիպարիտյանը։
«Միլիեթը», վկայակոչելով Լ.Տեր-Պետրոսյանի հետ ժամանակին սերտորեն գործակցած, Թուրքիայում ծնված հայազգի կամ այդպես ներկայացող Սամսոն Էոզարարատին, տեղեկություններ է ներկայացրել նախկինում գաղտնի պահվող հանդիպումների վերաբերյալ։ Էոզարարատը նշել է, որ քննարկումների ժամանակ Ա.Թյուրքեշը հիմնականում ներկայացրել է Անկարայի պաշտոնական դիրքորոշումը, իսկ Տեր-Պետրոսյանը նշել է, որ բազմիցս առիթներ ունեցել է լսելու թուրքերի փաստարկները։
Ի դեպ, թուրքերը զարմացել են, երբ Տեր-Պետրոսյանը թուրքերենով բարեմաղթանքներ է ուղղել Թյուրքեշի որդուն։ Զարմացել են ոչ թե բարեմաղթանքի փաստից, այլ թուրքերենի իմացությունից։ Թուրքական «Ջումհուրիեթ» թերթում 1995թ. լույս տեսած Լ.Տեր-Պետրոսյանի նամակում՝ ուղղված Թուրքիային, այդ բարեմաղթանքներն արդեն առավել մասշտաբային են. «Բարեկամական եւ սիրալիր մեր զգացումներն ենք փոխանցում թուրք ժողովրդին»։
Հիշյալ հանդիպման մասնակից Ժիրայր Լիպարիտյանը, որը նախկին իշխանության արտաքին քաղաքականության հիմնական պատասխանատուներից մեկն էր, «Միլիեթին» տված հարցազրույցում նշել է, որ Տեր-Պետրոսյանի եւ Ա.Թյուրքեշի հանդիպումը կարեւոր նշանակություն է ունեցել, հանդիսացել կարեւոր հանգրվան միջպետական հարաբերությունների հաստատման ճանապարհին։ Ըստ նրա, Լ.Տեր-Պետրոսյանի եւ արտգործնախարար Վ.Փափազյանի միջեւ որեւէ հակասություն չի եղել թուրք գործիչների հետ տարվող բանակցություններում։
Ինչպես նշել է «Միլիեթը», վկայակոչելով Սամսոն Էոզարարատին, հանդիպումից որոշ ժամանակ անց քննարկվել է հայ-թուրքական սահմանի վրա 1915թ. զոհվածների (նկատենք՝ ոչ թե Հայոց մեծ ցեղասպանության, այլ 1915թ. զոհվածների) հուշարձան կառուցելու հնարավորությունը։ Ուշագրավն այն է, որ այդ հուշարձանի՝ դեպի Հայաստան ուղղված մասի վրա թուրքերեն, իսկ դեպի Թուրքիա ուղղված մասին հայերեն գրվելու էր. «Մեր պատճառած ցավի համար սգում ենք»։
Հետաքրքիր է, թե այդ ի՞նչ ցավ են պատճառել հայերը թուրքերին, այդ ի՞նչ հանցանք են կատարել, որ այն համահավասարեցվի Հայոց ցեղասպանությանը։ Միաժամանակ դժվար չէ նկատել, որ նմանաբնույթ քննարկման մասնակցելով եւ հիշյալ հուշարձանի կառուցմանը համաձայնությունը տալով, Լ.Տեր-Պետրոսյանը, լինելով Հայաստանի նախագահը, փաստորեն ջուր է լցրել Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության ու քարոզչության ջրաղացին, որը, չխորշելով հրեշավոր ստից ու կեղծիքից, տարիներ շարունակ փորձում է հենց թուրքերին ներկայացնել ցեղասպանության զոհ, իսկ հայերին՝ իբրեւ այդ ցեղասպանության իրագործող։
Տեր-Պետրոսյանի նախագահության տարիներին հայ-թուրքական շփումները շարունակվել են նաեւ Թյուրքեշների հետ հիշյալ հանդիպումից հետո։ Ֆրանկֆուրտի թուրքական հյուպատոսարանում 1994թ. ապրիլին համանման հանդիպում է եղել դեսպանի մակարդակով։ Ի դեպ, ըստ «Միլիեթի», սա առաջին դեպքն է եղել, երբ արտերկրում Հայաստանի դեսպանը գտնվել է թուրքական ներկայացուցչությունում։ Այստեղ հայ դեսպանը, Թուրքիայի դեսպան Օնուր Էոյմենի (այժմ՝ թուրքական խորհրդարանի պատգամավոր) ընկերակցությամբ, սպասել է Թյուրքեշի հետ հանդիպմանը։ Այդ հանդիպման ընթացքում որոշակի պայմանավորվածություններ ձեռք բերվե՞լ են, թե՞ ոչ, տակավին մնում է անորոշ։
1995թ. փետրվարի 23-ին Թուրքիա է այցելել Ժիրայր Լիպարիտյանը, որն Անկարայի «Հիլթոն» հյուրանոցում հանդիպել է Թուղրուլ Թյուրքեշի հետ։ Ուշագրավ է, որ ժամը 22։45-ին սկսված հանդիպումն ավարտվել է միայն գիշերվա ժամը 2-ին։
«Միլիեթն» անդրադարձել է նաեւ հայ-թուրքական շփումներում բանագնացի դեր ստանձնած Սամսոն Էոզարարատի Երեւան կատարած այցին եւ մեր երկրի մայրաքաղաքից փակ սահմանի միջով Թուրքիա վերադարձին։ Ուշագրավ է, որ գաղտնի բանագնացի համար երկու կողմերի սահմանապահներն էլ խնդիրներ չեն հարուցել։ Ամենայն հավանականությամբ, Հայաստանից ելքը տեղի է ունեցել Տեր-Պետրոսյանի անմիջական միջնորդության շնորհիվ։
ԱՐԹՈՒՐ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ
Sunday, April 20, 2008
ՅՈ՞ ԵՐԹԱՍ, ՀԱՅԱՍՏԱՆ
ԱՐԹՈՒՐ ԱՐՄԻՆ
Հունական ժողովրդական մի հին խոսք կա` Մինչեւ Բյուզանդիոնի խելոք գլուխները դեմոկրատիայի քողի տակ սեփական շահերի համար առճակատ պայքարում էին պառակտելով հասարակությունը, քոչվոր մոնղոլը մտավ կայսրություն ու պաշարեց մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլիսը:
Արդյո՞ք այսօր թշնամի հարեւաններով շրջապատված, պատերազմի ու զինադադարի միջնամասում դեգերող նորամանուկ անկախ Հայաստանը չի կրկնում Բյուզանդիոնի օրինակը: Յո՞ երթաս, Հայաստան: Արդյո՞ք մենք այդպես էլ ի վիճակի չենք մեր իսկ պատմությունից դասեր քաղել: Չէ՞ որ պատմության ընթացքում մեր պարտությունների ու Հայաստանի «շագրենու կաշվի» նման փոքրանալու բուն պատճառները եղել են ներքին երկպառակությունները:
Վերջին մի քանի ամիսների ընթացքում, նախընտրական ու հետընտրական Հայաստանում տեղի ունեցածը թե՛ Հայաստանի մեջ, թե՛ Սփյուռքում ձեւավորել է ժողովրդի վտանգավոր երկփեղկվածություն, պառակտվածության եզրային երեւույթ: Կործանարար արդյունքների չհասնելու համար անհրաժեշտ է բացատրել եւ խոսել ժողովրդի հետ բացեիբաց՝ փակագծերի բացումով, իրերն իրենց անուններով կոչելով եւ այս ամենի պատճառ-հետեւանքները վերլուծելով ու բացահայտելով:
Եվ առաջին հերթին, ըստ իս, անհրաժեշտ է պարզաբանել գունավոր կամ երգ ու պարի «հեղափոխությունների» իրական բնույթն ու նպատակները, ինչպես նաեւ Հայաստանի ժողովրդի մի ստվար մասի ըմբոստության պատճառները:
Գունավոր հեղափոխություններ:
Արդյո՞ք Ուկրաինայում, Ղրղստանում, Վրաստանում տեղի ունեցած հեղափոխություններն իսկապես հեղափոխություններ էին: Նույնիսկ դպրոցականի պետք է, որ հայտնի լինի. հեղափոխություն նշանակում է` տնտեսական կացութաձեւի, սեփականության ձեւի եւ արտադրական հարաբերությունների փոփոխություն: Վերոնշյալ երկրներում սեփականության ձեւի փոփոխությունն արդյո՞ք ժողովրդի կամ ժողովրդական որեւէ խավի նպատակակետն է եղել: Ո՛չ: Ակնհայտ ճշմատություն է, որ «գունավոր հեղափոխությունները» արեւմտյան ուժերի կողմից նախատեսված են միայն նախկին ԽՍՀՄ-ի երկրների համար, որպեսզի իրենց համար ապահովեն տնտեսական նոր շուկաներ, գոտիներ եւ ուղիներ, կտրելով Ռուսաստանին իր աշխարհաքաղաքական ազդեցության ոլորտում գտնվող կարեւորագույն տարածքներից: Թե ինչ տեղի ունեցավ Վրաստանում «գունավոր հեղափոխության» արդյունքում՝ ակնհայտ է: Ժողովրդավարության փոխարեն նրանք ստացան իշխանության լծակները տիրապետող մի խումբ մարդկանց փոխարինում մի ուրիշ խմբով եւ անգլո-ամերիկյան կողմնորոշում, որն ի վերջո բերելու է Վրաստանում ազգային խոշոր բուրժուազիայի չկայացմանն ու արեւմտյան բանկային կայսրությունների կողմից Վրաստանի ամենակարեւոր տնտեսական լծակների եւ ուղիների զավթում (միայն մեկ օրինակ. Բրիտանական ընկերության կողմից Վրաստանի ներքին երկաթուղու 100%-ով բաժնետոմսերին տիրանալը արդեն շատ խոսուն փաստ է):
Ցավոք, այսօր, Հայաստանում, նույնիսկ գիտական աստիճան ունեցող քաղաքականագետները չեն հասկանում, թե ի վերջո ի՞նչ են նշանակում «արեւմուտք» եւ «արեւմտյան քաղաքական շահեր» հասկացությունները, խառնելով դրանք այս կամ այն երկրի շահերի հետ: «Գլոբալիզացիա», «Նոր ուխտ. համաշխարհային մեկ կառավարություն» վերնագրերով պրոցեսը սկսում է թեւակոխել իր կայացման հաջորդ փուլը: «Արեւմուտքն» արդեն վաղուց դարձել է համաշխարհային բանկային կայսրությունների սեփականություն, որոնց շահերը պարտադիր չէ որ բխի այս կամ այն երկրի շահերից: Խմբավորումներ կազմած այս բանկիրները եւ նրանց կոսմոպոլիտ շահերը (Bilderberg Group, Round Table Group, Cecil Group եւ այլն) չունեն ո՛չ ազգային, ո՛չ պետական պատկանելիություն: Ինչպես ամերիկյան խոշորագույն պատմաբան, պրոֆեսոր Ք. Քուիգլին է ընդգծում իր «Ողբերգություն եւ հույս» գրքում (Carroll Quigley, «Tragedy And Hope», 1966, NY, p. 326), փոքրաթիվ մարդկանց այս խմբերը ձգտում են «Իրենց ձեռքում ունենալ, ոչ ավել ոչ պակաս, քան համաշխարհային ֆինանսական վերահսկում եւ տիրապետում քաղաքական ու տնտեսական իշանությամբ՝ յուրաքանչյուր երկրում եւ ամբողջ աշխարհում որպես մեկ ամբողջություն»:
Ուկրաինայում, Ղրղստանում եւ հատկապես Վրաստանում տեղի ունեցած «Գունավոր հեղափոխությունների» հոգեհայր Ջորջ Սորոսը անգլո-ամերիկյան հավաքական անունով բանկային խմբավորման նրկայացուցիչն է:
Առաջավոր մարդկությունը` թե՛ ԱՄՆ-ի, թե՛ եվրոպական երկրների քաղաքական, հասարակական կառույցներում ընդգրկված մտավորականությունը, իրենց երկրների շահերից ելնելով պայքարում են այս ուժերի դեմ:
Մյուս կողմից, արդյո՞ք Ռուսական կայսրության շահերը Հայաստանի նկատմամբ կրում են «անշահախնդիր» բնույթ: Ո՛չ, իհարկե ո՛չ: Սակայն Հայաստանի` «արեւմո՞ւտք, թե՞ արեւելք» կոմնորոշվելու աշխարհաքաղաքական խնդիրը կարելի է չէ՞ վերլուծել ու ի վերջո բացատրել ժողովրդին:
Այս ամենի հիմքում աշխարհի տնտեսաքաղաքական շահերն են:
Բրիտանական ընկերությունը 100%-ով գնելով Վրաստանի ներքին երկաթուղին, կատաղության մեջ է, որ ռուսները շտապեցին 20 տարվա վարձակալությամբ «վերցնել» հայկական երկաթուղին: Թե՛ Վրաստանի, թե՛ Հայաստանի ներքին երկաթուղիներն այսօր վնասով աշխատող ու անեկամտաբեր են: Սակայն մոտ ապագայի հեռանկարով պատկերը լրիվ այլ է: Հիշեցնելով ընդգծեմ, որ 1-ին համաշխարհային պատերազմի իրական պատճառները՝ Բեռլին-Բաղդադ երկաթգծի պայմանագրից սկսեց, որ համարվում էր դարի մեծագույն շահութաբեր գործարքը (Բրիտանական կայսրությունը գերմանացիներին չթողեց դա անել): Մոտ ապագայի ստրատեգիայով պայմանավորված, Սեւ ծովից մինչեւ Պարսից ծոց (հնդկական օվկիանոս) «Եվրոպա-Ասիա» տրանս-կոնտինենտալ առեւտրական ուղին խնդիրներ է ստեղծում «արեւմուտք-արեւելք» շահերի հակամարտության մեջ: Եվ Հայաստանը որպես միջանկյալ տարածք՝ կրկնակի կարեւորվում է այս տնտեսաքաղաքական բարդույթում: Իսկ երբ սրան ավելանում են Հայաստանում իրանական նավթի վերամշակման գործարանի կառուցման, ինչպես նաեւ «ռուս-իրանական գազի» ապագա խոշոր ծրագրերը, որտեղ Հայաստանի տարածքը ապահովում է «արեւմուտք-արեւելք» միջանցքային կապի հնարավորությունը, ապա պատկերը պարզ է դառնում:
Այս սովնակում, եթե Հայաստանը Վրաստանի նման հայտնվի «անգլո-ամերիկամետ» ճամբարում, ապա Հայաստանի քաղաքական ակցիաները արժեզրկվում են, որովհետեւ արեւմուտքի քաղաքական ճամբարում են արդեն գտնվում տարածաշրջանում թե՛ Վրաստանը, թե՛ Թուրքիան եւ մասամբ Ադրբեջանը: Հայաստանը, անգլո-ամերիկյան կողմնորոշում որդեգրելով, Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի բարեկամական «քիրվայությունը» ձեռք չի բերելու: Ավելին, միանգամից ձեռք կբերի Ռուսաստանի թշնամությունը (վրաց-ռուսական հարաբերությունների տարբերակը մեր առջեւ է), եւ Իրանի նկատմամբ ամերիկյան թշնամական դիրքորոշմամբ՝ մեր արեւելյան հարեւանի բարեկամության կորստը: Փաստորեն, Հայաստանի համար նման կողմնորոշում որդեգրելը հավասարազոր է ինքնասպանության:
Մյուս կողմից, դառնալ Ռուսաստանի պրովինցիալ կալվածք՝ անհեռանկար է, անմտություն: Արցախի հիմնահարցը մեզ համար ո՛չ «արեւմուտքը», եւ ո՛չ էլ Ռուսաստանը չի լուծելու: Գերտերություններին Արցախի առկախ վիճակը «ձեռք» է տալիս: Ռուսաստանի համար Արցախի չլուծված խնդիրը իր հարավում գտնվող երկու երկրներին՝ Հայաստանին ու Ադրբեջանին իր ազդեցության տակ պահելու միջոց է, իսկ ԱՄՆ-ի կամ «արեւմտյան ուժերի» շահերը թույլ չեն տալիս Հայաստանի համար ոտնահարել Թուրքիային ու Ադրբեջանին: Եթե անգլո-ամերիկյան բանկիրները սատարում էին Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին, որ Հայաստանում մի նոր «գունավոր հեղափոխություն» հաղթանակի, ապա չի բացառվում, որ Ռուսաստանն էլ էր սատարում ԼՏՊ-ին, որ հեղափոխության ալիքն ամպայման բարձրանա, բայց չհաղթի, որպեսզի արդյունքում Հայաստանը խզելով կապերը «արեւմուտքից», առհավետ նետվի Ռուսաստանի խեղդող գիրկը:
Աշխարհաքաղաքական շահերի հակամարտության այս բարդույթում «կոմպլիմենտար քաղաքականությունը», որ վարում էր Ռ. Քոչարյանը, Հայաստանի համար միակ, բայց չափազանց վտանգավոր տարբերակն է: Փաստը՝ Հայաստանում նախընտրական եւ հետընտրական շրջաններն են, իրենց հետեւանքներով ու հնարավոր շարունակությամբ:
Աշխարհաքաղաքական շահերի հակամարտության այս բարդույթում գոյարեւելու եւ սեփական շահեր ունենալու միակ հնարավորությունը՝ Հայաստանի (եւ Արցախի) եւ Սփյուռի ժողովրդի կոնսոլիդար, անսասան միասնականությունն է, որ իր հետ հաշվի նստել է պարտադրում նույնիսկ ամենահզոր գերտերություններին, անկախ Հայաստանի մեծ կամ փոքր պետության լինելու հանգամանքից:
Լեւոն Տեր-Պետրոսյան, կեղծ ընդդիմություն, հեղափոխություն:
Ժամանակին՝ 1988-1992թթ., արեւմտյան ուժերը սատարում էին Ղարաբաղ կոմիտեին, որովհետեւ նրանց նպատակը ԽՍՀՄ-ի փլուզումն էր: Այսօր, արեւմտյան ուժերը հետապնդում են նոր նպատակներ: Տերերի պլանները միշտ են փոփոխվում՝ ըստ իրենց շահերի, սակայն նրանց գործակատարները միշտ են մնում գործակալի կարգավիճակում եւ պարտադրված են կատարել իրենց տերերի կամքը: Ընդհանրապես, եվրոպական բանկերում գործակալի ունեցած կապիտալի սառեցման հնարավորությունը եւ նրա վերահսկողությունը դոսիեներով, գործակալի համար բացառում է տերերի կամքը չկատարելու հնարավորությունը:
ԼՏՊ-ն, ինչպես ինքն էր միտինգներում արտահայտվում, 10 տարի ինքն իր սիրած գործն էր անում: Եվ հանկարծ, 10 տարի լռելուց հետո, որոշեց «համաժողովրդական շարժում» եւ հեղափոխության բացահայտ փորձ անել, հարթակում տնկելով իրականացած «գունավոր հեղափոխության» սիմվոլները՝ Ուկրաինայի եւ Վրաստանի դրոշները: Որեւէ տնտեսական-կառուցվածքային ծրագիր չունի, որեւէ քաղաքացիական իրավունքների, պետական կառավարման ֆորմատների փոփոխության տարբերակ չի առաջարկում: Կադրերի հարցով խոսում էր միայն իր տխրահռչակ հին էշելոնի մասին սաղմոսներ արտասանելով: Արցախի հարցով, նորի՛ց իր հին կապիտուլացիայի նկրտումներով տոգորված երգն էր երգում, որի համար լուսահոգի Վազգեն Սարգսյանը նրան պարտադրեց հրաժարական գրել: Երբ երկիրը զինադադարի պայմաններում դեռեւս պատերազմական իրավիճակում է, այս նախկին նախագահը ժողովրդի մեջ շրջանառության մեջ է դնում՝ «համաժողովրդական շարժում», «հեղափոխություն», «թշնամու հետ քիրվայություն», «բանակը մինչեւ 10-15 հազար կրճատել» կարգախոսները:
Ո՞վ է այս մարդը: Բացեք որեւէ համապատասխան, նույնիսկ ուսումնական գիրք եւ համանման արարքներ կատարող անձի բնութագրման դիմաց միայն կկարդաք՝ «դավաճան», «պրովակատոր» բնորոշումները: Հարց է առաջանում, ինչպե՞ս կարողացավ նման մեկը հրահրել ժողովրդի մի ստվար զանգվածի ըմբոստությունը:
Էվոլյուցիա՞, թե՞ ռեւոլյուցիա. հեղափոխություն հանուն ինչի՞:
Նախկին ԽՍՀՄ-ից անջատված երկրներում, արեւմտյան հասարակական վերլուծումների գիտական կենտրոն-ինստիտուտների «Գունավոր հեղափոխություններ» անելու դասագիրք-ձեռնարկը շատ պարզ եւ աշխատող համակարգ-բանաձեւ է: Քանի որ նախկին ԽՍՀՄ-ից անջատված եւ նոր կացութաձեւ ձեւավորող երկրներում անցման շրջանին հատուկ ժողովրդական ընդվզումների պարարտ հող կա, ժողովրդական զանգվածների մեջ տարածում են անվստահություն եւ դժգոհություն, հեղինակազրկելով երկրում եղած բոլոր՝ հասարակական, հոգեւոր, պետական կառույցների հեղինակությունը, արդյունքում ստեղծում են ժողովրդական ըմբոստության ալիք, որի հիմքի վրա երկրում իշխանության լծակներին են տիրանում արեւմտյան դրածոները: Վրաստանի կամ Ուկրաինայի ժողովուրդն իր էմոցիոնալ ընդվզման մեջ այդպես էլ չհասկացավ, որ վերջնական արդյունքում ոչ թե իր անորոշ ցանկությունները լուծում ստացան, այլ կատարվեց եւ իրականացավ միայն արեւմտյան ուժերի նպատակները: Երկիրը աշխարհաքաղաքական մի դաշտից անցավ մյուս դաշտ: Իսկ կապիտալիզմին հատուկ սոցիալական կտրուկ շերտավորումներն ու անտագոնիզմը, որ գռգռում ու ընդվզում է նախկին սովետական մարդուն, իր ամբողջ «համեմունքներով» հանդերձ մնաց նույնը: Արդյո՞ք սա էր Վրաստանի ժողովրդի հեղափոխություն անելու նպատակը:
Հայաստանի թերթերում շատ են խոսվում մարդու իրավունքների, հանցագործ մենաշնորհային հովանավորչության, կոռուպցիայի ու նման բաների մասին: Եվ զավեշտալին այն է, որ անգլո-ամերիկյան կամ եվրոպական միջնորդական խմբերն են այս մասին խոսում ու դատում, երբ ԱՄՆ-ում սահմանադրական խախտումով հանդերձ, երկրի դրամը արտադրում է մասնավոր ընկերություն Federal Reserv-ը, որը եւ է՛ երկրի իրական տերը: Երբ հովանավորչությունը, կաշառքն ու կոռուպցիան օրենքներով կարգավորված օրինական բնույթ են կրում, երբ ամբողջ լրատվությունն ու հեռուստատեսությունը պատկանում է մի քանի խոշորագույն ընկերությունների, որոնց տերերը վերնախավի խմբերում ընդգրկված մարդիկ են եւ այլն: Աշխարհում մարդու իրավունքներ իրականացնող Միացյալ Նահանգները Իրաքում իր հինգ տարիների ներկայաությամբ խլել է 650 հազար մարդու կյանք: Եվ սա ըստ իրենց պաշտոնական հաղորդագրության: Իսկ FAX News-ի խոսնակներ՝ Բ. Օրեյլին, Շ. Համաթին ու սրանց նմանները, հեռուստաէկրանից բացեիբաց հայտարարում են, որ կարեւորը ԱՄՆ-ի ազգային շահերն են... Այն դեպքում, երբ իրաքյան պատերազմի համար վճարում է շարքային ամերիկացին, իսկ պատերազմով պայմանավորված պետական պատվերների շնորհիվ հարստանում են միայն մասնավոր ընկերությունների տերերը՝ մի փոքր խումբ մարդիկ: Ինչպես «Բժիշկ մահը» կինոնկարում ամերիկացի հանրահայտ փաստաբան Ջոֆրի Ֆայգրն է ասում.- «Ազատությունը կամ իրավունքները ԱՄՆ-ում երբեւիցէ հավասարաչափ բաշխված չեն եղել. միշտ էլ հարուստները կամ լավ դիրք ունեցողները օգտվում են ավելի մեծ իրավունքներից եւ ազատություններից: Ավելին, ԱՄՆ-ում կա ե՛ւ ռասիզմ, ե՛ւ էթնիկ ու սոցիալական խտրականություն»:
Հայաստանում, «կապիտալիստական երկիր» ասելով, մարդն իր մտապատկերում պատկերացնում է ԱՄՆ-ը կամ որեւէ եվրոպական երկիր, բայց ոչ թե ասենք՝ Պակիստան: Ակնհայտ ճշմարտություն է, որ որեւէ երկրում ժողովրդի ցանկություններն աճում են ոչ թե այդ երկրի հնարավորությունների համեմատ, այլ աշխարհի ամենաբարձր զարգացած էկոնոմիկա ունեցող երկրների կենսամակարդակի համեմատ: Սակայն, մեքսիկական ու բրազիլական կինոներ նայելով հայաստանցուն, ըստ իր տեսած կինոնկարների թվում է, թե աղքատ ու անճարակ Մեքսիկայում բոլորն ապրում են շքեղության մեջ: ԱՄՆ տուրիստ գալով, նրանք իհարկե չեն այցելում Լոս Անջելես քաղաքի South Central թաղամաս, եւ չգիտեն այստեղ ապրող բազմահազար ժողովրդի սոցիալական սարսափելի վիճակի մասին: Չեն շփվում, չգիտեն ԱՄՆ-ում հանրային դպրոցների ուսումնական խայտառակ ծրագրերի, զանգվածային անգրագիտության մասին, եւ չգիտեն, որ այդ ամենը ծրագրավորված է վերեւից:
Արդյո՞ք Հայաստանում մարտի 1-ի դեպքերը սոված ժողովրդի հեղափոխության փորձ էր: Ո՛չ: Ոտքից գլուխ «Ադիդաս» կամ «Պումա» թանկանոց հանդերձանք ու բջջային հեռախոս ունեցող հեղափոխական երիտասարդները ավտոմեքենա ջարդելո՞վ պիտի լուծեին ժողովրդի սոցիալական խնդիրները, թե՞ նախկին կրիմինալ, այսօրվա միլիոնատեր, կիսագրագետ գեներալ Մանվելը պիտի լուծեր քաղաքացիական իրավունքի հետ առնչվող ժողովրդին հուզող հարցերը:
Մոռացե՛ք սովետական տարիներին հեղափոխության մասին դպրոցներում մեզ հրամցված պրոպագանդիստական կեղծ կարգախոսները: Համաշխարհային պատմությունը բաց ափի նման ցուցում է՝ որեւէ երկրում, որեւէ ժամանակ, որեւէ հեղափոխություն չի լուծել այդ ժողովրդի տնտեսական, իրավական ու քաղաքացիական իրավունքի հարցերը, հակառակը՝ հեղափոխությունները միշտ վնասել են հասարակության առաջընթացները:
Հեղափոխություն նշանակում է՝ արյո՛ւն, հեղափոխություն նշանակում է քաղաքացիական պատերա՛զմ: Ես ցանկանում եմ հարց տալ Ազատության հրապարակում կանգնած իմ հայրենակիցներին. հեղափոխություն հանուն ինչի՞: Որ արդյունքում՝ վերեւում գտնվող մի խումբ մարդկանց փոփոխություն լինի՝ մի քիչ վատ կամ մի քիչ «լավ» համանման մի ուրիշ խմբո՞վ: Սխալմամբ «ընդդիմություն» կոչված այս խումբն իր գործունեության ընթացքում, արդեն մի քանի տարի է բացի պրեզիդենտական աթոռը զավթելուց ուրիշ խնդրականով հանդես չի եկել ժողովրդի առջեւ: Եվ այս անգամ էլի՛ նույնը. ԼՏՊ-ի գլխավորությամբ «ընդդիմությունը» այդպես էլ չուզեց կամ չկարողացավ ժողովրդի ցանկությունները ձեւակերպել հասարակական, քաղաքական պահանջների տեսքով: Չէ՛, իրենց պետք է պրեզինդենտական աթոռը, որն ի դեպ ԼՏՊ-ն ժամանակին ուներ եւ վեց տարվա ընթացքում կարողացավ Հայաստանը տնտեսապես քայքայելով լուծարել, սարքելով այն մի խումբ ապաշնորհ ու անբարոյական ապերոների ագարակ: Նախընտրական քարոզարշավի ժամանակ այս «ընդդիմության» կողմից չհնչեց՝ արհմիություններ ստեղծելու իրավունքի, 12 ատենակալներով ազատ դատարանի ձեւավորման, մինիմում աշխատավարձի չափի որոշման եւ այլն եւ այլն պահանջներ: Ինչո՞ւ համանման պահանջներ չհնչեցին: Դե որովհետեւ դա ընդդիմադիր դաշտում ամենօրյա, տեւական, անընդհատ, տարիների աշխատանք է պահանջում, իսկ սրանց դա պետք չէ. էշի պես աշխատել ո՞վ է սիրում որ, թեկուզ ժողովրդի համար: Իսկ Հայաստանի ժողովուրդը, հասարակությունը, իսկապես իրական ընդդիմության կարիքն ունի, որպեսզի ոչ թե ռեւոլուցիոն, այլ էվոլուցիոն ճանապարհով, քայլ առ քայլ լուծի իր քաղաքացիական իրավունքների խնդիրները: Համաշխարհային փորձը վաղուց ձեւակերպել է՝ որեւէ պետության տնտեսական եւ հասարակական կառույցը նաեւ ուժեղ է այնքանով, որքանով ուժեղ ու կարող է տվյալ երկրի հասարակական ընդդիմությունը:
Յո՞ երթաս, Հայաստան:
ԱՄՆ
Հունական ժողովրդական մի հին խոսք կա` Մինչեւ Բյուզանդիոնի խելոք գլուխները դեմոկրատիայի քողի տակ սեփական շահերի համար առճակատ պայքարում էին պառակտելով հասարակությունը, քոչվոր մոնղոլը մտավ կայսրություն ու պաշարեց մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլիսը:
Արդյո՞ք այսօր թշնամի հարեւաններով շրջապատված, պատերազմի ու զինադադարի միջնամասում դեգերող նորամանուկ անկախ Հայաստանը չի կրկնում Բյուզանդիոնի օրինակը: Յո՞ երթաս, Հայաստան: Արդյո՞ք մենք այդպես էլ ի վիճակի չենք մեր իսկ պատմությունից դասեր քաղել: Չէ՞ որ պատմության ընթացքում մեր պարտությունների ու Հայաստանի «շագրենու կաշվի» նման փոքրանալու բուն պատճառները եղել են ներքին երկպառակությունները:
Վերջին մի քանի ամիսների ընթացքում, նախընտրական ու հետընտրական Հայաստանում տեղի ունեցածը թե՛ Հայաստանի մեջ, թե՛ Սփյուռքում ձեւավորել է ժողովրդի վտանգավոր երկփեղկվածություն, պառակտվածության եզրային երեւույթ: Կործանարար արդյունքների չհասնելու համար անհրաժեշտ է բացատրել եւ խոսել ժողովրդի հետ բացեիբաց՝ փակագծերի բացումով, իրերն իրենց անուններով կոչելով եւ այս ամենի պատճառ-հետեւանքները վերլուծելով ու բացահայտելով:
Եվ առաջին հերթին, ըստ իս, անհրաժեշտ է պարզաբանել գունավոր կամ երգ ու պարի «հեղափոխությունների» իրական բնույթն ու նպատակները, ինչպես նաեւ Հայաստանի ժողովրդի մի ստվար մասի ըմբոստության պատճառները:
Գունավոր հեղափոխություններ:
Արդյո՞ք Ուկրաինայում, Ղրղստանում, Վրաստանում տեղի ունեցած հեղափոխություններն իսկապես հեղափոխություններ էին: Նույնիսկ դպրոցականի պետք է, որ հայտնի լինի. հեղափոխություն նշանակում է` տնտեսական կացութաձեւի, սեփականության ձեւի եւ արտադրական հարաբերությունների փոփոխություն: Վերոնշյալ երկրներում սեփականության ձեւի փոփոխությունն արդյո՞ք ժողովրդի կամ ժողովրդական որեւէ խավի նպատակակետն է եղել: Ո՛չ: Ակնհայտ ճշմատություն է, որ «գունավոր հեղափոխությունները» արեւմտյան ուժերի կողմից նախատեսված են միայն նախկին ԽՍՀՄ-ի երկրների համար, որպեսզի իրենց համար ապահովեն տնտեսական նոր շուկաներ, գոտիներ եւ ուղիներ, կտրելով Ռուսաստանին իր աշխարհաքաղաքական ազդեցության ոլորտում գտնվող կարեւորագույն տարածքներից: Թե ինչ տեղի ունեցավ Վրաստանում «գունավոր հեղափոխության» արդյունքում՝ ակնհայտ է: Ժողովրդավարության փոխարեն նրանք ստացան իշխանության լծակները տիրապետող մի խումբ մարդկանց փոխարինում մի ուրիշ խմբով եւ անգլո-ամերիկյան կողմնորոշում, որն ի վերջո բերելու է Վրաստանում ազգային խոշոր բուրժուազիայի չկայացմանն ու արեւմտյան բանկային կայսրությունների կողմից Վրաստանի ամենակարեւոր տնտեսական լծակների եւ ուղիների զավթում (միայն մեկ օրինակ. Բրիտանական ընկերության կողմից Վրաստանի ներքին երկաթուղու 100%-ով բաժնետոմսերին տիրանալը արդեն շատ խոսուն փաստ է):
Ցավոք, այսօր, Հայաստանում, նույնիսկ գիտական աստիճան ունեցող քաղաքականագետները չեն հասկանում, թե ի վերջո ի՞նչ են նշանակում «արեւմուտք» եւ «արեւմտյան քաղաքական շահեր» հասկացությունները, խառնելով դրանք այս կամ այն երկրի շահերի հետ: «Գլոբալիզացիա», «Նոր ուխտ. համաշխարհային մեկ կառավարություն» վերնագրերով պրոցեսը սկսում է թեւակոխել իր կայացման հաջորդ փուլը: «Արեւմուտքն» արդեն վաղուց դարձել է համաշխարհային բանկային կայսրությունների սեփականություն, որոնց շահերը պարտադիր չէ որ բխի այս կամ այն երկրի շահերից: Խմբավորումներ կազմած այս բանկիրները եւ նրանց կոսմոպոլիտ շահերը (Bilderberg Group, Round Table Group, Cecil Group եւ այլն) չունեն ո՛չ ազգային, ո՛չ պետական պատկանելիություն: Ինչպես ամերիկյան խոշորագույն պատմաբան, պրոֆեսոր Ք. Քուիգլին է ընդգծում իր «Ողբերգություն եւ հույս» գրքում (Carroll Quigley, «Tragedy And Hope», 1966, NY, p. 326), փոքրաթիվ մարդկանց այս խմբերը ձգտում են «Իրենց ձեռքում ունենալ, ոչ ավել ոչ պակաս, քան համաշխարհային ֆինանսական վերահսկում եւ տիրապետում քաղաքական ու տնտեսական իշանությամբ՝ յուրաքանչյուր երկրում եւ ամբողջ աշխարհում որպես մեկ ամբողջություն»:
Ուկրաինայում, Ղրղստանում եւ հատկապես Վրաստանում տեղի ունեցած «Գունավոր հեղափոխությունների» հոգեհայր Ջորջ Սորոսը անգլո-ամերիկյան հավաքական անունով բանկային խմբավորման նրկայացուցիչն է:
Առաջավոր մարդկությունը` թե՛ ԱՄՆ-ի, թե՛ եվրոպական երկրների քաղաքական, հասարակական կառույցներում ընդգրկված մտավորականությունը, իրենց երկրների շահերից ելնելով պայքարում են այս ուժերի դեմ:
Մյուս կողմից, արդյո՞ք Ռուսական կայսրության շահերը Հայաստանի նկատմամբ կրում են «անշահախնդիր» բնույթ: Ո՛չ, իհարկե ո՛չ: Սակայն Հայաստանի` «արեւմո՞ւտք, թե՞ արեւելք» կոմնորոշվելու աշխարհաքաղաքական խնդիրը կարելի է չէ՞ վերլուծել ու ի վերջո բացատրել ժողովրդին:
Այս ամենի հիմքում աշխարհի տնտեսաքաղաքական շահերն են:
Բրիտանական ընկերությունը 100%-ով գնելով Վրաստանի ներքին երկաթուղին, կատաղության մեջ է, որ ռուսները շտապեցին 20 տարվա վարձակալությամբ «վերցնել» հայկական երկաթուղին: Թե՛ Վրաստանի, թե՛ Հայաստանի ներքին երկաթուղիներն այսօր վնասով աշխատող ու անեկամտաբեր են: Սակայն մոտ ապագայի հեռանկարով պատկերը լրիվ այլ է: Հիշեցնելով ընդգծեմ, որ 1-ին համաշխարհային պատերազմի իրական պատճառները՝ Բեռլին-Բաղդադ երկաթգծի պայմանագրից սկսեց, որ համարվում էր դարի մեծագույն շահութաբեր գործարքը (Բրիտանական կայսրությունը գերմանացիներին չթողեց դա անել): Մոտ ապագայի ստրատեգիայով պայմանավորված, Սեւ ծովից մինչեւ Պարսից ծոց (հնդկական օվկիանոս) «Եվրոպա-Ասիա» տրանս-կոնտինենտալ առեւտրական ուղին խնդիրներ է ստեղծում «արեւմուտք-արեւելք» շահերի հակամարտության մեջ: Եվ Հայաստանը որպես միջանկյալ տարածք՝ կրկնակի կարեւորվում է այս տնտեսաքաղաքական բարդույթում: Իսկ երբ սրան ավելանում են Հայաստանում իրանական նավթի վերամշակման գործարանի կառուցման, ինչպես նաեւ «ռուս-իրանական գազի» ապագա խոշոր ծրագրերը, որտեղ Հայաստանի տարածքը ապահովում է «արեւմուտք-արեւելք» միջանցքային կապի հնարավորությունը, ապա պատկերը պարզ է դառնում:
Այս սովնակում, եթե Հայաստանը Վրաստանի նման հայտնվի «անգլո-ամերիկամետ» ճամբարում, ապա Հայաստանի քաղաքական ակցիաները արժեզրկվում են, որովհետեւ արեւմուտքի քաղաքական ճամբարում են արդեն գտնվում տարածաշրջանում թե՛ Վրաստանը, թե՛ Թուրքիան եւ մասամբ Ադրբեջանը: Հայաստանը, անգլո-ամերիկյան կողմնորոշում որդեգրելով, Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի բարեկամական «քիրվայությունը» ձեռք չի բերելու: Ավելին, միանգամից ձեռք կբերի Ռուսաստանի թշնամությունը (վրաց-ռուսական հարաբերությունների տարբերակը մեր առջեւ է), եւ Իրանի նկատմամբ ամերիկյան թշնամական դիրքորոշմամբ՝ մեր արեւելյան հարեւանի բարեկամության կորստը: Փաստորեն, Հայաստանի համար նման կողմնորոշում որդեգրելը հավասարազոր է ինքնասպանության:
Մյուս կողմից, դառնալ Ռուսաստանի պրովինցիալ կալվածք՝ անհեռանկար է, անմտություն: Արցախի հիմնահարցը մեզ համար ո՛չ «արեւմուտքը», եւ ո՛չ էլ Ռուսաստանը չի լուծելու: Գերտերություններին Արցախի առկախ վիճակը «ձեռք» է տալիս: Ռուսաստանի համար Արցախի չլուծված խնդիրը իր հարավում գտնվող երկու երկրներին՝ Հայաստանին ու Ադրբեջանին իր ազդեցության տակ պահելու միջոց է, իսկ ԱՄՆ-ի կամ «արեւմտյան ուժերի» շահերը թույլ չեն տալիս Հայաստանի համար ոտնահարել Թուրքիային ու Ադրբեջանին: Եթե անգլո-ամերիկյան բանկիրները սատարում էին Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին, որ Հայաստանում մի նոր «գունավոր հեղափոխություն» հաղթանակի, ապա չի բացառվում, որ Ռուսաստանն էլ էր սատարում ԼՏՊ-ին, որ հեղափոխության ալիքն ամպայման բարձրանա, բայց չհաղթի, որպեսզի արդյունքում Հայաստանը խզելով կապերը «արեւմուտքից», առհավետ նետվի Ռուսաստանի խեղդող գիրկը:
Աշխարհաքաղաքական շահերի հակամարտության այս բարդույթում «կոմպլիմենտար քաղաքականությունը», որ վարում էր Ռ. Քոչարյանը, Հայաստանի համար միակ, բայց չափազանց վտանգավոր տարբերակն է: Փաստը՝ Հայաստանում նախընտրական եւ հետընտրական շրջաններն են, իրենց հետեւանքներով ու հնարավոր շարունակությամբ:
Աշխարհաքաղաքական շահերի հակամարտության այս բարդույթում գոյարեւելու եւ սեփական շահեր ունենալու միակ հնարավորությունը՝ Հայաստանի (եւ Արցախի) եւ Սփյուռի ժողովրդի կոնսոլիդար, անսասան միասնականությունն է, որ իր հետ հաշվի նստել է պարտադրում նույնիսկ ամենահզոր գերտերություններին, անկախ Հայաստանի մեծ կամ փոքր պետության լինելու հանգամանքից:
Լեւոն Տեր-Պետրոսյան, կեղծ ընդդիմություն, հեղափոխություն:
Ժամանակին՝ 1988-1992թթ., արեւմտյան ուժերը սատարում էին Ղարաբաղ կոմիտեին, որովհետեւ նրանց նպատակը ԽՍՀՄ-ի փլուզումն էր: Այսօր, արեւմտյան ուժերը հետապնդում են նոր նպատակներ: Տերերի պլանները միշտ են փոփոխվում՝ ըստ իրենց շահերի, սակայն նրանց գործակատարները միշտ են մնում գործակալի կարգավիճակում եւ պարտադրված են կատարել իրենց տերերի կամքը: Ընդհանրապես, եվրոպական բանկերում գործակալի ունեցած կապիտալի սառեցման հնարավորությունը եւ նրա վերահսկողությունը դոսիեներով, գործակալի համար բացառում է տերերի կամքը չկատարելու հնարավորությունը:
ԼՏՊ-ն, ինչպես ինքն էր միտինգներում արտահայտվում, 10 տարի ինքն իր սիրած գործն էր անում: Եվ հանկարծ, 10 տարի լռելուց հետո, որոշեց «համաժողովրդական շարժում» եւ հեղափոխության բացահայտ փորձ անել, հարթակում տնկելով իրականացած «գունավոր հեղափոխության» սիմվոլները՝ Ուկրաինայի եւ Վրաստանի դրոշները: Որեւէ տնտեսական-կառուցվածքային ծրագիր չունի, որեւէ քաղաքացիական իրավունքների, պետական կառավարման ֆորմատների փոփոխության տարբերակ չի առաջարկում: Կադրերի հարցով խոսում էր միայն իր տխրահռչակ հին էշելոնի մասին սաղմոսներ արտասանելով: Արցախի հարցով, նորի՛ց իր հին կապիտուլացիայի նկրտումներով տոգորված երգն էր երգում, որի համար լուսահոգի Վազգեն Սարգսյանը նրան պարտադրեց հրաժարական գրել: Երբ երկիրը զինադադարի պայմաններում դեռեւս պատերազմական իրավիճակում է, այս նախկին նախագահը ժողովրդի մեջ շրջանառության մեջ է դնում՝ «համաժողովրդական շարժում», «հեղափոխություն», «թշնամու հետ քիրվայություն», «բանակը մինչեւ 10-15 հազար կրճատել» կարգախոսները:
Ո՞վ է այս մարդը: Բացեք որեւէ համապատասխան, նույնիսկ ուսումնական գիրք եւ համանման արարքներ կատարող անձի բնութագրման դիմաց միայն կկարդաք՝ «դավաճան», «պրովակատոր» բնորոշումները: Հարց է առաջանում, ինչպե՞ս կարողացավ նման մեկը հրահրել ժողովրդի մի ստվար զանգվածի ըմբոստությունը:
Էվոլյուցիա՞, թե՞ ռեւոլյուցիա. հեղափոխություն հանուն ինչի՞:
Նախկին ԽՍՀՄ-ից անջատված երկրներում, արեւմտյան հասարակական վերլուծումների գիտական կենտրոն-ինստիտուտների «Գունավոր հեղափոխություններ» անելու դասագիրք-ձեռնարկը շատ պարզ եւ աշխատող համակարգ-բանաձեւ է: Քանի որ նախկին ԽՍՀՄ-ից անջատված եւ նոր կացութաձեւ ձեւավորող երկրներում անցման շրջանին հատուկ ժողովրդական ընդվզումների պարարտ հող կա, ժողովրդական զանգվածների մեջ տարածում են անվստահություն եւ դժգոհություն, հեղինակազրկելով երկրում եղած բոլոր՝ հասարակական, հոգեւոր, պետական կառույցների հեղինակությունը, արդյունքում ստեղծում են ժողովրդական ըմբոստության ալիք, որի հիմքի վրա երկրում իշխանության լծակներին են տիրանում արեւմտյան դրածոները: Վրաստանի կամ Ուկրաինայի ժողովուրդն իր էմոցիոնալ ընդվզման մեջ այդպես էլ չհասկացավ, որ վերջնական արդյունքում ոչ թե իր անորոշ ցանկությունները լուծում ստացան, այլ կատարվեց եւ իրականացավ միայն արեւմտյան ուժերի նպատակները: Երկիրը աշխարհաքաղաքական մի դաշտից անցավ մյուս դաշտ: Իսկ կապիտալիզմին հատուկ սոցիալական կտրուկ շերտավորումներն ու անտագոնիզմը, որ գռգռում ու ընդվզում է նախկին սովետական մարդուն, իր ամբողջ «համեմունքներով» հանդերձ մնաց նույնը: Արդյո՞ք սա էր Վրաստանի ժողովրդի հեղափոխություն անելու նպատակը:
Հայաստանի թերթերում շատ են խոսվում մարդու իրավունքների, հանցագործ մենաշնորհային հովանավորչության, կոռուպցիայի ու նման բաների մասին: Եվ զավեշտալին այն է, որ անգլո-ամերիկյան կամ եվրոպական միջնորդական խմբերն են այս մասին խոսում ու դատում, երբ ԱՄՆ-ում սահմանադրական խախտումով հանդերձ, երկրի դրամը արտադրում է մասնավոր ընկերություն Federal Reserv-ը, որը եւ է՛ երկրի իրական տերը: Երբ հովանավորչությունը, կաշառքն ու կոռուպցիան օրենքներով կարգավորված օրինական բնույթ են կրում, երբ ամբողջ լրատվությունն ու հեռուստատեսությունը պատկանում է մի քանի խոշորագույն ընկերությունների, որոնց տերերը վերնախավի խմբերում ընդգրկված մարդիկ են եւ այլն: Աշխարհում մարդու իրավունքներ իրականացնող Միացյալ Նահանգները Իրաքում իր հինգ տարիների ներկայաությամբ խլել է 650 հազար մարդու կյանք: Եվ սա ըստ իրենց պաշտոնական հաղորդագրության: Իսկ FAX News-ի խոսնակներ՝ Բ. Օրեյլին, Շ. Համաթին ու սրանց նմանները, հեռուստաէկրանից բացեիբաց հայտարարում են, որ կարեւորը ԱՄՆ-ի ազգային շահերն են... Այն դեպքում, երբ իրաքյան պատերազմի համար վճարում է շարքային ամերիկացին, իսկ պատերազմով պայմանավորված պետական պատվերների շնորհիվ հարստանում են միայն մասնավոր ընկերությունների տերերը՝ մի փոքր խումբ մարդիկ: Ինչպես «Բժիշկ մահը» կինոնկարում ամերիկացի հանրահայտ փաստաբան Ջոֆրի Ֆայգրն է ասում.- «Ազատությունը կամ իրավունքները ԱՄՆ-ում երբեւիցէ հավասարաչափ բաշխված չեն եղել. միշտ էլ հարուստները կամ լավ դիրք ունեցողները օգտվում են ավելի մեծ իրավունքներից եւ ազատություններից: Ավելին, ԱՄՆ-ում կա ե՛ւ ռասիզմ, ե՛ւ էթնիկ ու սոցիալական խտրականություն»:
Հայաստանում, «կապիտալիստական երկիր» ասելով, մարդն իր մտապատկերում պատկերացնում է ԱՄՆ-ը կամ որեւէ եվրոպական երկիր, բայց ոչ թե ասենք՝ Պակիստան: Ակնհայտ ճշմարտություն է, որ որեւէ երկրում ժողովրդի ցանկություններն աճում են ոչ թե այդ երկրի հնարավորությունների համեմատ, այլ աշխարհի ամենաբարձր զարգացած էկոնոմիկա ունեցող երկրների կենսամակարդակի համեմատ: Սակայն, մեքսիկական ու բրազիլական կինոներ նայելով հայաստանցուն, ըստ իր տեսած կինոնկարների թվում է, թե աղքատ ու անճարակ Մեքսիկայում բոլորն ապրում են շքեղության մեջ: ԱՄՆ տուրիստ գալով, նրանք իհարկե չեն այցելում Լոս Անջելես քաղաքի South Central թաղամաս, եւ չգիտեն այստեղ ապրող բազմահազար ժողովրդի սոցիալական սարսափելի վիճակի մասին: Չեն շփվում, չգիտեն ԱՄՆ-ում հանրային դպրոցների ուսումնական խայտառակ ծրագրերի, զանգվածային անգրագիտության մասին, եւ չգիտեն, որ այդ ամենը ծրագրավորված է վերեւից:
Արդյո՞ք Հայաստանում մարտի 1-ի դեպքերը սոված ժողովրդի հեղափոխության փորձ էր: Ո՛չ: Ոտքից գլուխ «Ադիդաս» կամ «Պումա» թանկանոց հանդերձանք ու բջջային հեռախոս ունեցող հեղափոխական երիտասարդները ավտոմեքենա ջարդելո՞վ պիտի լուծեին ժողովրդի սոցիալական խնդիրները, թե՞ նախկին կրիմինալ, այսօրվա միլիոնատեր, կիսագրագետ գեներալ Մանվելը պիտի լուծեր քաղաքացիական իրավունքի հետ առնչվող ժողովրդին հուզող հարցերը:
Մոռացե՛ք սովետական տարիներին հեղափոխության մասին դպրոցներում մեզ հրամցված պրոպագանդիստական կեղծ կարգախոսները: Համաշխարհային պատմությունը բաց ափի նման ցուցում է՝ որեւէ երկրում, որեւէ ժամանակ, որեւէ հեղափոխություն չի լուծել այդ ժողովրդի տնտեսական, իրավական ու քաղաքացիական իրավունքի հարցերը, հակառակը՝ հեղափոխությունները միշտ վնասել են հասարակության առաջընթացները:
Հեղափոխություն նշանակում է՝ արյո՛ւն, հեղափոխություն նշանակում է քաղաքացիական պատերա՛զմ: Ես ցանկանում եմ հարց տալ Ազատության հրապարակում կանգնած իմ հայրենակիցներին. հեղափոխություն հանուն ինչի՞: Որ արդյունքում՝ վերեւում գտնվող մի խումբ մարդկանց փոփոխություն լինի՝ մի քիչ վատ կամ մի քիչ «լավ» համանման մի ուրիշ խմբո՞վ: Սխալմամբ «ընդդիմություն» կոչված այս խումբն իր գործունեության ընթացքում, արդեն մի քանի տարի է բացի պրեզիդենտական աթոռը զավթելուց ուրիշ խնդրականով հանդես չի եկել ժողովրդի առջեւ: Եվ այս անգամ էլի՛ նույնը. ԼՏՊ-ի գլխավորությամբ «ընդդիմությունը» այդպես էլ չուզեց կամ չկարողացավ ժողովրդի ցանկությունները ձեւակերպել հասարակական, քաղաքական պահանջների տեսքով: Չէ՛, իրենց պետք է պրեզինդենտական աթոռը, որն ի դեպ ԼՏՊ-ն ժամանակին ուներ եւ վեց տարվա ընթացքում կարողացավ Հայաստանը տնտեսապես քայքայելով լուծարել, սարքելով այն մի խումբ ապաշնորհ ու անբարոյական ապերոների ագարակ: Նախընտրական քարոզարշավի ժամանակ այս «ընդդիմության» կողմից չհնչեց՝ արհմիություններ ստեղծելու իրավունքի, 12 ատենակալներով ազատ դատարանի ձեւավորման, մինիմում աշխատավարձի չափի որոշման եւ այլն եւ այլն պահանջներ: Ինչո՞ւ համանման պահանջներ չհնչեցին: Դե որովհետեւ դա ընդդիմադիր դաշտում ամենօրյա, տեւական, անընդհատ, տարիների աշխատանք է պահանջում, իսկ սրանց դա պետք չէ. էշի պես աշխատել ո՞վ է սիրում որ, թեկուզ ժողովրդի համար: Իսկ Հայաստանի ժողովուրդը, հասարակությունը, իսկապես իրական ընդդիմության կարիքն ունի, որպեսզի ոչ թե ռեւոլուցիոն, այլ էվոլուցիոն ճանապարհով, քայլ առ քայլ լուծի իր քաղաքացիական իրավունքների խնդիրները: Համաշխարհային փորձը վաղուց ձեւակերպել է՝ որեւէ պետության տնտեսական եւ հասարակական կառույցը նաեւ ուժեղ է այնքանով, որքանով ուժեղ ու կարող է տվյալ երկրի հասարակական ընդդիմությունը:
Յո՞ երթաս, Հայաստան:
ԱՄՆ
Friday, April 18, 2008
«ԱՊՐԻԼԻ 24-ԻՆ ՖՐԱՆՍԻԱՅԻ ՄԱՍՈՆՆԵՐԸ ՀԱՅԵՐԻ ՀԵՏ ԿՄԱՍՆԱԿՑԵՆ ԵՐԹԻ»
Այդ մասին, ըստ կենտրոնական գրասենյակն ԱՄՆ-ում գտնվող «Turkish-NY» գործակալության, հայտարարել է Ֆրանսիայի Մասոնական Մեծ Արեւելք օթյակի մեծ վարպետ Ժան-Միշել Քիյարդեն: Նրա հայտարարությունն առիթ է տվել գործակալությանն ընդգծելու, որ Ֆրանսիայի մասոնները վերստին պատրաստվում են աջակցել «ցեղասպանության հայկական պնդումներին»:
Ինչո՞ւ վերստին: Պարզվում է մեծ վարպետ Քիյարդեն փետրվարին թուրքական մամուլին տված հարցազրույցում տվել է հարցի պատասխանը, ասելով. «Երկու տարի առաջ այցելել էինք Թուրքիայի ազատ մասոնների օթյակը, որտեղ, ամենայն քաղաքավարությամբ, թուրք եղբայրներից պահանջեցինք լրջորեն մտածել ցեղասպանության հարցի շուրջը եւ դրանում չքողարկել թուրք ժողովրդի պատասխանատվությունը: Թեեւ մեր խոսքերը հակազդեցություն առաջացրին, սակայն հետագայում թուրք եղբայրներից ոմանք մոտեցան ինձ եւ ասացին. «Դուք իրավացի էիք, որովհետեւ այս երկրում ոչ ոք չի արտահայտվում ցեղասպանության մասին»: Ապա կարգավորվեցին երկու օթյակների հարաբերությունները»:
Նույն հարցին ապրիլի 14-ի համարում անդրադարձել է նաեւ թուրքական «Վաթանը», որի տեղեկությամբ, մեծ վարպետ Քիյարդեն «թուրք եղբայրներին» ասել էր, որ Ֆրանսիան թեկուզ ուշացումով ճանաչեց Հոլոքոսթը, նույն մոտեցումը Հայոց ցեղասպանության հարցում մենք ակնկալում ենք նաեւ Թուրքիայից:
Մեծ վարպետ Ժան-Միշել Քիյարդեն ապրիլի 24-ին ելույթ կունենա Փարիզում Մեծ եղեռնի զոհերին խորհրդանշող Կոմիտասի հուշարձանի մոտ, ապա իր մասոն եղբայրների հետ կմասնակցի ֆրանսահայերի կազմակերպած երթին: Երթն, ըստ «Վաթանի» կավարտվի Փարիզում Թուրքիայի գլխավոր հյուպատոսարանին առընթեր գործող զբոսաշրջության եւ մշակույթի ներկայացուցչության առջեւ նախատեսվող բողոքի ցույցով:
«Վաթանը» միաժամանակ գրում է, որ մինչեւ ապրիլի 27-ը կազմակերպվող միջոցառումներին, որոնք կսկսեն 23-ին, հրավիրված է նաեւ «Միություն ընդդեմ ցեղասպանության» կազմակերպության ղեկավար, հայ հասարակությանը քաջածանոթ Ալի Էրթեմը:
ՀԱԿՈԲ ՉԱՔՐՅԱՆ
Ինչո՞ւ վերստին: Պարզվում է մեծ վարպետ Քիյարդեն փետրվարին թուրքական մամուլին տված հարցազրույցում տվել է հարցի պատասխանը, ասելով. «Երկու տարի առաջ այցելել էինք Թուրքիայի ազատ մասոնների օթյակը, որտեղ, ամենայն քաղաքավարությամբ, թուրք եղբայրներից պահանջեցինք լրջորեն մտածել ցեղասպանության հարցի շուրջը եւ դրանում չքողարկել թուրք ժողովրդի պատասխանատվությունը: Թեեւ մեր խոսքերը հակազդեցություն առաջացրին, սակայն հետագայում թուրք եղբայրներից ոմանք մոտեցան ինձ եւ ասացին. «Դուք իրավացի էիք, որովհետեւ այս երկրում ոչ ոք չի արտահայտվում ցեղասպանության մասին»: Ապա կարգավորվեցին երկու օթյակների հարաբերությունները»:
Նույն հարցին ապրիլի 14-ի համարում անդրադարձել է նաեւ թուրքական «Վաթանը», որի տեղեկությամբ, մեծ վարպետ Քիյարդեն «թուրք եղբայրներին» ասել էր, որ Ֆրանսիան թեկուզ ուշացումով ճանաչեց Հոլոքոսթը, նույն մոտեցումը Հայոց ցեղասպանության հարցում մենք ակնկալում ենք նաեւ Թուրքիայից:
Մեծ վարպետ Ժան-Միշել Քիյարդեն ապրիլի 24-ին ելույթ կունենա Փարիզում Մեծ եղեռնի զոհերին խորհրդանշող Կոմիտասի հուշարձանի մոտ, ապա իր մասոն եղբայրների հետ կմասնակցի ֆրանսահայերի կազմակերպած երթին: Երթն, ըստ «Վաթանի» կավարտվի Փարիզում Թուրքիայի գլխավոր հյուպատոսարանին առընթեր գործող զբոսաշրջության եւ մշակույթի ներկայացուցչության առջեւ նախատեսվող բողոքի ցույցով:
«Վաթանը» միաժամանակ գրում է, որ մինչեւ ապրիլի 27-ը կազմակերպվող միջոցառումներին, որոնք կսկսեն 23-ին, հրավիրված է նաեւ «Միություն ընդդեմ ցեղասպանության» կազմակերպության ղեկավար, հայ հասարակությանը քաջածանոթ Ալի Էրթեմը:
ՀԱԿՈԲ ՉԱՔՐՅԱՆ
Wednesday, April 16, 2008
RA President: NKR independence irreversible fact / Սերժ Սարգսյան. Ադրբեջանը պետք է մեկընդմիշտ ընկալի, որ ԼՂՀ գոյու֊թյան փաստն անդառնալի է
/PanARMENIAN.Net/ Azerbaijan should once and for all understand that independence of Nagorno Karabakh is an irreversible fact. It’s impossible to imagine NKR under Azerbaijan’s control, Armenian President Serzh Sargsyan said today when representing newly appointed Foreign Minister Edward Nalbandian to the MFA leading staff.
“Baku erroneously thinks that petrodollars will help them to leave us behind and score a military success. Azerbaijan should understand that sales of natural resources do not ensure welfare and development of the country likewise bellicose statements do not ensure efficiency of the army,” he said. “
“The people of Nagorno Karabakh have won their independence. With Armenia’s help, the international community will recognize this fact,” Mr Sargsyan’s underscored, the leader’s press office reported
/PanARMENIAN.Net/ «Ադրբեջանը պետք է մեկընդմիշտ ընկալի այն պարզ իրողությունը, որ Լեռնային Ղարաբաղի անկախ Հանրապետության գոյու֊թյան փաստն անդառնալի է: Անհնար է նույնիսկ պատկերացնել, որ ԼՂՀ-ն ենթակայության որեւէ ձեւով կարող է առնչվել Ադրբեջանին»,- հայտարարել է այսօր Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը արտաքին գործերի նախարարության ղեկավար կազմին նորանշանակ նախարար Էդվարդ Նալբանդյանին ներկայացնելիս, հաղորդում է ՀՀ նախագահի մամլո ծառայությունը: «Բաքվում թյուրիմացաբար կարծում են, թե նավթադոլար֊ներով կարող են անգերազանցելի տնտեսական առավելության հասնել մեր նկատմամբ եւ մի օր ռազմական հաջողություն արձանագրել: Սակայն փողի ուժով չէ միայն, որ երկիր են պահում ու հաղթանակների հասնում: Ադրբեջանի ղեկավարները պետք է վերջապես հասկանան, որ բնական պաշարների վաճառքից ստացվող մեծ եկամուտները դեռ չեն ենթադրում երկրի ինքնըստինքյան բարգավաճում եւ տնտեսական զարգացում, ինչպես ամպագոռգոռ ռազմատենչ հայտարարությունների առատությունը չի ենթադրում մարտունակ բանակի գոյությունը»,- ընդգծել է Հայաստանի նախագահը, հավելելով, որ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ժողովուրդը նվաճել է ազատ եւ անկախ ապրելու իր իրավունքը եւ Հայաստանի ջանքերով այդ իրավունքը պետք է ճանաչվի միջազգային հանրության կողմից:
“Baku erroneously thinks that petrodollars will help them to leave us behind and score a military success. Azerbaijan should understand that sales of natural resources do not ensure welfare and development of the country likewise bellicose statements do not ensure efficiency of the army,” he said. “
“The people of Nagorno Karabakh have won their independence. With Armenia’s help, the international community will recognize this fact,” Mr Sargsyan’s underscored, the leader’s press office reported
/PanARMENIAN.Net/ «Ադրբեջանը պետք է մեկընդմիշտ ընկալի այն պարզ իրողությունը, որ Լեռնային Ղարաբաղի անկախ Հանրապետության գոյու֊թյան փաստն անդառնալի է: Անհնար է նույնիսկ պատկերացնել, որ ԼՂՀ-ն ենթակայության որեւէ ձեւով կարող է առնչվել Ադրբեջանին»,- հայտարարել է այսօր Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը արտաքին գործերի նախարարության ղեկավար կազմին նորանշանակ նախարար Էդվարդ Նալբանդյանին ներկայացնելիս, հաղորդում է ՀՀ նախագահի մամլո ծառայությունը: «Բաքվում թյուրիմացաբար կարծում են, թե նավթադոլար֊ներով կարող են անգերազանցելի տնտեսական առավելության հասնել մեր նկատմամբ եւ մի օր ռազմական հաջողություն արձանագրել: Սակայն փողի ուժով չէ միայն, որ երկիր են պահում ու հաղթանակների հասնում: Ադրբեջանի ղեկավարները պետք է վերջապես հասկանան, որ բնական պաշարների վաճառքից ստացվող մեծ եկամուտները դեռ չեն ենթադրում երկրի ինքնըստինքյան բարգավաճում եւ տնտեսական զարգացում, ինչպես ամպագոռգոռ ռազմատենչ հայտարարությունների առատությունը չի ենթադրում մարտունակ բանակի գոյությունը»,- ընդգծել է Հայաստանի նախագահը, հավելելով, որ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ժողովուրդը նվաճել է ազատ եւ անկախ ապրելու իր իրավունքը եւ Հայաստանի ջանքերով այդ իրավունքը պետք է ճանաչվի միջազգային հանրության կողմից:
Tuesday, April 15, 2008
ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ԿԱՅԱՑԱԾ ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ԶԵԿՈՒՅՑԻ ՊԱՏՃԱՌՈՎ ԵԽԽՎ-ՈՒՄ ՍԿԱՆԴԱԼ Է ԵՂԵԼ
ԵԽԽՎ գարնանային նստաշրջանի ընթացքում երեկվա ամենալուրջ սկանդալը կապված է եղել Հայաստանի իրադրության քննարկման հետ, գրում է Կոմերսանտը: Առավոտյան նիստին անգլիացի Ջոն Պրեսկոտը՝ Տոնի Բլերի կառավարությունում նախկին փոխվարչապետը, ներկայացրել է իր զեկույցը Հայաստանում անցած նախագահական ընտրությունների մասին: Ջոն Պրեսկոտը եզրակացրել է, որ դրանք ընդհանուր առմամբ համապատասխանել են Եվրախորհրդի չափանիշներին: Հայաստանի հասցեին հնչած քննադատության պակասը վրդովեցրել է մի շարք պատվիրակների: Հունգարացի Զոլտ Նեմետը հիշեցրել է, որ հայկական ընտրությունների հետեւանք են դարձել անկարգությունները, որոնց ընթացքում 9 մարդ է զոհվել: «Եվրախորհուրդը օրինական է համարում Հայաստանի հակաժողովրդավարական գործողությունները: Եթե մենք չենք կարող ազդել, ինչ-որ բան փոխել, եկեք ընդհանրապես դիտորդներ չուղարկենք: Մեզ պետք է դիտորդական առաքելությունների հիմնարար գնահատական»,- զարյրանում էր նա: ԵԽԽՎ դիտորդական առաքելության կազմում ընդգրկված շվեդ Մարիետա դե Պուրբե-Լունդինը պատմել է՝ ինչպես էին իր աչքի առաջ կեղծում ընտրությունների արդյունքները: Ավելի կտրուկ ելույթ ունեցավ Ադրբեջանի ներկայացուցիչ Սամադ Սեիդովը. «Պարոն Պրեսկոտը ասում է, որ Հայաստանի ընտրությունները համապատասխանում էին Եվրախորհրդի չափանիշներին: Ի՞նչ է դա, ի՞նչ է դա նշանակում: Մարդասպանությունները դարձել են Եվրախորհրդի չափանիշ: Այստեղ ասացին 9 զոհի մասին, սակայն մոռացել են այն մարդկանց, ովքեր մահացել են բանտերում: Ոչ ոք չի խոսում հարյուրավոր քաղբանտարկյալների մասին, որոնց թվում են նաեւ հայկական խորհրդարանի մի շարք պատտգամավորներ: Ինչու՞ է ողջ աշխարհը ուշի-ուշով հետեում Տիբեթի դեպքերին եւ ուշադրություն չի դարձնում Հայաստանի անօրինականության վրա»: Չնայած, Ջոն Պրեսկոտը եւ մի շարք այլ դիտարնդեր հայտարարեցին, որ հայկական ընտրությունների քննադատությունը չափազանց հուզական եւ սուբյեկտիվ է, իսկ այդ երկրում նախագահական ընտրությունների ընթացքում ահավոր խախտումներ չեն եղել: Այդ վեճը դեռ չի ավարտվել: Դեռեւս առավոտյան որոշում է ընդունվել հինգաշբթի շտապ քննարկումներ անցկացնել Հայաստանի իրադրության շուրջ: Դա նշանակում է, որ պատվիրակների մեծամասնությունը հակված չէ համաձայնվել պարոն Պրեսկոտի եզրակացությունների հետ: Ավելին, բացառված չէ, որ կարող է բարձրավցել ԵԽԽՎ առաջիկա նստաշրջաններից մեկի ժամանակ հայկական պատվիրակության լիազորությունների վերանայման եւ վերահաստատման հարցը, գրում է Կոմերսանտը:
Իսկ ես հարցնում եմ ձեզ,– ի՞նչ ենք անում մենք այս անհեթհեթ Եվրոպացիներին հասկացնելու համար որ իրենք ապատեղեկացված են։
Իսկ ես հարցնում եմ ձեզ,– ի՞նչ ենք անում մենք այս անհեթհեթ Եվրոպացիներին հասկացնելու համար որ իրենք ապատեղեկացված են։
THIS IS CALLED HIGH TREASON / ՍԱ ԿՈՉՎՈՒՄ Է ԴԱՎԱՃԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ՍԵՓԱԿԱՆ ՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԿԱՏՄԱՄԲ
Interview with RAZMIK ZOHRABYAN, Vice Chair of the Republican Party of Armenia
“Mr. Zohrabyan, Ter-Petrosyan continues giving interviews to the foreign media, in an attempt to present the Armenian reality exclusively in dark colors. As an example, we can point out at least his interview to the Russian ‘Novoe Izvestia’ newspaper.”
“Such interviews are obviously addressed to the foreign readers who do not properly imagine what the situation in Armenia is like. In the preface of one of the interviews, the author informs that on April 17, the US Congress is to organize hearings devoted to the post-electoral situation of Armenia. This fact itself implies intervention in the country’s domestic affairs.
Perhaps, there was some crisis in Armenia after the presidential elections, but it was overcome. Therefore, there’s no need to make it a subject of discussions. Especially considering that it cannot, in any way, be perceived as a threat to the international community. As regards the avoidance of specifying the real causes, the disregard for the criminal manifestations and the observation of everything on the political plane, they will only create a misunderstanding in the perceptions of the international community.
In the interviews you specify, Ter-Petrosyan says that thousands of people among his proponents have been arrested. Whereas, it’s obvious that the police did not undertake any operation against the participants of the unauthorized demonstrations and marches, and they were restricted to forewarnings only. There were arrests only on March 1, ten days later, when the demonstrators incited armed confrontations with the law enforcers.
This factor is being overlooked deliberately, with the purpose of creating a false impression. No one was arrested for his political views. Even those who committed concrete criminal offences are released after serving their sentence.
The authorities do not want to restrict the freedom of their citizens without having serious grounds. Attempting to violate the constitutional order and staging a coup d’état are crimes prescribed by the Criminal Code of our country, and they can’t go unpunished. Those who perpetrated armed violence against the law enforcers and committed robbery in such situation cannot be justified on grounds of any political motivation because the fact of committing a criminal offence is obvious. These people can be considered political prisoners only by individuals pursuing political tendencies.
I think the chief organizer of all this is the first President who should have appeared behind the bars long ago. It was he that pushed the misguided and deceived crowd to criminal offences. And the fact that the violations of the public order, the clashes with the law enforcers, the lootings and robberies were committed in the pretext of the political events plays no role here. The task of the court is to thoroughly distinguish the political and criminal factors, and up to date, this has been done successfully.”
“How do you comment on the fact that L. Ter-Petrosyan, on the one hand, tries to influence the opinion of the international community through falsification and on the other hand, considers the work of the international structures imperfect.”
“During the presidential elections there observation missions were carried out by representatives of all the authoritative international organizations. In their assessments, they did, of course, point out certain flaws and mistakes; however, they considered the general course of the political developments as progress towards democracy. The first President did not, obviously, like this assessment, and he considers the international organizations as bureaucratic structures where pensioner-diplomats and young careerists work.
I see another hazard: that is, no one speaks about the clashes and the criminal offences, and attempts are made to present everything as a spontaneous popular protest. I am sure that all the demonstrations and marches were thoroughly planned, and the goal was to create an unstable situation and chaos. The chief organizer of all this was the first President. And he himself was governed by certain foreign centers.
The principal goal was not to run for election and hold victory, but rather, to stage a coup. Or, in case of a failure, to instigate civil splits and make Armenia vulnerable to the greatest maximum extent.
If the demonstrations were spontaneous, why didn’t they take place before his appearing on the square? Now he’s doing his best to maximum increase the external pressures on Armenia and to achieve the solution of the Karabakh issue in the context of the geopolitical interests rather than in the interests of the Armenian people. This is called high treason.
GEVORG HAROUTYUNYAN
Հարցազրույց ՀՀԿ փոխնախագահ, պատգամավոր ՌԱԶՄԻԿ ԶՈՀՐԱԲՅԱՆԻ հետ
-Պարոն Զոհրաբյան, Տեր-Պետրոսյանը շարունակում է օտարերկրյա մամուլում հարցազրույցներով հանդես գալ եւ փորձում է ներկայացնել հայաստանյան իրականությունը բացառապես սեւ գույներով։ Որպես օրինակ կարելի է նշել թեկուզ նրա վերջին հարցազրույցը «Նովիե իզվեստիա» ռուսաստանյան թերթում։
-Նման հարցազրույցները ակնհայտորեն հասցեագրված են օտար երկրների ընթերցողներին, ովքեր բավարար պատկերացում չունեն, թե իրականում Հայաստանում ինչ իրավիճակ է։ Հարցազրույցներից մեկի նախաբանում հեղինակը տեղեկացնում է, թե ապրիլի 17-ին ԱՄՆ Կոնգրեսը լսումներ է կազմակերպելու Հայաստանում առաջացած հետընտրական իրավիճակի վերաբերյալ։ Սա ինքնին նշանակում է միջամտություն մեր երկրի ներքին գործերին
Գուցեեւ Հայաստանում, նախագահական ընտրություններից հետո որոշակի ճգնաժամային իրավիճակ առաջացել էր, սակայն անցած ժամանակահատվածում այն հաղթահարվել է։ Ուրեմն ոչ մի անհրաժեշտություն չկա այն դարձնել քննարկման առարկա։ Մանավանդ որ այն ոչ մի կերպ չի կարող սպառնալիք ընկալվել միջազգային հանրության համար։ Իսկ իրական պատճառները մատնանշելուց խուսափելը, քրեական դրսեւորումներն անտեսելն ու քաղաքական հարթության վրա ամեն ինչ դիտարկելը միայն թյուրիմացություն է առաջացնելու միջազգային հանրության ընկալումներում։
Տեր-Պետրոսյանը ձեր նշած հարցազրույցում ասում է, թե մինչեւ քվեարկության օրը իր հազարավոր կողմնակիցներ են ձերբակալվել։ Մինչդեռ ակնհայտ է, որ անգամ չարտոնված միտինգների ու երթերի մասնակիցների նկատմամբ ոստիկանությունը ոչ մի գործողություն չի ձեռնարկել ու բավարարվել է նախազգուշական իրազեկումներով։ Միայն տասը օր հետո՝ մարտի 1-ին, երբ ցուցարարները զինված ընդհարումներ սադրեցին իրավապահների հետ, եղան ձերբակալություններ։
Այս հանգամանքը միտումնավոր է շրջանցվում, թյուր տպավորություն ստեղծելու համար։ Քաղաքական հայացքների համար որեւէ մեկը չի ձերբակալվել։ Նույնիսկ կոնկրետ քրեական հանցագործություն կատարածներն են դատարանում իրենց պատժաչափը ստանալուց հետո պայմանականորեն ազատ արձակվում։
Իշխանությունն իր քաղաքացիների ազատությունը առանց ծանրակշիռ հիմքերի չի ուզում սահմանափակել։ Սահմանադրական կարգը տապալելու փորձը, պետական հեղաշրջում կազմակերպելը մեր երկրի Քրեական օրենսգրքով նախատեսված հանցագործություններ են եւ չեն կարող անպատիժ մնալ։ Իրավապահների նկատմամբ զինված բռնություն կատարածները եւ այդ իրավիճակում թալան իրագործածները չեն կարող արդարացվել որեւէ քաղաքական մղումներով, քանի որ քրեական հանցանքը ակնհայտ է։ Այս մարդկանց քաղաքական բանտարկյալներ կարող են համարել միայն քաղաքական միտումներ հետապնդողները։
Կարծում եմ, այս ամենի գլխավոր կազմակերպիչը առաջին նախագահն է, եւ նա վաղուց պետք է ճաղերի հետեւում լիներ։ Թյուրիմացության մեջ հայտնված ու խաբված ամբոխին նա է մղել քրեական հանցագործության։ Եւ ոչ մի դեր չի խաղում այն հանգամանքը, որ հասարակական կարգի խախտումները, իրավապահների հետ բախումները, թալանն ու ավազակությունը կատարվել են քաղաքական միջոցառման ենթատեքստում։ Դատարանի խնդիրը քաղաքական ու քրեական գործոնները հանգամանորեն իրարից զատելն է, որը հաջողությամբ առ այսօր կատարվում է։
-Ինչպե՞ս եք մեկնաբանում այն փաստը, որ մի կողմից՝ Տեր-Պետրոսյանը փորձում է կեղծիքի միջոցով ազդել միջազգային հանրային կարծիքի վրա, մյուս կողմից՝ թերարժեք է համարում միջազգային կառույցների աշխատանքը։
-Նախագահական ընտրությունների ժամանակ դիտորդական առաքելություն են իրականացրել միջազգային բոլոր հեղինակավոր կազմակերպությունների ներկայացուցիչները։ Նրանք, իհարկե, առանձնակի թերություններ ու սխալներ մատնանշել են իրենց գնահատականներում, սակայն քաղաքական զարգացումների ընդհանուր ընթացքը համարել են առաջընթաց ժողովրդավարության ճանապարհին։ Այս գնահատականը ակնհայտորեն առաջին նախագահին դուր չի եկել եւ նա միջազգային կազմակերպությունները համարում է բյուրոկրատական կառույցներ, որտեղ աշխատում են դիվանագիտական թոշակառուներ ու երիտասարդ կարիերիստներ։
Ես եւս մեկ վտանգ եմ տեսնում, երբ տեղի ունեցած բախումների ու կատարված քրեական հանցագործությունների մասին չի խոսվում, այլ ամեն ինչ փորձ է արվում ներկայացնել ինքնաբուխ ժողովրդական բողոքի տեսքով։ Համոզված եմ, որ բոլոր հանրահավաքներն ու երթերը մանրակրկիտորեն կազմակերպված էին ու նպատակը հենց բախումների միջոցով անկայուն իրավիճակ, քաոս ստեղծելն էր։ Այս ամենի գլխավոր կազմակերպիչը առաջին նախագահն է եղել։ Իսկ ինքը կառավարվել է արտաքին որոշ կենտրոններից։
Հիմնական նպատակն էլ եղել է ոչ թե ընտրություններին մասնակցելն ու հաղթելը, այլ հեղաշրջում իրականացնելը։ Կամ՝ անհաջողության դեպքում գոնե քաղաքացիական պառակտում առաջացնելն ու Հայաստանը հնարավորինս խոցելի դարձնելը։
Եթե հանրահավաքները ինքնաբուխ էին, ինչո՞ւ մինչեւ նրա հրապարակ դուրս գալը տեղի չէին ունենում։ Հիմա էլ նա ամեն ինչ անում է, որ Հայաստանի նկատմամբ արտաքին ճնշումը հնարավորինս մեծանա, ու Արցախի հիմնահարցը լուծվի ոչ թե հայ ժողովրդի, այլ միայն աշխարհաքաղաքական շահերի համատեքստում։ Սա կոչվում է դավաճանություն սեփական պետության նկատմամբ։
ԳԵՎՈՐԳ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ
ԻՍՐԱՅԵԼԱԿԱՆ ՄԱՄՈՒԼԸ ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՆՈՐ ԹԱՆԳԱՐԱՆԻ ՄԱՍԻՆ
Իսրայելական «Ջեռուսալեմ փոստ» թերթի երեկվա համարում տպագրվել է «Հայոց ցեղասպանության նոր թանգարան» հոդվածը՝ Մերիլին Հենրիի հեղինակությամբ: Վերջինս անդրադարձել է ամերիկահայերի ջանքերով Վաշինգտոնում վերանորոգվող Հայոց ցեղասպանության թանգարանի շենքին, որի դռները հանրության առջեւ կբացվեն 2 տարի հետո: Թանգարանի մասին նրան մանրամասներ է հաղորդել պատմաբան, թանգարանի վերանորոգման նախագծի համակարգող Ռուբեն Ադալյանը, որն իր խոսքում շեշտել է ցեղասպանությունից փրկված հայերի հանդեպ ամերիկացիների երախտագիտության արժանի վերաբերմունքը, որի շնորհիվ նրանք հնարավորություն են ստացել նոր կյանք ստեղծելու եւ ազատ ու անվտանգ ապրելու: Իրենց անօրինակ մարդասիրությամբ աչքի ընկնողներից երեքը եղել են հրեա գործիչներ՝ դիվանագետ Հենրի Մորգենթաուն, գրող Ֆրանց Վերֆելն ու իրավագետ Ռաֆայել Լեմկինը: Հասկանալի է, որ Հայոց ցեղասպանության թանգարանն առանձնահատուկ տեղ կհատկացնի նրանց գործունեությունն ամբողջական ներկայացնելուն:
Հոդվածագիրը զրուցել է նաեւ Լոս Անջելեսի հրեական համալսարանի Հոլոքոսթի ուսումնասիրությունների կենտրոնի տնօրեն Միքայել Բերենբաումի հետ, որը նաեւ Վաշինգտոնում Հոլոքոսթի թանգարանի մշտական ցուցադրությունների տնօրենն է. «Մ. Նահանգներում Հոլոքոսթի թանգարանը իրականում իր ուժերից վեր պարտականություն վերցրեց հրեաների պատմությունը պատմելու, կատարելով սոսկ մի երկու հիշատակում հայերի մասին եւ դրանով անկատար թողնելով հայկական ցուցադրություն բացելու հայերի զուր, թերեւս նաեւ անիրատեսական հույսերը»: Նա նաեւ հավելել է, որ Հայոց ցեղասպանության թանգարան մտնելիս հրեաներին պետք է մռայլ զգացումներ պատեն ամենից առաջ այն հարցից, թե ի՞նչ կպատահեր Հոլոքոսթի հիշատակի հետ, եթե Գերմանիան հերքեր իր կատարած ոճրագործությունը:
Շարունակելով իր զրույցը Ադալյանի հետ, հոդվածագիրը տեղեկացրել է, որ թանգարանում մեծ տեղ կհատկացվի հայ ժողովրդի մշակույթին եւ պատմությանը, ինչպես նաեւ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման համար մղված դառը պայքարին, որը ցեղասպանության պատմության անքակտելի մասն է դարձել:
Հոդվածագիրն ուշագրավ մտքեր է արտահայտել Հոլոքոսթի եւ Հայոց ցեղասպանության հիշատակի օրերը գրեթե նույն օրերին նշելու հանգամանքի վերաբերյալ: «Շոայի օրը համապատասխանում է Մեծ եղեռնի հետ: Զոհերի հիշատակն այս տարի մենք կոգեկոչենք հայերից մեկ շաբաթ անց: Գիտենք, որ հայերը սպանվել են, դա հերքել նշանակում է նրանց սպանել երկրորդ անգամ: Եթե լռում ենք, դարձյալ սպանում ենք նրանց: Ինչպես համառորեն պահանջում ենք, որ Հոլոքոսթի հերքում տեղի չունենա, այնպես էլ պետք է պնդենք, որ չմերժվեն այլոց ցեղասպանությունները, այլապես մենք մեզ կնսեմացնենք ու կկորցնենք մեր ձեռք բերած բարոյական ազդեցությունը: Իսկ այդ հեղինակությունը ձեռք ենք բերել ոչ թե այն պատճառով, որ հրեաների համար հիշելը հրամայական է, այլ որովհետեւ Գերմանիան ընդունել է իր ոճիրները»:
ՌՈՒԶԱՆ ՊՈՂՈՍՅԱՆ
Հոդվածագիրը զրուցել է նաեւ Լոս Անջելեսի հրեական համալսարանի Հոլոքոսթի ուսումնասիրությունների կենտրոնի տնօրեն Միքայել Բերենբաումի հետ, որը նաեւ Վաշինգտոնում Հոլոքոսթի թանգարանի մշտական ցուցադրությունների տնօրենն է. «Մ. Նահանգներում Հոլոքոսթի թանգարանը իրականում իր ուժերից վեր պարտականություն վերցրեց հրեաների պատմությունը պատմելու, կատարելով սոսկ մի երկու հիշատակում հայերի մասին եւ դրանով անկատար թողնելով հայկական ցուցադրություն բացելու հայերի զուր, թերեւս նաեւ անիրատեսական հույսերը»: Նա նաեւ հավելել է, որ Հայոց ցեղասպանության թանգարան մտնելիս հրեաներին պետք է մռայլ զգացումներ պատեն ամենից առաջ այն հարցից, թե ի՞նչ կպատահեր Հոլոքոսթի հիշատակի հետ, եթե Գերմանիան հերքեր իր կատարած ոճրագործությունը:
Շարունակելով իր զրույցը Ադալյանի հետ, հոդվածագիրը տեղեկացրել է, որ թանգարանում մեծ տեղ կհատկացվի հայ ժողովրդի մշակույթին եւ պատմությանը, ինչպես նաեւ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման համար մղված դառը պայքարին, որը ցեղասպանության պատմության անքակտելի մասն է դարձել:
Հոդվածագիրն ուշագրավ մտքեր է արտահայտել Հոլոքոսթի եւ Հայոց ցեղասպանության հիշատակի օրերը գրեթե նույն օրերին նշելու հանգամանքի վերաբերյալ: «Շոայի օրը համապատասխանում է Մեծ եղեռնի հետ: Զոհերի հիշատակն այս տարի մենք կոգեկոչենք հայերից մեկ շաբաթ անց: Գիտենք, որ հայերը սպանվել են, դա հերքել նշանակում է նրանց սպանել երկրորդ անգամ: Եթե լռում ենք, դարձյալ սպանում ենք նրանց: Ինչպես համառորեն պահանջում ենք, որ Հոլոքոսթի հերքում տեղի չունենա, այնպես էլ պետք է պնդենք, որ չմերժվեն այլոց ցեղասպանությունները, այլապես մենք մեզ կնսեմացնենք ու կկորցնենք մեր ձեռք բերած բարոյական ազդեցությունը: Իսկ այդ հեղինակությունը ձեռք ենք բերել ոչ թե այն պատճառով, որ հրեաների համար հիշելը հրամայական է, այլ որովհետեւ Գերմանիան ընդունել է իր ոճիրները»:
ՌՈՒԶԱՆ ՊՈՂՈՍՅԱՆ
ADL's Abe Foxman Disputes Criticism on Armenian Genocide Position
San Francisco, CA - Responding to a question about the Anti-Defamation League's reluctance to unequivocally recognize the Armenian Genocide, Abe Foxman, National Director of the ADL said, "…No one can dictate to you to use the word that you want us to use. We will use the words that we feel comfortable with."
Foxman's statement was part of a somewhat rambling answer to a question posed at the conclusion of a speech in San Francisco related to his book, "Deadliest Lies: The Israel Lobby and the Myth of Jewish Control." The speech took place at the Jewish Community Center on Monday, April 7, 2008. Foxman spoke about international anti-Semitism directed towards Jews and Israel. He repeatedly condemned and called for an end to the use of racist, anti-Jewish euphemisms.
The first question posed to Foxman asked why he has chosen to use euphemisms in regard to the Armenian Genocide. Foxman prefaced his response by informing the audience that some people are not happy with the Anti-Defamation League's position the issue of the Armenian Genocide, and he went on to state that the issue should be resolved between Turks and Armenians.
After years of lobbying against Armenian Genocide recognition in Congress and refusing to unequivocally acknowledge the Armenian Genocide, Foxman's position was publicized last year in the New England media, prompting a public outcry which included conflict among ADL officials. As a result, on August 21, the ADL published an ad in several Boston-area community newspapers, stating in part, "In light of the heated controversy that has surrounded the Turkish-Armenian issue in recent weeks, and because of our concern for the unity of the Jewish community at a time of increased threats against the Jewish people, ADL has decided to revisit the tragedy that befell the Armenians. We have never negated but have always described the painful events of 1915-1918 perpetrated by the Ottoman Empire against the Armenians as massacres and atrocities. On reflection, we have come to share the view of Henry Morgenthau Sr. that the consequences of those actions were indeed tantamount to genocide. If the word genocide had existed then, they would have called it genocide."
Although some applauded the ADL's new position, it also prompted criticism for it's use of the qualifier "tantamount," and the term "consequences of those actions" suggesting the Armenian Genocide was not carried out with the intent to destroy a people, as defined by the U.N. and the 1948 Genocide Convention.
The ADL has also recently reiterated its opposition to U.S. recognition of the Armenian Genocide, as well as Turkey's call for an "impartial study" of the Armenian Genocide. Turkey has repeatedly called for a "historical commission," despite it's prime minister's statements that Turks could never have committed a genocide, and its continued criminal prosecutions of citizens who discuss the Armenian Genocide.
Turkish press has reported that the ADL wrote to Turkish Prime Minister Erdogan, expressing its sorrow for the discomfort the acknowledgement of the Armenian Genocide caused Turkey's leadership and people. Erdogan announced, "The wrong step that has been taken is corrected … They said they shared our sensitivity and expressed the mistake they made [and] will continue to give us all the support they have given so far."
The national ADL's position on the Armenian Genoicde runs counter to the position of a wide range of Jewish organizations in the Bay Area. In November, 2007, the San Francisco Bay Area's Jewish Community Relations Council re-iterated its support for official recognition of the Armenian Genocide. As the Jewish community's public affairs arm, the JCRC represents more than 80 Jewish organizations across the Bay Area. The organization, which includes the membership of the San Francisco chapter of the ADL, overwhelmingly approved a policy statement re-issuing a 1989 letter to Armenian community leader Bishop Aris Shirvanian, expressing support for the Armenian Genocide resolution pending in the U.S. Senate at that time. Senate Joint Resolution 212 sought to designate April 24th as a national day of remembrance of the Armenian Genocide.
Foxman's full answer to the question about his position on the Armenian Genocide was: "The question is, this is a public issue, a public debate. There are people out there who are not happy with the Anti-Defamation League's position on the issue of the Armenian Genocide. To reply to your question, the Anti-Defamation League, has for as many year as I know, and I've been involved for 43 years in the league and its director for 21 years, has always described, the events of 1915-1918, between Turkey and/in the Ottoman Empire and the Armenian people as a massacre, as a terrible tragedy, and an issue, that, it should be resolved between the Turkish people and the Armenian people.
We never denied it… We never challenged or questioned… We didn't use the words that you use… And it's not a moral question of, to use your words. We could use your words. Usually a certain word becomes a political issue. And it would be as if we, the Jewish people, would say to you or everybody else, 'Unless you use the word [Shoah] and Holocaust to describe the events of 1933-1945, unless you use our words, you are a Holocaust denier.' That's nonsense. We have used the word. We have used it in the context of what we believe in applying it. But we have never, never, in terms of an organization, and a people, denied the tragedy, of the massacre. But we haven't used the word that you want to use. And you use this, and this is for all you here now, not only to accuse us, but to point to the Anti-Defamation league, to prevent us from teaching diversity, I think that's wrong. But we've all, you know, wanted to share the pain. But no one can dictate to you to use the word that you want us to use. We will use the words that we feel comfortable with. And we've used the word genocide… And so now it's, "Not only do you have to use the word, but you have to support legislation in Congress,' which we don't, and we don't, we're "immoral," etc. And we have articulated our position. I've used the word genocide… Some people don't like exactly how we've formulated it, but that's what makes this country a democracy. And we have never denied it, we don't deny it, but again you don't have a right to dictate to us how the word should be formed, in what manner, and what shape…"
Flyers detailing the ADL's position on the Armenian Genocide, which were being distributed on the sidewalk in front of the Jewish Community Center, were destroyed by security guards.
The ANC of San Francisco advocates for the social, economic, cultural, and political rights of the area’s Armenian American community and promotes increased Armenian American civic participation at the grassroots and public policy levels.
Friday, April 11, 2008
Turkey blackmails Israel over Armenian Genocide
/PanARMENIAN.Net/ The chairman of the Foreign Affairs and Defense Committee in the Turkish parliament, Hasan Murat Mercan, has asked the Bureau of Israeli Prime Minister Ehud Olmert to cancel a scheduled discussion in the Knesset on the Armenian Genocide.
Mercan was in Israel this week at the head of a Turkish parliamentary delegation for talks with their Israeli counterparts. Talks included discussions on Iran, the Palestinians and Syria, but the main issue the Turkish delegation raised was an upcoming Knesset debate on the Armenian Genocide.
Advertisement "The Armenian issue is very sensitive for Turkey," the visitors told Yoram Turbowicz and Shalom Turgeman, two of Prime Minister Ehud Olmert’s most senior aides, adding that, "We would prefer if this discussion would not take place at this time in the Israeli parliament because it may harm the relations between the two countries." Turbowicz offered Israel’s official response, that the issue needed to be resolved between Turkey and Armenia in a professional manner, through the involvement of historians. "Israel certainly recognizes the strategic importance of its relations with Turkey, but there are subjects and parliamentary initiatives that are not related to the government," Turbowicz said. "As a government, we have no interest in undermining our ties with Turkey." "I am convinced that Israel recognizes the negative implications this may have on ties between the two countries," Mercan said, Haaretz reports
Thursday, April 10, 2008
ՍԵՐՈՒՆԴՆԵՐԻՆ ՓՈԽԱՆՑՎՈՂ ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐԻ ՄԵՋ ՆՐԱ ՀԱՄԱՐ ԱՄԵՆԱԹԱՆԿԸ ՀԱՅՈՑ ԼԵԶՈՒՆ ԷՐ
Վիկտոր Համբարձումյանի կտակից
Ինձ հաջորդող սերունդներին, թոռներիս, ծոռներիս կտակում եմ տիրապետել հայոց լեզվին: Ամեն մեկը պետք է իր պարտքը համարի ուսումնասիրել հայոց լեզուն, գրագետ լինի հայերենից, անկախ այն բանից, թե քանի տոկոս է նրա մեջ հայկական արյունը: Այդ տոկոսը ոչինչ չի նշանակում:
Մենք փոխանցում ենք սերունդներին ոչ թե արյուն, այլ գաղափարներ եւ գաղափարների մեջ ինձ համար ամենաթանկը հայոց լեզուն է:
Այդ կապակցությամբ յուրաքանչյուր սերունդ պարտավոր է սովորեցնել հաջորդին հայոց լեզու:
Գիտցեք, որ իմ կյանքի ամենամեծ երջանկությունը եղել է ու կմնա, քանի ապրում եմ, հայոց լեզվին տիրապետելը:
Ցանկանում եմ երջանկություն բոլորիդ:
29.08.1994
Մայրենին ամեն ինչից վեր դասելու մեծերին բնորոշ այս մոտեցումն ավելի ազդու է դառնում, երբ այցելում ես Բյուրական, շրջում աշխարհահռչակ աստղագետի՝ թանգարան դարձած տանը, նստում իր իսկ ստեղծած եդեմական այգում: Լորենիների եւ սոճիների շվաքի տակ, կարմիր բռինչի հյութեղ ու բարբարիսի կիսաչոր պտուղները համտեսելիս երանելի զգացողություն ես ունենում, ասես հայտնվել ես Հայաստան աշխարհի այն անկյունում, ուր հասկացել ու սրբորեն պահպանել են տիեզերքի օրենքներն ու պատգամները՝ երկրային կյանքը դարձնելով դրախտավայր:
Իր կառուցած առանձնատանը Վիկտոր Համբարձումյանն ապրել է 46 տարի՝ գեղեցկուհի կնոջ՝ Վերա Ֆեոդորովնայի եւ 4 զավակների հետ: Նրա կենսագրությանը ծանոթանալիս առաջին հերթին հիանում ես հոր՝ Համազասպ Համբարձումյանի լայնախոհ կերպարով՝ բանաստեղծ, հին հունարենի մասնագետ, իր կյանքի մեծագույն ժամանակը նվիրած հույն պատմիչների բնագրերի թարգմանությանը:
Համբարձումյանների տոհմը սերում է Արեւմտյան Հայաստանից՝ Բայազետի Դիադին քաղաքում ծնված մահտեսի Համբարձումից: Դիադինում նրանք ապրել են մինչեւ 1828 թ. ռուս-թուրքական պատերազմը, որին հետեւած հայության բռնագաղթի ժամանակ եկել հասել են Սեւանի ավազան ու բնակվել Վարդենիսում, որտեղ էլ ծնվել է Համազասպ Համբարձումյանը, որը տարիներ անց պիտի հրաշալի կրթություն ստանար Թիֆլիսում, հենց այնտեղ էլ 1908-ին պիտի լույս աշխարհ գար որդին՝ Վիկտոր Համաբարձումյանը եւ համաշխարհային գիտության մեջ իրենով ճանաչելի դարձներ հայ ժողովրդին:
Երեք տարեկան հասակում նա արդեն տարբերվում է հասակակիցներից՝ աչքի ընկնելով հորից իրեն փոխանցված գիտության հանդեպ անհագ սիրով: Հայրը մեծ ուշադրություն է դարձնում նրա կրթությանը, ձգտելով բավարարել նրա հետաքրքրասիրությունը: 9-ամյա որդին սկսում է զբաղվել գիտությամբ, իսկ 11 տարեկանից՝ աստղագիտությամբ: Այդ տարիքում նա արդեն հայտնի էր որպես փոքրիկ գիտնական. 15 տարեկանում հարաբերականության տեսության մասին դասախոսություն էր կարդում պետհամալսարանում, նա այն հազվագյուտ ուսանողն էր, որը համալսարանն ավարտեց միջազգային ճանաչում ունեցող գիտնական դարձած:
Լենինգրադի Պուլկովոյի աստղադիտարանի ասպիրանտուրան 1928-ին ավարտելուց հետո այնտեղ ծավալում է գիտակրթական գործունեություն, սակայն Հայրենական պատերազմի տարիներին տեղափոխվում է բնակվելու Ելաբուգայում, որտեղից էլ 1943-ին վերադառնում է Հայաստան: 1946-ին հիմնում է Բյուրականի աստղադիտարանը, սկզբում ապրում է գյուղում, հետո՝ գիտնականների համար կառուցված ժամանակավոր կացարանում: Առանձնատունը կառուցելու հնարավորություն է ունենում Ստալինյան 2-րդ մրցանակը ստանալուց հետո:
Բնության ու գիտության հանդեպ տիեզերական սիրով օժտված Համբարձումյանն ուսումնասիրում է տիեզերքի խորհուրդները, ճանաչում անիմանալին, անանձնականը միախառնում անձնականին, սիրում ու սիրվում գեղեցկուհի կնոջից, որի հետ ամուսնանում է 24 տարեկանում, նրա հետ սիրո հարկի տակ ապրում են 63 տարի, աշխարհ բերում սիրո 4 պտուղ՝ 2 դուստր եւ 2 ուստր: Բոլորը դառնում են գիտնականներ՝ մաթեմատիկոսներ ու ֆիզիկոսներ, այդ բնագավառներում հասնում են հաջողության ու ճանաչման: Միջնեկ զավակները՝ Հեղինեն ու Ռաֆայելը բնակվում են Մոսկվայում, իսկ ավագն ու կրտսերը՝ Հայաստանում, Կարինեն ապրում է Աշտարակում, Ռուբենը՝ Երեւանում:
Համբարձումյանի մահից հետո՝ 1996-ից Բյուրականի նրա տունը դարձել է թանգարան, ուր ամեն ինչ պահպանվել է ճիշտ այնպես, ինչպես եղել է նրա կյանքի վերջին տարիներին, թերեւս մասնակի փոփոխություններով:
Տուն-թանգարանի պատերին նրա մանկության ու պատանեկության, ընտանեկան եւ աշխատանքային լուսանկարներն են, նաեւ սերունդներին թողած պատգամներն ու պատվիրանները, որոնք ամփոփված են կյանքի վերջին տարիներին գրած «Կտակում»:
Համբարձումյանի մասին հետաքրքրական պատմություններ է պատմում թանգարանի տնօրեն, աստղագետ Գրիգոր Բրուտյանը. «Դեռեւս խորհրդային տարիներին նա եղել է միջազգային աստղագիտության նախագահ, բոլոր երկրների ակադեմիաների անդամ, ստացել է իր ժամանակաշրջանի հեղինակավոր բոլոր մրցանակները, սակայն Երեւանի պետհամալսարանի վկայականը ստացել է ավարտելուց 50 տարի անց: Սա բացառիկ դեպք է պատմության մեջ: Իմացել է 7 լեզու՝ հայերեն, ռուսերեն, գերմաներեն, իսպաներեն, իտալերեն, կիսով չափ ֆրանսերեն ու վրացերեն: Սակայն այդ 7-ը պայմանական պետք է համարել, որովհետեւ նրա տանը պահվել է հոլանդերեն, նորվեգերեն, շվեդերեն, հունարեն լեզուներով գիտական գրականություն՝ գրքերի լուսանցքներում արված նշումներով: Բնական է, որ ինքն է արել: Ունեցել է նշյալ լեզուների բառարաններ, իսկ դա նշանակում է, որ Համբարձումյանն իմացել է եւս 7 լեզու:
Նրա տպագիր աշխատանքների ցանկը բավականին ընդարձակ է՝ հազարից ավելի, մաթեմատիկայի, կենսական ֆիզիկայի եւ աստղաֆիզիկայի վերաբերյալ: Նա եղել է բոլոր ժամանակների մեծագույն աստղաֆիզիկոսը, աստղագիտության մեջ գիտական նոր աշխարհայացքի ձեւավորողը: Տիեզերքի մասին գիտական շատ պատկերացումներ նրան են պատկանում: Ապրել է պարզ կենցաղով, քնել է սովորական չոր թախտի վրա, գլուխը պատից մեկուսացնելու համար ստվարաթուղթ է փակցրել պատին, սափրվել է հորից մնացած սեղանի հայելու առջեւ: Տան կահույքի մի մասը նույնպես հայրիկից է մնացել: Երկրորդ հարկի պատշգամբից բացվում է սքանչելի տեսարան՝ Արարատն իր վեհաշուք պատկերով: Նրա ննջարանում պահվում է ամենատխուր բանը՝ գիպսե դիմակը, որը նրա մահվան հաջորդ օրը հանել է քանդակագործ Խաչիկ Իսկանդարյանը: Այստեղ է նաեւ այն բազկաթոռը, որի վրա հոգին ավանդել է մեծանուն գիտնականը»:
Թանգարան այցելողների թիվը տարեկան հասնում է մոտ 5 հազարի, թանգարանը Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի ստորաբաժանումն է, չափազանց աղքատիկ ֆինանսավորմամբ, հաստիքների սահմանափակ թվով՝ ընդամենը 5: «Փաստացի ավելի շատ ենք աշխատում, որպեսզի գործը գլուխ բերենք: Ջանում ենք մեր միջոցներով եւ անձնական կապերով ստեղծել թանգարանի կայքէջը, դրանով հիմնականում զբաղվում են Համբարձումյանի զավակները: Հասկանալի է, որ առանց կայքէջի թանգարանը չի կարող միջազգային կապեր ստեղծել»:
Բրուտյանը խնամում է նաեւ Համբարձումյանի այգին՝ 6,5 հազար քմ, որը պատկանում է թանգարանին: «Մեզ համար ամենաթանկը Համբարձումյանի հիշատակն է, նրա պես հռչակավոր մարդը, հասկանալի է, իր տանը ոսկի ու թանկարժեք քարեր չէր պահի: Նրա մտքի թանկարժեք բեկորները պահպանվում են արխիվում, որից կարող է օգտվել ամեն ոք՝ հոգաբարձուների խորհրդի թույլտվությամբ, իհարկե` թանգարանից դուրս չտանելու պայմանով: Համբարձումյանի արխիվն արժեքավոր է թե՛ գիտական, թե՛ պատմական առումներով: Ցավոք, այս տարի չհասցրեցինք որեւէ գիրք հրատարակել՝ անհրաժեշտ ֆինանսական միջոցներ չունենալու պատճառով: Ի վերջո, ամեն ինչ հանգում է դրան: Արխիվը դասակարգելու համար թանգարանը կարիք ունի նոր հաստիքների: Համազասպ Համբարձումյանի արխիվը նույնպես դասակարգված չէ, բոլոր գրությունները թղթապանակների մեջ են, ճիշտ այն վիճակում, ինչ ընտանիքի անդամները հանձնել են ակադեմիայի հիմնարար գրադարանին, որն էլ անցած տարի փոխանցեց մեզ: Սակայն ունենք պահպանության խնդիր, որովհետեւ թանգարանը ձմռանը չի ջեռուցվում: Հիմա հատուկ ծրագիր է պետք դրանցով հիմնովին զբաղվելու համար: Ցավոք, մեզանում գիտության հանդեպ հետաքրքրություն չկա, արխիվային նյութերը միայն աստղագիտության վերաբերյալ չեն, այլեւ հայագիտության: Վիկտոր Համբարձումյանը միայն աստղագետ չէր, նա մեր պատմության մի մասն էր: Զբաղեցրել է վարչական պաշտոններ, 50 տարի ղեկավարել է Հայաստանի գիտությունների ակադեմիան՝ 46 տարի որպես նախագահ, 4 տարի՝ փոխնախագահ: Նրա գործունեությունը կապված է նաեւ քաղաքական անցուդարձի հետ, հիշենք Արցախյան շարժման ժամանակ նրա ելույթները, հացադուլ հայտարարելը: Այդ ամենի մասին կան փաստաթղթեր, գրություններ, որոնք պետք է հետազոտել: Համբարձումյանի արխիվը հետազոտելը նշանակում է ուսումնասիրել մեր երեկվա ու 50 տարի առաջվա պատմությունը: Սա միայն աստղագիտության խնդիր չէ: Նրա արխիվը պահպանելու լավագույն ձեւը հետազոտելն ու հրատարակելն է», ասում է Բրուտյանը:
2003-ից ամեն տարի, Համբարձումյանի ծննդյան օրը՝ սեպտեմբերի 18-ին, տուն-թանգարանում անցկացվում են համբարձումյանական ընթերցումներ: Մասնակիցները, մոտ 50 հոգի, նախ այցելում են նրա շիրմին, ապա հավաքվում թանգարանի այգում ստեղծված բացօթյա լսարանում՝ ունկնդրելու զեկուցումներ գիտության տարբեր բնագավառների վերաբերյալ: «Սկզբում զեկուցումները միայն աստղագիտության վերաբերյալ էին, բայց հետո մեր մոտեցումը փոխվեց, որոշեցինք ընդգրկել գիտության բոլոր ոլորտները, նաեւ հայագիտությունը՝ հաշվի առնելով Համբարձումյանի լայնածավալ գործունեությունը: Նրա ավանդներին հետեւելով` մեծ տեղ ենք տալիս հատկապես նորարարական աշխատանքներին, որոնք, կարելի է ասել, ամբողջովին ընդունված չեն գիտական հասարակության կողմից, բայց շատ մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում եւ շատ կարեւոր են: 100-ամյակի կապակցությամբ բազմաթիվ միջոցառումների թվում կանցկացնենք նաեւ ընթերցումներ, իսկ եթե ծննդյան օրը տեղի ունենա հոբելյանական խոշոր միջոցառում, ընթերցումները կհետաձգենք հաջորդ օրերին: Տեսնենք, ինչպես կլինի»:
Վիկտոր Համբարձումյանի տուն-թանգարանում իմ անցկացրած մոտ 5 ժամերն այնքան լեցուն էին ու հանգստաբեր, որ վերադառնալիս Երեւանն ինձ թվաց էլ ավելի անտանելի, բազմաժխոր եւ անդեմ: Երեւանյան ժխոր մտնելիս հասկացա, որ իմաստնությամբ եւ արվեստով լի Համբարձումյանի կյանքի հետ շփումը նման էր տիեզերքում լինելուն:
ՌՈՒԶԱՆ ՊՈՂՈՍՅԱՆ, Բյուրական-Երեւան
ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀՐԱՄԱՅԱԿԱՆԸ` ՍԵՐԺ ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ ԵԼՈՒՅԹՈՒՄ
ՄԱՐԻԵՏԱ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
Երեկ Հայաստանում փակվեց մի ժամանակաշրջան եւ բացվեց նորը: Ինչ է բերելու այդ նորը` գուցե շատ ենթադրելու բան կա, եւ դրա համար` առատ նյութ, սակայն Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանի ելույթը երդմնառությունից մի պահ հետո արդեն այդ նորի շեշտադրումները կրում էր:
«Ես գիտակցում եմ, որ ստանձնել եմ հսկայական պատասխանատվություն, գիտեմ, որ լինելու եմ այն մարդը, ում պատասխանատու եք համարելու ամեն ինչի համար: Ես երաշխավորում եմ, որ այդ պատասխանատվությունից չեմ խուսափելու... Ես այդ պատասխանատվության չափը գիտակցում եմ հիմա ու գիտակցելու եմ առաջիկա հինգ տարիներին, յուրաքանչյուր օր: Ես պատվով եմ կրելու Հայաստանի Հանրապետության բոլոր քաղաքացիների նախագահը լինելու պատասխանատվությունը»: Վերջին միտքը մենք ուզում էինք լսել ե՛ւ 1996-ին, ե՛ւ 2003-ին, երբ Հայաստանում քաղաքական բեւեռացում կար, երբ հասարակությունն էլի բանակների էր բաժանվել. երդվող նախագահները պետք է հավաստիացումներ տային երկու բանակներին էլ, սակայն առաջինի դեպքում դա չհնչեց, երկրորդի դեպքում՝ հնչեց մասամբ: Երեւի էվոլյուցիան իր աստիճանական վարքագիծն այս դեպքում իսկապես դրսեւորեց` երկրի նոր նախագահը պահ անգամ չվարանեց ասելու բաներ, որոնք, այո, նրանից սպասում էին, բայց նաեւ ամեն ոք չէր կարող մի քայլ հետ գնալ, մի շյուղ այն կողմ դնել նախագահի պաշտոնի բարձր նշաձողից եւ դրանք արտասանել: Այո, այս բանը մենք սպասում էինք լսել երկրի նախագահից, քանի որ այս պահին բոլորին դիմելու, ողջ հասարակության, անգամ իրեն չընտրած հատվածի համար ե՛ւ պատասխանատվություն ստանձնելու, ե՛ւ հոգածության կարիքը կա, եւ նոր նախագահը չտատանվեց դիմել բոլորին, թեեւ մեկ ամիս առաջ դառնություն ու ցավ էր զգացել նույն ժողովրդի ինչ-որ հատվածի հնչեցրած ինչ-որ որակումներից. «Մեր ժողովրդի մի մասը պաշտպանել է այլ թեկնածուների, ու ես հիմա դիմում եմ նրանց: Դուք իրավունք ունեիք քվեարկելու ոչ իմ օգտին, սակայն ես իրավունք չունեմ չլինելու ձեր նախագահը: Մենք չպետք է բաժանվենք, մենք չպետք է մեր ժողովրդի մի մասի ու մյուսի միջեւ անջրպետներ ստեղծենք, չպետք է անհաղորդ լինենք միմյանց մտահոգության ու ցավի նկատմամբ, չպետք է դուրս գանք փոխադարձ հասանելիության սահմանից: Եթե անգամ մեր միջեւ չհասկացվածության պատ կա, կո՛չ եմ անում, եկեք քանդենք այդ պատը»:
Փոփոխությունների հրամայականը, փոփոխություններին հասարակության սպասումը եւս արտացոլվեց նախագահի ելույթում. «Այսօր ես փոփոխությունների կոչ եմ անում, եւ մենք կրկին ազդարարում ենք փոփոխությունների նոր սկիզբը: Յուրաքանչյուրը պետք է պատրաստ լինի փոփոխությունները սկսել հենց իրենից»: Մնում է, որ սրանք չմնան լոկ խոսքեր եւ իրենց արտացոլումը գտնեն նախագահի հենց առաջին հրամանագրերում:
Ս. Սարգսյանը մի քայլ էլ առաջ դրեց այս բոլորից դեպի իր ընդդիմախոսներն` ասելով. «Չնայած այս նախընտրական արշավը սուր էր ու զերծ չէր անգամ վիրավորանքներից, ես ցանկանում եմ շնորհակալություն հայտնել իմ ընդդիմախոսներին` պայքարի համար, առանձնակի շնորհակալությունս ուղղելով նրանց, ովքեր արժանապատվորեն ընդունեցին իրենց պարտությունը, նրանց, ովքեր սեղմեցին համագործակցության համար պարզված ձեռքը, ընդունելով միասին համախմբված Հայաստանի Հանրապետությունը շենացնելու առաջարկը»: Այսինքն` անկախ նրանից, թե ինչպիսի անձնական հատկանիշներ ու որակներ ունի նոր նախագահը` նա հասկանալ է տալիս ի սկզբանե, որ բարձր պաշտոնը պարտադրում է իրեն վեր լինել մարդկային ու անձնական ամեն տեսակ նեղացածություններից, ամբիցիաներից եւ մանրախնդրությունից ու գործել բացառապես երկրի շահերից ելնելով: Էլի հուսանք, որ սա լոկ խոսք չի լինելու` ասված հանդիսավորության պարտադրանքով եւ տարբեր միջազգային կառույցներից ներկա ուշադիր ականջների առկայության պատճառով:
Իսկ ո՞ր հայի ականջին հաճո չէ այսպիսի խոստումներ լսելը, այն էլ հրապարակային եւ ի տես ամբողջ աշխարհի. «Կառուցելու ենք այն Հայաստանը, որը կմիավորի համայն հայությանը, այնպիսի Հայաստան, որը կլինի բոլոր հայերի հայրենիքը»: Էլի խոստում չմնալու հույս փայփայենք: Ս. Սարգսյանը նաեւ պատգամներ ուղարկեց քաղաքական բոլոր ուժերին. «Ես համագործակցության եզրեր եմ փնտրելու բոլոր քաղաքական ուժերի հետ: Իմ ջանքերն ուղղված են լինելու համազգային նպատակների իրագործմանը, սերունդների միջեւ կապն առավել ամրապնդելուն, տարբեր սոցիալական խմբերի շահերը համատեղելուն, ազգային փոքրամասնությունների ու հայապահպանության խնդիրներին»: Տա Աստված: Այս մի խոստումի համար տասնապատիկ ջանք է պետք թափել` սա ե՛ւ եթերային քաղաքականությունն է ներառում, ե՛ւ նոր, կրթված սերնդի դաստիարակումը, ե՛ւ մեծ միջոցների ներդրումը` բարձրարժեք նախագծեր իրականացնելով եւ մտավորականության հանդեպ հասարակության վերաբերմունքն իրապես փոխելով. «Ես խրախուսելու եմ մտավորականության հանդեպ վերաբերմունքի փոփոխությունը մեր երկրում», խոսքն այս խոստմանն է վերաբերում:
Սերժ Սարգսյանը չշրջանցեց մարտի 1-ի թեման, եւ դա, կարծում ենք, նրա օգտին է խոսում:
«Այս արարողությունը տեղի է ունենում ցավալի իրադարձություններից շուրջ մեկ ամիս անց, իրադարձություններ, որոնց թողած վերքերը դեռ թարմ են: Այդ վերքերը բոլորիս ցավ ու դառնություն պատճառեցին: Այսօր ես հորդորում եմ առաջ նայել, միասնաբար փնտրել ու գտնել ապաքինման ու համախմբման ճանապարհը, վաղվա Հայաստանի զարգացման ճանապարհը: Ես համոզված եմ, որ մենք չենք կարողանա ունենալ իրական ու շոշափելի հաջողություններ ապագայում, եթե չսերտենք անցյալի դասերը: Տեղի ունեցածը բոլորիս համար պետք է զգոնության ու սթափության դաս լինի, պետք է բոլորիս ստիպի աշխատել կրկնակի եռանդով ու նվիրումով»:
Ահա այսպիսի ելույթն իսկապես փոփոխությունների սկիզբ ազդարարող ելույթ է, չի կարող մեկն այսպես խոսել, սակայն շատ բան չփոխել երկրում, պարտավորված է պարզապես: Իսկ փոփոխություններն անհրաժեշտ են այս պահին օդի ու ջրի պես. նախ ներսի` հասարակության ու երկրի զարգացման համար, ու նաեւ` դրսի, քանի որ Հայաստանը կղզի չէ, այլ գլոբալ աշխարհի մի կարեւոր բաղկացուցիչը:
Zeev Elkin: unlike Armenians, Turks quickly reacted to Armenian Genocide debate in Knesset
It’s impossible to foretell the result of the Armenian Genocide discussion in the Knesset, chairman of the Israel-Armenia group, Kadima’s Zeev Elkin told a PanARMENIAN.Net reporter.
“The issue will be discussed. It’s already an achievement, as the Armenian Genocide has not been touched upon for the past 20 years in Israel. Turkish and Azeri lobbies reacted to the event quickly. Unfortunately, I can’t tell the same about Armenia and Armenian Diaspora,” he said.
“Certainly, the discussion will not take shape of a bill but in case of success, we can pass a declaration on the Armenian Genocide,” Mr Elkin said.
He reminded that the initiative is exercised every year, dated to April 24. “However, this time it was backed not only by the opposition but also by parties serving on the coalition. As for me, I was guided by moral reasons because I know the history,” he said.
Mr Elkin also informed that a course Armenian Studies is taught at Jerusalem University. “The course includes Armenian history, the Armenian language and also the Armenian Genocide,” he said.
On 26 March, the Knesset decided to bring the Armenian Genocide issue into discussion in one of parliamentary committees. Zeev Elkin offered to debate in the committee on education and culture while Joseph Shagal insisted on discussions in committee on external affairs and defense.
Wednesday, April 09, 2008
Armenian Genocide and the Jews
Russian language news program from Israel. Click on the title to view the video clip
Lets not forget who were the ones committing the Armenian Genocide, The Young Turks who were mostly Donme Jews from Tessaloniki who had converted to Islam to carry out their horrible Zionist program, which was to alienate Muslims and Christians by mass killing all christian armenians in Western Armenia (nowdays Turkey)
Lets not forget who were the ones committing the Armenian Genocide, The Young Turks who were mostly Donme Jews from Tessaloniki who had converted to Islam to carry out their horrible Zionist program, which was to alienate Muslims and Christians by mass killing all christian armenians in Western Armenia (nowdays Turkey)
ՕՍԿԱՆՅԱՆԸ ԳՆՈՒՄ Է, ԻՍԿ ԹԵ Ո՞Վ Է ԳԱԼԻՍ` ՉԵՆ ԱՍՈՒՄ
Կունենա՞նք նախաձեռնող արտաքին գիծ, թե ավանդույթի համաձայն, երանի կտանք գնացածին...
Ա. ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ.
Ասում են, թե կյանքը պատահականությունների, զուգադիպությունների շարան է, անկանոն կանոնավորված շարժում, ընթացք, որ ավելի հաճախ իներցիոն բնութագրականներ ունի, քան պատճառահետեւանքային կապ կամ հիմնավորվածություն: Սակայն այս որակումները բնավ էլ քաղաքականությանը չեն վերաբերում, առավել եւս` արտաքին, քանի որ այստեղ իրավիճակն այնպիսին է, որ բոլոր հնարավոր ու անհնար պատահականություններն ու գիտակցված եւ ծրագրված քայլերը պետք է հաշվի առնվեն:
Վաղը, մեր տեղեկություններով, Հայաստանի արտգործնախարարությունում նախարար Վարդան Օսկանյանը հրաժեշտ է տալու իր ղեկավարած գերատեսչության աշխատակիցներին: Ու, թերեւս, արտաքին իրականության վերջին իրադարձությունների ֆոնին տարիների վաստակն ու կոմպլեմենտարության արդյունքում ձեւավորված սարսափելի զգուշավորությունը պետք է հասնեին իրենց տրամաբանական ավարտին:
Վարդան Օսկանյանն այլեւս արտգործնախարար չի լինի վաղը, իսկ այսօր դեռ պատասխանատուն է արտաքին քաղաքականության վերջին շրջանի անհաջողությունների ու մեկընդմիշտ մնալու է կրողը նաեւ նույն այդ քաղաքական ասպարեզի հաջողությունների: Ամեն դեպքում, որքան էլ շնորհակալանքի ու գնահատանքի արժանի լինի արտգործնախարարը, բնավ էլ դա չի որոշում այսօրվա արտաքին քաղաքական իրավիճակի թուլությունը:
Հայաստանն արդեն մի երկար ժամանակ կարիք ունի նախաձեռնող, համարձակ քայլերի գնացող արտաքին քաղաքականության, որ վերջին շրջանում հավասարապես չէին դրսեւորում ոչ միայն արտգործնախարարը, այլեւ երկրի նախագահը: Մյուս կողմից, մի շարք օրախնդիր հարցեր բարդագույն իրողությունների առաջ կարող են կանգնեցնել արտգործնախարարության ղեկավար դառնալու նկրտումներ ունեցող ուզածդ մեկին:
Մասնավորապես, ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում Ադրբեջանի անցկացրած բանաձեւից հետո նույն այդ որակի հարթակներում Հայաստանը ինքնադրսեւորման խնդիր ունի: Այս առնչությամբ էլ արտգործնախարարությունը ժամանակին գործելու փոխարեն նախընտրեց պաշտպանվել, թե բանաձեւը իրավական ուժ չունեցող խորհրդատվական փաստաթուղթ է, մինչդեռ պետք էր նախապես անել հնարավորը ոչ թե մի քանի երկրների ձեռնպահ մնալով գոհանալու, այլ կողմ արտահայտվողներին տարհամոզելու ուղղությամբ:
Չարվեց, ճիշտ այնպես, ինչպես ՀՀ մի շարք ներկայացուցչություններում, դեսպանություններում, հյուպատոսություններում: Եվ քանի որ մարտյան իրադարձություններն ի հայտ բերեցին նաեւ արտգործնախարարության համակարգում կադրային խնդիրներ, ակնհայտ դարձավ, որ աշխատելը տվյալ դեպքում գերադասելի չի եղել չաշխատելուց: Արդյունքներն էլ, ինչպես տեսնում ենք, իրենց սպասել չտվեցին:
Եվս մեկ օրինակ կարելի է բերել ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման բանակցություններում միջնորդական առաքելություն իրականացնող ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի հետ հայաստանյան հարաբերությունների տիրույթից: Մասնավորապես, այսօր Հայաստանի նախագահի երդմնակալության արարողությանը կմասնակցի ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ամերիկացի համանախագահ, ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնականի տեղակալ, ԱՄՆ Հադսոնի ինստիտուտի եվրասիական քաղաքականության հարցերով ծրագրի ղեկավար Զեյնո Բարանի ամուսին Մեթյու Բրայզան:
Եթե հաշվի առնենք միայն վերը նշվածը, արդեն իսկ բավարար է շատախոս, ամեն առիթով չգիտես էլ ինչ տրամաբանությամբ ամերիկյան գնահատականներով ամեն ինչ հեղեղող Բրայզային Մինսկի խմբից դուրս հրավիրելու համար: Իսկ եթե հավելենք, որ ղարաբաղյան հարցում միջնորդ ներկայացվող Բրայզան ինքն իրեն մասնագետ դիվանագետ է որակում կնոջ հետ հարաբերություններում իր աշխատանքի անկախությունը պահելու հարցում այն դեպքում, երբ նույն Զեյնո Բարանը արդեն որերորդ անգամ ադրբեջանամետ դիրքորոշումներով հարցազրույցներ է տալիս, այցելում է սիրելի հարեւաններին ու արժանանում Ալիեւի ընդունելությանը, ապա Հայաստանի արտգործնախարարության լռությունը ուղղակի սխալ է` ինչքան էլ կոմպլեմենտար լինի մեր կեցվածքը:
Ամեն դեպքում, Օսկանյանի հետ թերեւս փակենք նաեւ կոմպլեմենտարության շրջանը... Ու դառնանք ավելի նախաձեռնող, սակայն ո՞ւմ հետ` սա դեռ մնում է խնդիր: Շրջանառվող հավանական թեկնածուական անուններից դժվար է որեւէ մեկի պարագայում արտաքին քաղաքականության հաջողությունների մասին երազելը, թերեւս բացառությամբ Ֆրանսիայում Հայաստանի դեսպան Էդուարդ Նալբանդյանի պարագայի, որ եւս, իր հերթին, ոչ մի երաշխավորված վիճակի հնարավորության մասին մտածելու առիթ չի տալիս:
Ա. ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ.
Ասում են, թե կյանքը պատահականությունների, զուգադիպությունների շարան է, անկանոն կանոնավորված շարժում, ընթացք, որ ավելի հաճախ իներցիոն բնութագրականներ ունի, քան պատճառահետեւանքային կապ կամ հիմնավորվածություն: Սակայն այս որակումները բնավ էլ քաղաքականությանը չեն վերաբերում, առավել եւս` արտաքին, քանի որ այստեղ իրավիճակն այնպիսին է, որ բոլոր հնարավոր ու անհնար պատահականություններն ու գիտակցված եւ ծրագրված քայլերը պետք է հաշվի առնվեն:
Վաղը, մեր տեղեկություններով, Հայաստանի արտգործնախարարությունում նախարար Վարդան Օսկանյանը հրաժեշտ է տալու իր ղեկավարած գերատեսչության աշխատակիցներին: Ու, թերեւս, արտաքին իրականության վերջին իրադարձությունների ֆոնին տարիների վաստակն ու կոմպլեմենտարության արդյունքում ձեւավորված սարսափելի զգուշավորությունը պետք է հասնեին իրենց տրամաբանական ավարտին:
Վարդան Օսկանյանն այլեւս արտգործնախարար չի լինի վաղը, իսկ այսօր դեռ պատասխանատուն է արտաքին քաղաքականության վերջին շրջանի անհաջողությունների ու մեկընդմիշտ մնալու է կրողը նաեւ նույն այդ քաղաքական ասպարեզի հաջողությունների: Ամեն դեպքում, որքան էլ շնորհակալանքի ու գնահատանքի արժանի լինի արտգործնախարարը, բնավ էլ դա չի որոշում այսօրվա արտաքին քաղաքական իրավիճակի թուլությունը:
Հայաստանն արդեն մի երկար ժամանակ կարիք ունի նախաձեռնող, համարձակ քայլերի գնացող արտաքին քաղաքականության, որ վերջին շրջանում հավասարապես չէին դրսեւորում ոչ միայն արտգործնախարարը, այլեւ երկրի նախագահը: Մյուս կողմից, մի շարք օրախնդիր հարցեր բարդագույն իրողությունների առաջ կարող են կանգնեցնել արտգործնախարարության ղեկավար դառնալու նկրտումներ ունեցող ուզածդ մեկին:
Մասնավորապես, ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում Ադրբեջանի անցկացրած բանաձեւից հետո նույն այդ որակի հարթակներում Հայաստանը ինքնադրսեւորման խնդիր ունի: Այս առնչությամբ էլ արտգործնախարարությունը ժամանակին գործելու փոխարեն նախընտրեց պաշտպանվել, թե բանաձեւը իրավական ուժ չունեցող խորհրդատվական փաստաթուղթ է, մինչդեռ պետք էր նախապես անել հնարավորը ոչ թե մի քանի երկրների ձեռնպահ մնալով գոհանալու, այլ կողմ արտահայտվողներին տարհամոզելու ուղղությամբ:
Չարվեց, ճիշտ այնպես, ինչպես ՀՀ մի շարք ներկայացուցչություններում, դեսպանություններում, հյուպատոսություններում: Եվ քանի որ մարտյան իրադարձություններն ի հայտ բերեցին նաեւ արտգործնախարարության համակարգում կադրային խնդիրներ, ակնհայտ դարձավ, որ աշխատելը տվյալ դեպքում գերադասելի չի եղել չաշխատելուց: Արդյունքներն էլ, ինչպես տեսնում ենք, իրենց սպասել չտվեցին:
Եվս մեկ օրինակ կարելի է բերել ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման բանակցություններում միջնորդական առաքելություն իրականացնող ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի հետ հայաստանյան հարաբերությունների տիրույթից: Մասնավորապես, այսօր Հայաստանի նախագահի երդմնակալության արարողությանը կմասնակցի ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ամերիկացի համանախագահ, ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնականի տեղակալ, ԱՄՆ Հադսոնի ինստիտուտի եվրասիական քաղաքականության հարցերով ծրագրի ղեկավար Զեյնո Բարանի ամուսին Մեթյու Բրայզան:
Եթե հաշվի առնենք միայն վերը նշվածը, արդեն իսկ բավարար է շատախոս, ամեն առիթով չգիտես էլ ինչ տրամաբանությամբ ամերիկյան գնահատականներով ամեն ինչ հեղեղող Բրայզային Մինսկի խմբից դուրս հրավիրելու համար: Իսկ եթե հավելենք, որ ղարաբաղյան հարցում միջնորդ ներկայացվող Բրայզան ինքն իրեն մասնագետ դիվանագետ է որակում կնոջ հետ հարաբերություններում իր աշխատանքի անկախությունը պահելու հարցում այն դեպքում, երբ նույն Զեյնո Բարանը արդեն որերորդ անգամ ադրբեջանամետ դիրքորոշումներով հարցազրույցներ է տալիս, այցելում է սիրելի հարեւաններին ու արժանանում Ալիեւի ընդունելությանը, ապա Հայաստանի արտգործնախարարության լռությունը ուղղակի սխալ է` ինչքան էլ կոմպլեմենտար լինի մեր կեցվածքը:
Ամեն դեպքում, Օսկանյանի հետ թերեւս փակենք նաեւ կոմպլեմենտարության շրջանը... Ու դառնանք ավելի նախաձեռնող, սակայն ո՞ւմ հետ` սա դեռ մնում է խնդիր: Շրջանառվող հավանական թեկնածուական անուններից դժվար է որեւէ մեկի պարագայում արտաքին քաղաքականության հաջողությունների մասին երազելը, թերեւս բացառությամբ Ֆրանսիայում Հայաստանի դեսպան Էդուարդ Նալբանդյանի պարագայի, որ եւս, իր հերթին, ոչ մի երաշխավորված վիճակի հնարավորության մասին մտածելու առիթ չի տալիս:
Genocide Photo Included In Video about Problems of Turkish Women
ANKARA (Noyan Tapan)--A photo of Armenians subjected to deportation during the Armenian Genocide was included in the documentary about problems of the Turkish women. According to the Radical daily newspaper, the documentary was screened at a forum of the union of women of the ruling Justice and Development Party (AKP), where Turkish Prime Mininster Recep Tayyip Erdogan was present. The documentary presented the hardships of Turkish women before the declaration of the Republic of Turkey and their achievements in the years of the Republic. The photographs featuring Armenian Genocide victims were from the famed Armin Wagner collection, one of the most comprehensive photo archives of the Genocide. The photo depicted an Armenian woman holding a child in her arms, with others moving behind. The Vatan daily newspaper called the occurrence a “stunning mistake.” In a related matter, the Turkish ministry of education in 2007 published geography textbooks for high school seniors, in which Mount Ararat was referred to as Mount Ararat, instead of the usual Turkish moniker Agri Dagi. According to the Jahan news agency, the Turkish teachers and scientists union expressed its concern over what it called the minsitry of education's "inexcusable mistake." "This error in geography textbooks approved by the ministry in 2007 is inexcusable because the name %u218Ararat' has become a symbol of the so-called Armenian Genocide today," said Ismail Koncuk, chairman of the teachers' union, adding that such activities of the Turkish ministry of education "contribute to Armenian propaganda".
Armenia Must Begin Resettling Liberated Territories, Says Hovannesian
YEREVAN (Armenpress)-Armenia must begin resettling Artsakh's liberated territories, including the strategic Kashatagh region (Lachin), Armenian Revolutionary Federation Bureau member Vahan Hovannesian said Tuesday during a session of the Armenian National Assembly. Hovannesian, who is a member of Armenia's parliament, said it is time to respond to Azerbaijan's ongoing efforts to invalidate the people of Karabakh's right to self-determination. "Armenia's inner tensions are being used against our people to jeopardize or statehood and the independence of Arstakh," he stressed. "We cannot remain indifferent and must confront these challenges." The strengthening and development of Karabakh and the strategic Kashatagh region between the two Armenian Republics cannot be done by charity alone, he added, pointing to the conclusions of an international conference on the issue held late last month. The conference, devoted to the development of the Karabakh's Kashatagh region, took place from March 28-30 in the town of Berdzor, Kashatagh's regional center. The conclusion of that conference was that Kashatagh and Karabakh are vital to the national security of Armenia and must be given full attention, Hovannesian said. According to him, the National Assembly will approve an interest free credit for Nagorno-Karabakh when it approves next year's budget
Monday, April 07, 2008
ՌՈՒՍԱՍՏԱՆՅԱՆ ԱՐԴԻ ԲԻԶՆԵՍԻ ՆՇԱՆԱՎՈՐ ՀԱՅԵՐԸ
ԽԱՉԱՏՈՒՐ ԴԱԴԱՅԱՆ
2008 թ. ՀՀ նախագահական ընտրությունների քարոզարշավի ընթացքում ապագա նախագահ Սերժ Սարգսյանը բազմիցս հայտարարում էր. «Իմ ծրագրի ողնաշարը համայն հայության ողջ ներուժը հայտնաբերելն ու օգտագործելն է»: Մեր հոդվածաշարը միտված է հայտնաբերելուն՝ ներկայացնել հայության մեկ հատվածի՝ ռազմավարական դաշնակից Ռուսաստանում բնակվողների տնտեսական ներուժը: Ուսումնասիրել ենք Ռուսաստանի 57 բնակավայրերում ապրող 205 անձանց կենսագործունեությունը: Ընդ որում, ընտրել ենք առաջին դեմքերին՝ ընկերությունների, ձեռնարկությունների, ֆիրմաների, կազմակերպությունների ղեկավարներին, բացառությամբ որոշ մարդկանց, որոնք անվանապես զբաղեցնելով նվազ պաշտոններ, այդուհանդերձ արձանագրել են աներկբա հաջողություններ: Ցանկի թվաբանական պարզ համադրումը ի ցույց է դնում հայկականե բիզնես-նախասիրությունների 6 հիմնական խումբ. ա) բանկային եւ ֆինանսավարկային (36 հոգի), բ) շինարարություն (կառուցում, շինանյութերի արտադրություն եւ վաճառք՝ 17 հոգի), գ) նավթային եւ գազային բիզնես (արդյունահանում, վերամշակում եւ վաճառք՝ 14 անձ), դ/տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ (17 հոգի), զ) ապահովագրություն, որը չնայած ներկայացված է ընդամենը 9 անձով, սակայն ֆինանսական հատույցի ցուցանիշով զիջում է միայն առաջին խմբին եւ ե) զանգվածային լրատվամիջոցների ոլորտ (11 հոգի): Մյուսները տնտեսության գրեթե բոլոր ոլորտների ներկայացուցիչներ են:
Հավելենք նաեւ, որ 77 հոգի ծնունդով Հայաստանից է, 17-ը՝ Վրաստանից, 9-ը՝ Ադրբեջանից, մյուսները ծնվել են Ռուսաստանում:
Հոդվածաշարը, բնականաբար, սկսում ենք ամենանշանավոր հայով:
2008 թ. ՀՀ նախագահական ընտրությունների քարոզարշավի ընթացքում ապագա նախագահ Սերժ Սարգսյանը բազմիցս հայտարարում էր. «Իմ ծրագրի ողնաշարը համայն հայության ողջ ներուժը հայտնաբերելն ու օգտագործելն է»: Մեր հոդվածաշարը միտված է հայտնաբերելուն՝ ներկայացնել հայության մեկ հատվածի՝ ռազմավարական դաշնակից Ռուսաստանում բնակվողների տնտեսական ներուժը: Ուսումնասիրել ենք Ռուսաստանի 57 բնակավայրերում ապրող 205 անձանց կենսագործունեությունը: Ընդ որում, ընտրել ենք առաջին դեմքերին՝ ընկերությունների, ձեռնարկությունների, ֆիրմաների, կազմակերպությունների ղեկավարներին, բացառությամբ որոշ մարդկանց, որոնք անվանապես զբաղեցնելով նվազ պաշտոններ, այդուհանդերձ արձանագրել են աներկբա հաջողություններ: Ցանկի թվաբանական պարզ համադրումը ի ցույց է դնում հայկականե բիզնես-նախասիրությունների 6 հիմնական խումբ. ա) բանկային եւ ֆինանսավարկային (36 հոգի), բ) շինարարություն (կառուցում, շինանյութերի արտադրություն եւ վաճառք՝ 17 հոգի), գ) նավթային եւ գազային բիզնես (արդյունահանում, վերամշակում եւ վաճառք՝ 14 անձ), դ/տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ (17 հոգի), զ) ապահովագրություն, որը չնայած ներկայացված է ընդամենը 9 անձով, սակայն ֆինանսական հատույցի ցուցանիշով զիջում է միայն առաջին խմբին եւ ե) զանգվածային լրատվամիջոցների ոլորտ (11 հոգի): Մյուսները տնտեսության գրեթե բոլոր ոլորտների ներկայացուցիչներ են:
Հավելենք նաեւ, որ 77 հոգի ծնունդով Հայաստանից է, 17-ը՝ Վրաստանից, 9-ը՝ Ադրբեջանից, մյուսները ծնվել են Ռուսաստանում:
Հոդվածաշարը, բնականաբար, սկսում ենք ամենանշանավոր հայով:
ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ՀԱՆՃԱՐԸ
Այս տարվա մայիսի 25-ին կբոլորի Ռուսաստանի բիզնես-սերուցքի ներկայացուցիչներից մեկի՝ «Տրոյկա դիալոգ» ներդրումային ընկերությունների խմբի տնօրենների խորհրդի նախագահ Ռուբեն Կարլենի Վարդանյանի 40-ամյակը: Նա ոչ միայն անկախ Ռուսաստանի արդյունք է, այլեւ այդ երկրի նոր տնտեսության հենասյուն-կառուցողներից , եւ նրա մասին ցանկացած լրագրային հրապարակում դատապարտված է լինելու սոսկ մի հպանցիկ, աղոտ ակնարկ:
Էրզրումցի պապ Համո Վարդանյանը 7-ամյա հասակում փրկվել էր ցեղասպանությունից, գաղթել Երեւան ու դարձել պատմագիտության պրոֆեսոր: Ճարտարապետության պրոֆեսոր հայրը երկար տարիներ դասավանդել էր Երեւանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում: Մայրական ճյուղը թիֆլիսյան արմատներ ունի. մեծ պապը լեռնային ճարտարագիտություն էր ուսանել Սորբոնի համալսարանում, պապը իշխան Մելիք-Մինասովն էր, իսկ տատը սերում էր Ղարաբաղից: Եվ ահա իր երակներում հայի հավաքական արյուն կրող Ռուբենը 1985թ. ոսկե մեդալով ավարտեց Երեւանի թիվ 20 միջնակարգ դպրոցն ու, որպես «ազգային կադր», գործուղվեց Մոսկվայի պետհամալսարանի տնտեսագիտության ֆակուլտետ: Ավարտեց 1992-ին, որովհետեւ ստիպված եղավ 2 տարի ծառայել բանակում: Բայց դեռեւս 1991-ին աշխատանքի անցավ «Տրոյկա դիալոգ» ընկերությունում, իսկ մեկ տարի անց դարձավ ֆիրմայի գլխավոր տնօրենը: Ի դեպ, Ռ.Վարդանյանի դիպլոմային աշխատանքը ճանաչվեց լավագույնը շրջանավարտների մեջ, եւ նրան գործուղեցին Իտալիա՝ «Banca CRT»-ում պրակտիկա անցնելու:
«Ես հասկացա, որ հայտնվել եմ միանգամայն այլ երկրում»:
Նոր Ռուսաստան, նոր մարտահրավերներ, նոր հնարավորություններ: Նախկին կայսրության ամենախոշոր բեկորը պետք է հիմնովին վերափոխվեր, դիմակայեր ծանր փորձությունների:
Մինչ 1991 թ. Ռուսաստանում գոյություն չուներ ֆոնդային շուկա, եւ Ռ.Վարդանյանն առաջիններից մեկն էր, որ ձեռնամուխ եղավ դրա ձեւավորմանը: Այսօր, 16 տարի անց, կարելի է փաստել, որ նա ոչ միայն հաջողել է, այլեւ ռուսաստանյան ֆոնդային շուկա հասկացությունը նույնացվում է Ռ. Վարդանյանի անվան հետ: Տնտեսագիտական բարդ եզրաբանությունից, տարաբնույթ բիզնես-ըմբռնումներից խուսափելու համար փորձենք պարզունակ պատկերացում տալ, թե ինչով է զբաղվում Ռ. Վարդանյանը. նա շահութաբերության հենքի վրա կառավարում-տնօրինում է ռուսաստանյան խոշորագույն ընկերությունների ու քաղաքացիների ֆինանսները, ինչպես նաեւ ամերիկյան ներդրումները Ռուսաստանում: Դա անելու համար նա ինքն է անվրեպ որոշում այն ուղղություններն ու ոլորտները, որտեղ նպատակահարմար է ֆինանսական ներդրում կատարել: 2006 թ. «Տրոյկա դիալոգի» դրամաշրջանառությունը կազմեց 160 մլրդ դոլար, իսկ զուտ եկամուտը՝ 200 միլիոն: 2007 թ. ընկերության անմիջական կառավարման ներքո գտնվող միջոցները գերազանցեցին 4,5 մլրդ դոլարը: «Տրոյկա դիալոգի» սեփականատերերն են ավելի քան 70 մենեջերներ, իսկ Ռ.Վարդանյանի փայաբաժինը կազմում է 65%: Հավելենք նաեւ, որ ընկերությունը կառավարում են 10 տնօրեններ, որոնց թվում առաջնակարգ դերակատարություն ունեն նախկին ֆրանսահայ Ժակ Տեր-Մկրտչյանն ու նախկին երեւանցի Գոռ Նահապետյանը:
Բարձր պրոֆեսիոնալիզմի համար «Տրոյկա դիալոգը» նվաճել է շուրջ վեց տասնյակ մրցանակներ, իսկ Ռ. Վարդանյանն անձամբ արժանացել է «Տարվա մարդ» տիտղոսի՝ «Ներդրումայն բանկատեր-2003» անվանակարգում, «Դարին» ազգային մրցանակի՝ «Բիզնես-ռազմավարություն» անվանակարգում (2004 թ.), «Ernst&Young» միջազգային մրցանակի՝ «Ռուսաստանի 2004թ. ձեռնարկատեր» անվանակարգում, «Արիստոս-2006» մրցանակի՝ «Ռուսաստանյան բիզնեսի զարգացման գործում ունեցած առանձնակի վաստակի համար» անվանակարգում: Ի վերջո, նա միակ հայն է, որ վերջին երկու տարում տեղ է գրավում Ռուսաստանի 22 առաջատար ձեռնարկատերերի ցանկում (ամենահեղինակավոր այդ վարկանիշային աղյուսակը գլխավորում է Օ. Դերիպասկան՝ շուրջ 40 մլրդ դոլար անձնական ունեցվածքով):
Դժվար է ասել՝ Ռ. Վարդանյանը ծանոթ է հայոց ազգային կապիտալի բազմադարյա ավանդույթներին, թե՝ ոչ, բայց նա ճիշտ ու ճիշտ կրկնում է նախնյաց ուղին՝ բիզնեսի արդյունքը ծառայեցնելով երկու հիմնական նպատակի՝ կրթական-լուսավորչական եւ բարեգործական:
Ռ. Վարդանայանի համար կրթությունն առաջնային նշանակություն ունի, նա իրավացիորեն համարում է, որ բիզնեսում ետ չմնալու, մրցակցությանը դիմակայելու, բարձր արդյունքների հասնելու համար անհրաժեշտ է տիրապետել ժամանակակից համաշխարհային տնտեսագիտական մտքի նվաճումներին: Դա է պատճառը, որ իր բուռն գործունեությանը զուգընթաց նա անընդհատ կրթություն է ստացել՝ ավարտել է «Մերիլ Լինչի» (Նյու Յորք) զարգացող շուկաների դասընթացները, 2000 թ.՝ «Value Based Managment» եւ «Negotiations Dynamics» ուսումնական ծրագրերը (Ֆոնտենբլո, Ֆրանսիա), 2001 թ.՝ Հարվարդի բիզնես-դպրոցի՝ բարձրագույն ղեկավարության համար նախատեսված «The General Manager Programm» կրթական ծրագիրը: Եվ հենց արտասահմանում կրթություն ստանալու փաստը Ռ. Վարդանյանին դրդեց հանդես գալու նոր նախաձեռնությամբ. գիտակցելով, որ անհրաժեշտ են երկրի տնտեսության առանձնահատկություններին համապատասխանող նոր սերնդի երիտասարդ մասնագետներ, նա դիմեց Ռուսաստանի 13 խոշորագույն ձեռնարկատերերին՝ առաջարկելով հիմնել բիզնես-դպրոց: Եվ ահա 2006 թ. սեպտեմբերի 21-ին մերձմոսկովյան Սկոլկովո վայրում տեղի ունեցավ «Կառավարման մոսկովյան դպրոցի» հիմնարկեքը. զետեղվեցին 14 հիմնադիրների անվանական թափանցիկ հիմնաքարերը, իսկ 15-րդը ստորագրել էր ՌԴ նախագահ Վ. Պուտինը: «Սկոլկովո» բիզնես-դպրոցում, որի նախագահն է Ռ. Վարդանյանը, ուսուցումն արդեն սկսվել է 2007 թ. աշնանից, իսկ առաջին ընդունելությունը կկատարվի այս տարի:
Բացի այդ, բանիմաց կադրեր պատրաստելու համար «Տրոյկա դիալոգը» սերտորեն համագործակցում է Պետական համալսարան-Տնտեսագիտության բարձրագույն դպրոցի հետ եւ աջակցում է «SIFE-Russia» կրթական ծրագրին:
Արդի համաշխարհային բիզնեսի նվաճումներին հաղորդակից դարձնելու համար «Տրոյկա դիալոգը» հրատարակել է օտարերկրյա առաջատար մասնագետների 21 անուն գիրք, որոնցից շատերի ռուսերեն հրատարակությունների առաջաբանները գրել են Ռ.Վարդանյանն ու Ժ.Տեր-Մկրտչյանը:
Մեր ազգակցի ու նրա ընկերության գործունեության մեջ առանձնակի տեղ է գրավում բարեսիրությունը. «Տրոյկա դիալոգում» ստեղծվել է Բարեգործական կոմիտե, որը մշակում է ծրագրեր ու մեկենասությամբ ֆինանսական միջոցներ հատկացնում: Այսպես, ավելի քան 7 տարի ընկերությունն օժանդակում է Մոսկվայի թիվ 11 մանկատանը, ընդ որում՝ ընկերության աշխատակիցներն իրենց անձնական միջոցների հաշվին ամեն տարի կրկնապատկում են հատկացվող գումարի չափը: Բացի այդ, «Տրոյկա դիալոգի» աջակցությամբ 30 առավել տաղանդաշատ երաժիշտ-երեխաներ կատարելագործում են իրենց վարպետությունը, երեխաների համար խաղահրապարակներ են կառուցվել Նիժնի Նովգորոդ եւ Զավոլժիե քաղաքներում եւ այլն, եւ այլն:
Կուզենայինք անդրադառնալ Ռուբեն Վարդանյանի՝ անարդարացիորեն լռության մատնված եւս մեկ նվիրվածությանը՝ հայաստանանպաստ, ազգասիրական գործունեությանը:
Մենք հիմա բացառիկ հնարավորություն ունենք՝ դարեր անց մենք, որպես հայ ազգ, հայկական պետություն կարողենք մտածել մեր ապագայի մասին, ոչ թե օտար լծի տակ մի կերպ ինքնապահպանվելով, այլ իրատեսորեն մտածելով, թե ինչպիսի երկիր ենք ուզում կառուցել: Մենք հաղթել ենք ղարաբաղյան պատերազմում եւ այժմ պետք է սովորենք ապրել հաղթածի, այլ ոչ պարտվածի մտայնությամբ, այդ իսկ պատճառով հիմա մեզ պետք է զարգացման նոր տեսլական:
Ահա այս տեսլականը նախանշելու համար Ռ.Վարդանյանը նախաձեռնեց «Հայաստան-2020» հիմնադրամի ստեղծումը, դարձավ Ազգային մրցակցային խորհրդի եռանդուն անդամ, հիմնովին ուսումնասիրեց Հայասատանի ողջ տնտեսությունը եւ մատնացույց արեց գերակայությունները՝ Սփյուռքի ներուժ, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ, առողջապահություն, զբոսաշրջություն: Սրանք են այն ճյուղերը, որոնք մեր երկրին հնարավորություն կտան ոտք մեկնել աշխարհի առաջատար պետությունների հետ:
Մեր ժողովրդի հազարամյա պատմության ընթացքում մշտապես եղել են դրամատերեր, ովքեր ազգ են պահել՝ եկեղեցի ու դպրոց են կառուցել, գիրք են հրատարակել ու զենքը ձեռքին կռվել: Ռուբեն Վարդանյանն այդ փաղանգից է: Նա XXI դարի նոր հայն է, որը բոլոր հնարավորություններն ունի շարունակելու Հովսեփ Ամիրխանյանի, Հարություն Պեզճյանի, Ալեքսանդր Մանթաշյանցի, Պողոս Նուբարի, Գալուստ Գյուլբենկյանի, Ալեք Մանուկյանի, Քըրք Քըրքորյանի, Արշակ Կարագյոզյանի, Լուիզ Մանուկյան-Սիմոնի, Արա Աբրահամյանի եւ հազարավոր այլ նվիրյալների ավանդույթները եւ մնալու մեր ժողովրդի պատմության մեջ:
Հ.Գ. Ըստ ռուսական հեղինակավոր «Ֆինանս» շաբաթաթերթի, 2007 թ. Ռ.Վարդանյանի անձնական ունեցվածքը կազմել է 1,5 միլիարդ դոլար:
ՆԱՄԱԿ, ՈՐԸ ՄՏՈՐՈՒՄՆԵՐԻ ՏԵՂԻՔ Է ՏԱԼԻՍ
Որովհետեւ «անտիսեմիտիզմի» որոնումներում ակամա խրախուսում է հայատյացությունը
«Ազգի» խմբագրություն են բերել մի նամակ: Ա. Հարությունյան ստորագրությամբ այդ նամակը հասցեագրված էր անձամբ ինձ, ոչ թե խմբագրությանը, ուստի եւ կարելի էր չպատասխանել, եթե հեղինակը չգրեր. «Ի դեմս Ձեզ եւս մեկ մտավորական եկավ լրացնելու ճորտերի բանակը, որը կոչված է ծառայելու ստին ու չարիքին` «ի փառս աթոռի»:
Ինչպե՞ս եմ ծառայել ստին ու կեղծիքին: Այդ հարցին պրն Հարությունյանը պատասխանում է. «Ուշադրությամբ ընթերցեցի մարտի 27-ին «Հայոց աշխարհում» տպագրված հարցազրույցը Ձեզ հետ: Ձեզ ուղղված «Ժառանգություն» կուսակցության կողմից Տեր-Պետրոսյանին պաշտպանելը, Ձեր կարծիքով, կապ ունի՞ արտաքին ինչ-ինչ ազդեցությունների հետ հարցին Դուք պատասխանում եք. «Ժառանգություն բառը անգլերեն «heritage» է, իսկ այդ անվամբ բոլոր կառույցները` ԱՄՆ-ում թե Եվրոպայում, առհասարակ, հրեական կառույցներ են»:
Եթե հրեական կառույցների հետ «heritage» հիմնադրամների առնչության մասին արտահայտվելը ստին եւ չարիքին ծառայել է, ապա ծառայում է նաեւ նամակի հեղինակը, որովհետեւ ինձ քննադատելիս ակամա ընդունում է այդ փաստը, գրելով. «Նույն տրամաբանությամբ կարելի է հետեւություն կատարել, որ Հայաստանի hանրապետական կուսակցությունը, Ժողովրդական կուսակցությունը... եւ այլն Մ. Նահանգներում, Ֆրանսիայում, Կանադայում եւ աշխարհի բազմաթիվ այլ երկրների նույն անունը կրող կուսակցությունների գործակալներ են, որոնց մեջ հրեաները քիչ թիվ չեն կազմում»:
Հատկանշական է, որ հեղինակն անձամբ ընդունելով հանդերձ աշխարհի բազմաթիվ երկրներում նույն անունը կրող կուսակցությունների մեջ ոչ քիչ թվով հրեաների առկայությունը, ինձ է մեղադրում. «Ի դեպ, ասեմ, որ ամենեւին չեմ ընդունում Ձեր անտիսեմիտիզմը»: Մինչդեռ ես հարցազրույցում ընդամենը արձանագրել եմ «heritage»-ի կապը հրեական կառույցների հետ, առանց մյուս կուսակցություններին` առավել եւս, նամակագրի վկայությամբ, նրանց կազմում ընդգրկված հրեաներին անդրադառնալու: Համենայն դեպս չեմ կարող ընդունել Հայաստանի եւ հայերի նկատմամբ ինչպես Իսրայելի, այնպես էլ ԱՄՆ-ի հրեական որոշ կառույցների բացասական դիրքորոշումը: Չեմ ընդունում նաեւ, անկախ էթնիկ ծագումից, հայի ազգանուն կրող եւ Հայաստանում թուրք-ադրբեջանական քարոզչություն ծավալող, առավել եւս ապրիլի 24-ին միմյանց «ր չպվՏՓՌՊՏՎ» արտահայտությամբ շնորհավորող թափթփուկների հայատյացությունը, որքան էլ դա, ի տարբերություն «անտիսեմիտիզմի», չդատապարտվի:
Ի դեպ, Մեծ եղեռնի 1,5 միլիոն զոհերի հիշատակը լկտիաբար անարգող այս թափթփուկները եւս Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին են պաշտպանում, իսկ վերջինի խոսափողը դարձած «Հայկական ժամանակի» պես թերթեր Հոլոքոսթի բացառիկությունն ապահովելու առաջադրանքով ողջամտորեն շրջանցում կամ հեգնանքով են նշում ապրիլի 24-ի մասին: Այս թափթփուկներին ոչ ոք չի դատապարտում, ընդհակառակը, խրախուսում են, որովհետեւ հայատյացությունը «անտիսեմիտիզմի» կատեգորիա չէ:
Պրն Հարությունյանը քննադատելուց զատ հարցնում է. «Երբ Դուք աշխատում էիք Րաֆֆի Հովհաննիսյանի Ռազմավարական եւ ազգային հետազոտությունների հայկական կենտրոնում, արդյոք Ձեր ստացած աշխատավարձը հրեական կառույցներից եկող գումարնե՞ր էին եւ եթե այդպես էր, ապա ինչո՞ւ այն ժամանակ այդ հարցը Ձեզ չէր մտահոգում»: Չէր էլ կարող մտահոգել, որովհետեւ ես կենտրոնում ընդմիջումներով աշխատել եմ 1994-ից մինչեւ 1997-ի փետրվարը, հարցազրույցում կենտրոնի անունը չեմ տվել, իսկ «Ժառանգություն» կուսակցությունը ստեղծվել է 2002-ին: Կենտրոնի անունը տալիս է նամակագիրը եւ հրեական կառույցների հետ կապն ակամա վերագրում է նաեւ Րաֆֆի Հովհաննիսյանի կենտրոնին:
Ինչ վերաբերում է Տեր-Պետրոսյանի թեկնածությունը պաշտպանելու որոշման ընդունմանը Րաֆֆի Հովհաննիսյանի ԱՄՆ-ից վերադառնալուց անմիջապես հետո, որի համար պրն Հարությունյանն ինձ մեղադրում է «միտումնավոր ապատեղեկատվության» մեջ, եթե «Ժառանգություն» կուսակցության ղեկավարը ԱՄՆ-ում չի եղել, թեեւ քիչ հավանական է թվում, ԱՄՆ-ի հրեական կառույցների ձեռքերը երկար են, դրանք կհասնեն ե՛ւ Ստրասբուրգ, ե՛ւ Երեւան: Համենայն դեպս Տեր-Պետրոսյանին պաշտպանելու որոշումը ուշ երեկոյան ընդունելու մասին, կարծեմ փետրվարի 13-ին, հեռուստաէկրանից հայտարարել են «Ժառանգություն» կուսակցության պատգամավորները:
Նամակագիրն ինձ մեղադրում է նաեւ Թուրքիայի նախագահի պաշտոնում ընտրվելու առնչությամբ Աբդուլլահ Գյուլին նամակով շնորհավորելու, առավել եւս այդ նամակում Հայոց ցեղասպանությունը «Great Armenian Dispossession» բառակապակցությամբ նենգափոխելու պատճառով Րաֆֆի Հովհաննիսյանին քննադատելու համար: Ավելին, նամակում հեղինակը բացատրում է, թե «հայերի մեծ ունեզրկումը» պարունակում է ոչ միայն «ցեղի ֆիզիկական ոչնչացման, կյանքից զրկելու, այլեւ մարդկանց հողից, հայրենիքից, մշակույթից, ազատությունից, արժանապատվությունից զրկելու իմաստներ»:
Նշենք, որ «հայրենազրկումը» «dispossession» բառի բառարանային 4-րդ իմաստն է, ընդ որում այդ իմաստը նշված բառին տալիս է համապատասխան ենթատեքստը միայն: Այնուամենայնիվ ՄԱԿ-ի «Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխելու եւ դրա համար պատժելու» կոնվենցիան կատարված «dispossession»-ի համար ոչ մի պատիժ չի սահմանում, որովհետեւ զանգվածային տեղահանությունն անգամ ցեղասպանություն համարող միջազգային այս փաստաթուղթը նույնիսկ հարկ չի համարում մարդկության դեմ կատարված հանցագործությունների մեջ հիշատակել նշված բառից բխող գործունեությունը: Եթե Հայոց ցեղասպանությունը ՄԱԿ-ի ցեղասպանության կոնվենցիայում չհիշատակվող «dispossession» բառով փոխարինելը նենգափոխություն չէ, ապա դա ինչպե՞ս անվանել:
Հետեւաբար «ստին եւ չարիքին ծառայելու կոչված ճորտերի բանակը» լրացնում են նրանք, ովքեր «ի փառս հայատյացության», պաշտպանում եւ տուրք են տալիս հայատյաց տականքներին: Ի դեպ, որքան էլ Րաֆֆի Հովհաննիսյանը, լինելով 1991-ին ՀՀ արտգործնախարար, առնչվում էր աշխարհի տարբեր երկրների ղեկավարների եւ քաղաքական գործիչների հետ, այնուամենայնիվ, Թուրքիայի նախագահի պաշտոնում Աբդուլլահ Գյուլի թեկնածությունն առաջադրած «Արդարություն եւ բարգավաճում» կուսակցությունը հիմնադրվել է 2001-ի օգոստոսին: Հետեւաբար Գյուլին հղած նրա շնորհավորական նամակը չէր կարող բխել անձնական ծանոթությունից:
ՀԱԿՈԲ ՉԱՔՐՅԱՆ
«Ազգի» խմբագրություն են բերել մի նամակ: Ա. Հարությունյան ստորագրությամբ այդ նամակը հասցեագրված էր անձամբ ինձ, ոչ թե խմբագրությանը, ուստի եւ կարելի էր չպատասխանել, եթե հեղինակը չգրեր. «Ի դեմս Ձեզ եւս մեկ մտավորական եկավ լրացնելու ճորտերի բանակը, որը կոչված է ծառայելու ստին ու չարիքին` «ի փառս աթոռի»:
Ինչպե՞ս եմ ծառայել ստին ու կեղծիքին: Այդ հարցին պրն Հարությունյանը պատասխանում է. «Ուշադրությամբ ընթերցեցի մարտի 27-ին «Հայոց աշխարհում» տպագրված հարցազրույցը Ձեզ հետ: Ձեզ ուղղված «Ժառանգություն» կուսակցության կողմից Տեր-Պետրոսյանին պաշտպանելը, Ձեր կարծիքով, կապ ունի՞ արտաքին ինչ-ինչ ազդեցությունների հետ հարցին Դուք պատասխանում եք. «Ժառանգություն բառը անգլերեն «heritage» է, իսկ այդ անվամբ բոլոր կառույցները` ԱՄՆ-ում թե Եվրոպայում, առհասարակ, հրեական կառույցներ են»:
Եթե հրեական կառույցների հետ «heritage» հիմնադրամների առնչության մասին արտահայտվելը ստին եւ չարիքին ծառայել է, ապա ծառայում է նաեւ նամակի հեղինակը, որովհետեւ ինձ քննադատելիս ակամա ընդունում է այդ փաստը, գրելով. «Նույն տրամաբանությամբ կարելի է հետեւություն կատարել, որ Հայաստանի hանրապետական կուսակցությունը, Ժողովրդական կուսակցությունը... եւ այլն Մ. Նահանգներում, Ֆրանսիայում, Կանադայում եւ աշխարհի բազմաթիվ այլ երկրների նույն անունը կրող կուսակցությունների գործակալներ են, որոնց մեջ հրեաները քիչ թիվ չեն կազմում»:
Հատկանշական է, որ հեղինակն անձամբ ընդունելով հանդերձ աշխարհի բազմաթիվ երկրներում նույն անունը կրող կուսակցությունների մեջ ոչ քիչ թվով հրեաների առկայությունը, ինձ է մեղադրում. «Ի դեպ, ասեմ, որ ամենեւին չեմ ընդունում Ձեր անտիսեմիտիզմը»: Մինչդեռ ես հարցազրույցում ընդամենը արձանագրել եմ «heritage»-ի կապը հրեական կառույցների հետ, առանց մյուս կուսակցություններին` առավել եւս, նամակագրի վկայությամբ, նրանց կազմում ընդգրկված հրեաներին անդրադառնալու: Համենայն դեպս չեմ կարող ընդունել Հայաստանի եւ հայերի նկատմամբ ինչպես Իսրայելի, այնպես էլ ԱՄՆ-ի հրեական որոշ կառույցների բացասական դիրքորոշումը: Չեմ ընդունում նաեւ, անկախ էթնիկ ծագումից, հայի ազգանուն կրող եւ Հայաստանում թուրք-ադրբեջանական քարոզչություն ծավալող, առավել եւս ապրիլի 24-ին միմյանց «ր չպվՏՓՌՊՏՎ» արտահայտությամբ շնորհավորող թափթփուկների հայատյացությունը, որքան էլ դա, ի տարբերություն «անտիսեմիտիզմի», չդատապարտվի:
Ի դեպ, Մեծ եղեռնի 1,5 միլիոն զոհերի հիշատակը լկտիաբար անարգող այս թափթփուկները եւս Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին են պաշտպանում, իսկ վերջինի խոսափողը դարձած «Հայկական ժամանակի» պես թերթեր Հոլոքոսթի բացառիկությունն ապահովելու առաջադրանքով ողջամտորեն շրջանցում կամ հեգնանքով են նշում ապրիլի 24-ի մասին: Այս թափթփուկներին ոչ ոք չի դատապարտում, ընդհակառակը, խրախուսում են, որովհետեւ հայատյացությունը «անտիսեմիտիզմի» կատեգորիա չէ:
Պրն Հարությունյանը քննադատելուց զատ հարցնում է. «Երբ Դուք աշխատում էիք Րաֆֆի Հովհաննիսյանի Ռազմավարական եւ ազգային հետազոտությունների հայկական կենտրոնում, արդյոք Ձեր ստացած աշխատավարձը հրեական կառույցներից եկող գումարնե՞ր էին եւ եթե այդպես էր, ապա ինչո՞ւ այն ժամանակ այդ հարցը Ձեզ չէր մտահոգում»: Չէր էլ կարող մտահոգել, որովհետեւ ես կենտրոնում ընդմիջումներով աշխատել եմ 1994-ից մինչեւ 1997-ի փետրվարը, հարցազրույցում կենտրոնի անունը չեմ տվել, իսկ «Ժառանգություն» կուսակցությունը ստեղծվել է 2002-ին: Կենտրոնի անունը տալիս է նամակագիրը եւ հրեական կառույցների հետ կապն ակամա վերագրում է նաեւ Րաֆֆի Հովհաննիսյանի կենտրոնին:
Ինչ վերաբերում է Տեր-Պետրոսյանի թեկնածությունը պաշտպանելու որոշման ընդունմանը Րաֆֆի Հովհաննիսյանի ԱՄՆ-ից վերադառնալուց անմիջապես հետո, որի համար պրն Հարությունյանն ինձ մեղադրում է «միտումնավոր ապատեղեկատվության» մեջ, եթե «Ժառանգություն» կուսակցության ղեկավարը ԱՄՆ-ում չի եղել, թեեւ քիչ հավանական է թվում, ԱՄՆ-ի հրեական կառույցների ձեռքերը երկար են, դրանք կհասնեն ե՛ւ Ստրասբուրգ, ե՛ւ Երեւան: Համենայն դեպս Տեր-Պետրոսյանին պաշտպանելու որոշումը ուշ երեկոյան ընդունելու մասին, կարծեմ փետրվարի 13-ին, հեռուստաէկրանից հայտարարել են «Ժառանգություն» կուսակցության պատգամավորները:
Նամակագիրն ինձ մեղադրում է նաեւ Թուրքիայի նախագահի պաշտոնում ընտրվելու առնչությամբ Աբդուլլահ Գյուլին նամակով շնորհավորելու, առավել եւս այդ նամակում Հայոց ցեղասպանությունը «Great Armenian Dispossession» բառակապակցությամբ նենգափոխելու պատճառով Րաֆֆի Հովհաննիսյանին քննադատելու համար: Ավելին, նամակում հեղինակը բացատրում է, թե «հայերի մեծ ունեզրկումը» պարունակում է ոչ միայն «ցեղի ֆիզիկական ոչնչացման, կյանքից զրկելու, այլեւ մարդկանց հողից, հայրենիքից, մշակույթից, ազատությունից, արժանապատվությունից զրկելու իմաստներ»:
Նշենք, որ «հայրենազրկումը» «dispossession» բառի բառարանային 4-րդ իմաստն է, ընդ որում այդ իմաստը նշված բառին տալիս է համապատասխան ենթատեքստը միայն: Այնուամենայնիվ ՄԱԿ-ի «Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխելու եւ դրա համար պատժելու» կոնվենցիան կատարված «dispossession»-ի համար ոչ մի պատիժ չի սահմանում, որովհետեւ զանգվածային տեղահանությունն անգամ ցեղասպանություն համարող միջազգային այս փաստաթուղթը նույնիսկ հարկ չի համարում մարդկության դեմ կատարված հանցագործությունների մեջ հիշատակել նշված բառից բխող գործունեությունը: Եթե Հայոց ցեղասպանությունը ՄԱԿ-ի ցեղասպանության կոնվենցիայում չհիշատակվող «dispossession» բառով փոխարինելը նենգափոխություն չէ, ապա դա ինչպե՞ս անվանել:
Հետեւաբար «ստին եւ չարիքին ծառայելու կոչված ճորտերի բանակը» լրացնում են նրանք, ովքեր «ի փառս հայատյացության», պաշտպանում եւ տուրք են տալիս հայատյաց տականքներին: Ի դեպ, որքան էլ Րաֆֆի Հովհաննիսյանը, լինելով 1991-ին ՀՀ արտգործնախարար, առնչվում էր աշխարհի տարբեր երկրների ղեկավարների եւ քաղաքական գործիչների հետ, այնուամենայնիվ, Թուրքիայի նախագահի պաշտոնում Աբդուլլահ Գյուլի թեկնածությունն առաջադրած «Արդարություն եւ բարգավաճում» կուսակցությունը հիմնադրվել է 2001-ի օգոստոսին: Հետեւաբար Գյուլին հղած նրա շնորհավորական նամակը չէր կարող բխել անձնական ծանոթությունից:
ՀԱԿՈԲ ՉԱՔՐՅԱՆ
ՌՈԲԵՐՏ ՔՈՉԱՐՅԱՆ. «ՍԿԶԲՈՒՆՔԱՅԻՆ ՀԱՐՑԵՐՈՒՄ ԽՈՍՔ ԱՆԳԱՄ ՉԻ ԿԱՐՈՂ ԼԻՆԵԼ ԶԻՋՈՒՄՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ»
ԱՐԱ ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ
«Արդշինինվեստբանկի» նոր գլխամասային գրասենյակի բացմանը նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը պատասխանեց Հայաստանի արտաքին եւ ներքին քաղաքականության վերաբերյալ տրված հարցերին:
Պատասխանելով Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման վերաբերյալ Ադրբեջանի արտգործնախարարի վերջին հայտարարությանն առնչվող հարցին, Ռոբերտ Քոչարյանը նշեց, որ Ադրբեջանը վերջին ժամանակներում սկսեց օգտագործել Հայաստանի ներքաղաքական իրավիճակը՝ ազդելու համար ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման բանակցությունների վրա: Սա, ըստ նախագահի, պետք է ստիպի Հայաստանին պատասխանել դիրքորոշման խստացման ձեւով, եւ սկզբունքային հարցերում ու մոտեցումներում, բնականաբար, խոսք անգամ չի կարող լինել զիջումների մասին: Ադրբեջանը փորձելու է օգտագործել այդ վիճակը, եւ պետք է գիտակցել, որ Հայաստանի կայունությունն ու տնտեսական զարգացումը լավագույն երաշխիքն են Լեռնային Ղարաբաղի հարցում ամուր դիրքեր ունենալու համար:
Միաժամանակ, Ռոբերտ Քոչարյանը նշեց, որ չի բացառում Հայաստանի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ճանաչումը եւ, որ Հայաստանի իշխանությունները այդ քայլին կարող են գնալ ամեն պահի: Հայաստանի նախագահն ընդգծեց, որ Ադրբեջանի կեցվածքը եւ վերջին քայլերը ստիպում են հայկական կողմին ավելի վճռական լինել: Այն հարցին, թե Հայաստանի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ճանաչումը չի՞ բերի բանակցությունների դադարեցմանն ու պատերազմի վերսկսմանը, Ռոբերտ Քոչարյանը պատասխանեց, որ 10 տարվա ընթացքում երկու նման իրավիճակներ եղել են, եւ եթե ինքը կտրուկ դրսեւորում չցուցաբերեր, բանակցությունները կարող էին Հայաստանի համար անցանկալի զարգացում ունենալ: Սակայն, եթե անգամ իրադարձություններն այդ ընթացքն ունենան, ապա, նախագահի կարծիքով, չպետք է վախենանք դրանից եւ գնանք ինչ-որ զիջումների:
«Քրեորեն պատժելի արարք կատարողները պետք է պատժվեն օրենքով»
Մարտի 1-ի իրադարձությունների առնչությամբ տրված հարցին Ռոբերտ Քոչարյանը պատասխանեց, որ այսօր արդեն ակնհայտ է, որ անկարգությունները կազմակերպված բնույթ են կրել, եւ այդ ամբողջն արդեն վերականգնված է ժամ առ ժամ, րոպե առ րոպե: Այն մարդիկ, ովքեր այսօր փորձում են շահարկել քաղբանտարկյալների թեման, ըստ նախագահի, խոր հիասթափություն են ապրելու, երբ քննչական խմբի կողմից դատարան ուղարկված նյութերին ծանոթանան, տեսնելով, թե ում են նրանք պաշտպանել եւ ինչ հանցագործություններ կատարած մարդիկ են դրանք:
Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի հետ երկխոսության կոչերի առնչությամբ տրված հարցին երկրի նախագահը պատասխանեց, որ չի կարծում, թե այդ կոչերն իրեն են ուղղված եւ որ քրեորեն պատժելի արարք կատարողները պետք է պատժվեն օրենքով: Սակայն նա չբացառեց, որ հաջորդ նախագահն ու հաջորդ կառավարությունը կարող են «ինչ-ինչ պատճառներով քննարկել այդ երկխոսությունը»:
Նախագահը անընդունելի է համարում նոր խորհրդարանական ընտրություններ անցկացնելու առաջարկն, ասելով, որ դրա անհրաժեշտությունը լինում է, երբ խորհրդարանը չի աշխատում: Պաշտպանության փոխնախարար Մանվել Գրիգորյանի ազատման պատճառների մասին խոսելով, Ռոբերտ Քոչարյանն ասաց, որ դա պետք է դիտարկել իրադարձությունների ընդհանուր կոնտեքստի մեջ: Նա հայտնեց, որ փոխնախարարն ազատվել է արձակուրդից վերադառնալուց հետո:
Ժողովրդի տարբեր հատվածների միջեւ ատելության սերմանումը քրեորեն պատժելի արարք համարելու իր առաջարկը Ռոբերտ Քոչարյանը հետեւողականորեն պաշտպանելու է եւ փորձելու է, որ խորհրդարանական քաղաքական ուժերի եւ գործիչների կողմից այն ներկայացվի: Նա հարց բարձրացրեց, թե ինչո՞ւ ազգային փոքրամասնությունների իրավունքները պետք է պաշտպանվեն, ռասայական խտրականությունը համարվի քրեորեն դատապարտելի, իսկ ատելության սերմանումը հայ ժողովրդի տարբեր հատվածների միջեւ՝ ոչ:
Հայաստանի տնտեսությունը ի՞նչ վիճակում է Ռոբերտ Քոչարյանը փոխանցում իր հաջորդին հարցին վերջինս պատասխանեց, որ նկատի ունենալով անցած տարվա ցուցանիշները` կայուն զարգացման վիճակում: Այս տարվա մարտին որոշ անկում է արձանագրվել միայն առեւտրի ծավալների հետ կապված, ինչը կապված է ներքաղաքական իրավիճակի հետ: «Սակայն ակնհայտ է, որ այս ամենը հաղթահարվում է, եւ ես կասկած չունեմ, որ մենք այս տարին եւս շատ լուրջ ցուցանիշներով փակելու հնարավորություն ունենք», ասաց նախագահը, ավելացնելով, որ խորքային առումով մոտակա ժամանակներս Հայաստանի համար որեւէ խնդիր ինքը չի տեսնում:
Որոշե՞լ է, թե ինչով է զբաղվելու Ռոբերտ Քոչարյանը ապրիլի 9-ից հետո՝ «Ազատություն» ռադիոկայանի թղթակցի տված հարցին նախագահը հրաժարվեց պատասխանելուց, ասելով, որ ինքն «առավել եւս չի ցանկանում պատասխանել «Ազատություն» ռադիոկայանի հարցին», քանի որ վերջինս տանում է Հայաստանի պետականության քայքայման քարոզչություն:
«Արդշինինվեստբանկի» նոր գլխամասային գրասենյակի բացմանը նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը պատասխանեց Հայաստանի արտաքին եւ ներքին քաղաքականության վերաբերյալ տրված հարցերին:
Պատասխանելով Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման վերաբերյալ Ադրբեջանի արտգործնախարարի վերջին հայտարարությանն առնչվող հարցին, Ռոբերտ Քոչարյանը նշեց, որ Ադրբեջանը վերջին ժամանակներում սկսեց օգտագործել Հայաստանի ներքաղաքական իրավիճակը՝ ազդելու համար ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման բանակցությունների վրա: Սա, ըստ նախագահի, պետք է ստիպի Հայաստանին պատասխանել դիրքորոշման խստացման ձեւով, եւ սկզբունքային հարցերում ու մոտեցումներում, բնականաբար, խոսք անգամ չի կարող լինել զիջումների մասին: Ադրբեջանը փորձելու է օգտագործել այդ վիճակը, եւ պետք է գիտակցել, որ Հայաստանի կայունությունն ու տնտեսական զարգացումը լավագույն երաշխիքն են Լեռնային Ղարաբաղի հարցում ամուր դիրքեր ունենալու համար:
Միաժամանակ, Ռոբերտ Քոչարյանը նշեց, որ չի բացառում Հայաստանի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ճանաչումը եւ, որ Հայաստանի իշխանությունները այդ քայլին կարող են գնալ ամեն պահի: Հայաստանի նախագահն ընդգծեց, որ Ադրբեջանի կեցվածքը եւ վերջին քայլերը ստիպում են հայկական կողմին ավելի վճռական լինել: Այն հարցին, թե Հայաստանի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ճանաչումը չի՞ բերի բանակցությունների դադարեցմանն ու պատերազմի վերսկսմանը, Ռոբերտ Քոչարյանը պատասխանեց, որ 10 տարվա ընթացքում երկու նման իրավիճակներ եղել են, եւ եթե ինքը կտրուկ դրսեւորում չցուցաբերեր, բանակցությունները կարող էին Հայաստանի համար անցանկալի զարգացում ունենալ: Սակայն, եթե անգամ իրադարձություններն այդ ընթացքն ունենան, ապա, նախագահի կարծիքով, չպետք է վախենանք դրանից եւ գնանք ինչ-որ զիջումների:
«Քրեորեն պատժելի արարք կատարողները պետք է պատժվեն օրենքով»
Մարտի 1-ի իրադարձությունների առնչությամբ տրված հարցին Ռոբերտ Քոչարյանը պատասխանեց, որ այսօր արդեն ակնհայտ է, որ անկարգությունները կազմակերպված բնույթ են կրել, եւ այդ ամբողջն արդեն վերականգնված է ժամ առ ժամ, րոպե առ րոպե: Այն մարդիկ, ովքեր այսօր փորձում են շահարկել քաղբանտարկյալների թեման, ըստ նախագահի, խոր հիասթափություն են ապրելու, երբ քննչական խմբի կողմից դատարան ուղարկված նյութերին ծանոթանան, տեսնելով, թե ում են նրանք պաշտպանել եւ ինչ հանցագործություններ կատարած մարդիկ են դրանք:
Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի հետ երկխոսության կոչերի առնչությամբ տրված հարցին երկրի նախագահը պատասխանեց, որ չի կարծում, թե այդ կոչերն իրեն են ուղղված եւ որ քրեորեն պատժելի արարք կատարողները պետք է պատժվեն օրենքով: Սակայն նա չբացառեց, որ հաջորդ նախագահն ու հաջորդ կառավարությունը կարող են «ինչ-ինչ պատճառներով քննարկել այդ երկխոսությունը»:
Նախագահը անընդունելի է համարում նոր խորհրդարանական ընտրություններ անցկացնելու առաջարկն, ասելով, որ դրա անհրաժեշտությունը լինում է, երբ խորհրդարանը չի աշխատում: Պաշտպանության փոխնախարար Մանվել Գրիգորյանի ազատման պատճառների մասին խոսելով, Ռոբերտ Քոչարյանն ասաց, որ դա պետք է դիտարկել իրադարձությունների ընդհանուր կոնտեքստի մեջ: Նա հայտնեց, որ փոխնախարարն ազատվել է արձակուրդից վերադառնալուց հետո:
Ժողովրդի տարբեր հատվածների միջեւ ատելության սերմանումը քրեորեն պատժելի արարք համարելու իր առաջարկը Ռոբերտ Քոչարյանը հետեւողականորեն պաշտպանելու է եւ փորձելու է, որ խորհրդարանական քաղաքական ուժերի եւ գործիչների կողմից այն ներկայացվի: Նա հարց բարձրացրեց, թե ինչո՞ւ ազգային փոքրամասնությունների իրավունքները պետք է պաշտպանվեն, ռասայական խտրականությունը համարվի քրեորեն դատապարտելի, իսկ ատելության սերմանումը հայ ժողովրդի տարբեր հատվածների միջեւ՝ ոչ:
Հայաստանի տնտեսությունը ի՞նչ վիճակում է Ռոբերտ Քոչարյանը փոխանցում իր հաջորդին հարցին վերջինս պատասխանեց, որ նկատի ունենալով անցած տարվա ցուցանիշները` կայուն զարգացման վիճակում: Այս տարվա մարտին որոշ անկում է արձանագրվել միայն առեւտրի ծավալների հետ կապված, ինչը կապված է ներքաղաքական իրավիճակի հետ: «Սակայն ակնհայտ է, որ այս ամենը հաղթահարվում է, եւ ես կասկած չունեմ, որ մենք այս տարին եւս շատ լուրջ ցուցանիշներով փակելու հնարավորություն ունենք», ասաց նախագահը, ավելացնելով, որ խորքային առումով մոտակա ժամանակներս Հայաստանի համար որեւէ խնդիր ինքը չի տեսնում:
Որոշե՞լ է, թե ինչով է զբաղվելու Ռոբերտ Քոչարյանը ապրիլի 9-ից հետո՝ «Ազատություն» ռադիոկայանի թղթակցի տված հարցին նախագահը հրաժարվեց պատասխանելուց, ասելով, որ ինքն «առավել եւս չի ցանկանում պատասխանել «Ազատություն» ռադիոկայանի հարցին», քանի որ վերջինս տանում է Հայաստանի պետականության քայքայման քարոզչություն:
ԱՄԵՐԻԿԱՅՈՒՄ ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԹԱՆԳԱՐԱՆԻ ԿԱՌՈՒՑՈՒՄԸ ՀԱՎԱՆՈՒԹՅԱՆ ԱՐԺԱՆԱՑԱՎ
Մարտի 27-ին տեղի ունեցած հրապարակային լսումների ժամանակ Մ. Նահանգների «Պատմական հուշարձանների պահպանման վարչությունը» (ՊՀՊՎ), որի պարտականությունների մեջ են մտնում Կոլումբիայի օկրուգի պատմական, մշակութային եւ գեղագիտական արժեք ներկայացնող կառույցների պահպանումն ու հետագա ճակատագիրը, միաձայն հավանություն է տվել Վաշինգտոնում նախատեսված Հայոց ցեղասպանության թանգարանի կառուցման նախագծին, տեղեկացնում է այդ առթիվ խմբագրությանը հասցեագրված հաղորդագրությունը:
Thursday, April 03, 2008
ՀԱՄԲԵՐԵԼ ՉԵՆ ԿԱՐՈՂ՝ ՊԱՅՔԱՐԸ ՍԱՌՈՒՄ Է
Մեզ հայտնի չէ՝ աշխարհում կա՞ մի երկիր, ուր սպանություններով զուգորդված զանգվածային անկարգություններից հետո կազմակերպիչներին, հրահրողներին ու կատարողներին ձերբակալելու հենց հաջորդ օրվանից վայնասուն բարձրացնեն՝ պահանջելով անհապաղ ազատ արձակել դրանց
Թեպետ հարցնում ենք, բայց վստահ ենք, որ չկա։ Բացի Հայաստանից, աշխարհի որեւէ կետում նման «հումանիստական» ճիչեր չեն լսվում։ Ոչ էլ զանգվածային անկարգությունների հեղինակներին անմիջապես օծում «քաղբանտարկյալի» տիտղոսով, ինչը միայն մեր երկրում է հնարավոր տեսնել։
Ինչո՞ւ եւ ինչպե՞ս անհապաղ ազատ արձակել ձերբակալվածներին։ Այն էլ մեկուսարանում լուսացրած հենց առաջին գիշերվանից հետո։ Իսկ կներեք, ովքե՞ր պետք է զբաղեցնեն «քաղբանտարկյալներ» Ալիկ Արզումանյանի, Արարատ Զուրաբյանի, Մյասնիկ Մալխասյանի, Կարապետ Ռուբինյանի, Սուրենյանցի, Մակեյանի, մյուսների տեղերը։ Չլինի՞ այն մարդիկ, ովքեր հրաժարվել էին մարտի 1-ին «ինքնաբուխ» հավաքվել Ֆրանսիայի դեսպանատան մոտ։ Կամ գուցե նրա՞նք, ովքեր իրենց պատշգամբներից են սարսափահար հետեւել ազատագրիչների վայրագ գործողություններին։
Ապշելու բան է լսել Քրեական օրենսգրքի տարբեր հոդվածներ շալակած «քաղբանտարկյալներին» անհապաղ շղթայազերծ անելու կոչերը։ Գուցե նման կոչերի հեղինակների համար, օրինակ, Քրեական օրենսգրքի 300-րդ հոդվածն ընդամենը թեթեւ զանցա՞նք է նշանակում։ Ասենք, խեղճ «քաղբանտարկյալների» կատարած արարքը ո՞րն էր՝ ընդամենը ծառի թուփ են տրորել։
Կալանված հեղափոխականների ճակատագիրը ողբացողներին վատ չէր լինի մեկ անգամ էլ հիշեցնել 300-րդ հոդվածում ներկայացված հանցագործությունը՝ Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրության խախտմամբ պետական իշխանությունը բռնությամբ զավթելուն կամ այն բռնությամբ պահելուն, ինչպես նաեւ սահմանադրական կարգը բռնությամբ տապալելուն ուղղված գործողությունները։
Վատ չէր լինի նաեւ ազատարարների նկատմամբ նախանձելի գուրգուրանք ու սրտացավություն ցուցաբերողներին հիշեցնել նրանց առաջադրված հաջորդ մեղադրանքը՝ զանգվածային անկարգություններ կազմակերպելը, անմիջականորեն կատարելը (Քր.օր.-ի 225-րդ հոդված)։ Եւ սա դեռ ամբողջը չէ առաջադրված տարբեր մեղադրանքների պատկառելի փաթեթից։
Ինչեւէ, զարմանալի չէ, որ եվրակառույցների կողմից իրենց նկատմամբ դրսեւորած հոգատար վերաբերմունքից ոգեւորված 28 «քաղբանտարկյալներ» սպառնալից հայտարարություններով հանդես եկան։ Երեկ նրանցից 20-ը առայժմ մեկօրյա նախազգուշական հացադուլով սպառնաց (իսկ ապրիլի 9-ից հետո՝ անժամկետ)։ Իսկ 8-ը հայտարարեց անժամկետ հացադուլ անելու մասին։ Հացադուլավոր երկու խմբերն իրենց առաջ քաշած պահանջներով գրեթե նույնությամբ կրկնում են ԵՄ նախագահության եւ Ագոյի խմբի առաջարկությունները։
Գուցե իսկապես լուծարե՞նք ոստիկանությունն ու դատախազությունը։ Հրավիրենք անկախ միջազգային հետաքննություն իրականացնողներին, որոնք մի կողմից՝ կքննեն «մարտի 1-ի» գործը, մյուս կողմից էլ կլսեն նույն գործով անցնող, սակայն ազատության մեջ հայտնված «քաղբանտարկյալների» կոչերը հրապարակում՝ «Պայքար, պայքար մինչեւ վերջ», «Հողը փախչում է վարչախմբի տակից» եւ այլն։ Քանզի «քաղբանտարկյալները» շատ են շտապում։ Չե՞ք տեսնում՝ անգամ չսպասեցին գոնե դատարանի վճռից հետո հացադուլ հայտարարել։
Հասկանո՞ւմ եք, համբերել չեն կարող՝ պայքարը սառում է։
ԿԻՄԱ ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ
Թեպետ հարցնում ենք, բայց վստահ ենք, որ չկա։ Բացի Հայաստանից, աշխարհի որեւէ կետում նման «հումանիստական» ճիչեր չեն լսվում։ Ոչ էլ զանգվածային անկարգությունների հեղինակներին անմիջապես օծում «քաղբանտարկյալի» տիտղոսով, ինչը միայն մեր երկրում է հնարավոր տեսնել։
Ինչո՞ւ եւ ինչպե՞ս անհապաղ ազատ արձակել ձերբակալվածներին։ Այն էլ մեկուսարանում լուսացրած հենց առաջին գիշերվանից հետո։ Իսկ կներեք, ովքե՞ր պետք է զբաղեցնեն «քաղբանտարկյալներ» Ալիկ Արզումանյանի, Արարատ Զուրաբյանի, Մյասնիկ Մալխասյանի, Կարապետ Ռուբինյանի, Սուրենյանցի, Մակեյանի, մյուսների տեղերը։ Չլինի՞ այն մարդիկ, ովքեր հրաժարվել էին մարտի 1-ին «ինքնաբուխ» հավաքվել Ֆրանսիայի դեսպանատան մոտ։ Կամ գուցե նրա՞նք, ովքեր իրենց պատշգամբներից են սարսափահար հետեւել ազատագրիչների վայրագ գործողություններին։
Ապշելու բան է լսել Քրեական օրենսգրքի տարբեր հոդվածներ շալակած «քաղբանտարկյալներին» անհապաղ շղթայազերծ անելու կոչերը։ Գուցե նման կոչերի հեղինակների համար, օրինակ, Քրեական օրենսգրքի 300-րդ հոդվածն ընդամենը թեթեւ զանցա՞նք է նշանակում։ Ասենք, խեղճ «քաղբանտարկյալների» կատարած արարքը ո՞րն էր՝ ընդամենը ծառի թուփ են տրորել։
Կալանված հեղափոխականների ճակատագիրը ողբացողներին վատ չէր լինի մեկ անգամ էլ հիշեցնել 300-րդ հոդվածում ներկայացված հանցագործությունը՝ Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրության խախտմամբ պետական իշխանությունը բռնությամբ զավթելուն կամ այն բռնությամբ պահելուն, ինչպես նաեւ սահմանադրական կարգը բռնությամբ տապալելուն ուղղված գործողությունները։
Վատ չէր լինի նաեւ ազատարարների նկատմամբ նախանձելի գուրգուրանք ու սրտացավություն ցուցաբերողներին հիշեցնել նրանց առաջադրված հաջորդ մեղադրանքը՝ զանգվածային անկարգություններ կազմակերպելը, անմիջականորեն կատարելը (Քր.օր.-ի 225-րդ հոդված)։ Եւ սա դեռ ամբողջը չէ առաջադրված տարբեր մեղադրանքների պատկառելի փաթեթից։
Ինչեւէ, զարմանալի չէ, որ եվրակառույցների կողմից իրենց նկատմամբ դրսեւորած հոգատար վերաբերմունքից ոգեւորված 28 «քաղբանտարկյալներ» սպառնալից հայտարարություններով հանդես եկան։ Երեկ նրանցից 20-ը առայժմ մեկօրյա նախազգուշական հացադուլով սպառնաց (իսկ ապրիլի 9-ից հետո՝ անժամկետ)։ Իսկ 8-ը հայտարարեց անժամկետ հացադուլ անելու մասին։ Հացադուլավոր երկու խմբերն իրենց առաջ քաշած պահանջներով գրեթե նույնությամբ կրկնում են ԵՄ նախագահության եւ Ագոյի խմբի առաջարկությունները։
Գուցե իսկապես լուծարե՞նք ոստիկանությունն ու դատախազությունը։ Հրավիրենք անկախ միջազգային հետաքննություն իրականացնողներին, որոնք մի կողմից՝ կքննեն «մարտի 1-ի» գործը, մյուս կողմից էլ կլսեն նույն գործով անցնող, սակայն ազատության մեջ հայտնված «քաղբանտարկյալների» կոչերը հրապարակում՝ «Պայքար, պայքար մինչեւ վերջ», «Հողը փախչում է վարչախմբի տակից» եւ այլն։ Քանզի «քաղբանտարկյալները» շատ են շտապում։ Չե՞ք տեսնում՝ անգամ չսպասեցին գոնե դատարանի վճռից հետո հացադուլ հայտարարել։
Հասկանո՞ւմ եք, համբերել չեն կարող՝ պայքարը սառում է։
ԿԻՄԱ ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ
ՏԱԳՆԱՊ — ԹՈՒՐՔԱԿԱՆ ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԸ ԳՐՈՀՈՒՄ ԵՆ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՇՈՒԿԱՆ
Ներմուծումն այդ երկրից կտրուկ ավելացել է
Թուրքական ապրանքների մի իսկական գրոհ է սկսվել դեպի հայկական շուկա։ Հունվար-փետրվարին Թուրքիայից 2,3 անգամ ավելի շատ ապրանք է տեղափոխվել հայաստանյան շուկա, քան նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածում։ Եւ սա այն դեպքում, երբ երկու երկրների միջեւ չկան ինչպես քաղաքական, այնպես էլ առեւտրատնտեսական հարաբերություններ։
Թուրքիայի հետ Հայաստանը հարաբերվում է հիմնականում միջնորդ երկրների միջոցով, բայց սա չի խանգարում, որ տարեցտարի ավելանա այս երկրից ներմուծվող ապրանքների ծավալը։ Նախորդ տարվա արդյունքներով, Թուրքիայից Հայաստան է բերվել ընդհանուր առմամբ 130 մլն դոլարի ապրանք։ Աճը՝ 37 տոկոս։ Սա եւս շոշափելի ցուցանիշ է, բայց այս տարվա սկզբի միտումները պարզապես գերազանցեցին բոլոր սպասումները։ Հունվար-փետրվարին Թուրքիայից Հայաստան է ներկրվել շուրջ 23,5 մլն դոլարի ապրանք` նախորդ տարվա 10,3 մլն դոլարի դիմաց։
Հայաստանի ներմուծման կառուցվածքում սա լուրջ ցուցանիշ է։ Դրանից շատ ապրանք է ներմուծվում ընդամենը 6 երկրից։
Թե ինչով է պայմանավորված ներկրման նման ակտիվացումը, լուրջ վերլուծության կարիք ունի։ Մի բան պարզ է, որ այստեղ տեղի են ունեցել կտրուկ փոփոխություններ։ Թերեւս պատահական չէ, որ եթե նախորդ տարվա հունվար-փետրվարին Թուրքիայից ներմուծումն ավելացել էր ընդամենը 35 տոկոսով, ապա այս տարվա նույն ժամանակահատվածում` գրեթե 7 անգամ։
Ընդ որում, դա նկատվեց դեռեւս տարեսկզբին։ Միայն հունվարին այս երկրից Հայաստան կատարված ներմուծումն ավելացավ շուրջ 345 տոկոսով՝ գերազանցելով 13,8 մլն դոլարը։ Այդ ամսվա ընթացքում Թուրքիայից Հայաստան բերվեց ավելի շատ ապրանք, քան նախորդ տարվա հունվար-փետրվարին միասին վերցրած։
Ինչպես վկայում են նշված ցուցանիշները, առեւտրատնտեսական հարաբերությունների բացակայությունը չի խանգարում, որ թուրքական ապրանքները հայկական շուկայում արագորեն ավելանան։ Մի բան պարզ է, որ անորակության պատճառով դրանք համեմատաբար էժան են եւ մրցունակ ցածր գնողունակություն ունեցող շուկաներում, այդ թվում` եւ Հայաստանում։
Պատահական չէ, որ երկու տարի առաջ պետական մակարդակով որոշում ընդունվեց թուրքական որոշ սննդատեսակների ներմուծումն ու իրացումը հայկական շուկայում արգելելու մասին։ Ուսումնասիրությունները ցույց տվեցին, որ երկու տասնյակից ավել թուրքական սննդամթերքներ չէին համապատասխանում սահմանված որակական չափանիշներին եւ վնասակար են մարդկանց առողջությանը։ Ի վերջո արգելվեց դրանց իրացումը։ Սակայն սա, ըստ էության, ունեցավ ժամանակավոր ազդեցություն։ Դրա հետեւանքով որոշ չափով նվազեց թուրքական ապրանքների հավելաճի տեմպը, որը սակայն այս տարի այլեւս չի նկատվում։
Պետք է ասել, որ Հայաստան ներմուծվող թուրքական ապրանքների տեսականին խիստ բազմազան է։ Այս երկրից ներկրվում է տարբեր տեսակի սննդամթերք, թեթեւ արդյունաբերական ապրանքներ, շինարարական նյութեր, ինչպես նաեւ սարքավորումներ։ Թե հատկապես ո՞ր ապրանքատեսակների հաշվին է տեղի ունեցել ներմուծման կտրուկ ավելացումը, առայժմ պարզ չէ։ Ամեն դեպքում, ակնհայտ է, որ դա հազիվ թե պայմանավորված է միայն մեկ ապրանքախմբի ներկրման ավելացմամբ։
Մինչ կտրուկ աճել է թուրքական ապրանքների ներմուծումը Հայաստան, զգալիորեն նվազել է հայկական ապրանքների մուտքը այս երկրի շուկա։ Հունվար-փետրվարին, արտահանման ծավալները կրճատվել են ավելի քան 52 տոկոսով։ Ընդհանուր առմամբ երկու ամսվա ընթացքում Հայաստանից Թուրքիա է տեղափոխվել ընդամենը 311 հազար դոլարի ապրանք, նախորդ տարվա 1 միլիոնի դիմաց։
Վիճակագրական ծառայության այս տվյալները ցույց են տալիս, որ հայ-թուրքական առեւտրային հարաբերությունների հաշվեկշիռը խիստ բացասական է` ի վնաս Հայաստանի։ Ավելին՝ գնալով արագորեն խորանում է։ Թուրքիայից առնվազն 75 անգամ ավելի շատ ապրանք է ներկրվում Հայաստան, քան հակառակը։ Եթե միտումները այսպես շարունակվեն, ապա չի բացառվում, որ թուրքական ապրանքների ներմուծման ծավալը մինչեւ տարեվերջ կհասնի գրեթե 250 մլն դոլարի։
Ակնհայտ է, որ միջնորդ երկրների միջոցով հայ-թուրքական առեւտրատնտեսական շփումներն այս պահին ունեն զուտ միակողմանի բնույթ։ Թուրքական անորակ եւ էժան ապրանքների համար Հայաստանը կարծես դառնում է մրցունակ շուկա, ինչը խիստ վտանգավոր է թե՛ սպառողների, թե՛ ներքին արտադրողների համար։
Ս.ԲԵԳԼԱՐՅԱՆ
Թուրքական ապրանքների մի իսկական գրոհ է սկսվել դեպի հայկական շուկա։ Հունվար-փետրվարին Թուրքիայից 2,3 անգամ ավելի շատ ապրանք է տեղափոխվել հայաստանյան շուկա, քան նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածում։ Եւ սա այն դեպքում, երբ երկու երկրների միջեւ չկան ինչպես քաղաքական, այնպես էլ առեւտրատնտեսական հարաբերություններ։
Թուրքիայի հետ Հայաստանը հարաբերվում է հիմնականում միջնորդ երկրների միջոցով, բայց սա չի խանգարում, որ տարեցտարի ավելանա այս երկրից ներմուծվող ապրանքների ծավալը։ Նախորդ տարվա արդյունքներով, Թուրքիայից Հայաստան է բերվել ընդհանուր առմամբ 130 մլն դոլարի ապրանք։ Աճը՝ 37 տոկոս։ Սա եւս շոշափելի ցուցանիշ է, բայց այս տարվա սկզբի միտումները պարզապես գերազանցեցին բոլոր սպասումները։ Հունվար-փետրվարին Թուրքիայից Հայաստան է ներկրվել շուրջ 23,5 մլն դոլարի ապրանք` նախորդ տարվա 10,3 մլն դոլարի դիմաց։
Հայաստանի ներմուծման կառուցվածքում սա լուրջ ցուցանիշ է։ Դրանից շատ ապրանք է ներմուծվում ընդամենը 6 երկրից։
Թե ինչով է պայմանավորված ներկրման նման ակտիվացումը, լուրջ վերլուծության կարիք ունի։ Մի բան պարզ է, որ այստեղ տեղի են ունեցել կտրուկ փոփոխություններ։ Թերեւս պատահական չէ, որ եթե նախորդ տարվա հունվար-փետրվարին Թուրքիայից ներմուծումն ավելացել էր ընդամենը 35 տոկոսով, ապա այս տարվա նույն ժամանակահատվածում` գրեթե 7 անգամ։
Ընդ որում, դա նկատվեց դեռեւս տարեսկզբին։ Միայն հունվարին այս երկրից Հայաստան կատարված ներմուծումն ավելացավ շուրջ 345 տոկոսով՝ գերազանցելով 13,8 մլն դոլարը։ Այդ ամսվա ընթացքում Թուրքիայից Հայաստան բերվեց ավելի շատ ապրանք, քան նախորդ տարվա հունվար-փետրվարին միասին վերցրած։
Ինչպես վկայում են նշված ցուցանիշները, առեւտրատնտեսական հարաբերությունների բացակայությունը չի խանգարում, որ թուրքական ապրանքները հայկական շուկայում արագորեն ավելանան։ Մի բան պարզ է, որ անորակության պատճառով դրանք համեմատաբար էժան են եւ մրցունակ ցածր գնողունակություն ունեցող շուկաներում, այդ թվում` եւ Հայաստանում։
Պատահական չէ, որ երկու տարի առաջ պետական մակարդակով որոշում ընդունվեց թուրքական որոշ սննդատեսակների ներմուծումն ու իրացումը հայկական շուկայում արգելելու մասին։ Ուսումնասիրությունները ցույց տվեցին, որ երկու տասնյակից ավել թուրքական սննդամթերքներ չէին համապատասխանում սահմանված որակական չափանիշներին եւ վնասակար են մարդկանց առողջությանը։ Ի վերջո արգելվեց դրանց իրացումը։ Սակայն սա, ըստ էության, ունեցավ ժամանակավոր ազդեցություն։ Դրա հետեւանքով որոշ չափով նվազեց թուրքական ապրանքների հավելաճի տեմպը, որը սակայն այս տարի այլեւս չի նկատվում։
Պետք է ասել, որ Հայաստան ներմուծվող թուրքական ապրանքների տեսականին խիստ բազմազան է։ Այս երկրից ներկրվում է տարբեր տեսակի սննդամթերք, թեթեւ արդյունաբերական ապրանքներ, շինարարական նյութեր, ինչպես նաեւ սարքավորումներ։ Թե հատկապես ո՞ր ապրանքատեսակների հաշվին է տեղի ունեցել ներմուծման կտրուկ ավելացումը, առայժմ պարզ չէ։ Ամեն դեպքում, ակնհայտ է, որ դա հազիվ թե պայմանավորված է միայն մեկ ապրանքախմբի ներկրման ավելացմամբ։
Մինչ կտրուկ աճել է թուրքական ապրանքների ներմուծումը Հայաստան, զգալիորեն նվազել է հայկական ապրանքների մուտքը այս երկրի շուկա։ Հունվար-փետրվարին, արտահանման ծավալները կրճատվել են ավելի քան 52 տոկոսով։ Ընդհանուր առմամբ երկու ամսվա ընթացքում Հայաստանից Թուրքիա է տեղափոխվել ընդամենը 311 հազար դոլարի ապրանք, նախորդ տարվա 1 միլիոնի դիմաց։
Վիճակագրական ծառայության այս տվյալները ցույց են տալիս, որ հայ-թուրքական առեւտրային հարաբերությունների հաշվեկշիռը խիստ բացասական է` ի վնաս Հայաստանի։ Ավելին՝ գնալով արագորեն խորանում է։ Թուրքիայից առնվազն 75 անգամ ավելի շատ ապրանք է ներկրվում Հայաստան, քան հակառակը։ Եթե միտումները այսպես շարունակվեն, ապա չի բացառվում, որ թուրքական ապրանքների ներմուծման ծավալը մինչեւ տարեվերջ կհասնի գրեթե 250 մլն դոլարի։
Ակնհայտ է, որ միջնորդ երկրների միջոցով հայ-թուրքական առեւտրատնտեսական շփումներն այս պահին ունեն զուտ միակողմանի բնույթ։ Թուրքական անորակ եւ էժան ապրանքների համար Հայաստանը կարծես դառնում է մրցունակ շուկա, ինչը խիստ վտանգավոր է թե՛ սպառողների, թե՛ ներքին արտադրողների համար։
Ս.ԲԵԳԼԱՐՅԱՆ
«ԲՐԻՏԱՆԻԱՆ ՊԵՏՔ Է ԶԵՐԾ ՄՆԱ ՎԵՐԱՄԲԱՐՁ ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՑ»
Մեծ Բրիտանիայում Օքսֆորդ համալսարանի հրատարակչությունը վերջերս լույս է ընծայել Էդինբուրգի համալսարանի արդի պատմության պրոֆեսոր Դոնալդ Բլոքսհեմի գիրքը «Ցեղասպանության մեծ խաղը: Կայսերապաշտություն, ազգայնամոլություն եւ օսմանյան հայերի բնաջնջումը» («The Great Game of Genocide: Imperialism, Nationalism and the Destruction of the Ottoman Armenians») վերնագրով, որտեղ հեղինակը Առաջին համաշխարհային պատերազմի օրերին հայերի հետ կատարվածը ցեղասպանություն է որակում եւ Մեծ Բրիտանիային մեղադրում կեղծ բարեպաշտության մեջ:
Նախքան գրքի հրատարակումը` «Ինդիփենդենտ» թերթին տված հարցազրույցում (փետրվարի 21-ին) Բլոքսհիմը այս նույն թեման արծարծել է, փորձելով կապ հաստատել հայերի հետ այդ ժամանակ կատարվածի եւ ներկայիս քրդերի դեմ ծավալված շարունակական հետապնդումների միջեւ: «Եթե ճնշումների տակ կքելու է, ավելի լավ է բրիտանական մարդասիրական եւ բարոյական հարցերի շուրջ վերամբարձ հայտարարություններից զերծ մնա», նշել է նա, ամոթանք հնչեցնելով կառավարության հասցեին, որ Հոլոքոսթի հիշատակման տարեկան միջոցառումների ժամանակ միշտ խուսափում է 20-րդ դարի գլխավոր ցեղասպանության մասին ակնարկելուց:
Հ. Ծ.
Նախքան գրքի հրատարակումը` «Ինդիփենդենտ» թերթին տված հարցազրույցում (փետրվարի 21-ին) Բլոքսհիմը այս նույն թեման արծարծել է, փորձելով կապ հաստատել հայերի հետ այդ ժամանակ կատարվածի եւ ներկայիս քրդերի դեմ ծավալված շարունակական հետապնդումների միջեւ: «Եթե ճնշումների տակ կքելու է, ավելի լավ է բրիտանական մարդասիրական եւ բարոյական հարցերի շուրջ վերամբարձ հայտարարություններից զերծ մնա», նշել է նա, ամոթանք հնչեցնելով կառավարության հասցեին, որ Հոլոքոսթի հիշատակման տարեկան միջոցառումների ժամանակ միշտ խուսափում է 20-րդ դարի գլխավոր ցեղասպանության մասին ակնարկելուց:
Հ. Ծ.
ԿԻՊՐՈՍՑԻ ԹՈՒՐՔԵՐԸ ԿՀԻՇԵՆ ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՕՐԸ
Թուրք կիպրոսցիների առաջադիմական կուսակցությունները Բոյուգ Խանում ապրիլի 24-ին առաջին անգամ կնշեն Հայոց ցեղասպանության տարելիցը: Ըստ «Նոյյան տապանի», «Կիպրահայեր» կայքէջը հաղորդում է, որ հաջորդ շաբաթ հայտնի կդառնա միջոցառման հիմնական բանախոսի անունը
PKK removed from terror list
/PanARMENIAN.Net/ A European Union court on Thursday overturned the bloc’s decision to place the Kurdish rebel group PKK and its political wing on the EU terror list.The Luxembourg-based EU Court of First Instance said that decisions made by EU governments in 2002 and 2004 to blacklist the two groups and freeze their assets violated the bloc's law.It is the latest of several court decisions overturning similar EU decisions on the grounds that the groups added to the terror list were not properly informed of the decision to blacklist them nor given a right to appeal the decision.The court said the autonomy-seeking PKK, or Kurdistan Workers Party, and its political wing, known as KONGRA-GEL, were not in positions "to understand, clearly and unequivocally, the reasoning" that led European Union governments to add them to the terror list.The PKK was added to the list in 2002, after the Sept. 11, 2001, attacks in the United States. Its political wing was added in 2004. The United States and Turkey also list the PKK as a terrorist organization. Fighting between the guerrillas and Turkish troops has claimed more than 37,000 lives since 1984. The EU has about 60 organizations and individuals on its terrorist list, the Associated Press reports.
Wednesday, April 02, 2008
ՄԱՐՏԻ 1-Ի ԽԺԴԺՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ՊԱՏԵՐԱԶՄ ՀՐԱՀՐԵԼՈՒ ՓՈՐՁ ԷԻՆ
Հարցազրույց «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի տնօրեն, քաղաքագիտության դոկտոր ԱՐՄԵՆ ԱՅՎԱԶՅԱՆԻ հետ
-Պարոն Այվազյան, հետընտրական զարգացումները կարելի՞ է համարել «գունավոր» հեղափոխության անհաջող փորձ։
-Տեղի ունեցածին քաղաքական եւ իրավական ճիշտ գնահատականներ տալը չափազանց կարեւոր է։ Համոզված եմ, որ մարտի 1-ի խժդժությունները քաղաքացիական պատերազմ հրահրելու փորձ էին։
Ես ապրում եմ «ցուցարարների» եւ իրավապահ ուժերի միջեւ տեղի ունեցած խոշոր բախումների վայրից 100 մետր հեռավորությամբ։ Այսինքն՝ տեսել եմ եւ լսել գրեթե ամեն ինչ։ Մոտակայքում՝ Գրիգոր Լուսավորիչ փողոցի երկայնքով ապրում են նաեւ իմ բարեկամներն ու ընկերները, որոնց հետ այդ օրվա ողջ ընթացքում կապ եմ պահպանել։
Այսպես կոչված «հեղափոխականները» գրավեցին քաղաքի կենտրոնի մի մեծ հատված, այնտեղ կառուցեցին բարիկադներ, կազմակերպեցին «ինքնապաշտպանություն» եւ, ի վերջո, հարձակվեցին հայ զինվորների վրա: Հայ զինվորին ու ոստիկանին «թուրք» անվանելով` նրանք միաժամանակ կոչ էին անում միանալ իրենց, չենթարկվել հրամաններին, այսինքն՝ զենքով դուրս գալ կառավարությանը հավատարիմ զինված ուժերի դեմ։
Հետեւաբար այս ամենը ոչ թե սոսկ պետական հեղաշրջման ու «գունավոր» հեղափոխության փորձ էր, այլ, որ առավել վտանգավոր է, քաղաքացիական պատերազմ ու եղբայրասպանություն հրահրելու կանխամտածված փորձ։
Այս առումով կարեւոր է նկատի ունենալ ու պարզ պատկերացնել ոչ միայն մարտի 1-ին կատարված ողբերգությունը, այլեւ այն հնարավոր վատթարագույն հետեւանքները, որոնք կարող էին տեղի ունենալ։ Մի պահ պատկերացնենք, որ թեկուզ մեկ գումարտակ կամ թեկուզ մեկ դասակ ենթարկվեր այդ սադրանքին, զենքը ձեռքին անցներ խռովարարների կողմը: Երեւանի կենտրոնում կսկսվեր իսկական մարտ՝ զինվորականների միջեւ։ Այդ դեպքում զոհերի թիվը անհամեմատ մեծ կլիներ։
Տեր-Պետրոսյանի եւ նրա թիմի հրահրած նման գործողությունները ցուցադրում են քաղաքական անպատասխանատվության բարձրագույն աստիճան, առավել եւս եթե նկատի ունենանք նոր ագրեսիա ծավալելու Ադրբեջանի նախապատրաստությունները, նրա թիկունքում կանգնած Թուրքիայի գոյությունը։
-Դուք կարծում եք, որ Հայաստանն ու երկրի բնակչությունը վտանգված էին ե՛ւ ներքին ե՛ւ արտաքին ճակատներում:
-Բնականաբար Իլհամ Ալիեւը կօգտվեր իրադրությունից եւ խոշորածավալ հարձակում սկսելու հրաման կտար։ Այդ ամենը կարող էր ավարտվել Արցախի եւ Սյունիքի կորստով: Ի վերջո, երկրի կորստով։
Պետք է գիտակցել, ուրեմն, որ մարտի 1-ին եւ 2-ին լուծվում էր հայկական պետականության հարցը։ Այս ամենից հետո ՀՀՇ-ին ընդդիմություն համարելն անհեթեթություն է։ Հուսով եմ, պետությունը բավականաչափ քաղաքական կամք կդրսեւորի կատարվածին տալու համարժեք իրավական գնահատական։
Անհրաժեշտ է նաեւ ճիշտ վերլուծել մարտի 1-ի իրադարձություններին նախորդող նախընտրական եւ հետընտրական փուլերը։ Լ.Տեր-Պետրոսյանն ու նրա ղեկավարած ուժերը, օտարի հովանավորությամբ, պետական հեղաշրջում իրականացնելուն եւ քաղաքացիական պատերազմ հրահրելուն նախապատրաստվում էին մինչեւ 2008 թվականի նախագահական ընտրությունները։
10 տարի շարունակ ՀՀՇ-ական մամուլը օրնիբուն զբաղված էր «մարտի 1-ի» նախապատրաստությամբ: Ազգային արժեքներն ու արժանապատվությունը նսեմացնելով, ադրբեջանա-թուրքական վտանգի նկատմամբ ժողովրդի զգացումը բթացնելով, հայաստանցի-ղարաբաղցի արհեստական բաժանում մոգոնելով ու խորացնելով, պետական բոլոր կառույցների նկատմամբ անվստահություն սերմանելով` հետեւողականորեն խարխլվում էին Հայաստանի անվտանգության հիմնաքարերը:
Պետք է խոստովանել, որ նշված խնդիրներում, այս կամ այն ձեւով ու չափով, մեղավոր են նաեւ իշխանությունները: Այսօր գործող պետական պաշտոնյաներից շատերը անցել են ՀՀՇ-ի գաղափարական ու կադրային դարբնոցի միջով եւ իրենց գործունեության շրջանակներում հաճախ հենց ՀՀՇ-ի քաղաքականությունն էին իրականացնում։ Իսկ ՀՀ համապատասխան մարմինները քնած էին կամ չտեսնելու էին տալիս ինչպես հայկական պետականության դեմ ներսից ծավալված տեղեկատվական-հոգեբանական պատերազմը, այնպես էլ կազմակերպչական բուռն գործունեությունը, որը ֆինանսավորվում եւ ուղղորդվում էր դրսից։
-Հետադարձ հայացքով դուք տեղի ունեցածը կանխելու ի՞նչ հնարավորություններ կարող եք մատնանշել:
-Տասնամյա նախապատրաստական աշխատանքներից հետո Տեր-Պետրոսյանը վերադարձավ քաղաքական դաշտ եւ հայտարարեց հեղափոխություն իրականացնելու իր մտադրության մասին։ Երբ նախագահի թեկնածուն ամիսներ շարունակ հանրահավաքներում, ինչպես նաեւ իրեն տրամադրված հեռուստաեթերով երկրի խորհրդանիշը հանդիսացող նախագահին անվանում է «ոճրագործ» եւ մեղադրում ծանրագույն հանցագործություններ կատարելու մեջ, բայց իր ունեցած «փաստերը» չի ներկայացնում դատական ատյաններին, Հայաստանի Հանրապետությունը համարում է «ավազակապետություն», մերժում է պետական բոլոր հաստատությունները, իրավական բոլոր ատյանները, ապա պարզից էլ պարզ է, որ նա պատրաստվում է ոչ թե ընտրությունների, այլ հեղաշրջման, հեղափոխության, անկարգությունների, տեռորի։
Պետության առաջին դեմքերին հրապարակավ ոճրագործ հայտարարելը եւ դա հաստատող փաստերը իրավական ատյաններին չներկայացնելը ոչ այլ ինչ է, քան ինքնադատաստանի նախաձեռնություն ու տեռորի կոչ։ Դա էլ անում էր Տեր-Պետրոսյանը։ Իշխանությունները մեղավոր են, որ դեռեւս աշնանը չկասեցրին Տեր-Պետրոսյանի բացահայտ հակաօրինական, հեղափոխական ընթացքը, նրան դատարան չկանչեցին ու պատասխան չպահանջեցին։
Փետրվարի 27-ի հանրահավաքին նա արդեն հայտարարեց՝ «մեր այսօրվա շարժումը բուրժուա-դեմոկրատական հեղափոխություն է»։ Եւ նորից իշխանությունը չկասեցրեց նրա գործունեությունը, սխալմամբ հուսալով, որ ամեն ինչ ինքն իրեն կկարգավորվի։ Փետրվարի 19-ի ընտրություններից հետո պարզ դարձավ նաեւ, որ Տեր-Պետրոսյանը վաղուց ի վեր քայքայիչ գործունեություն է ծավալել անգամ ուժային կառույցներում, ներառյալ հայոց բանակում եւ կարողացել է հավաքագրել գոնե մեկ ազդեցիկ զինվորական պաշտոնյայի։ Փետրվարի 27-ի հանրահավաքում Տեր-Պետրոսյանը նաեւ կեղծ ու սադրիչ հայտարարություն արեց, թե իբր «իրավապահ մարմինների եւ զինվորականների ճնշող մեծամասնությունն անցել է ընդդիմության կողմը»։
Նրա գործողությունները ձեռք էին բերել Հայաստանի ազգային անվտանգությանը սպառնացող ծայրահեղ վտանգավոր ընթացք, որի հնարավոր հետեւանքները կարող էին աղետալի լինել՝ հանգեցնելով հայոց բանակի ներսում երկպառակությունների, զինված առճակատման, արդարացում չունեցող եղբայրասպան բախումների։ Եւ այս ամենը ադրբեջանական լայնածավալ ներխուժման իրական սպառնալիքի պայմաններում։ Դեռ մինչեւ մարտի 1-ը Տեր-Պետրոսյանը, միտումնավոր անտեսելով արտաքին վտանգը, գործը տանում էր դեպի քաղաքացիական պատերազմ, ինչը որեւէ հանգամանքում արդարացում ունենալ չի կարող։ Բարեբախտաբար իշխանություններն ի վերջո կարողացան չեզոքացնել բախումների, հեղաշրջման, քաղաքացիական պատերազմի ծրագիրը։
-Իսկ ինչո՞ւ այս ամենը ավելի վաղ չկանխվեց:
-Խանգարեցին մեր հասարակական-քաղաքական կյանքում կուտակված արատավոր երեւույթները՝ տեղեկատվական պաշտպանվածության բացակայությունը, համընդհանուր կոռումպացվածությունը, կլանային համակարգը, սոցիալական ահագնացած անարդարությունը, կադրային զավեշտալի քաղաքականությունը, ազգային արժեքների եւ մշակույթի զանգվածային ուրացումը...
Բայց այսօր մարդիկ, ովքեր անցած տարիների ընթացքում երբեք չեն հայտնել քաղաքացիական դիրքորոշում, պատճառահետեւանքային կապերն ու հերթականությունը շփոթելով, երեկվա, այսօրվա ու վաղվա անելիքները միմյանց խառնելով, արտաքին վտանգը եւ Հայաստանի ռազմավարական խոցելիությունը կատարյալ մոռացության մատնելով՝ հանկարծ «հեղափոխական» են դարձել եւ ցանկանում են մեկ հարվածով լուծել երկրի ներսում կուտակված բարդագույն խնդիրները։ Անհրաժեշտ է գիտակցել, որ այս խնդիրների լուծումը պահանջելու է երկարատեւ ու տքնաջան աշխատանք։
Ո՞ւր էր, ի դեպ, Տեր-Պետրոսյանը վերջին երկար ու ձիգ 10 տարիներին, որոնց ընթացքում նա երբեք հանդես չեկավ քաղաքական որեւէ վերլուծությամբ, ելույթով կամ կառուցողական քննադատությամբ: Նա երբեւէ քաղաքական գնահատականներ չտվեց, չփորձեց աշխատել ազգային գաղափարական դաշտում կամ դաստիարակել հայրենասիրական-քաղաքացիական գաղափարներով տոգորված երիտասարդություն, չօգտագործեց պետության ղեկին լինելու ընթացքում ձեռքբերած իր կենսափորձը։ Չարեց այն, ինչը եւ պարտավոր էր անել երկրի առաջին նախագահը՝ ի շահ հայկական պետականության քաղաքական հասունացման ու կայացման։
Մարտի 1-ից հետո Հայաստանը հայտնվել է յուրահատուկ «սահմանային իրադրության» մեջ, որից կա երկու ելք։ Կա՛մ խորը վերլուծության եւ ճիշտ եզրակացությունների հիման վրա պետությունը մշակում է արմատապես նոր քաղաքականություն եւ դուրս է գալիս հասարակության բոլոր վերքերը բացած ճգնաժամից ավելի ուժեղ, քան մինչ այս էր, կա՛մ տեղի կունենան կոսմետիկ փոփոխություններ, ճգնաժամի խորացում, հայկական պետականության փլուզում։
Պետք է ամեն ինչ անել, որպեսզի իրականանա առաջին տարբերակը, որովհետեւ դա է պետությունը պահպանելու միակ հնարավորությունը։
ԳԵՎՈՐԳ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ
-Պարոն Այվազյան, հետընտրական զարգացումները կարելի՞ է համարել «գունավոր» հեղափոխության անհաջող փորձ։
-Տեղի ունեցածին քաղաքական եւ իրավական ճիշտ գնահատականներ տալը չափազանց կարեւոր է։ Համոզված եմ, որ մարտի 1-ի խժդժությունները քաղաքացիական պատերազմ հրահրելու փորձ էին։
Ես ապրում եմ «ցուցարարների» եւ իրավապահ ուժերի միջեւ տեղի ունեցած խոշոր բախումների վայրից 100 մետր հեռավորությամբ։ Այսինքն՝ տեսել եմ եւ լսել գրեթե ամեն ինչ։ Մոտակայքում՝ Գրիգոր Լուսավորիչ փողոցի երկայնքով ապրում են նաեւ իմ բարեկամներն ու ընկերները, որոնց հետ այդ օրվա ողջ ընթացքում կապ եմ պահպանել։
Այսպես կոչված «հեղափոխականները» գրավեցին քաղաքի կենտրոնի մի մեծ հատված, այնտեղ կառուցեցին բարիկադներ, կազմակերպեցին «ինքնապաշտպանություն» եւ, ի վերջո, հարձակվեցին հայ զինվորների վրա: Հայ զինվորին ու ոստիկանին «թուրք» անվանելով` նրանք միաժամանակ կոչ էին անում միանալ իրենց, չենթարկվել հրամաններին, այսինքն՝ զենքով դուրս գալ կառավարությանը հավատարիմ զինված ուժերի դեմ։
Հետեւաբար այս ամենը ոչ թե սոսկ պետական հեղաշրջման ու «գունավոր» հեղափոխության փորձ էր, այլ, որ առավել վտանգավոր է, քաղաքացիական պատերազմ ու եղբայրասպանություն հրահրելու կանխամտածված փորձ։
Այս առումով կարեւոր է նկատի ունենալ ու պարզ պատկերացնել ոչ միայն մարտի 1-ին կատարված ողբերգությունը, այլեւ այն հնարավոր վատթարագույն հետեւանքները, որոնք կարող էին տեղի ունենալ։ Մի պահ պատկերացնենք, որ թեկուզ մեկ գումարտակ կամ թեկուզ մեկ դասակ ենթարկվեր այդ սադրանքին, զենքը ձեռքին անցներ խռովարարների կողմը: Երեւանի կենտրոնում կսկսվեր իսկական մարտ՝ զինվորականների միջեւ։ Այդ դեպքում զոհերի թիվը անհամեմատ մեծ կլիներ։
Տեր-Պետրոսյանի եւ նրա թիմի հրահրած նման գործողությունները ցուցադրում են քաղաքական անպատասխանատվության բարձրագույն աստիճան, առավել եւս եթե նկատի ունենանք նոր ագրեսիա ծավալելու Ադրբեջանի նախապատրաստությունները, նրա թիկունքում կանգնած Թուրքիայի գոյությունը։
-Դուք կարծում եք, որ Հայաստանն ու երկրի բնակչությունը վտանգված էին ե՛ւ ներքին ե՛ւ արտաքին ճակատներում:
-Բնականաբար Իլհամ Ալիեւը կօգտվեր իրադրությունից եւ խոշորածավալ հարձակում սկսելու հրաման կտար։ Այդ ամենը կարող էր ավարտվել Արցախի եւ Սյունիքի կորստով: Ի վերջո, երկրի կորստով։
Պետք է գիտակցել, ուրեմն, որ մարտի 1-ին եւ 2-ին լուծվում էր հայկական պետականության հարցը։ Այս ամենից հետո ՀՀՇ-ին ընդդիմություն համարելն անհեթեթություն է։ Հուսով եմ, պետությունը բավականաչափ քաղաքական կամք կդրսեւորի կատարվածին տալու համարժեք իրավական գնահատական։
Անհրաժեշտ է նաեւ ճիշտ վերլուծել մարտի 1-ի իրադարձություններին նախորդող նախընտրական եւ հետընտրական փուլերը։ Լ.Տեր-Պետրոսյանն ու նրա ղեկավարած ուժերը, օտարի հովանավորությամբ, պետական հեղաշրջում իրականացնելուն եւ քաղաքացիական պատերազմ հրահրելուն նախապատրաստվում էին մինչեւ 2008 թվականի նախագահական ընտրությունները։
10 տարի շարունակ ՀՀՇ-ական մամուլը օրնիբուն զբաղված էր «մարտի 1-ի» նախապատրաստությամբ: Ազգային արժեքներն ու արժանապատվությունը նսեմացնելով, ադրբեջանա-թուրքական վտանգի նկատմամբ ժողովրդի զգացումը բթացնելով, հայաստանցի-ղարաբաղցի արհեստական բաժանում մոգոնելով ու խորացնելով, պետական բոլոր կառույցների նկատմամբ անվստահություն սերմանելով` հետեւողականորեն խարխլվում էին Հայաստանի անվտանգության հիմնաքարերը:
Պետք է խոստովանել, որ նշված խնդիրներում, այս կամ այն ձեւով ու չափով, մեղավոր են նաեւ իշխանությունները: Այսօր գործող պետական պաշտոնյաներից շատերը անցել են ՀՀՇ-ի գաղափարական ու կադրային դարբնոցի միջով եւ իրենց գործունեության շրջանակներում հաճախ հենց ՀՀՇ-ի քաղաքականությունն էին իրականացնում։ Իսկ ՀՀ համապատասխան մարմինները քնած էին կամ չտեսնելու էին տալիս ինչպես հայկական պետականության դեմ ներսից ծավալված տեղեկատվական-հոգեբանական պատերազմը, այնպես էլ կազմակերպչական բուռն գործունեությունը, որը ֆինանսավորվում եւ ուղղորդվում էր դրսից։
-Հետադարձ հայացքով դուք տեղի ունեցածը կանխելու ի՞նչ հնարավորություններ կարող եք մատնանշել:
-Տասնամյա նախապատրաստական աշխատանքներից հետո Տեր-Պետրոսյանը վերադարձավ քաղաքական դաշտ եւ հայտարարեց հեղափոխություն իրականացնելու իր մտադրության մասին։ Երբ նախագահի թեկնածուն ամիսներ շարունակ հանրահավաքներում, ինչպես նաեւ իրեն տրամադրված հեռուստաեթերով երկրի խորհրդանիշը հանդիսացող նախագահին անվանում է «ոճրագործ» եւ մեղադրում ծանրագույն հանցագործություններ կատարելու մեջ, բայց իր ունեցած «փաստերը» չի ներկայացնում դատական ատյաններին, Հայաստանի Հանրապետությունը համարում է «ավազակապետություն», մերժում է պետական բոլոր հաստատությունները, իրավական բոլոր ատյանները, ապա պարզից էլ պարզ է, որ նա պատրաստվում է ոչ թե ընտրությունների, այլ հեղաշրջման, հեղափոխության, անկարգությունների, տեռորի։
Պետության առաջին դեմքերին հրապարակավ ոճրագործ հայտարարելը եւ դա հաստատող փաստերը իրավական ատյաններին չներկայացնելը ոչ այլ ինչ է, քան ինքնադատաստանի նախաձեռնություն ու տեռորի կոչ։ Դա էլ անում էր Տեր-Պետրոսյանը։ Իշխանությունները մեղավոր են, որ դեռեւս աշնանը չկասեցրին Տեր-Պետրոսյանի բացահայտ հակաօրինական, հեղափոխական ընթացքը, նրան դատարան չկանչեցին ու պատասխան չպահանջեցին։
Փետրվարի 27-ի հանրահավաքին նա արդեն հայտարարեց՝ «մեր այսօրվա շարժումը բուրժուա-դեմոկրատական հեղափոխություն է»։ Եւ նորից իշխանությունը չկասեցրեց նրա գործունեությունը, սխալմամբ հուսալով, որ ամեն ինչ ինքն իրեն կկարգավորվի։ Փետրվարի 19-ի ընտրություններից հետո պարզ դարձավ նաեւ, որ Տեր-Պետրոսյանը վաղուց ի վեր քայքայիչ գործունեություն է ծավալել անգամ ուժային կառույցներում, ներառյալ հայոց բանակում եւ կարողացել է հավաքագրել գոնե մեկ ազդեցիկ զինվորական պաշտոնյայի։ Փետրվարի 27-ի հանրահավաքում Տեր-Պետրոսյանը նաեւ կեղծ ու սադրիչ հայտարարություն արեց, թե իբր «իրավապահ մարմինների եւ զինվորականների ճնշող մեծամասնությունն անցել է ընդդիմության կողմը»։
Նրա գործողությունները ձեռք էին բերել Հայաստանի ազգային անվտանգությանը սպառնացող ծայրահեղ վտանգավոր ընթացք, որի հնարավոր հետեւանքները կարող էին աղետալի լինել՝ հանգեցնելով հայոց բանակի ներսում երկպառակությունների, զինված առճակատման, արդարացում չունեցող եղբայրասպան բախումների։ Եւ այս ամենը ադրբեջանական լայնածավալ ներխուժման իրական սպառնալիքի պայմաններում։ Դեռ մինչեւ մարտի 1-ը Տեր-Պետրոսյանը, միտումնավոր անտեսելով արտաքին վտանգը, գործը տանում էր դեպի քաղաքացիական պատերազմ, ինչը որեւէ հանգամանքում արդարացում ունենալ չի կարող։ Բարեբախտաբար իշխանություններն ի վերջո կարողացան չեզոքացնել բախումների, հեղաշրջման, քաղաքացիական պատերազմի ծրագիրը։
-Իսկ ինչո՞ւ այս ամենը ավելի վաղ չկանխվեց:
-Խանգարեցին մեր հասարակական-քաղաքական կյանքում կուտակված արատավոր երեւույթները՝ տեղեկատվական պաշտպանվածության բացակայությունը, համընդհանուր կոռումպացվածությունը, կլանային համակարգը, սոցիալական ահագնացած անարդարությունը, կադրային զավեշտալի քաղաքականությունը, ազգային արժեքների եւ մշակույթի զանգվածային ուրացումը...
Բայց այսօր մարդիկ, ովքեր անցած տարիների ընթացքում երբեք չեն հայտնել քաղաքացիական դիրքորոշում, պատճառահետեւանքային կապերն ու հերթականությունը շփոթելով, երեկվա, այսօրվա ու վաղվա անելիքները միմյանց խառնելով, արտաքին վտանգը եւ Հայաստանի ռազմավարական խոցելիությունը կատարյալ մոռացության մատնելով՝ հանկարծ «հեղափոխական» են դարձել եւ ցանկանում են մեկ հարվածով լուծել երկրի ներսում կուտակված բարդագույն խնդիրները։ Անհրաժեշտ է գիտակցել, որ այս խնդիրների լուծումը պահանջելու է երկարատեւ ու տքնաջան աշխատանք։
Ո՞ւր էր, ի դեպ, Տեր-Պետրոսյանը վերջին երկար ու ձիգ 10 տարիներին, որոնց ընթացքում նա երբեք հանդես չեկավ քաղաքական որեւէ վերլուծությամբ, ելույթով կամ կառուցողական քննադատությամբ: Նա երբեւէ քաղաքական գնահատականներ չտվեց, չփորձեց աշխատել ազգային գաղափարական դաշտում կամ դաստիարակել հայրենասիրական-քաղաքացիական գաղափարներով տոգորված երիտասարդություն, չօգտագործեց պետության ղեկին լինելու ընթացքում ձեռքբերած իր կենսափորձը։ Չարեց այն, ինչը եւ պարտավոր էր անել երկրի առաջին նախագահը՝ ի շահ հայկական պետականության քաղաքական հասունացման ու կայացման։
Մարտի 1-ից հետո Հայաստանը հայտնվել է յուրահատուկ «սահմանային իրադրության» մեջ, որից կա երկու ելք։ Կա՛մ խորը վերլուծության եւ ճիշտ եզրակացությունների հիման վրա պետությունը մշակում է արմատապես նոր քաղաքականություն եւ դուրս է գալիս հասարակության բոլոր վերքերը բացած ճգնաժամից ավելի ուժեղ, քան մինչ այս էր, կա՛մ տեղի կունենան կոսմետիկ փոփոխություններ, ճգնաժամի խորացում, հայկական պետականության փլուզում։
Պետք է ամեն ինչ անել, որպեսզի իրականանա առաջին տարբերակը, որովհետեւ դա է պետությունը պահպանելու միակ հնարավորությունը։
ԳԵՎՈՐԳ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ
ՍՑԵՆԱՐԻՍՏԸ ԸՆՏՐՈՒՄ Է «3 ԽՆՁՈՐԸ»
Չե Գեւարայի պատանեկության մասին պատմող «Մոտոցիկլիստի օրագիրը» ֆիլմի համար «Օսկարի» թեկնածու առաջադրված սցենարիստ Խոսե Ռիվերան կանգ է առել Միշելին Մարկոմի «Երկնքից 3 խնձոր ընկավ» վեպի վրա, որում շոշափվում է Հայոց ցեղասպանության թեման:
«Հեղինակներ կան, որոնք սցենարի նման են գրում իրենց վեպերը: Միշելինի վեպում այդպես չէ: Նա գրական մի գոհար է պարգեւել, որը լուրջ մարտահրավեր է որեւէ մեկի համար, որն ուզում է ֆիլմի վերածել այն», ասել է Ռիվերան՝ գիրքն ընթերցելուց հետո: Նրա կարծիքով, դրա հիման վրա նկարահանված ֆիլմը կարող է հավասարազոր լինել «Շինդլերի ցուցակին»:
Միշելին Մարկոմը հայկական ծագում ունի, նրա վեպի ամենադժվար մասը ներքին ապրումներն ու մեկուսի արտասանված մենախոսություններն են մի երեխայի, որն ուրիշների հետ ականատես է լինում իր եւ հազարավոր ուրիշ ընտանիքների տեղահանությանն ու տարագրությանը՝ երկարաձիգ անապատի միջով:
Ռիվերան այնքան է տարվել գործով, որ Մալկոմի հետ բանավոր համաձայնությունից հետո, արդեն իսկ սկսել է գրել սցենարը: «Զգում եմ, որ դա մեր երկուսի համագործակցության արդյունքն է լինելու, սակայն ստեղծագործական տարբեր աշխարհներ են ընդգրկված այս գործում: Ես ամբողջովին վստահում եմ նրան, նա պետք է իր «մուսայի» ցուցմունքներին հետեւի: Հավատացած եմ, որ դա սիրով է արվելու», իր հերթին ասել է Միշելին Մարկոմը՝ «Լոս Անջելես թայմս» թերթին:
Հ. ԾՈՒԼԻԿՅԱՆ
«Հեղինակներ կան, որոնք սցենարի նման են գրում իրենց վեպերը: Միշելինի վեպում այդպես չէ: Նա գրական մի գոհար է պարգեւել, որը լուրջ մարտահրավեր է որեւէ մեկի համար, որն ուզում է ֆիլմի վերածել այն», ասել է Ռիվերան՝ գիրքն ընթերցելուց հետո: Նրա կարծիքով, դրա հիման վրա նկարահանված ֆիլմը կարող է հավասարազոր լինել «Շինդլերի ցուցակին»:
Միշելին Մարկոմը հայկական ծագում ունի, նրա վեպի ամենադժվար մասը ներքին ապրումներն ու մեկուսի արտասանված մենախոսություններն են մի երեխայի, որն ուրիշների հետ ականատես է լինում իր եւ հազարավոր ուրիշ ընտանիքների տեղահանությանն ու տարագրությանը՝ երկարաձիգ անապատի միջով:
Ռիվերան այնքան է տարվել գործով, որ Մալկոմի հետ բանավոր համաձայնությունից հետո, արդեն իսկ սկսել է գրել սցենարը: «Զգում եմ, որ դա մեր երկուսի համագործակցության արդյունքն է լինելու, սակայն ստեղծագործական տարբեր աշխարհներ են ընդգրկված այս գործում: Ես ամբողջովին վստահում եմ նրան, նա պետք է իր «մուսայի» ցուցմունքներին հետեւի: Հավատացած եմ, որ դա սիրով է արվելու», իր հերթին ասել է Միշելին Մարկոմը՝ «Լոս Անջելես թայմս» թերթին:
Հ. ԾՈՒԼԻԿՅԱՆ
ՀԱՎԱՏԱԼ ՍԵՓԱԿԱՆ ԱՉՔԵՐԻՆ, ԹԵ՞...
Լեւոն Տեր-Պետրոսյանն առավել եռանդով է իրականացնելու իր «ծրագիր մինիմումը»
Ամենեւին էլ հաճելի չէ վերհիշել մարտի 1-2-ի դեպքերը, բայց անկարգությունները հրահրողների հայտարարություններն ու այդ դեպքերի մեկնաբանությունները, հասարակության որոշ մասի մեջ դրանց ընկալումները պարզապես հարկադրում են մեկ անգամ եւս խոսել դրանց մասին, միմյանցից առանձնացնել իրականությունն ու բացահայտ կեղծիքը, պարզաբանել այդ դեպքերի իրական պատճառներն ու գլխավոր հրահրողին:
Մարտի 2-ին, անկարգությունների հրահրման հաջորդ իսկ օրը, հավատարիմ ապատեղեկատվությամբ լի նախընտրական քարոզարշավին, նախկին նախագահի կողմից շրջանառության դրվեց այսպես կոչված սադրիչների մասին լուրը, որոնք հրահրել են անկարգությունները, որոնք իբր իշխանությունների մարդիկ են եղել եւ ոչ մի կապ չունեն Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի հանրահավաքների մասնակիցների հետ: Ծիծաղելի է, բայց բնակչության մեջ կա մի հատված, որը հավատում է այս վարկածին: Մինչդեռ քիչ թե շատ մտածելու կամ տրամաբանելու ունակություն ունեցող անձը կարող է առանց դժվարության իր համար պարզել դրա մտացածին լինելը:
Գաղտնիք չէ, որ նախկին նախագահը ամիսներ շարունակ ատելություն ու անհանդուրժողականություն էր բորբոքում իր կողմնակիցների մեջ, ինչն արտահայտվում էր այդ մարդկանց գործողություններում դեռ մինչեւ մարտի 1-ը: Բավական է հիշեցնել հանրահավաքների ժամանակ ամբոխի՝ «հիմա, հիմա» վանկարկումները, երբ հռետորները խոսում էին պետական կամ կառավարական այս կամ այն շենքը գրոհելու մասին: Կամ «Հին Էրիվան» ռեստորանից Սերժ Սարգսյանի նկարը իջեցնելու փորձերը, կամ Վազգեն Մանուկյանին, Արթուր Բաղդասարյանին Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի կողմից «դավաճաններ» արտահայտություններին հանրահավաքի մասնակիցների հավանություն տվող եւ ագրեսիվ արձագանքները եւ այլն: Կարելի է բազմաթիվ օրինակներ բերել: Մի հավաքական օրինակ էր նախկին նախագահի ամբողջ քարոզարշավը: Այս ամենին ականատես մարդիկ պետք է հասկանան, որ որեւէ սադրանք անհրաժեշտ չէ ՀՀՇ-ական քարոզարշավի ազդեցությամբ զայրացածներին անկարգությունների եւ ագրեսիվ գործողությունների մղելու համար:
Երկրորդ կարեւոր հանգամանքը, որ պետք է առավել ակնառու դարձներ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանից տարածվող սուտը, սեփական աչքերին, այլ ոչ թե սրա կամ նրա ասածներին հավատալն է: Այդ նույն ագրեսիվությունը, հազարավոր ցուցարարների անհանդուրժողականությունը երեւում էր մարտի 1-ի վերաբերյալ նկարահանումներից: Դա երեւում է անգամ նրանցից, ովքեր չեն մասնակցել այդ դեպքերին, բայց պատրաստ են այլ տեսակետ ունեցողին «դավաճան» պիտակավորել, չմոռանալով սպառնալ, որ «դեռ կտեսնեն, թե ինչ է լինելու»: Կարծես թե մեր տեսածը քիչ էր: Ուղղակի ապշեցուցիչ է, որ որոշ մարդիկ շարունակում են հավատալ տարածվող ստին եւ կարծես զրկվել են տեսողությունից ու դատողությունից, դարձել զոմբիացված եւ ամեն ձեւ ընդունելու պատրաստ զանգված: Շատերը դա պայմանավորում են բնակչության մի զգալի մասի սոցիալական վիճակով եւ իշխանություններից դժգոհություններով:
Այն, որ իշխանություններից դժգոհելու բազում առիթներ մեզանից յուրաքանչյուրն ունի, հերքման ենթակա չէ: Հերքման ենթակա չէ, որ այդ դժգոհություններն ամենուր են՝ դատական համակարգում, սոցիալական ծառայություններում, նախարարություններում, տեղական ինքնակառավարման մարմիններում, դպրոցներում, հիվանդանոցներում, հասարակական տրանսպորտում եւ այլուր: Սակայն քչերն են հարց տալիս՝ մի՞թե այդ դժգոհություններն ավելի քիչ էին 5, 10 տարի առաջ: Դեռ մի կողմ թողնենք այն հանգամանքը, որ այդ դժգոհությունները հենց նույն Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի «հմուտ» կառավարման տարիներին են առաջացել եւ դրանք անհամեմատելիորեն մեծ էին այսօրվա համեմատ:
Բնական է, որ 5, 10 տարի առաջ եւ, առավել եւս, դրանից էլ առաջ այդ դժգոհություններն ավելին են եղել եւ սոցիալական վատ վիճակի մեջ ավելի շատ թվով մարդիկ են եղել: Սակայն այդ դժգոհությունները չեն վերածվել պետությունը կործանելուն ուղղված գործելակերպի կամ, այլ կերպ ասած, նստած ճյուղը կտրելուն: Մարդիկ, ովքեր ընդունել են Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի ոգեշնչած այդ գործելակերպը, պետք է հասկանան, որ ճյուղը կտրելուց իրենք են տուժելու, այլ ոչ թե նախկին նախագահը: Վերջինս հաստատ կգտնի Հայաստանից հեռու տաքուկ մի վայր, որտեղ ընտրություններից մի քանի ամիս առաջ իր որդուն էր ուղարկել: Այդ մարդիկ պետք է հասկանան, որ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին բացարձակապես չեն հետաքրքրում նրանց ճակատագրերը, որ օգտագործելով նրանց դժգոհությունները, նախկին նախագահը միայն իր նպատակներին է ձգտելու: Ապացույցը մարտի 1-ի դեպքերի զոհերի նկատմամբ սեփական մեղքից հրաժարվելն էր, դրանից 1-2 օր հետո նրա ինքնագոհ կեցվածքն ու ուրախ տրամադրությունն էր Սահմանադրական դատարանում, երբ այդ զոհերը դեռ թաղված չէին:
Այսինքն, կարելի է միանշանակ փաստել, որ անկարգությունների պատճառները ոչ թե եւ ոչ այնքան բնակչության մի մասի սոցիալական վիճակն է կամ դժգոհությունները իշխանություններից, այլ մարդկանց ագրեսիվ գործողությունների հրահրելը: Այլապես մյուս թեկնածուներին ընտրածների մեջ էլ քիչ չէին սոցիալական վատ վիճակում գտնվողները, իսկ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի ընտրողների մեջ՝ վերջին 5-6 տարիներին ապահովված դարձածները:
Միաժամանակ, սա չի կարող արդարացում լինել իշխանությունների համար, որոնք պետք է մշտապես իմանան, որ իրենք կոչված են մարդկանց խնդիրները լուծելու, օբյեկտիվ դժգոհությունները նվազեցնելու: Եվ դա արդեն նոր նախագահը պարտավոր է անել անկախ ամեն ինչից, անկախ այս կամ այն անձից, անկախ նրանից, որ վաղը կարող է հայտնվել մեկ այլ արկածախնդիր եւ օգտագործելով այդ դժգոհությունները, փորձել քանդել մեր բանակը, պետական կառավարման համակարգը, իրավապահ մարմինները, մի խոսքով՝ մեր պետականությունը: Դժբախտաբար, մեզանում դեռեւս քիչ չեն կեղծ մարգարեներին եւ մեսիաներին հավատացողները:
Ինչ մնում է այսօրվան, ապա չի կարելի ասել, որ վտանգը վերացել է: Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը շարունակելու է իր քայքայիչ, պետականության հիմքերը խարխլող, արտաքին ուժերի միջամտությունը հրավիրող գործողությունները: Եվ դա նա կանի առավել մեծ չարությամբ, նկատի ունենալով, որ իր եւ իր արտերկրյա հովանավորների հետապնդած «ծրագիր մաքսիմումը»՝ Հայաստանում գունավոր հեղափոխություն իրականացնելը, չհաջողվեց: Հետեւաբար, մնում է առավել եռանդով իրականացնել «ծրագիր մինիմումը», այդուհանդերձ, չհրաժարվելով «ծրագիր մաքսիմում» դարձնելու մտքից...
ԱՐԱ ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ
Ամենեւին էլ հաճելի չէ վերհիշել մարտի 1-2-ի դեպքերը, բայց անկարգությունները հրահրողների հայտարարություններն ու այդ դեպքերի մեկնաբանությունները, հասարակության որոշ մասի մեջ դրանց ընկալումները պարզապես հարկադրում են մեկ անգամ եւս խոսել դրանց մասին, միմյանցից առանձնացնել իրականությունն ու բացահայտ կեղծիքը, պարզաբանել այդ դեպքերի իրական պատճառներն ու գլխավոր հրահրողին:
Մարտի 2-ին, անկարգությունների հրահրման հաջորդ իսկ օրը, հավատարիմ ապատեղեկատվությամբ լի նախընտրական քարոզարշավին, նախկին նախագահի կողմից շրջանառության դրվեց այսպես կոչված սադրիչների մասին լուրը, որոնք հրահրել են անկարգությունները, որոնք իբր իշխանությունների մարդիկ են եղել եւ ոչ մի կապ չունեն Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի հանրահավաքների մասնակիցների հետ: Ծիծաղելի է, բայց բնակչության մեջ կա մի հատված, որը հավատում է այս վարկածին: Մինչդեռ քիչ թե շատ մտածելու կամ տրամաբանելու ունակություն ունեցող անձը կարող է առանց դժվարության իր համար պարզել դրա մտացածին լինելը:
Գաղտնիք չէ, որ նախկին նախագահը ամիսներ շարունակ ատելություն ու անհանդուրժողականություն էր բորբոքում իր կողմնակիցների մեջ, ինչն արտահայտվում էր այդ մարդկանց գործողություններում դեռ մինչեւ մարտի 1-ը: Բավական է հիշեցնել հանրահավաքների ժամանակ ամբոխի՝ «հիմա, հիմա» վանկարկումները, երբ հռետորները խոսում էին պետական կամ կառավարական այս կամ այն շենքը գրոհելու մասին: Կամ «Հին Էրիվան» ռեստորանից Սերժ Սարգսյանի նկարը իջեցնելու փորձերը, կամ Վազգեն Մանուկյանին, Արթուր Բաղդասարյանին Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի կողմից «դավաճաններ» արտահայտություններին հանրահավաքի մասնակիցների հավանություն տվող եւ ագրեսիվ արձագանքները եւ այլն: Կարելի է բազմաթիվ օրինակներ բերել: Մի հավաքական օրինակ էր նախկին նախագահի ամբողջ քարոզարշավը: Այս ամենին ականատես մարդիկ պետք է հասկանան, որ որեւէ սադրանք անհրաժեշտ չէ ՀՀՇ-ական քարոզարշավի ազդեցությամբ զայրացածներին անկարգությունների եւ ագրեսիվ գործողությունների մղելու համար:
Երկրորդ կարեւոր հանգամանքը, որ պետք է առավել ակնառու դարձներ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանից տարածվող սուտը, սեփական աչքերին, այլ ոչ թե սրա կամ նրա ասածներին հավատալն է: Այդ նույն ագրեսիվությունը, հազարավոր ցուցարարների անհանդուրժողականությունը երեւում էր մարտի 1-ի վերաբերյալ նկարահանումներից: Դա երեւում է անգամ նրանցից, ովքեր չեն մասնակցել այդ դեպքերին, բայց պատրաստ են այլ տեսակետ ունեցողին «դավաճան» պիտակավորել, չմոռանալով սպառնալ, որ «դեռ կտեսնեն, թե ինչ է լինելու»: Կարծես թե մեր տեսածը քիչ էր: Ուղղակի ապշեցուցիչ է, որ որոշ մարդիկ շարունակում են հավատալ տարածվող ստին եւ կարծես զրկվել են տեսողությունից ու դատողությունից, դարձել զոմբիացված եւ ամեն ձեւ ընդունելու պատրաստ զանգված: Շատերը դա պայմանավորում են բնակչության մի զգալի մասի սոցիալական վիճակով եւ իշխանություններից դժգոհություններով:
Այն, որ իշխանություններից դժգոհելու բազում առիթներ մեզանից յուրաքանչյուրն ունի, հերքման ենթակա չէ: Հերքման ենթակա չէ, որ այդ դժգոհություններն ամենուր են՝ դատական համակարգում, սոցիալական ծառայություններում, նախարարություններում, տեղական ինքնակառավարման մարմիններում, դպրոցներում, հիվանդանոցներում, հասարակական տրանսպորտում եւ այլուր: Սակայն քչերն են հարց տալիս՝ մի՞թե այդ դժգոհություններն ավելի քիչ էին 5, 10 տարի առաջ: Դեռ մի կողմ թողնենք այն հանգամանքը, որ այդ դժգոհությունները հենց նույն Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի «հմուտ» կառավարման տարիներին են առաջացել եւ դրանք անհամեմատելիորեն մեծ էին այսօրվա համեմատ:
Բնական է, որ 5, 10 տարի առաջ եւ, առավել եւս, դրանից էլ առաջ այդ դժգոհություններն ավելին են եղել եւ սոցիալական վատ վիճակի մեջ ավելի շատ թվով մարդիկ են եղել: Սակայն այդ դժգոհությունները չեն վերածվել պետությունը կործանելուն ուղղված գործելակերպի կամ, այլ կերպ ասած, նստած ճյուղը կտրելուն: Մարդիկ, ովքեր ընդունել են Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի ոգեշնչած այդ գործելակերպը, պետք է հասկանան, որ ճյուղը կտրելուց իրենք են տուժելու, այլ ոչ թե նախկին նախագահը: Վերջինս հաստատ կգտնի Հայաստանից հեռու տաքուկ մի վայր, որտեղ ընտրություններից մի քանի ամիս առաջ իր որդուն էր ուղարկել: Այդ մարդիկ պետք է հասկանան, որ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին բացարձակապես չեն հետաքրքրում նրանց ճակատագրերը, որ օգտագործելով նրանց դժգոհությունները, նախկին նախագահը միայն իր նպատակներին է ձգտելու: Ապացույցը մարտի 1-ի դեպքերի զոհերի նկատմամբ սեփական մեղքից հրաժարվելն էր, դրանից 1-2 օր հետո նրա ինքնագոհ կեցվածքն ու ուրախ տրամադրությունն էր Սահմանադրական դատարանում, երբ այդ զոհերը դեռ թաղված չէին:
Այսինքն, կարելի է միանշանակ փաստել, որ անկարգությունների պատճառները ոչ թե եւ ոչ այնքան բնակչության մի մասի սոցիալական վիճակն է կամ դժգոհությունները իշխանություններից, այլ մարդկանց ագրեսիվ գործողությունների հրահրելը: Այլապես մյուս թեկնածուներին ընտրածների մեջ էլ քիչ չէին սոցիալական վատ վիճակում գտնվողները, իսկ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի ընտրողների մեջ՝ վերջին 5-6 տարիներին ապահովված դարձածները:
Միաժամանակ, սա չի կարող արդարացում լինել իշխանությունների համար, որոնք պետք է մշտապես իմանան, որ իրենք կոչված են մարդկանց խնդիրները լուծելու, օբյեկտիվ դժգոհությունները նվազեցնելու: Եվ դա արդեն նոր նախագահը պարտավոր է անել անկախ ամեն ինչից, անկախ այս կամ այն անձից, անկախ նրանից, որ վաղը կարող է հայտնվել մեկ այլ արկածախնդիր եւ օգտագործելով այդ դժգոհությունները, փորձել քանդել մեր բանակը, պետական կառավարման համակարգը, իրավապահ մարմինները, մի խոսքով՝ մեր պետականությունը: Դժբախտաբար, մեզանում դեռեւս քիչ չեն կեղծ մարգարեներին եւ մեսիաներին հավատացողները:
Ինչ մնում է այսօրվան, ապա չի կարելի ասել, որ վտանգը վերացել է: Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը շարունակելու է իր քայքայիչ, պետականության հիմքերը խարխլող, արտաքին ուժերի միջամտությունը հրավիրող գործողությունները: Եվ դա նա կանի առավել մեծ չարությամբ, նկատի ունենալով, որ իր եւ իր արտերկրյա հովանավորների հետապնդած «ծրագիր մաքսիմումը»՝ Հայաստանում գունավոր հեղափոխություն իրականացնելը, չհաջողվեց: Հետեւաբար, մնում է առավել եռանդով իրականացնել «ծրագիր մինիմումը», այդուհանդերձ, չհրաժարվելով «ծրագիր մաքսիմում» դարձնելու մտքից...
ԱՐԱ ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ
«ԱԳՈՅԻՑ» ՔՇՎԱԾՆԵՐԸ
Երեք օր է, ինչ Հայաստանում տեղի էր ունենում դարակազմիկ իրադարձություն` մեր երկիր էր ժամանել Ագոյի խումբը: Թե ինչ բան է Ագոյի խումբը, իրական պատկերացում քչերն ունեն, սակայն կարեւորը դա չէր, կարեւորը այն է, որ այդ խումբը ժամանել էր: Կարեւորագույն այս լուրը հայտնելուց հետո, 3 օր շարունակ բոլոր լրատվամիջոցները հաղորդում էին, թե եվրոպական արժեքներն ու ճշմարտությունը տարածող այդ խումբը ուր էր գնում, ում հետ էր հանդիպում եւ ամենակարեւորը՝ ինչ էր ասում: Պարզ է, որ «բարեգութ» եվրոպացիներն իրենց բան ու գործը թողած մտածում են Հայաստանի ու նրա բազմաչարչար ժողովրդին ստեղծված քաղաքական ճգնաժամից դուրս բերելու մասին:
Ազգիս դարդերով տառապող ագոյականների կամ ագոյիկների Հայաստանի շարժին հետեւելիս պատկերացնում եմ, թե ինչպես են մեր ընդդիմադիրները վերջիններիս հետ հանդիպելիս լաց լինում նրանց լայն կրծքի վրա, իսկ իշխանությունները գլխիկոր, տնային աշխատանքը չսերտած աշակերտի պես հաշվետվություն ներկայացնում, թե ինչ են արել եւ ինչ բացթողումներ թույլ տվել ու ամենակարեւորը՝ ինչ են պատրաստվում անել իրավիճակը շտկելու համար: Երեկ նաեւ հաղորդեցին, որ պարզվում է, Ագոն ձեռնունայն չի եկել, եվրոպացուն հատուկ շռայլությամբ միանգամից 6 առաջարկ է ներկայացրել կողմերին, կարելի է կարծել, թե կողմերը հակամարտող են, թեեւ մարտի 1-ի իրադարձություններից հետո նաեւ այդպես կարելի է որակել: Ինչեւէ, կարեւորը դա չէ, այլ այն, որ 6 առաջարկ են ներկայացրել, այլ ոչ թե 5 կամ, Աստված մի արասցե, 4: Միանգամից 6 առաջարկներով ծանրաբեռնված ագոյականները ժամանել են Երեւան՝ խելք սովորեցնելու ազգիս մեծամեծերին ու ասելու, թե ինչպես պետք է հարցը լուծեն: Բացի խելամիտ խորհուրդներ տալուց, ագոյիկներն իրենց դժգոհությունն են հայտնել, որ պարզվում է, Հայաստանը համարձակվել է օրենք փոփոխել եվրոպացիների թույլտվությունը չհարցնելով: «Ժողովներ, հանրահավաքներ, երթեր եւ ցույցեր անցկացնելու մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելը, պարզվում է, պատժելի արարք է, եւ մինչեւ պատժի չափը որոշելը, օրենքի փոփոխված տարբերակը ուղարկվել է Վենետիկի հանձնաժողով, որը, պարզվում է, «մի շարք քննադատական եզրակացությունների է հանգել»: Այսպիսով, Հայաստանում ագոյականների արկածների մասին գրելիս պարզ է դառնում մի դառը ճշմարտություն՝ ազատ, անկախ Հայաստանը վաղուց արդեն վերածվել է Եվրոխորհրդին կից ինչ-որ կառույցի, որի ինքնուրույն յուրաքանչյուր քայլ պատժելի է եւ դատապարտելի: Հետեւաբար, Ագոյի հրաշամանուկների հեռանալուց հետո մենք դեռ ականատես կլինենք նմանատիպ մի շարք այլ եվրոպական կազմակերպությունների այցերի, որոնք լուրջ դեմքով մեզ խորհուրդներ կտան, թե ինչ անել եւ երբ անել: Ինչեւէ, ագոյիկները նաեւ պահանջներ են ներկայացրել, մասնավորապես՝ «պարբերաբար իրենց տեղեկացնել 102 կալանավորվածների ազատ արձակման եւ դատավարությունների ընթացքի մասին»: Հավանաբար հաշվետու-զեկուցագրեր ագոյականներին կգրի անձամբ գլխավոր դատախազը, իսկ հայրենի ընդդիմությունը կհավաքի թաշկինակի անհրաժեշտ պաշարները եւ կշարունակի լաց լինել Եվրոպայից եկած ամեն մի ներկայացուցչի բաճկոնի վրա: Իշխանություններին էլ հարկավոր է ճիպոտների արտադրությունը կազմակերպել, Հայաստան ժամանած եւ ժամանելիք ագոյականներին նվիրելու համար, որպեսզի վերջիններս նույն այդ իշխանություններին պատժելու համար էլեկտրաշոկ չօգտագործեն:
Ագոյականների այցի միակ դրական արդյունքը թերեւս այն էր, որ մարդորսությունը Հյուսիսային պողոտայում դադարեցվեց, գոնե ժամանակավորապես:
ԱՐՄԵՆ ՄԱՆՎԵԼՅԱՆ
Ազգիս դարդերով տառապող ագոյականների կամ ագոյիկների Հայաստանի շարժին հետեւելիս պատկերացնում եմ, թե ինչպես են մեր ընդդիմադիրները վերջիններիս հետ հանդիպելիս լաց լինում նրանց լայն կրծքի վրա, իսկ իշխանությունները գլխիկոր, տնային աշխատանքը չսերտած աշակերտի պես հաշվետվություն ներկայացնում, թե ինչ են արել եւ ինչ բացթողումներ թույլ տվել ու ամենակարեւորը՝ ինչ են պատրաստվում անել իրավիճակը շտկելու համար: Երեկ նաեւ հաղորդեցին, որ պարզվում է, Ագոն ձեռնունայն չի եկել, եվրոպացուն հատուկ շռայլությամբ միանգամից 6 առաջարկ է ներկայացրել կողմերին, կարելի է կարծել, թե կողմերը հակամարտող են, թեեւ մարտի 1-ի իրադարձություններից հետո նաեւ այդպես կարելի է որակել: Ինչեւէ, կարեւորը դա չէ, այլ այն, որ 6 առաջարկ են ներկայացրել, այլ ոչ թե 5 կամ, Աստված մի արասցե, 4: Միանգամից 6 առաջարկներով ծանրաբեռնված ագոյականները ժամանել են Երեւան՝ խելք սովորեցնելու ազգիս մեծամեծերին ու ասելու, թե ինչպես պետք է հարցը լուծեն: Բացի խելամիտ խորհուրդներ տալուց, ագոյիկներն իրենց դժգոհությունն են հայտնել, որ պարզվում է, Հայաստանը համարձակվել է օրենք փոփոխել եվրոպացիների թույլտվությունը չհարցնելով: «Ժողովներ, հանրահավաքներ, երթեր եւ ցույցեր անցկացնելու մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելը, պարզվում է, պատժելի արարք է, եւ մինչեւ պատժի չափը որոշելը, օրենքի փոփոխված տարբերակը ուղարկվել է Վենետիկի հանձնաժողով, որը, պարզվում է, «մի շարք քննադատական եզրակացությունների է հանգել»: Այսպիսով, Հայաստանում ագոյականների արկածների մասին գրելիս պարզ է դառնում մի դառը ճշմարտություն՝ ազատ, անկախ Հայաստանը վաղուց արդեն վերածվել է Եվրոխորհրդին կից ինչ-որ կառույցի, որի ինքնուրույն յուրաքանչյուր քայլ պատժելի է եւ դատապարտելի: Հետեւաբար, Ագոյի հրաշամանուկների հեռանալուց հետո մենք դեռ ականատես կլինենք նմանատիպ մի շարք այլ եվրոպական կազմակերպությունների այցերի, որոնք լուրջ դեմքով մեզ խորհուրդներ կտան, թե ինչ անել եւ երբ անել: Ինչեւէ, ագոյիկները նաեւ պահանջներ են ներկայացրել, մասնավորապես՝ «պարբերաբար իրենց տեղեկացնել 102 կալանավորվածների ազատ արձակման եւ դատավարությունների ընթացքի մասին»: Հավանաբար հաշվետու-զեկուցագրեր ագոյականներին կգրի անձամբ գլխավոր դատախազը, իսկ հայրենի ընդդիմությունը կհավաքի թաշկինակի անհրաժեշտ պաշարները եւ կշարունակի լաց լինել Եվրոպայից եկած ամեն մի ներկայացուցչի բաճկոնի վրա: Իշխանություններին էլ հարկավոր է ճիպոտների արտադրությունը կազմակերպել, Հայաստան ժամանած եւ ժամանելիք ագոյականներին նվիրելու համար, որպեսզի վերջիններս նույն այդ իշխանություններին պատժելու համար էլեկտրաշոկ չօգտագործեն:
Ագոյականների այցի միակ դրական արդյունքը թերեւս այն էր, որ մարդորսությունը Հյուսիսային պողոտայում դադարեցվեց, գոնե ժամանակավորապես:
ԱՐՄԵՆ ՄԱՆՎԵԼՅԱՆ
Tuesday, April 01, 2008
32-ԱՄՅԱ ՀԱՇՄԱՆԴԱՄԸ ՇՏԱՊ ՕԳՆՈՒԹՅԱՆ ԿԱՐԻՔ ՈՒՆԻ
32 տարեկան Հարություն Թովմասյանը ղարաբաղյան պատերազմի մասնակից է, եղել է Զանգելանի, Հորադիզի ազատամարտերի անմիջական մասնակիցը: Հոդացավերի ոչ լիարժեք բուժման պատժառով երկու անչափահաս երեխաների հայրն առաջին կարգի հաշմանդամ է դարձել` գամվելով շարժասայլակին: Հարություն Թովմասյանը շտապ վիրահատության կարիք ունի, որի համար պահանջվում է 6 հազար ԱՄՆ դոլար գումար: Պատերազմի մասնակիցը բարեգութ մարդկանց աջակցությունն է հայցում:
Հեռ. +037493030014, +037410489224
Արժութային հաշիվը (Հայաստանից)
Տարադրամի տեսակը. AMD
Բանկային տվյալներ. ՎՏԲ բանկ 35 բաժանմունք Շենգավիթ, Երեւան հ. 160690003316, Թովմասյան Հարություն
Արժութային հաշիվը (Ռուսաստանից)
Տարադրամի տեսակը՝ USD
:56 INTERMEDIARI: THE SAVINGS BANK of the RUSSIAN FEDERATION, MOSCOW
SWIFT CODE SABRRUM
:57 BENEFICIARY's BANK: 3011184060000000065
'VTB BANK (ARMENIA)' CJSC, YEREVAN,ARMENIA, BRANCH SHENGAVIT BRANCH
SWIFT:ARMJAM22
:59 BENEFICIARY: TOMASYAN HARUTYUN
Account N 160690007465
Արժութային հաշիվը (բոլոր երկրներից բացի Ռուսաստանից)
Տարադրամի տեսակը՝ USD
: 56 INTERMEDIARY: AMERICAN EXPRESS BANK LTD, NEW YORK
SWIFT CODE: AEIBUS33
New York Agency, P. O. Box 740, New York, NY 10008
: 57 BENEFICIARY's BANK: 740357
'VTB BANK (ARMENIA)' CJSC, YEREVAN,ARMENIA, BRANCH 35
SWIFT:ARMJAM22
:59 BENEFICIARY: TOMASYAN HARUTYUN
Հեռ. +037493030014, +037410489224
Արժութային հաշիվը (Հայաստանից)
Տարադրամի տեսակը. AMD
Բանկային տվյալներ. ՎՏԲ բանկ 35 բաժանմունք Շենգավիթ, Երեւան հ. 160690003316, Թովմասյան Հարություն
Արժութային հաշիվը (Ռուսաստանից)
Տարադրամի տեսակը՝ USD
:56 INTERMEDIARI: THE SAVINGS BANK of the RUSSIAN FEDERATION, MOSCOW
SWIFT CODE SABRRUM
:57 BENEFICIARY's BANK: 3011184060000000065
'VTB BANK (ARMENIA)' CJSC, YEREVAN,ARMENIA, BRANCH SHENGAVIT BRANCH
SWIFT:ARMJAM22
:59 BENEFICIARY: TOMASYAN HARUTYUN
Account N 160690007465
Արժութային հաշիվը (բոլոր երկրներից բացի Ռուսաստանից)
Տարադրամի տեսակը՝ USD
: 56 INTERMEDIARY: AMERICAN EXPRESS BANK LTD, NEW YORK
SWIFT CODE: AEIBUS33
New York Agency, P. O. Box 740, New York, NY 10008
: 57 BENEFICIARY's BANK: 740357
'VTB BANK (ARMENIA)' CJSC, YEREVAN,ARMENIA, BRANCH 35
SWIFT:ARMJAM22
:59 BENEFICIARY: TOMASYAN HARUTYUN
ԷԹՆԻԿԱԿԱՆ ԶՏՈՒՄՆ ԱՐՎԵՍՏՈՒՄ ՏՎՅԱԼ ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ ՄԱՀՆ Է ԱՎԵՏՈՒՄ
«Արմինյն միրոր-սփեքթեյթր» շաբաթաթերթի մարտի 15-ի համարից ստորեւ թարգմանաբար ներկայացվող Դայամանդա Գալայի հոդվածը առաջին անգամ ընթերցվել է Հրանտ Դինքի սպանության տարելիցի առթիվ կազմակերպված հիշատակի երեկոյի ընթացքում, որը տեղի է ունեցել Լոնդոնում` խորհրդարանի շենքի առաջ: Դայամանդա Գալան Ամերիկայում ծնված ազգությամբ հույն ավանգարդիստական ուղղության հետեւող նկարչուհի է:
Ինչքան երկար շարունակվի կիրառվել «ամեն լավ բան թուրքական է եւ ամեն թուրքական բան լավ է» սկզբունքը, այնքան երկար է տեւելու մշակութային ապատեղեկատվության տարածումը Թուրքիայում այնպիսի հաստատությունների եւ անհատների կողմից, որոնք օգտագործելով քրեական օրենսգրքի համապատասխան դրույթները, անհրաժեշտ են համարում թուրքերեն թարգմանել «լսողական» արվեստի բոլոր տեսակների (երգ, արտասանություն, պիես եւ ծիսական արարողություն) տեքստերը՝ նախքան հասարակությանը ներկայացնելը: Այդպիսով նրանք արդյունավետ ձեւ են գտել հեղինակազրկելու այդ տեքստերը եւ դրանք ներկայացնելու որպես թուրքական նորագույն ստեղծագործություններ:
Հենց թուրքերենով կատարվում է տվյալ ստեղծագործությունը, հայտարարվում է, որ թուրքական է եւ պատկանում է թուրքական արվեստի այս կամ այն ձեւին: Այդ նույն ժամանակահատվածում այդ գործերի իսկական հեղինակները կա՛մ հսկողության տակ են լինում, կա՛մ էլ բանտարկված` անօրինական ձեւով (այսինքն՝ իրենց մայրենի լեզվով) տվյալ գործը կատարած լինելու համար: Այդ գործերը հիմնականում պահպանվում են «անանունների կարգավիճակում», կամ դրանց «կպցնում են» որեւէ թուրքական մի անուն եւ հայտարարվում «զուտ թուրքական անձեռնմխելի ժառանգություն»: Այդ գործում Թուրքիային օգնում են նրա «լավ ընկերները»` Ամերիկան եւ Իսրայելը:
Գաղտնիք չէ, որ դարեր շարունակ այդ տարածքում ապրող հույները, հայերը, ասորիներն ու քրդերը թուրքական բանակին «մատակարարում էին» արու զավակներ, որպեսզի վստահ լինեին, որ իրենց ընտանիքները ապահով ու անվտանգ կապրեն Օսմանյան կայսրությունում: Բայց այդ մարդկանց մեջ կային նաեւ երաժշտագետներ, երգիչներ, բանաստեղծներ եւ բեմական արվեստի այլ կատարողներ, որոնց չէր թույլատրվում թուրքերենից բացի ուրիշ որեւէ լեզու օգտագործել: Հետագայում, երբ նրանք տեղահանվեցին կամ կոտորվեցին, նրանց թողած գործերը դարձան «թուրքական»: Դրանց թվին են պատկանում Հաջիա Սոֆիան, ասորական եւ հունական բազմաթիվ հուշարձաններ եւ հայկական բանաստեղծության ընտիր նմուշներ: Ցայտուն օրինակ է ծագումով հայ, Թուրքիայում հանրաճանաչ կույր ուդ նվագող «Ուդի Հրանդը», որի հայերեն երգացանկից ոչ մեկը չի պահպանվել: Նրան կարելի է լսել միայն թուրքերեն երգելիս: Մեկ ուրիշ օրինակ: «Ամանես», «ամանեթես» հունական երաժշտությունը ներկայացվում է որպես Անատոլիական խառնածին մշակութային արվեստ, քանի որ այնտեղ` Անատոլիայում, Իզմիրում ապրում էին ինչպես հայեր եւ հույներ, այնպես էլ քրդեր, հրեաներ եւ ասորիներ: Ըստ թուրքերի, նրանք այդ երաժշտությամբ երգում էին «հուսահատությունից դիմելով Աստծուն»: Իրականում «ամանես» բառը առնչվում է հունարեն «մանա» (կամ մայր) բառի հետ եւ դա մարտադաշտում մենակ մնացած զինվորի աղերսն է առ Աստված:
Բարեբախտաբար «աման» բառը դեռ արգելված չէ Թուրքիայում: Բայց երեւի շուտով երաժշտության դասագրքերում կգրվի, որ այդ մեծագույն վոկալ ավանդույթը թուրքական է եւ այդ դեպքում 50 կամ 100 տարի անց ի՞նչ կմտածեն հույները մեր անզուգական «ամանես» երգչի` Դալգասի մասին:
Որպես սպարտացի եւ անատոլիացի ծնողների դուստր, գտնում եմ, որ արվեստի նմանօրինակ «զտումը» ոչ միայն անհեթեթություն է, այլեւ չափազանց վտանգավոր: Եթե հային ժամանակին ստիպում են հրաժարվել այն ամենից, ինչ իրեն է պատկանում եւ հետագայում էլ ապատեղեկատվությամբ նրան «համոզում», որ իր սիրած երաժշտությունը ոչ թե հայկական է, այլ թուրքական` իր ծագումով, ի՞նչ է մնում այդ հային կամ նրա ժառանգին: Եվ սա վերաբերում է բոլոր էթնիկական փոքրամասնություններին:
Գողությունը միայն նյութական կամ մարմնական արժեքներով չի արտահայտվում կամ սահմանափակվում: Դա իր մեջ ներառում է նաեւ մշակույթների հոգեւոր սպանությունը: Մշակույթը մահանում է, եթե ժառանգաբար չի անցնում մի սերնդից մյուսին, եթե հաջորդ սերունդը ոչ մի երգ չի ունենում երգելու: Դա նման է անապատային ամայացմանը, որտեղ, ինչպես գիտենք, ոչինչ կենդանի չի մնում:
Թարգմ. Հ. Ծ.
Ինչքան երկար շարունակվի կիրառվել «ամեն լավ բան թուրքական է եւ ամեն թուրքական բան լավ է» սկզբունքը, այնքան երկար է տեւելու մշակութային ապատեղեկատվության տարածումը Թուրքիայում այնպիսի հաստատությունների եւ անհատների կողմից, որոնք օգտագործելով քրեական օրենսգրքի համապատասխան դրույթները, անհրաժեշտ են համարում թուրքերեն թարգմանել «լսողական» արվեստի բոլոր տեսակների (երգ, արտասանություն, պիես եւ ծիսական արարողություն) տեքստերը՝ նախքան հասարակությանը ներկայացնելը: Այդպիսով նրանք արդյունավետ ձեւ են գտել հեղինակազրկելու այդ տեքստերը եւ դրանք ներկայացնելու որպես թուրքական նորագույն ստեղծագործություններ:
Հենց թուրքերենով կատարվում է տվյալ ստեղծագործությունը, հայտարարվում է, որ թուրքական է եւ պատկանում է թուրքական արվեստի այս կամ այն ձեւին: Այդ նույն ժամանակահատվածում այդ գործերի իսկական հեղինակները կա՛մ հսկողության տակ են լինում, կա՛մ էլ բանտարկված` անօրինական ձեւով (այսինքն՝ իրենց մայրենի լեզվով) տվյալ գործը կատարած լինելու համար: Այդ գործերը հիմնականում պահպանվում են «անանունների կարգավիճակում», կամ դրանց «կպցնում են» որեւէ թուրքական մի անուն եւ հայտարարվում «զուտ թուրքական անձեռնմխելի ժառանգություն»: Այդ գործում Թուրքիային օգնում են նրա «լավ ընկերները»` Ամերիկան եւ Իսրայելը:
Գաղտնիք չէ, որ դարեր շարունակ այդ տարածքում ապրող հույները, հայերը, ասորիներն ու քրդերը թուրքական բանակին «մատակարարում էին» արու զավակներ, որպեսզի վստահ լինեին, որ իրենց ընտանիքները ապահով ու անվտանգ կապրեն Օսմանյան կայսրությունում: Բայց այդ մարդկանց մեջ կային նաեւ երաժշտագետներ, երգիչներ, բանաստեղծներ եւ բեմական արվեստի այլ կատարողներ, որոնց չէր թույլատրվում թուրքերենից բացի ուրիշ որեւէ լեզու օգտագործել: Հետագայում, երբ նրանք տեղահանվեցին կամ կոտորվեցին, նրանց թողած գործերը դարձան «թուրքական»: Դրանց թվին են պատկանում Հաջիա Սոֆիան, ասորական եւ հունական բազմաթիվ հուշարձաններ եւ հայկական բանաստեղծության ընտիր նմուշներ: Ցայտուն օրինակ է ծագումով հայ, Թուրքիայում հանրաճանաչ կույր ուդ նվագող «Ուդի Հրանդը», որի հայերեն երգացանկից ոչ մեկը չի պահպանվել: Նրան կարելի է լսել միայն թուրքերեն երգելիս: Մեկ ուրիշ օրինակ: «Ամանես», «ամանեթես» հունական երաժշտությունը ներկայացվում է որպես Անատոլիական խառնածին մշակութային արվեստ, քանի որ այնտեղ` Անատոլիայում, Իզմիրում ապրում էին ինչպես հայեր եւ հույներ, այնպես էլ քրդեր, հրեաներ եւ ասորիներ: Ըստ թուրքերի, նրանք այդ երաժշտությամբ երգում էին «հուսահատությունից դիմելով Աստծուն»: Իրականում «ամանես» բառը առնչվում է հունարեն «մանա» (կամ մայր) բառի հետ եւ դա մարտադաշտում մենակ մնացած զինվորի աղերսն է առ Աստված:
Բարեբախտաբար «աման» բառը դեռ արգելված չէ Թուրքիայում: Բայց երեւի շուտով երաժշտության դասագրքերում կգրվի, որ այդ մեծագույն վոկալ ավանդույթը թուրքական է եւ այդ դեպքում 50 կամ 100 տարի անց ի՞նչ կմտածեն հույները մեր անզուգական «ամանես» երգչի` Դալգասի մասին:
Որպես սպարտացի եւ անատոլիացի ծնողների դուստր, գտնում եմ, որ արվեստի նմանօրինակ «զտումը» ոչ միայն անհեթեթություն է, այլեւ չափազանց վտանգավոր: Եթե հային ժամանակին ստիպում են հրաժարվել այն ամենից, ինչ իրեն է պատկանում եւ հետագայում էլ ապատեղեկատվությամբ նրան «համոզում», որ իր սիրած երաժշտությունը ոչ թե հայկական է, այլ թուրքական` իր ծագումով, ի՞նչ է մնում այդ հային կամ նրա ժառանգին: Եվ սա վերաբերում է բոլոր էթնիկական փոքրամասնություններին:
Գողությունը միայն նյութական կամ մարմնական արժեքներով չի արտահայտվում կամ սահմանափակվում: Դա իր մեջ ներառում է նաեւ մշակույթների հոգեւոր սպանությունը: Մշակույթը մահանում է, եթե ժառանգաբար չի անցնում մի սերնդից մյուսին, եթե հաջորդ սերունդը ոչ մի երգ չի ունենում երգելու: Դա նման է անապատային ամայացմանը, որտեղ, ինչպես գիտենք, ոչինչ կենդանի չի մնում:
Թարգմ. Հ. Ծ.
ԳԱՂՏՆԻ ԲԱՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵ՞Ր
Ըստ ոչ պաշտոնական աղբյուրների, մի քանի օր է, ինչ միջնորդավորված բանակցություններ են ընթանում Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի եւ իշխանությունների, հիմնականում Սերժ Սարգսյանի կողմնակիցների միջեւ: Այդ բանակցությունները, ինչպես ասացինք, միջնորդավորված են, դրանց մի մասը օտարերկրյա պաշտոնյաների բազմակողմ շփումների շրջանակում են ընթանում եւ նպատակ ունեն կողմերի միջեւ համանման մոտեցումներ գտնելու: Այս տեղեկատվության հավաստիությունը պաշտոնական աղբյուրներից ստուգել չհաջողվեց, սակայն վերջին շրջանում Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի լռությունը ներքաղաքական իրադրության վերաբերյալ, հուշում է, որ այնուամենայնիվ, որոշակի կուլիսային հանդիպումներ տեղի են ունենում եւ փորձ է արվում ինչ-որ պայմանավորվածություններ ձեռք բերել: Ասենք նաեւ, որ այս տեղեկատվությունն ապրիլմեկյան կատակ չէ:
Armenian Genocide discussion in Knesset end in scandal / Дискуссия о геноциде армян привела к скандалу между "русскими" депутатами Кнессета
/PanARMENIAN.Net/ Today, April 1, the Israeli Knesset was deciding on a panel to discuss the Armenian Genocide recognition issue. During the session, Knesset members Zeev Elkin and Joseph Shagal, who hold opposition opinion the issue, entered a hot debate. “Elkin, as a chairman of Israel-Armenia interparliamentary group, initiated the discussion together with Haim Oron. Israel has held a neutral position on the issue for 60 years. All my attempts to warn about inexpedience of the move were fruitless,” Shagal said.“I regret that our discussion exceeded the frames of ethics. All what happened damages the Knesset’s image,” said Zeev Elkin, for his part, Newsru.co.il reports.
Сегодня, во вторник 1 апреля, состоялось заседание комиссии по делам Кнессета, на котором решался вопрос о том, в какой из комиссий будет обсуждаться вопрос о признании Израилем геноцида армян в Турции.
Напомним, что 26 марта Кнессет впервые принял принципиальное решение о том, что тема геноцида армян будет обсуждаться на одной из комиссий израильского парламента. Предложение было внесено депутатом Хаимом Ороном (МЕРЕЦ). Депутат Зеэв Элькин ("Кадима") тогда же предложил рассмотреть данную тему на комиссии по образованию и культуре. Депутат Йосеф Шагал (НДИ) предложил, чтобы данный вопрос был заслушан на комиссии по внешним делам и обороне.
На сегодняшнем заседании комиссии по делам Кнессета, в ходе которого обсуждались предложения депутатов по данному вопросу, возникла острая полемика между депутатами Элькиным и Шагалом.
Как сообщают источники в Кнессете, Йосеф Шагал заявил, что только популисты могут настаивать на том, чтобы израильский парламент обсуждал тему геноцида армян. В ответ Зеэв Элькин напомнил своему коллеге, что в поддержку обсуждения этой сложной темы выступал, в частности, коллега Шагала по партии "Наш дом Израиль" Юрий Штерн. Согласно нашему источнику, реагируя на эти слова, депутат Шагал предложил "прекратить канонизировать Штерна", после чего добавил (по-русски): "Ты еще Чехова вспомни, козел, морду бы тебе набить надо" (сам господин Шагал говорит, что его заявление звучало несколько иначе).
- Комментарий депутата Кнессета Йосефа Шагала
Эта фраза депутата Шагала была услышана и понята многими присутствующими на заседании. Однако депутат Элькин в разговоре с корреспондентом NEWSru.co.il отказался цитировать оскорбительный выпад в свой адрес. Он заявил: "Я сожалею, что дискуссия приобрела такой характер. Всегда, тем более в парламенте, важно оставаться в рамках культурного диалога и приличий. Произошедшее вредит статусу депутата Кнессета".
Зеэв Элькин отметил также, что некоторые депутаты уже предложили ему вынести поведение Шагала на обсуждение комиссии по этике. "Я не уверен, что стану это делать. Не хотелось бы еще больше раздувать скандал", - сказал он.
Редакция NEWSru.co.il обратилась за комментарием к депутату Йосефу Шагалу. Отвечая на нашу просьбу, господин Шагал заявил: "Элькин, как председатель межпарламентской группы "Израиль-Армения", есть и такая, вместе с лидером партии МЕРЕЦ Хаимом Ороном, инициировал в прошлую среду обсуждение по теме о необходимости принятия Израилем геноцида армянского народа. Тема, от которой государство Израиль 60 лет дистанцировалось, занимая нейтральную позицию абсолютно. Все мои попытки объяснить всем этим господам, что этого делать ни в коем случае нельзя в силу целого ряда причин (сами, наверное, понимаете, почему), ни к чему не привели. Но время было выбрано удачно – конец заседания Кнессета, было всего человек 10-11, и все они были обработаны".
Вы присутствовали на этом заседании?
Конечно, присутствовал… Просто так сложилось, что все разошлись… Я присутствовал и выступал против этого. Но там уже было все решено. Единственно, о чем я попросил тогда (я понимал, что голосование неизбежно) – это перенести обсуждение этой темы с заседания комиссии по науке, культуре и спорту… Я сказал, что, поскольку уже принято такое решение и договорились обсуждать эту тему, то перенести голосование надо на заседание комиссии по иностранным делам и безопасности. Аргументируя следующим: это вопрос не исторический, не культурологический и даже не этнографический. Это вопрос – сугубо политический. Потому что его обсуждение наносит государству Израиль конкретный ущерб. Реальный.
Сам факт обсуждения?
Да, само обсуждение. Не дай Б-г, не говорите ни о чем большем. Даже обсуждение этой темы привело к тому, что со среды до вчерашнего дня меня затерзали все средства массовой информации – Азербайджана, Турции, а также Узбекистана и так далее…
Ситуация такова: сегодня в Азербайджане живет 20.000 евреев. Реально, двадцать тысяч. Это еврейская община, у которой очень хорошие отношения с местной властью, с местным народом. Они традиционно хорошо относились к евреям, никогда антисемитизма там не было. Но народ горячий, да? Для Азербайджана и Турции "геноцид армян" – это красная тряпка… Все, что может за этим последовать – от разрыва дипломатических отношений, до (не дай Б-г) каких-то эксцессов в Азербайджане – это все на совести тех людей, которые выносят это предложение, не понимая, что за ним стоит. Если понимают, то просто на чисто популистском уровне… Я ясно излагаю свою мысль?
Более или менее. Но насколько я понимаю, сегодня конфликт произошел не из-за предложения господина Элькина.
Нет… Я зашел на заседание комиссии (по делам Кнессета), хотя я не являюсь членом этой комиссии, но это не мешало мне выступать… Там они упорно пробивали…
Кто? Орон и Элькин?
Нет, Хаим Орон там отсутствовал, но был там Элькин… Я выступил и высказал свое мнение... Они настаивали на культурологическом и историческом аспекте обсуждения, а я настаивал на том, что это не место… этот вопрос должны обсуждать люди, которые разбираются в вопросах безопасности и в вопросах стратегии. Элькин начал цитировать Гитлера… Его теза такая: мы евреи, которые перенесли Катастрофу, должны с сочувствием и пониманием относиться к проблеме армянского народа и признать их геноцид.
Помимо того, что это оскорбительно для 6 миллионов евреев, погибших только потому, что они – евреи… то, что произошло в Турции тогда, в (19)15-м году, не имеет никакого отношения к геноциду…
Это – предмет исторического спора.
Нет, это – абсолютный исторический факт. И его еще никто не опроверг. Правда заключается в том, что армяне являлись гражданами Турции на тот момент… Во время русско-турецкой войны они воевали на стороне России. То есть по-иностранному, по-ученому это называется коллаборационизм. Примерно то же самое делали бойцы ЦАДАЛа во время первой Ливанской войны – воевали на стороне Израиля. Это были наши союзники. Но, когда к ним пришла "Хизбалла", всех, кто не успел выехать, просто поставили к стенке. Ужасно. Но не за то, что они – христиане, а – за коллаборационизм. Примерно та же самая история. То есть любое сравнение с "Шоа" (Катастрофой европейского еврейства – Прим.ред.) я считаю тут нерелевантным.
Но неважно. Вопрос в другом. А почему мы поднимаем тему геноцида армян? Почему нам тогда не поднять тему Голодомора украинского народа?
Действительно – почему? Украина настаивает на том, чтобы поднималась эта тема.
Тогда давайте и австралийских аборигенов – там тоже был, в общем-то, геноцид. И события в Руанде, там перерезали почти два с половиной миллиона. Это, кстати, чистый, классический геноцид. И так далее… Сегодня азербайджанцы выставляют свои претензии по геноциду, говоря о том, что армяне совершали геноцид в начале (прошлого) века – до резни в Турции.
Поймите, дело не в армянах и не в турках. Дело в Израиле, исключительно. Это мое мнение. Допустив такой прецедент, мы просто ввязываемся в бесконечную череду претензий кого-то к чему-то… Это просто не нужно…
Короче, проголосовали за мое предложение. И вопрос передан на обсуждение в комиссию по внешним делам и безопасности. Сейчас будет обсуждаться вопрос: будет ли это обсуждение открытым или закрытым, что тоже важно. Но это уже другая история.
В этот момент депутат Элькин стал приводить ссылки какие-то. Я сказал, что это – политическая демагогия, пора это прекратить. На что Элькин сказал "А вот депутат Кнессета Юрий Штерн…" Вот тут я уже сказал, что хватит канонизировать покойного…
Быть может, Элькин имел в виду то, что Штерн был вашим однопартийцем?
Дело не в этом. Это используется всякий раз, когда что-то происходит, сразу ссылаются на Юрия Штерна покойного, мир его памяти… Ну, и я по-русски ему кое-что сказал.
К сожалению, то, что вы сказали, уже цитируется повсюду.
Почему "к сожалению", собственно?
То есть вы не сожалеете, что все это было сказано?
Я? Я сожалею только о форме, но не о содержании.
В конце беседы депутат Йосеф Шагал заявил, что в среду сайт NEWSru.co.il не совсем точно сообщал о голосовании в Кнессете по поводу дискуссии на тему геноцида армян. В связи с этим господину Шагалу было предложено, чтобы запись сегодняшней беседы с ним была опубликована дословно. Депутат дал свое согласие. При этом Йосеф Шагал просил "не раздувать скандал", еще раз подчеркнув, что он сожалеет о той форме, которую приобрела его дискуссия с депутатом Зеэвом Элькиным.
С депутатом Йосефом Шагалом беседовал главный редактор NEWSru.co.il Евгений Финкель.
После публикации данного интервью депутат Шагал перезвонил в редакцию NEWSru.co.il и заявил, что наш источник неверно процитировал его высказывание в адрес депутата Элькина. "Я ознакомился со статьей. Все, в принципе, верно записано, близко к тексту, – сказал он. – Но ваш источник что-то не то услышал. Я не упоминал Чехова". Других возражений со стороны депутата Шагала не было.
Напомним, что 26 марта Кнессет впервые принял принципиальное решение о том, что тема геноцида армян будет обсуждаться на одной из комиссий израильского парламента. Предложение было внесено депутатом Хаимом Ороном (МЕРЕЦ). Депутат Зеэв Элькин ("Кадима") тогда же предложил рассмотреть данную тему на комиссии по образованию и культуре. Депутат Йосеф Шагал (НДИ) предложил, чтобы данный вопрос был заслушан на комиссии по внешним делам и обороне.
На сегодняшнем заседании комиссии по делам Кнессета, в ходе которого обсуждались предложения депутатов по данному вопросу, возникла острая полемика между депутатами Элькиным и Шагалом.
Как сообщают источники в Кнессете, Йосеф Шагал заявил, что только популисты могут настаивать на том, чтобы израильский парламент обсуждал тему геноцида армян. В ответ Зеэв Элькин напомнил своему коллеге, что в поддержку обсуждения этой сложной темы выступал, в частности, коллега Шагала по партии "Наш дом Израиль" Юрий Штерн. Согласно нашему источнику, реагируя на эти слова, депутат Шагал предложил "прекратить канонизировать Штерна", после чего добавил (по-русски): "Ты еще Чехова вспомни, козел, морду бы тебе набить надо" (сам господин Шагал говорит, что его заявление звучало несколько иначе).
- Комментарий депутата Кнессета Йосефа Шагала
Эта фраза депутата Шагала была услышана и понята многими присутствующими на заседании. Однако депутат Элькин в разговоре с корреспондентом NEWSru.co.il отказался цитировать оскорбительный выпад в свой адрес. Он заявил: "Я сожалею, что дискуссия приобрела такой характер. Всегда, тем более в парламенте, важно оставаться в рамках культурного диалога и приличий. Произошедшее вредит статусу депутата Кнессета".
Зеэв Элькин отметил также, что некоторые депутаты уже предложили ему вынести поведение Шагала на обсуждение комиссии по этике. "Я не уверен, что стану это делать. Не хотелось бы еще больше раздувать скандал", - сказал он.
Редакция NEWSru.co.il обратилась за комментарием к депутату Йосефу Шагалу. Отвечая на нашу просьбу, господин Шагал заявил: "Элькин, как председатель межпарламентской группы "Израиль-Армения", есть и такая, вместе с лидером партии МЕРЕЦ Хаимом Ороном, инициировал в прошлую среду обсуждение по теме о необходимости принятия Израилем геноцида армянского народа. Тема, от которой государство Израиль 60 лет дистанцировалось, занимая нейтральную позицию абсолютно. Все мои попытки объяснить всем этим господам, что этого делать ни в коем случае нельзя в силу целого ряда причин (сами, наверное, понимаете, почему), ни к чему не привели. Но время было выбрано удачно – конец заседания Кнессета, было всего человек 10-11, и все они были обработаны".
Вы присутствовали на этом заседании?
Конечно, присутствовал… Просто так сложилось, что все разошлись… Я присутствовал и выступал против этого. Но там уже было все решено. Единственно, о чем я попросил тогда (я понимал, что голосование неизбежно) – это перенести обсуждение этой темы с заседания комиссии по науке, культуре и спорту… Я сказал, что, поскольку уже принято такое решение и договорились обсуждать эту тему, то перенести голосование надо на заседание комиссии по иностранным делам и безопасности. Аргументируя следующим: это вопрос не исторический, не культурологический и даже не этнографический. Это вопрос – сугубо политический. Потому что его обсуждение наносит государству Израиль конкретный ущерб. Реальный.
Сам факт обсуждения?
Да, само обсуждение. Не дай Б-г, не говорите ни о чем большем. Даже обсуждение этой темы привело к тому, что со среды до вчерашнего дня меня затерзали все средства массовой информации – Азербайджана, Турции, а также Узбекистана и так далее…
Ситуация такова: сегодня в Азербайджане живет 20.000 евреев. Реально, двадцать тысяч. Это еврейская община, у которой очень хорошие отношения с местной властью, с местным народом. Они традиционно хорошо относились к евреям, никогда антисемитизма там не было. Но народ горячий, да? Для Азербайджана и Турции "геноцид армян" – это красная тряпка… Все, что может за этим последовать – от разрыва дипломатических отношений, до (не дай Б-г) каких-то эксцессов в Азербайджане – это все на совести тех людей, которые выносят это предложение, не понимая, что за ним стоит. Если понимают, то просто на чисто популистском уровне… Я ясно излагаю свою мысль?
Более или менее. Но насколько я понимаю, сегодня конфликт произошел не из-за предложения господина Элькина.
Нет… Я зашел на заседание комиссии (по делам Кнессета), хотя я не являюсь членом этой комиссии, но это не мешало мне выступать… Там они упорно пробивали…
Кто? Орон и Элькин?
Нет, Хаим Орон там отсутствовал, но был там Элькин… Я выступил и высказал свое мнение... Они настаивали на культурологическом и историческом аспекте обсуждения, а я настаивал на том, что это не место… этот вопрос должны обсуждать люди, которые разбираются в вопросах безопасности и в вопросах стратегии. Элькин начал цитировать Гитлера… Его теза такая: мы евреи, которые перенесли Катастрофу, должны с сочувствием и пониманием относиться к проблеме армянского народа и признать их геноцид.
Помимо того, что это оскорбительно для 6 миллионов евреев, погибших только потому, что они – евреи… то, что произошло в Турции тогда, в (19)15-м году, не имеет никакого отношения к геноциду…
Это – предмет исторического спора.
Нет, это – абсолютный исторический факт. И его еще никто не опроверг. Правда заключается в том, что армяне являлись гражданами Турции на тот момент… Во время русско-турецкой войны они воевали на стороне России. То есть по-иностранному, по-ученому это называется коллаборационизм. Примерно то же самое делали бойцы ЦАДАЛа во время первой Ливанской войны – воевали на стороне Израиля. Это были наши союзники. Но, когда к ним пришла "Хизбалла", всех, кто не успел выехать, просто поставили к стенке. Ужасно. Но не за то, что они – христиане, а – за коллаборационизм. Примерно та же самая история. То есть любое сравнение с "Шоа" (Катастрофой европейского еврейства – Прим.ред.) я считаю тут нерелевантным.
Но неважно. Вопрос в другом. А почему мы поднимаем тему геноцида армян? Почему нам тогда не поднять тему Голодомора украинского народа?
Действительно – почему? Украина настаивает на том, чтобы поднималась эта тема.
Тогда давайте и австралийских аборигенов – там тоже был, в общем-то, геноцид. И события в Руанде, там перерезали почти два с половиной миллиона. Это, кстати, чистый, классический геноцид. И так далее… Сегодня азербайджанцы выставляют свои претензии по геноциду, говоря о том, что армяне совершали геноцид в начале (прошлого) века – до резни в Турции.
Поймите, дело не в армянах и не в турках. Дело в Израиле, исключительно. Это мое мнение. Допустив такой прецедент, мы просто ввязываемся в бесконечную череду претензий кого-то к чему-то… Это просто не нужно…
Короче, проголосовали за мое предложение. И вопрос передан на обсуждение в комиссию по внешним делам и безопасности. Сейчас будет обсуждаться вопрос: будет ли это обсуждение открытым или закрытым, что тоже важно. Но это уже другая история.
В этот момент депутат Элькин стал приводить ссылки какие-то. Я сказал, что это – политическая демагогия, пора это прекратить. На что Элькин сказал "А вот депутат Кнессета Юрий Штерн…" Вот тут я уже сказал, что хватит канонизировать покойного…
Быть может, Элькин имел в виду то, что Штерн был вашим однопартийцем?
Дело не в этом. Это используется всякий раз, когда что-то происходит, сразу ссылаются на Юрия Штерна покойного, мир его памяти… Ну, и я по-русски ему кое-что сказал.
К сожалению, то, что вы сказали, уже цитируется повсюду.
Почему "к сожалению", собственно?
То есть вы не сожалеете, что все это было сказано?
Я? Я сожалею только о форме, но не о содержании.
В конце беседы депутат Йосеф Шагал заявил, что в среду сайт NEWSru.co.il не совсем точно сообщал о голосовании в Кнессете по поводу дискуссии на тему геноцида армян. В связи с этим господину Шагалу было предложено, чтобы запись сегодняшней беседы с ним была опубликована дословно. Депутат дал свое согласие. При этом Йосеф Шагал просил "не раздувать скандал", еще раз подчеркнув, что он сожалеет о той форме, которую приобрела его дискуссия с депутатом Зеэвом Элькиным.
С депутатом Йосефом Шагалом беседовал главный редактор NEWSru.co.il Евгений Финкель.
После публикации данного интервью депутат Шагал перезвонил в редакцию NEWSru.co.il и заявил, что наш источник неверно процитировал его высказывание в адрес депутата Элькина. "Я ознакомился со статьей. Все, в принципе, верно записано, близко к тексту, – сказал он. – Но ваш источник что-то не то услышал. Я не упоминал Чехова". Других возражений со стороны депутата Шагала не было.
ARMENIA AND RUSSIA COOPERATE IN SPACE / ՀԱՅԱՍՏԱՆՆ ՈՒ ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԸ ՏԻԵԶԵՐՔԻ ՈԼՈՐՏՈՒՄ ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ ԵՆ ԾԱՎԱԼՈՒՄ
The real estate cadastre of the RA Government and the Russian Federation Space Agency (RFSA) affirmed space cooperation between the countries in the space. According to the RFSA press department the other day the director of the agency Anatoli Perminov held a labor meeting with the Armenian counterpart Manuk Vardanyan in Roskosmos Company. The sides discussed several questions on the cooperation and using the space technologies in the frameworks of Armenians interests. The officials also discussed the possibility of founding space monitoring center in Armenia. In the result of the meeting a decree was signed to work on strengthening the cooperation and get prepared for signing a contract in May.
Հայաստանի կառավարությանն առընթեր անշարժ գույքի կադաստրի պետական (ԱԳԿՊԿ) կոմիտեն և Ռուսաստանի դաշնային տիեզերական գործակալությունը (ՌԴՏԳ) տիեզերական գործունեության ոլորտում համագործակցություն են հաստատել: ՌԴՏԳ մամլո ծառայության հաղորդմամբ, նախօրեին գործակալության ղեկավար Անատոլի Պերմինովը Ռոսկոսմոս ընկերությունում աշխատանքային հանդիպում է ունեցել ԱԳԿՊԿ ղեկավար Մանուկ Վարդանյանի հետ: Կողմերը տեղեկատվություն են փոխանակել փոխադարձ հետաքրքրություն ներկայացնող խնդիրների ու աշխատանքային ուղղությունների վերաբերյալ: Քննարկվել են տիեզերական տեխնոլոգիաները Հայաստանի հետաքրքրություններին համապատասխան կիրառելու ոլորտում համագործակցության գերակա ուղղությունները: Դրանք մոտ ապագայում առաջին հերթին կապված են հողային կադաստրի ու քարտեզագրման, գեոդեզիայի ոլորտում խնդիրներ լուծելու նպատակով Երկիր մոլորակի հեռակառավարվող զոնդավորման տիեզերական համակարգերի, ինչպես նաև շարժական օբյեկտների մոնիտորինգի համար նախատեսված տիեզերական համակարգերի օգտագործման հետ: Ռոսկոսմոսի ղեկավարը հայկական պատվիրակության ուշադրությունը հրավիրել է փոխադարձ շահավետ համագործակցության շրջանակներում լուծվող հարցերի շրջանակի ընդլայնման, մասնավորապես ԳԼՈՆԱՍՍ համակարգի զարգացման և օգտագործման վրա: Կողմերը որպես դրական քայլ են նշել Հայաստանում տիեզերական մոնիտորինգի կենտրոն ստեղծելու նախագծի իրականացմանն ուղղված համատեղ գործողությունները: Միաժամանակ երկուստեք հաստատվել է սոցիալ-տնտեսական զարգացումն արագացնելու հետ կապված արդիական խնդիրները լուծելու նպատակով տիեզերական միջոցների ու տեխնոլոգիաների կիրառման ոլորտում համագործակցության հետագա զարգացման պատրաստակամությունը: Հանդիպման արդյունքներով ստորագրվել է Արձանագրություն, որի համաձայն այս տարի մայիսին կստորագրվի համագործակցությունը զարգացնելու մասին համաձայնագիր: Ռոսկոսմոսի կողմից որպես փորձագետի կարգավիճակով ներկա են եղել միջազգային համագործակցության, Երկիր մոլորակի զոնդավորման տիեզերական համակարգերի և այլ մասնագետներ: Հայաստանի կողմից աշխատանքային հանդիպմանը մասնակցել են նաև Գեոդեզիայի ու քարտեզագրման կենտրոնի մասնագետները:
Հայաստանի կառավարությանն առընթեր անշարժ գույքի կադաստրի պետական (ԱԳԿՊԿ) կոմիտեն և Ռուսաստանի դաշնային տիեզերական գործակալությունը (ՌԴՏԳ) տիեզերական գործունեության ոլորտում համագործակցություն են հաստատել: ՌԴՏԳ մամլո ծառայության հաղորդմամբ, նախօրեին գործակալության ղեկավար Անատոլի Պերմինովը Ռոսկոսմոս ընկերությունում աշխատանքային հանդիպում է ունեցել ԱԳԿՊԿ ղեկավար Մանուկ Վարդանյանի հետ: Կողմերը տեղեկատվություն են փոխանակել փոխադարձ հետաքրքրություն ներկայացնող խնդիրների ու աշխատանքային ուղղությունների վերաբերյալ: Քննարկվել են տիեզերական տեխնոլոգիաները Հայաստանի հետաքրքրություններին համապատասխան կիրառելու ոլորտում համագործակցության գերակա ուղղությունները: Դրանք մոտ ապագայում առաջին հերթին կապված են հողային կադաստրի ու քարտեզագրման, գեոդեզիայի ոլորտում խնդիրներ լուծելու նպատակով Երկիր մոլորակի հեռակառավարվող զոնդավորման տիեզերական համակարգերի, ինչպես նաև շարժական օբյեկտների մոնիտորինգի համար նախատեսված տիեզերական համակարգերի օգտագործման հետ: Ռոսկոսմոսի ղեկավարը հայկական պատվիրակության ուշադրությունը հրավիրել է փոխադարձ շահավետ համագործակցության շրջանակներում լուծվող հարցերի շրջանակի ընդլայնման, մասնավորապես ԳԼՈՆԱՍՍ համակարգի զարգացման և օգտագործման վրա: Կողմերը որպես դրական քայլ են նշել Հայաստանում տիեզերական մոնիտորինգի կենտրոն ստեղծելու նախագծի իրականացմանն ուղղված համատեղ գործողությունները: Միաժամանակ երկուստեք հաստատվել է սոցիալ-տնտեսական զարգացումն արագացնելու հետ կապված արդիական խնդիրները լուծելու նպատակով տիեզերական միջոցների ու տեխնոլոգիաների կիրառման ոլորտում համագործակցության հետագա զարգացման պատրաստակամությունը: Հանդիպման արդյունքներով ստորագրվել է Արձանագրություն, որի համաձայն այս տարի մայիսին կստորագրվի համագործակցությունը զարգացնելու մասին համաձայնագիր: Ռոսկոսմոսի կողմից որպես փորձագետի կարգավիճակով ներկա են եղել միջազգային համագործակցության, Երկիր մոլորակի զոնդավորման տիեզերական համակարգերի և այլ մասնագետներ: Հայաստանի կողմից աշխատանքային հանդիպմանը մասնակցել են նաև Գեոդեզիայի ու քարտեզագրման կենտրոնի մասնագետները:
PREVENTIVE ROLE / Ռ. ՔՈՉԱՐՅԱՆ. ԱԴՐԲԵՋԱՆԸ ՍՏԻՊՈՒՄ Է ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԿՈՂՄԻՆ ՃՇԳՐՏՈՒՄՆԵՐ ՄՏՑՆԵԼ ՂԱՐԱԲԱՂՅԱՆ ՀԱՐՑԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ԻՐ ԴԻՐՔՈՐՈՇՄԱՆ ՄԵՋ
“Either Armenia should immediately recognize the independence of Nagorno Karabakh or the final recognition may, for the time being, be substituted by an Agreement on Mutual Assistance in the Sphere of Defense signed between the Republic of Armenia and the Nagorno Karabakh Republic. Such agreement shall imply an imperative participation in the process of neutralizing any aggression,” President Robert Kocharyan said yesterday in Stepanakert, in response to the question regarding the circumstances and procedures leading to Armenia’s recognition of the NKR independence.
According to the President, such agreement will be a deterrent to bellicose statements.
Let’s note that NKR President Bako Sahakyan has awarded “Grigor Lousavorich” order to Robert Kocharyan for his exclusive services to Nagorno Karabakh.
According to the President, such agreement will be a deterrent to bellicose statements.
Let’s note that NKR President Bako Sahakyan has awarded “Grigor Lousavorich” order to Robert Kocharyan for his exclusive services to Nagorno Karabakh.
Ադրբեջանի ջանքերը ղարաբաղյան հարցի քննարկումը ԵԱՀԿ շրջանակից ՄԱԿ տեղափոխելու վերաբերյալ և նրա ռազմատենչ հայտարարությունները Հայաստանին և Լեռնային Ղարաբաղին ստիպում են որոշակի ճշգրտումներ անել ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման և ԼՂՀ անվտանգության հետ կապված իրենց դիրքորոշումներում: Այս մասին Ստեփանակերտոււմ լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ ասել է ՀՀ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը: Նա ընդգծել է, որ Ադրբեջանի ռազմատենչ հռետորիկան հայկական երկու կողմին ստիպում է որոշակի քայլեր անել: Խոսելով հակամարտության կարգավորման ներկա փուլի մասին, նախագահը հայտնել է, որ ինչ-որ կարգավիճակով ԼՂ-ն Ադրբեջանի կազմում լինելու վերաբերյալ հարց այս տարիների ընթացքում չի քննարկվել: Կարգավորման մոտեցման բովանդակության հիմքը Ղարաբաղի ինքնորոշման ճանաչումն է,-ընդգծել է Ռ. Քոչարյանը: Անդրադառնալով Հայաստանի կողմից ԼՂ անկախության ճանաչման վերաբերյալ վերջերս արած իր հայտարարությանը, Քոչարյանը նշել է, որ ճանչման փոխարեն առայժմ կարելի է Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի միջև համապատասխան համաձայնագիր կնքել` ադրբեջանական վտանգը չեզոքացնելու համար:
ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՃԱՆԱՉՄԱՆ ՀԱՐՑԸ ՔՆԵՍԵԹԻ ՕՐԱԿԱՐԳՈՒՄ
Մինչդեռ Իսրայելը Թուրքիային հատկապես այդ հարցում էր պաշտպանում
Իսրայելի խորհրդարանը՝ Քնեսեթը մարտի 26-ի նիստում Հայոց ցեղասպանության հարցը քննարկելու որոշում էր ընդունել: Սոցիալիստական «Մերեց» կուսակցության ղեկավար Հայիմ Օրոնի առաջարկին կողմ էին քվեարկել նիստի բոլոր 12 մասնակիցները, որոնց թվում Իսրայելում իշխող «Կադիմա» կուսակցության պատգամավորները, կառավարության ներկայացուցիչ, գյուղատնտեսության նախարար Շալոմ Սիմհոնը, «Իսրայելա-հայկական բարեկամություն» միության նախագահ Զեեւ Էրկինը, իսկ վարչապետ Օլմերտի կառավարությունը չէր առարկել:
Դրան ի պատասխան Իսրայելում Թուրքիայի դեսպան Նամըք Թանն անձամբ ներկայացել է իսրայելական արտաքին գերատեսչություն, քննադատել Օլմերտի կառավարության ներկայացուցիչ Սիմհոնին, որ չի հակադրվել Հայոց ցեղասպանության հարցը Քնեսեթի օրակարգում դնելու առաջարկին, իսկ Իսրայելի արտգործնախարարությունը հավաստիացրել է դեսպանին, թե հարցի նկատմամբ իրենց դիրքորոշումը մնում է անփոփոխ:
Կանոնակարգի համաձայն, Քնեսեթի հատուկ գործերի հանձնաժողովը Հայոց ցեղասպանության հարցը քննարկելու Օրոնի առաջարկը հեղինակի պահանջի համաձայն պետք է փոխանցի կրթության հանձնաժողովին, կամ հետեւի «Իսրայելը մեր տունն է» կուսակցության պատգամավոր Իոսիֆ Սագալին եւ դա ներկայացնի արտաքին գործերի եւ պաշտպանության հանձնաժողովին: Մարտի 28-ի համարում, նշելով այդ մասին, թուրքական «Ռադիկալը» միաժամանակ նշում է, որ Քնեսեթի արտաքին գործերի եւ պաշտպանության հանձնաժողովի նիստերը դռնփակ են գումարվում:
Ի դեպ, Հայոց ցեղասպանության հարցը Քնեսեթում քննարկելու առաջարկի հեղինակ «Մերեց» կուսակցության առաջնորդ Օրոնը ելույթում ասել է. «Իսրայելի խորհրդարանի համար պատշաճը Հայոց ցեղասպանության ճանաչումն է, ինչպես ճանաչեց Ֆրանսիայի խորհրդարանը»: Կառավարության ներկայացուցիչ, գյուղատնտեսության նախարար Սիմհոնը կարծիք է հայտնել, որ ցեղասպանությունը հայերի եւ թուրքերի միջեւ տարիներ շարունակ եղել ու մնում է քաղաքական հարց, այդ հարցում Իսրայելն աշխատում էր կողմ չլինել, սակայն ակնհայտ է հարցի նրբությունը հրեա ժողովրդի համար: Այդ ընթացքում «Իսրայելը մեր տունն է» կուսակցության պատգամավոր Շագալը զգուշացրել է, որ Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը Քնեսեթում բացասաբար կանդրադառնա Թուրքիայի հետ Իսրայելի դիվանագիտական հարաբերությունների վրա, միաժամանակ կխաթարի Ադրբեջանում բնակվող հազարավոր հրեաների անդորրը:
«Ազգը», Հայոց ցեղասպանության հարցի ընդգրկմանը Քնեսեթի օրակարգում անդրադարձել էր մարտի 27-ի համարում: Մարտի 28-ին նույն հարցին փորձագետ Յըլդըզ Դեւեջիի մեկնաբանությամբ ամենօրյա տեղեկագրում անդրադարձել է նաեւ Եվրասիական ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոնի հայկական ուսումնասիրությունների ինստիտուտը: Տկն Դեւեջին ցեղասպանության հարցը քննարկելու Քնեսեթի որոշումը թեեւ չի նույնացնում վարչապետ Օլմերտի կառավարության պաշտոնական դիրքորոշման հետ, սակայն նշում է, որ դրա ընդունումը հայկական լոբբիի հաղթանակն էր, իսկ Թուրքիայի՝ ձախողումը:
Ինչո՞վ է դա պայմանավորված: Մինչ հարցին պատասխանելը, Դեւեջին հույս է հայտնում, որ հայկական բանաձեւերն իրենց ազդեցությամբ ԱՄՆ-ի եւ արեւմտյան երկրների խորհրդարանների օրակարգից դուրս մղող հրեական կառույցներն Իսրայելի կառավարության հետ ջանք չեն խնայի Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը Քնեսեթում ձախողելու համար:
Ինչ վերաբերում է Հայոց ցեղասպանության հարցը քննարկելու Քնեսեթի որոշմանը, ապա նա դրա ընդունումը պայմանավորում է երկու հանգամանքով. առաջինն, ըստ Դեւեջիի, Գազայի հատվածում Իսրայելի հարձակումներն իբրեւ «պետական ահաբեկչություն» բնութագրելու Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի մոտեցումն է, իսկ երկրորդը՝ ԱՄՆ-ի հրեաների մասնատվածությունը, որի պատճառն է դարձել Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատի օրակարգում գտնվող Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելու վերաբերյալ բանաձեւը:
Օգտվելով առիթից նշենք, որ վարչապետ Էրդողանը պաղեստինցիների նկատմամբ պետական ահաբեկչություն իրականացնելու մեջ Իսրայելին մեղադրելուց բացի ընդգծել էր, որ այս պետությունը բացօթյա կալանավայրի է վերածել Պաղեստինը: Ավելին, Էրդողանի կառավարության նախաձեռնությամբ թուրքական հասարակական բազմաթիվ կազմակերպություններ Իսրայելի հարձակումներին ենթարկվող Գազայի հատվածին օգնելու համար մոբիլիզացրել էին իրենց ողջ կարողությունները, իսկ մարտի 26-
Իսրայելի խորհրդարանը՝ Քնեսեթը մարտի 26-ի նիստում Հայոց ցեղասպանության հարցը քննարկելու որոշում էր ընդունել: Սոցիալիստական «Մերեց» կուսակցության ղեկավար Հայիմ Օրոնի առաջարկին կողմ էին քվեարկել նիստի բոլոր 12 մասնակիցները, որոնց թվում Իսրայելում իշխող «Կադիմա» կուսակցության պատգամավորները, կառավարության ներկայացուցիչ, գյուղատնտեսության նախարար Շալոմ Սիմհոնը, «Իսրայելա-հայկական բարեկամություն» միության նախագահ Զեեւ Էրկինը, իսկ վարչապետ Օլմերտի կառավարությունը չէր առարկել:
Դրան ի պատասխան Իսրայելում Թուրքիայի դեսպան Նամըք Թանն անձամբ ներկայացել է իսրայելական արտաքին գերատեսչություն, քննադատել Օլմերտի կառավարության ներկայացուցիչ Սիմհոնին, որ չի հակադրվել Հայոց ցեղասպանության հարցը Քնեսեթի օրակարգում դնելու առաջարկին, իսկ Իսրայելի արտգործնախարարությունը հավաստիացրել է դեսպանին, թե հարցի նկատմամբ իրենց դիրքորոշումը մնում է անփոփոխ:
Կանոնակարգի համաձայն, Քնեսեթի հատուկ գործերի հանձնաժողովը Հայոց ցեղասպանության հարցը քննարկելու Օրոնի առաջարկը հեղինակի պահանջի համաձայն պետք է փոխանցի կրթության հանձնաժողովին, կամ հետեւի «Իսրայելը մեր տունն է» կուսակցության պատգամավոր Իոսիֆ Սագալին եւ դա ներկայացնի արտաքին գործերի եւ պաշտպանության հանձնաժողովին: Մարտի 28-ի համարում, նշելով այդ մասին, թուրքական «Ռադիկալը» միաժամանակ նշում է, որ Քնեսեթի արտաքին գործերի եւ պաշտպանության հանձնաժողովի նիստերը դռնփակ են գումարվում:
Ի դեպ, Հայոց ցեղասպանության հարցը Քնեսեթում քննարկելու առաջարկի հեղինակ «Մերեց» կուսակցության առաջնորդ Օրոնը ելույթում ասել է. «Իսրայելի խորհրդարանի համար պատշաճը Հայոց ցեղասպանության ճանաչումն է, ինչպես ճանաչեց Ֆրանսիայի խորհրդարանը»: Կառավարության ներկայացուցիչ, գյուղատնտեսության նախարար Սիմհոնը կարծիք է հայտնել, որ ցեղասպանությունը հայերի եւ թուրքերի միջեւ տարիներ շարունակ եղել ու մնում է քաղաքական հարց, այդ հարցում Իսրայելն աշխատում էր կողմ չլինել, սակայն ակնհայտ է հարցի նրբությունը հրեա ժողովրդի համար: Այդ ընթացքում «Իսրայելը մեր տունն է» կուսակցության պատգամավոր Շագալը զգուշացրել է, որ Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը Քնեսեթում բացասաբար կանդրադառնա Թուրքիայի հետ Իսրայելի դիվանագիտական հարաբերությունների վրա, միաժամանակ կխաթարի Ադրբեջանում բնակվող հազարավոր հրեաների անդորրը:
«Ազգը», Հայոց ցեղասպանության հարցի ընդգրկմանը Քնեսեթի օրակարգում անդրադարձել էր մարտի 27-ի համարում: Մարտի 28-ին նույն հարցին փորձագետ Յըլդըզ Դեւեջիի մեկնաբանությամբ ամենօրյա տեղեկագրում անդրադարձել է նաեւ Եվրասիական ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոնի հայկական ուսումնասիրությունների ինստիտուտը: Տկն Դեւեջին ցեղասպանության հարցը քննարկելու Քնեսեթի որոշումը թեեւ չի նույնացնում վարչապետ Օլմերտի կառավարության պաշտոնական դիրքորոշման հետ, սակայն նշում է, որ դրա ընդունումը հայկական լոբբիի հաղթանակն էր, իսկ Թուրքիայի՝ ձախողումը:
Ինչո՞վ է դա պայմանավորված: Մինչ հարցին պատասխանելը, Դեւեջին հույս է հայտնում, որ հայկական բանաձեւերն իրենց ազդեցությամբ ԱՄՆ-ի եւ արեւմտյան երկրների խորհրդարանների օրակարգից դուրս մղող հրեական կառույցներն Իսրայելի կառավարության հետ ջանք չեն խնայի Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը Քնեսեթում ձախողելու համար:
Ինչ վերաբերում է Հայոց ցեղասպանության հարցը քննարկելու Քնեսեթի որոշմանը, ապա նա դրա ընդունումը պայմանավորում է երկու հանգամանքով. առաջինն, ըստ Դեւեջիի, Գազայի հատվածում Իսրայելի հարձակումներն իբրեւ «պետական ահաբեկչություն» բնութագրելու Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի մոտեցումն է, իսկ երկրորդը՝ ԱՄՆ-ի հրեաների մասնատվածությունը, որի պատճառն է դարձել Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատի օրակարգում գտնվող Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելու վերաբերյալ բանաձեւը:
Օգտվելով առիթից նշենք, որ վարչապետ Էրդողանը պաղեստինցիների նկատմամբ պետական ահաբեկչություն իրականացնելու մեջ Իսրայելին մեղադրելուց բացի ընդգծել էր, որ այս պետությունը բացօթյա կալանավայրի է վերածել Պաղեստինը: Ավելին, Էրդողանի կառավարության նախաձեռնությամբ թուրքական հասարակական բազմաթիվ կազմակերպություններ Իսրայելի հարձակումներին ենթարկվող Գազայի հատվածին օգնելու համար մոբիլիզացրել էին իրենց ողջ կարողությունները, իսկ մարտի 26-