!know your roots,- know the truth!

Open Letter to Ahmet Davutoglu

2009-10-26T19:59:00.000-07:00

YEREVAN—Professor Ara Papian, the director of the Modus Vivendi Center in Yerevan issued an open letter to Turkey Foreign Minister Ahmet Davutoglu. In the letter, Papian analyzes Davutoglu’s speech, last week, to parliament as he presented the protocols for ratification. Below is the complete text of the letter:

Respected Minister,
I read with interest the text of your speech of the 21st of October at the Grand National Assembly of Turkey. My impressions were mixed. However, I mainly felt that you wished to present what was desirable, instead of what was real.

To begin with, it was astonishing to hear of “occupation” from the foreign minister of a country which has itself been occupying 37% of the territory of Cyprus for more than three decades now, not to mention three-fourths of my homeland – the Republic of Armenia – for almost nine decades. I would like to stress that I am not referring to some abstract “Armenian lands,” but solely the territory granted to the Republic of Armenia through a document of international law, that is, the arbitral award of US President Woodrow Wilson of the 22nd of November, 1920. I shall elaborate on the arbitral award later, but for now I would simply like to say that, in accordance with international law, arbitral awards are “definitive and without appeal.”1

Respected Minister,

While commenting on the fifth clause of protocol on the establishment of diplomatic relations between the Republic of Armenia and the Republic of Turkey2, you drew the conclusion that the Republic of Armenia recognises “the existing border” according to the treaties of Moscow (of the 16th of March, 1921) and Kars (of the 13th of October, 1921).

This is a very arbitrary conclusion indeed. The document in question does not cite the aforementioned so-called treaties. The protocols refer only to “the relevant treaties of international law.” That is, evidently, the treaties in question must be governed by international law, at the very least not being in violation of it. Simultaneously, by referring to “the relevant treaties of international law” and not simply “international treaties,” the protocol provides a more inclusive definition, and thus brings in “the instruments of international law” in general, regardless of the kind of document, as, given the present case, we have a document known as a “protocol.” Accordingly, a “treaty” must be understood in a way separate from the term for the document, purely as a legal, written international agreement. [“Treaty” means an international agreement concluded between States in written form and governed by international law – Article 2.1(a), Vienna Convention on the Law of Treaties, 1969].

It is evident that “the existing border” mentioned in the protocol is not the illegal dividing line which came about as a result of Bolshevik-Kemalist actions. Ex injuria non oritur jus, illegal acts cannot create law. “The existing border” implies that which exists in international law and in accordance with international law. And there is no only one such border between Armenia and Turkey: the border decided by the arbitral award of US President Woodrow Wilson.

The treaties of Moscow and Kars which you mentioned in your speech are not treaties at all from an international law point of view. In order for them to be considered as treaties, they ought to have been signed by the plenipotentiary representatives of the lawful governments of recognized states. Neither the Kemalists, nor the Bolsheviks, to say nothing of the Armenian Bolsheviks brought to power in Armenia, fulfilled the above requirement in 1921. And so, the act of signing those treaties were in violation of the basic principles of international law – jus cogens – at the very moment they were signed. And according to Article 53 of the Vienna Convention on the Law of Treaties, 1969, which you yourself cited in your speech, “A treaty is void if, at the time of its conclusion, it conflicts with a peremptory norm of general international law.”

Do you really believe that two unrecognized, and consequently illegal self-proclaimed administrations, as the Bolsheviks and Kemalists were in 1921, could, through a bilateral treaty (of Moscow), nullify a legally negotiated international document signed by eighteen recognised states (the Treaty of Sèvres)? Do you believe that the Molotov- Ribbentrop Pact, for example, is a legal document? I don’t think so, because two countries, namely the USSR and Germany, could not decide the borders of a third country. Then why do you believe that two rebel movements, as, I repeat, the Bolsheviks and Kemalists were in 1921, had the authority to decide in Moscow the borders of some other country, the Republic of Armenia, even if it were occupied?

Do you really believe that the Armenian Soviet Socialist Republic, as well as the Georgian and Azerbaijani Soviet Socialist Republic ever had the capacity to make treaties under international law? Of course not. Since April of 1920 (for Azerbaijan), December of 1920 (for Armenia) and February of 1921 (for Georgia), these countries were rendered simply territories of different administrative units under Russian Bolshevik occupation. In Armenia’s case, the Senate of the United States adopted outright the following by Resolution #245 on the 3rd of June, 1924: “Turkey joined with Soviet Russia in the destruction of the Armenian State.”3 If there were no Republic of Armenia from the 2nd of December, 1920, how could it sign an international treaty in Kars in October of 1921?

It is an indisputable fact of international law that no legal consequences are held for an occupied country by the acts of the occupiers, as “a cession of territory during occupation is not effective.”4 There is no ambiguity in this matter.

The fact that the protocols do not make legal the situation created as a result of the Armenian Genocide and that they do not recognize any frontiers was stated outright in the address of the President of the Republic of Armenia, Serzh Sarkisian, on the 10th of October, 2009: “Any sort of relationship with Turkey cannot cast into doubt the reality of the dispossession and genocide of the Armenian people,” and “The issue of the current frontier between Armenia and Turkey is subject to a resolution as per prevailing international law. The protocols say nothing more than that.”

Clear and simple.

Now let us see what this “prevailing international law” is exactly, according to which “the issue of the current frontier between Armenia and Turkey is subject to a resolution.”

In order to understand this, one must return to the not-too-distant past, during that short period of time, when the Republic of Armenia was recognised as a state by the international community. When, on the 19th of January, 1920, the Supreme Council of the Paris Peace Conference, that is, the British Empire, France and Italy, recognised the Republic of Armenia, it was done so with a certain condition, that the borders of the Republic of Armenia were to be determined soon afterwards. The US also recognised the Republic of Armenia with that same condition on the 23rd of April, 1920.

When it came to the borders of the Republic of Armenia, naturally, the most important was the question of the Armenia-Turkey frontier. And so, at the San Remo session of the Paris Peace Conference, alongside other issues, this particular question was discussed during the 24th to the 27th of April, 1920, and, on the 26th of April, the US President Woodrow Wilson was officially requested to arbitrate the frontiers of Armenia.5 On the 17th of May, 1920, President Wilson accepted and took on the duties and authority as the arbiter of the frontier between Armenia and Turkey. I would like to especially emphasize that this was almost three months before the Treaty of Sèvres was signed (which took place on the 10th of August, 1920). Whether the Treaty of Sèvres would come to pass or not, the compromis (agreement) of a legal arbiter existed, and consequently, the arbitral award deciding the border between Armenia and Turkey would take place. It is another matter that the Treaty of Sèvres consisted of an additional compromis. It is necessary to note that the validity of the compromis only requires the signatures of the authorized representatives and that no ratification is required for compromis.

Accordingly, based upon the compromis of San Remo (of the 26th of April, 1920), as well as that of Sèvres (of the 10th of August, 1920), US President Woodrow Wilson carried out his arbitral award on the borders between Armenia and Turkey on the 22nd of November, 1920, which was to be enforced thereupon and without reservations in accordance with the agreement (compromis).

Two days later, on the 24th of November, the award was officially conveyed by telegraph to the Paris Peace Conference for the consideration of the League of Nations. The award was accepted as such, but remained unsettled, because the beneficiary of the award – the Republic of Armenia – ceased to exist on the 2nd of December, 1920.

The issue of the current status of Wilson’s arbitral award
It is necessary to state, first of all, that any arbitral award is a binding document to be carried out without reservations. Moreover, arbitral awards are “final and without appeal.”6 “The arbitral award is the final and binding decision by an arbitrator.”7

The final and non-appealable nature of arbitral awards is codified within international law. In particular, by Article 54 of the 1899 edition and Article 81 of the 1907 edition of the Hague Convention for the Pacific Settlement of International Disputes. And so, by the arbitral award of the President of the United States Woodrow Wilson, the frontier between Armenia and Turkey has been decided for perpetuity, being in force to this day and not subject to any appeal.

Therefore, when the fifth clause of the protocol on the establishment of diplomatic relations between the Republic of Armenia and the Republic of Turkey mentions “the mutual recognition of the existing border between the two countries as defined by the relevant treaties of international law,” then that can only take into consideration the border defined by the only legal document in force to this day, the arbitral award of US President Woodrow Wilson. There is no other legal document “of international law,” as the protocol says.

There is another important issue to consider here. Have the authorities and public bodies of the United States ever expressed any position with regards to President Wilson’s arbitral award deciding the border between Armenia and Turkey?

The position of the executive branch
The highest executive power of the United States not only recognized Wilson’s arbitral award, but has also ratified it and, therefore, it has become part of the law of the land of the United States. The President of the United States Woodrow Wilson and Secretary of State Bainbridge Colby ratified the award of the arbitrator Woodrow Wilson with their signatures and The Great Seal of the United States. According to international law, the personal signature of the arbitrator and his seal, if applicable, are completely sufficient as ratification of an arbitral award. Woodrow Wilson could have been satisfied with only his signature or as well as his presidential seal. In that case, the award would have been the obligation of an individual, albeit a president. However, the arbitral award is ratified with the official state seal and confirmed by the keeper of the seal, the Secretary of State. The arbitral award of Woodrow Wilson is thus an unqualified obligation of the United States of America itself.

The position of the legislative branch
Arbitral awards are not subject to any legislative approval or ratification. They are governed by international public law. So the Senate, which reserves the right to take up matters relating to foreign policy according to the US Constitution, never directly discussed the arbitral award deciding the Armenian-Turkish frontier. Nevertheless, in the course of discussing other matters, the Senate of the United States explicitly expressed its position on this award on at least one occasion.

On the 18th of January, 1927, the Senate rejected the Turkish-American treaty of the 6th of August, 1923, for three reasons. One of the reasons was that Turkey “failed to provide for the fulfillment of the Wilson award to Armenia.” 8 Senator William H. King (D-UT) expressed himself much more clearly in an official statement on this occasion, “Obviously it would be unfair and unreasonable for the United States to recognize and respect the claims and professions of Kemal so long as he persist in holding control and sovereignty over Wilson Armenia.”9 The vote in the Senate in 1927 testifies without a doubt to the fact that Wilson’s arbitral award was a ratified award and had legal bearing in 1927. Nothing from a legal perspective has changed since then, and it thus remains in force to this day.

The position of public bodies
The most important public bodies in the United States are political parties. The main clauses of party programs are to be found in party platforms, which are approved by the general assemblies of political parties.

The Democratic Party of the US (the party of current President Obama and Secretary of State Clinton) has officially expressed a position on Wilson’s arbitral award on two occasions, in 1924 and in 1928.

In its 1924 program, the Democratic Party included a separate clause of the “Fulfillment of President Wilson’s arbitral award respecting Armenia”10 as a platform and goal. The 1928 platform went even further, referring to the US as a state and, as per the “promises and engagements” of the Allied Powers, “We favor the most earnest efforts on the part of the United States to secure the fulfillment of the promises and engagements made during and following the World War by the United States and the allied powers to Armenia and her people.”11 The only “promise and engagement” of the United States to the Republic of Armenia was and continues to remain the arbitral award of Woodrow Wilson on the border between Armenia and Turkey.

Respected Minister,

As opposed to the current generation of Americans and Europeans, we know the Turks well, and we therefore do not harbor any illusions. I believe that you, in turn, know us well, and must therefore bear no illusions of your own. If you Turks believe that by arm-twisting Armenia you can force anything upon the Armenian people, you are much mistaken. Our history is proof of quite the contrary.

We – the Armenians and the Turks – are condemned together to find mutually-acceptable solutions. Such solutions may come in many forms, but one thing must be clear, that they have to benefit the establishment of a stable peace for the entire region, the development of a diverse economy, the creation of a co-operative atmosphere, while serving as well the realization of certain interests of global powers and their greater inclusion in regional issues. And so, that solution must be such that it dispels the security concerns of the Armenian side, while providing conditions of sustained economic growth and development for the Republic of Armenia, as well as guaranteeing the preservation of Armenian cultural values. Simultaneously, the solution must not go against the core interests of Turkey, and the proposal must be appreciable by the Turkish side as a dignified solution to the given circumstances.

Respected Minister,
We are willing to co-operate, but do not take that as a sign of weakness and do not force us to raise a white flag of surrender. That will never occur.
Accept, Minister, the deepest assurances of my consideration.

Ara Papian

Head of the Modus Vivendi Centre,
Ambassador Extraordinary and Plenipotentiary 2000-2006
of the Republic of Armenia to Canada

23 October, 2009

Notes

1. The Hague Convention for the Pacific Settlement of International Disputes, 1899, # 54; 1907, # 81.
2. “Confirming the mutual recognition of the existing border between the two countries as defined by the relevant treaties of international law.”
3. The Armenian Review, vol. 30, No. 3-119, 1977, p. 286.
4. W. Fiedler, Continuity, Encyclopedia of Public International Law, v. 1, Amsterdam, 1992, p. 808.
5. Full Report of the Committee upon the Arbitration of the Boundary between Turkey and Armenia, Appendix I, Number 10. (The National Archives, Washington, 760J.6715-760J.90C/7)
6. Hans-Jurgen Schlochauer, Arbitration, Encyclopedia of Public International Law, v. I, 1992, Amsterdam, p. 226.
7. A Dictionary of Arbitration and its Terms (ed. by Katherine Seide), New York, 1970, p. 32.
8. Lausanne Treaty is Defeated, The Davenport Democrat, 19 January 1927, 1.
9. The New York Times, January 19, 1927, 1.
10. National Party Platforms, 1840-1968, (compl. By Kirk and Donald Johnson), Urbana-Chicago-London, 1972, p, 277.
11. ibid.

Related posts:

1. Davutoglu’s Chicanery On The Eve Of Signing The Protocols
2. Zoryan Institute Outlines Pitfalls to Protocols in Open Letter to Sarkisian
3. Armenia and Turkey Are Not Authorized “To Define” The Border
4. The American Example
5. The Legal Possession of Territory, And on Salmast and Khoy

ACT AGAINST FALSIFICATION OF ARMENIAN HISTORY

2009-03-21T09:40:00.000-07:00

#

09.03.2009 /PanARMENIAN.Net/ Armenian students in the United States called on the academic councils of the universities in the U.S. to remove from circulation the book titled "The Armenian People: From Ancient to Modern Times" because of the numerous mistakes it contains, the student initiative group told PanArmenian.net.

"Outrageous mistakes and falsifications in The Armenian People: From Ancient to Modern Times are countless. Any student, who would make such horrible mistakes during an exam, would receive an F and fail. So, how come this anti-scholastic book and its authors have continued to use this book since 1997, and even have republished it in 2004 without making ANY CORRECTIONS whatsoever? For many years, Armenian scholars from Armenia have repeatedly exposed and criticized this falsified book in their scientific publications. Yet, the chief editor continues to insist that the critics of this unscientific textbook are violating the freedom of academic expression," the students' letter says.

On February 23, 2009, Armenian Ministry of Diaspora sent an official letter, which stated that the efforts of creating an online Armenian History textbook for colleges and universities are already underway. This textbook will be in many languages (Armenian, English, Russian, etc.) and will be available online at the official site of the Armenian National Academy of Sciences for a free download to all students of Armenian History and Culture. Finally, the New Generation of Diasporans will have at their disposal an Armenian History textbook that will contain genuine Armenian Studies book, without falsifications and distortions.http://www.panarmenian.net/news/eng/?nid=29268

See the material below on how the Armenian History is grossly falsified in The Armenian People from Ancient to Modern Times. This "textbook" is used throughout many colleges and universities across the United States. The removal from circulation of this anti-scholastic and anti-Armenian textbook is essential.

It is beyond ignorance to speak about "Ancient Turkey" and "Ancient Turkish Art" in 330 BC. This is simply falsification of history in a "prestigious" United States university like UC Berkeley.

There are more than 130 gross mistakes and falsifications of Armenian History in this textbook entitled - The Armenian People from Ancient to Modern Times. Armenian students are being "taught" this falsified History of Armenia throughout the colleges and universities in the United States. The Petition against Falsification of Armenian History

We, the undersigned, call on the academic councils of the universities in the US to remove from circulation the book - The Armenian People: From Ancient to Modern Times.

Why is it essential that The Armenian People: From Ancient to Modern Times two-volume textbook must be removed from circulation? We will present a number of simple examples.

1. There are countless gross mistakes in this textbook. The book (J. Russell) calls the Armenian people "colonists" (Vol. I, page 23-24) in their own Motherland, who have "overran" the native "Hurro-Urarteans". The textbook (J. Russell) falsely "teaches" (Vol. I, page 27) that the Fortress of Erebuni was erected by Argishti the Second, when in fact the fortress was built by Argishti the First. Furthermore, the book (N. Garsoian) states (Vol. I, page 42) that during the Yervanduni dynasty (5th to 2nd centuries BC) the Armenians did not have cities. (Garsoian also falsely states that the Yervanduni dynasty is not Armenian). In the ninth chapter (R. Thomson), 5th century Armenian historians are called "extremely shadowy figures" who "cannot be taken at face value". Furthermore, the same author (Vol. I, page 215) calls the Father of Armenian History, a pseudo-historian who never lived in the 5th century. In the chapter on the medieval Armenian literature and culture (Vol. I, page 295), the author (P. Cowe) reaches new heights of treachery by presenting giants of Armenian culture like Kostandin Erznkatsi, Hovhannes Erznkatsi and Nahapet Kuchak as authors who "adopted" Turkish, Persian and other Islamic literature. In fact, in the same book, Cowe claims that Nahapet Kuchak is a pseudo-author. He also claims that the Armenian national epic, the Daredevils of Sasun, is simply the later Armenian version of the Persian Rustam Zal. In many of the chapters of the book a number of authors use the Turkish terminology for Armenian Highland and call it "eastern Anatolia" (just one example from R. Suny, Vol. II page 127). The chief editor of this book, R. Hovannisian, in Volume II, page 232, purposefully states (Vol. II, page 232) that even after the Armenian massacres of 1909, Armenian freedom fighters continued to "collaborate" with the Turkish government and Armenian leaders called the people to enlist into the Turkish Army and fight with "valorous deeds" against the Greeks, Bulgarians and Serbs during the Balkan Wars. In line with unending unscientific gross mistakes, the book states (Volume II, page 432) that the first Armenian book was printed in 1660, in Holland, when in FACT it was published by Hakob Meghapart in 1512, in Venice.

As we noted above, these kinds of outrageous mistakes and falsifications in The Armenian People: From Ancient to Modern Times are countless. Any student, who would make such horrible mistakes during an exam, would receive an F and fail. So, how come this anti-scholastic book and its authors have continued to use this book since 1997, and even have republished it in 2004 without making any corrections whatsoever? For many years, Armenian scholars from Armenia have repeatedly exposed and criticized this falsified book in their scientific publications. Yet, the chief editor continues to insist that the critics of this unscientific textbook are "violating the freedom of academic expression".

2. In this textbook, the Armenian people are presented as newcomers and "colonists" in their own homeland who have overran the indigenous "Urartian" population (Vol. I, pages 23-26). In fact, you can find these kinds of "theories" only in the publications of Turkish "historians". In fact, world renowned scholars from various disciplines including linguistics, archaeology, anthropology, molecular biology and genetics have proven that Armenian Highland is the cradle of the Indo-European speaking peoples and that the Armenian people are native to their homeland. Why is this fundamental scientific proof on the origins of the Armenian people completely LEFT OUT of the above noted textbook?!

Dear fellow Armenian! Take action! Sign the petition against falsification of Armenian history! Go to: www.gopetition.com/online/24480.html

Please forward this email to all concerned Armenians who care about the preservation of Armenian identity and the ongoing assimilation, which is nothing short of White Genocide.

ՄԱՇՏՈՑՅԱՆ ԱՅԲՈՒԲԵՆԸ ՀԱՅՈՑ ԳՐԻ 12-ՐԴ ՀԱՄԱԿԱՐԳՆ Է

2009-03-17T15:38:00.000-07:00

«Ժայռապատկերներից մինչեւ այբուբեն» ֆիլմ-տեղեկատու

«Մոսկվա» կինոթատրոնի դահլիճում երեկ կանգնելու տեղ գտնելն էլ բարդ էրՙ ներկայացվում էր «Ժայռապատկերներից մինչեւ այբուբեն» գիտահանրամատչելի, փաստավավերագրական ֆիլմը: Այն երրորդն է Հայաստանի մասին «Իկար» ընկերության ֆիլմաշարում: Առաջին երկուՙ «Տիգրան Մեծ» եւ «Նեմրութ» ֆիլմերը նույնչափ հաջողություն են ունեցել: Ինչը թերեւս փաստումն է հայագիտության ու ինքնաճանաչման հանդեպ մերՙ հայերիս հետաքրքրվածության:

Ժամից ավել տեւող երկու մասանոց «Ժայռապատկերներից մինչեւ այբուբեն» ֆիլմը պատմում է Հայաստանի տարածքում առաջին գրերից մինչեւ մաշտոցյան այբուբենի ստեղծման պատմությունը: Շնորհանդեսին ներկա ՀՀ կրթության եւ գիտության նախարար Սպարտակ Սեյրանյանի խոսքով. «Ֆիլմը ոչ միայն վավերագրական եւ ուսումնական արժեք ունի, այլեւ մտքի ու տեսակի հաղթանակի մեր ժամանակահատվածում զրահ է եւ սուր: Դարեր շարունակ հայության համար գիրն ու լեզուն եղել են ոչ միայն հաղորդակցության, այլեւ առավելաբար ազգային ինքնության միջոց եւ ազգային արժեհամակարգում առանցքային դերակատարություն են ունեցել»:

Ֆիլմի հեղինակները, հիմք ընդունելով ամենատարբեր աղբյուրների պատմական փաստերը, ամենայն մանրամասնությամբ ներկայացնում են հայոց գրերի նախամաշտոցյան ժամանակաշրջանը, որ երկարատեւ է եւ չափազանց հարուստ ու դեռեւս առեղծվածային կետերով լի: Մեհենագրեր, սեպագրեր ու գրի այլ տեսակներ ստեղծած հայությունն ունի դեռեւս չվերծանված խազագրերն ու սեպագրի մի տեսակՙ հայտնաբերված Կարմիր բերդում, Հրազդանում, Եղեգնաձորում, որը համարվում է այբուբեն ստեղծելու առաջին փորձերից մեկը աշխարհում: Հին Հայաստանի տարածքում հայտնաբերված ժայռապատկերները ոչ միայն հնագույններից են, այլեւ ամենամեծ խտությունն ունեն աշխարհում եւ ի տարբերություն Հայաստանից դուրս հայտնաբերվածների, որ ունեն թեմատիկ 5-6 բաժանում, բաժանվում են թեմատիկ 15 խմբի: Ժայռապատկերներից մինչեւ այբուբեն հասնելը հայությունն ունեցել է գրային 11 համակարգ եւ մաշտոցյան այբուբենն այդ շարքում 12-րդն է:

Ֆիլմի պրոդյուսեր Արտակ Մովսիսյանի տեղեկացմամբ, «Ժայռապատկերներից մինչեւ այբուբեն»-ը ներկայում թարգմանվում է անգլերեն, իսկ ֆիլմի ստեղծագործական կազմը պատրաստվում է հաջորդի նկարահանմանը, որը կպատմի Մեսրոպ Մաշտոցի մասին ու կկոչվի նրա անվամբ:

ՈՎՔԵ՞Ր ԵՆ ՓՈՐՁՈՒՄ ՄԵԶ ԿԱՌԱՎԱՐԵԼ ԻՐԱԿԱՆՈՒՄ

2009-02-12T10:10:00.000-08:00

ԳԵՎՈՐԳ ՅԱԶԸՃՅԱՆ
Հայաստանյան հասարակությունը վերջին տարիներին սկսել է հետաքրքրություն դրսեւորել աշխարհի բացարձակ կառավարմանը ձգտող մութ ուժերի քողազերծմանը միտված հրատարակությունների նկատմամբ: Այդ շարքից են «Սիոնի իմաստուններուն փրոթոքոլները» եւ Գերի Կահի «Աշխարհի գրավման ճանապարհին» գրքերի հայերեն թարգմանությունները (2006 թ.): Հասարակական հայտնի գործիչ Խաչիկ Ստամբոլցյանի նախաձեռնությամբ 2008 թվականի աշնանը Երեւանում լույս տեսավ հերթական գիրքը` բրիտանացի հեղինակ Ջոն Քոլեմանի «300-ի կոմիտեն-համաշխարհային կառավարության գաղտնիքները» գրքի հայերեն թարգմանությունը: Ա-5 չափսի 281 էջ ծավալով գիրքն անգլերեն բնագրից թարգմանել է Վարազդատ Ավագյանը: Հրատարակչության կամ հրատարակչի մասին նշումներ գրքում չեն տպագրվել:

Մեծ Բրիտանիայի հատուկ ծառայությունների երկարամյա աշխատակից եւ իր գործունեության բերումով շատ գաղտնիքների հասու դարձած Ջոն Քոլեմանի զգայացունց գիրքը առաջին անգամ լույս է տեսել 1991 թվականին, երբ Խորհրդային Միությունը փլուզվում էր եւ ամբողջ աշխարհը համակվել էր համաշխարհային նոր կարգի (աշխարհակարգ) երկունքի ցավերով: Անցել է ավելի քան մեկուկես տասնամյակ, նոր իրողություններ են ի հայտ եկել, սակայն չի փոխվել հիմնականը` մութ ուժերի անթաքույց ձգտումը` կառավարելու ամբողջ աշխարհը, եւ բացի վերնախավային մի փոքր քանակից, համայն մարդկությանը վերածելու սկզբում ճորտի, այնուհետեւ` ստրուկի: Ահա այս զազրելի նպատակի իրագործման մեխանիզմները, տեխնոլոգիաները, դրանց գործիք միջազգային տարաբնույթ կազմակերպությունները, ինչպես եւ ծրագրող ու գործադրության դնող տարազգի չարամիտ դեմքերին հանրությանն է ներկայացնում Քոլեմանի այս աշխատությունը:

Թե ի՞նչ վտանգավոր ձեռնարկ է սա համաշխարհային տիրապետության ձգտող ուժերի ծրագրերը խանգարելու տեսակետից` պարզից էլ պարզ է: Ահա թե ինչո՛ւ մոսկովյան ռուսերեն թարգմանության մեջ բացակայում է թարգմանչի անունը` ի տարբերություն հայերենի, որի թարգմանիչը ոչ միայն չի վախեցել հնարավոր հետեւանքներից, այլեւ հիմնական շարադրանքին իր կցած` էջատակի շատ արժեքավոր ծանոթագրություններով է՛լ ավելի շահեկան ու հասկանալի է դարձրել գրքի բովանդակությունը հայ ընթերցողի համար: Վարազդատ Ավագյանն ամբողջովին հասկացել է խնդրի էությունը, որն իր արտացոլումն է գտել որպես նախաբան ընթերցողին ուղղված նրա խոսքում (էջ 3-18): Իր խոսքի առաջին իսկ էջում նա գրում է. «Պետությունների ղեկավարներ դնողն ու վերցնողը մի գերգաղտնի ու գերհզոր կազմակերպություն է, որի անունն է 300-Ի ԿՈՄԻՏԵ: Սրա նպատակը աշխարհի մեկ միասնական կառավարություն ստեղծելը եւ այն գլխավորելն է: Այս բանը նա իրականացնում է պետությունները թուլացնելով, ինչն անում է նախ եւ առաջ երկրի արդյունաբերությունը քանդել տալով եւ թմրամոլություն ու անբարոյություն սերմանելով: Կոմիտեի ծրագիրն ամբողջովին ազգավնաս, մարդավնաս ու հոգեկործան է: ... Նրա վերջնական նպատակը ՔՐԻՍՏՈՍԻ ԵԿԵՂԵՑԻՆ ԽՈՐՏԱԿԵԼԸ ԵՎ ՄԱՐԴՈՒ ՀՈԳԻՆ ՃԱՆԿԵԼՆ Է: 300-Ի ԿՈՄԻՏԵՆ 666-Ի` ՆԵՌԻ ՈՒՂԻՆ ՀԱՐԹՈՂՆ Է, ՆՐԱ ՆԱԽԱԿԱՐԱՊԵՏԸ» (այստեղ եւ հետագա տողերում մեջբերումների մեծատառերն ու ընդգծումները գրքինն են - Գ. Յ.): Այսքանով կարծես շատ բան ասված է, մասնավորաբար հասկանալու համար ՀՀ-ում եւ աշխարհում տեղի ունեցած եւ մեր օրերում շարունակվող իրադարձությունները, երբ «համաշխարհայնացում», «կայուն զարգացում», «էկումենիզմ» եւ նման փայլփլուն խոսքերով համընդհանուր պատերազմ է հայտարարված ամեն ազգային ու մարդկային վսեմ գաղափարի եւ գործի: Թարգմանիչը եւս գիտակցում է այս տխուր փաստը: Նա գրում է. «... այսօր Հայաստանի վրա է բացվել ամբողջ աշխարհի կոյուղին, որը բոլոր ծորակներից աղբաջուր է հոսեցնում երեխաների հոգիների մեջ» (էջ 12): Կավելացնեինք, որ այդ կեղտը հոսեցվում է բոլոր տարիքի հայերի հոգիների եւ մտքերի մեջ` գիտակցության ձեռնածման (մանիպուլյացիա) տարբեր տեխնոլոգիաների կիրառումով, այդ թվում` ամենագարշելի արտասահմանյան ու տեղական «սերիալներով», որպիսիք «վաթսունական թվականներին ... չէինք հանդուրժի, իսկ հիմա սա համարվում է նորմա» (Ջոն Քոլեման, էջ 102):

Քոլեմանն անհերքելի ապացույցներով վկայում է, որ համաշխարհային թմրառեւտուրը գտնվում է 300-ի կոմիտեի անմիջական հսկողության ներքո, եւ որեւէ նորամուտ անձ կամ խմբակ դաժանորեն պատժվում է: Թմրեցուցիչներից ստացվող աներեւակայելի եկամուտների համար կոմիտեն երբեմն նույնիսկ պատերազմներ է սանձազերծում: Կոմիտեի անդամներն իրենք իրենց անվանում են «օլիմպոսցիներ», այսինքն` ընտրանիների ընտրանին: Նրանց «դավաճանական գործունեության մասին իրական տեղեկություն ստանալը շատ դժվար է» (էջ 24): Ուշագրավ է Քոլեմանի նկատողությունը Պարսից ծոցի երկրորդ պատերազմի (Իրաքի ներխուժումը Քուվեյթ) համար ասված, որն ավելի արժեւորվում է այսօր` Սադդամ Հուսեյնի ցուցադրական մահապատժի եւ Իրաքում ամենօրյա արյունահեղությունների հետնաբեմի վրա. «Իրաքից ցուցադրական օրինակ սարքեցին, որպեսզի մյուս ոչ մեծ երկրները իրենց բախտը իրենք որոշելու փորձ իսկ չանեն» (էջ 29): 300-ի կոմիտեի գլխավոր թշնամիներից է «ազգ» հասկացությունը, նա ամեն ինչ անում է ազգային պետությունները ոչնչացնելու համար: Այդ նպատակին հասնելու միջոցների շարքում է ամեն ազգային երեւույթի արհամարհումը կամ այլանդակումը, համատարած պայքարը ազգային ինքնագիտակցության եւ ազգային արժանապատվության դեմ: «Օլիմպոսցիների» նպատակներից է նաեւ կրոնների, հատկապես քրիստոնեության կործանումը` բոլոր կրոնները փոխարինելով համաշխարհային միասնական կառավարության ստեղծած կրոնական ուղղությամբ, «որը կարվի «աստվածընտիր ժողովրդի» մասին առասպելի միջոցով պաշտամունքի հետեւորդներին հրեաների հետ նույնականացնելով» (էջ 44): Կոմիտեն աշխարհի բնակչության թվաքանակի սահմանափակման քաղաքականություն է վարում, սակայն ոչ միշտ հայտարարելով այդ մասին: Քոլեմանը մեջբերում է ՆԱՏՕ-ում ԱՄՆ-ի երբեմնի դեսպան Քլիվլենդի մի զեկուցումը, ուր այս հրեշը միտք է հայտնում, թե «Երրորդ աշխարհի երկրները պետք է իրենց մեջ որոշեն, թե սեփական բնակչության ո՞ր մասը պետք է ոչնչացվի» (էջ 40. համեմատել ՀՀ առաջին նախագահի` ՀՀ-ում մեկ միլիոն բնակչություն բարեկեցիկ ապրելու հնարավորության տեսակետի հետ): Համակարգչային տեխնիկայի միջոցով ամբողջական վերահսկողություն կհաստատվի մարդկանց վրա` նրանց կենսագործունեության «ամենածածուկ մանրամասներն» իսկ կուտակելով (համեմատել ՀՀ-ում «սոցիալական քարտի» պարտադրման դավադրության հետ), «իշխանությունը կկենտրոնացվի նրա՛նց ձեռքում, ովքեր վերահսկում են տեղեկանյութը» (էջ 49): Հավաքված տեղեկությունները կուտակվում են ՆԱՏՕ-ի կենտրոնակայան Բրյուսելում գտնվող, «Մոնստր» («Հրեշ») անունը եւ «666» սատանայական թիվը որպես ծածկաթիվ (կոդ) կրող գերհզոր համակարգչում (էջ 50): Սա անհրաժեշտ է, քանի որ «ոչ մի դիկտատուրա, հատկապես համաշխարհային առումով, չի կարող գործել առանց յուրաքանչյուր անհատի վրա համընդհանուր հսկողություն իրականացնելու» (էջ 95): Հեղինակը ցավում է, որ «մեզ չի անհանգստացնում մեր ազատության գլխին կախված անգամ ամենավերջին սպառնալիքը` անհատական համակարգչային քարտերը» (էջ 103): Բարեբախտաբար, ՀՀ-ում, հասարակության թեկուզ փոքր մի մասին «սոցիալական քարտ» կոչված ստրկացման մեխանիզմը ոչ միայն անհանգստացրեց, այլեւ նրան ոտքի հանեց, ի վերջո ՀՀ Սահմանադրական դատարանի վճռով այդ «քարտ» կոչված պարտադրանքը վերացնել տալով, թեեւ, տարօրինակ կերպով, շատ հիմնարկներ իրենց աշխատողներից շարունակում են այդ ստրկացնող թղթակտորը պահանջել` թքած ունենալով ՀՀ Սահմանադրական դատարանի որոշման վրա... Ընթերցողը քարտավորման համակարգի միջոցով մարդկանց կառավարելու մասին առատ նյութ կգտնի գրախոսվող գրքում:

Ջոն Քոլեմանը հատուկ ուշադրություն է դարձրել 300-ի կոմիտեի վերահսկողության տակ գտնվող կառույցների միջոցով մարդկանց գիտակցության վրա ազդելու ծրագրերին եւ դրանց կիրառման մեխանիզմներին: Կարծում ենք, որ գրքի ամենակարեւոր արժանիքներից է հենց ա՛յս կողմը, որին հեղինակը մի ամբողջ գլուխ է հատկացրել: Այս գլխից տեղեկանում ենք, որ «թեեւ 300-ի կոմիտեն արդեն ավելի քան 150 տարի գոյություն ունի, իր ներկայիս կերպն առել է մոտ 1897-ին» (էջ 75. ավելացնենք, որ այդ տարի հռչակվեց համաշխարհային սիոնական շարժման ծնունդը` ժամանակի բանկային համաշխարհային կենտրոն Շվեյցարիայում): Այնուհետեւ նա մեկ առ մեկ թվարկում է շուրջ 40 կառույցներ` համառոտակի անդրադառնալով յուրաքանչյուրի գլխավոր դեմքերին, բնութագրիչներին եւ գործառույթներին: Նրանց մեջ տեսնում ենք ամենատարբեր բնույթի հիմնարկներ, նույնիսկ` արտաքինից անմեղ թվացող արհմիություններ, հակապատերազմական եւ հասարակական զանազան կազմակերպություններ, համալսարաններ, գիտահետազոտական ինստիտուտներ... «Հասարակական կարծիք կերտելը ՕԼԻՄՊՈՍՑԻՆԵՐԻ թագի ադամանդն է», հայտարարում է հեղինակը եւ ավելացնում, «որովհետեւ նրանց մոտ մանկլավիկություն անող հազարավոր հասարակագետների եւ «նոր գիտությունների» մասնագետների, այլեւ նրանց տրամադրության տակ գտնվող ԶԼՄ-ների միջոցով կարելի է հասարակական ՆՈՐ կարծիք ստեղծել բացարձակապես ուզածդ հարցի շուրջը եւ աշխարհով մեկ տարածել ընդամենը երկու շաբաթում» (էջ 87): Քոլեմանը օրինակներ է բերում Սադդամ Հուսեյնին ու նրա Իրաքին, ինչպես նաեւ գրքի հաջորդ էջերում, «Բիթլզ» խմբին եւ նրան հաջորդած ռոք ու հատկապես «հեւի մեթալ» կոչվող սատանայական երաժշտախմբերի շուրջը ստեղծված դրական քարոզչությունը: Ծախու ԶԼՄ-ների միջոցով մութ ուժերը հաջողել են հասնել նրան, որ «այսօր ամուսնալուծությունը կշտամբանք չի հարուցում, ինքնասպանությունների թիվը շեշտակիորեն աճում է, սոցիալական կանոններից շեղումները եւ սեռական խաթարված հակումները, որոնց մասին հիշատակելը գռեհկություն էր համարվում կարգին միջավայրում, սովորական երեւույթ են դարձել եւ առանձնապես որեւէ բողոք չեն առաջացնում» (էջ 97): Գործածվում է եւս մեկ տեխնոլոգիա` ժողովրդավարության պիտակի տակ մարդկանց հեղեղումը նույն երեւույթի, անձի կամ դեպքի մասին բազմաթիվ, հաճախ` հակասական տեղեկություններով, որի հետեւանքով մարդիկ շփոթմունքի մեջ են ընկնում` կորցնելով ճիշտ ընտրություն կատարելու կարողությունը: Սա տանում է այնպիսի վիճակի, որ «մեր հասարակությունն, ըստ երեւույթին, այլեւս չի ցանկանում ճշմարտությունն իմանալ» (էջ 98): 300-ի կոմիտեի «ուղեղային կենտրոնները» գտել են, որ անընդհատ նյարդացնցումների (սթրես) պայմաններում ապրող մարդը «դառնում է հեշտ կառավարելի. նա առանց դիմադրելու կենթարկվի յուրաքանչյուր հրամանի, ինչն էլ սույն մշակման նպատակն է» (էջ 120): Հեղինակն զգուշացնում է, որ «մեր հոգին կորցնելու վտանգի առաջ» ենք կանգնած (էջ 90), քանի որ մարդկանց անմարդկայնացումը կատարվում է համընդհանուր, համակարգված, եւ հաճախ քողածածուկ, բայց եւ միշտ հետեւողականորեն:

Հեղինակը բազմատասնյակ էջեր է տրամադրել թմրառեւտրին ու դրանից ստացվող հսկայական գումարների «լվացման» տարբեր ձեւերին, որոնցում ընդգրկված են բազմաթիվ բանկեր, այդ թվում` ՀՀ-ում գործող միջազգային մի բանկ (անունը հաճախ է հիշատակվում գրքում, սակայն այստեղ չենք տալիս` հակագովազդից խուսափելու համար): Նրանք ոչ միայն փողեր են «լվանում», այլեւ դրամավորում են թմրառեւտուրը (էջ 147): Իր դիտարկումներից Քոլեմանը հանգել է այն հաստատ համոզման, որ «հերոինի առեւտրաերթուղիները պաշտպանված են «բարձր իշխանությունների» կողմից» (էջ 149), իսկ ովքեր 300-ի կամքը չեն կատարում, պատժվում են դաժանորեն: Հեղինակը բերում է Պանամայի նախագահ Նորիեգայի օրինակը (էջ 151-152, ավելացնենք` Սադդամ Հուսեյն, Սլոբոդան Միլոշեւիչ, Ռադովան Կարաջիչ, հերթի է կանգնած Բոլիվիայի նախագահ Մորալեսը, որը թմրառեւտրի դեմ պայքարի ամերիկյան պետական մարմնին վերջերս ամբաստանեց իր երկրում թմրեցուցիչների գործածությունը... քաջալերելու համար):

Քոլեմանը կատարում է մի դիտարկում, որը թույլ է տալիս հասկանալ, թե ՀՀ Կենտրոնական բանկն ինչո՞ւ վաճառեց ոսկու իր պահեստը թղթադոլարի դիմաց, այն էլ երբ ոսկու ունցիան 400 դոլարի սահմաններում էր` ներկայի կրկնակիից ավելի գնի հետ համեմատած. «Անհամեմատ հեշտ է վախեցնել անկանխիկ կամ թղթադոլարի ձեւով պահուստներ ունեցող երկրին, քան այն երկրին, որը պահուստներ ունի ոսկով» (էջ 143): Ֆինանսիստ չլինելով` Քոլեմանը եթե այսքանը հասկացել է, իրավունք չունե՞նք հարց տալու, թե ՀՀ ԿԲ ֆինանսիստ, ֆլան-ֆստանիստները 300-ի կոմիտեի մեխանիզմներից ուրիշ որեւէ բան սովորե՞լ են արտասահմանի «էլիտար» համալսարաններում...

Իսկ ինչպե՞ս են 300-ի կոմիտեի անդամ դառնում: Բացի ժառանգական մի քանի տներից (կոմիտեում իրենց ներկայացուցչին այդ ընտանիքներն են ընտրում), մյուս անդամներն ընտրովի են: Քոլեմանն այս հարցին ըստ էության չի անդրադարձել, թեեւ նշել է, թե «միայն բարձրաստիճան մասոնը կարող էր 300-ի կոմիտեի կողմից ընտրված լինելու որեւէ հույս ունենալ» (էջ 163): Բազմաթիվ օրինակների հիման վրա հեղինակը եզրակացնում է, թե «արդեն ավելի քան 200 տարի 300-ի կոմիտեն է թելադրում Միացյալ Նահանգների արտաքին ու ներքին ողջ քաղաքականությունը» (էջ 181-182):

Historian claims Stonehenge has Armenian links

2009-02-12T09:25:00.000-08:00

London, Feb 10 (ANI): A historian has suggested a link between the Stonehenge and an ancient circle of standing stones known as Carahunge in Armenia, which predates the historic site in England.

According to a report in the Salisbury Journal, the historian in question is Vardan Levoni Tadevosyan, an Armenian/Spanish historian of the occult who visited Salisbury to raise the profile of Carahunge, dubbed the Armenian Stonehenge.

"It's a very important monument, not just for Armenia, but for the whole world," he said.

Carahunge, meaning 'speaking stones', is located 200 km from the Armenian capital Yerevan, near a town called Sisian.

There are over 200 stones on the seven-hectare site and many of the stones have smooth angled holes in them, directed at different points in the sky, leading scientists to believe it is the world's oldest observatory, dating back 7500 years.

Tadevosyan is very passionate about wanting people to know more about Carahunge and has his own theories on its links with Stonehenge.

His research of the last four years is based on the work done by Professor Paris Herouni, a member of the Armenian National Academy of Science and president of the Radiophysics Research Institute in Yerevan.

Professor Herouni started investigating Carahunge more than 20 years ago and wrote a book, Armenians and Old Armenia, on his findings.

He sent the book to Prof G.S. Hawkins, who had investigated Stonehenge, and he agreed with Herouni's findings.

According to Tadevosyan, in neolithic times, the Armenians were much more advanced than most other cultures.

A carving found on rocks near Lake Sevan showed they knew the world was round, they could accurately measure latitude, and they were already skilled in astronomy, archaeology and engineering.

He believes the earliest population of Britain, who came from Armenia, brought the ideas of Carahunge to Europe with them and played some part in the creation of Stonehenge and other European sites.

Tadevosyan plans to put together a leaflet about Carahunge that can be available to the public at the Salisbury and South Wiltshire Museum and curator Adrian Green said he would be happy to display leaflets about the ancient site. (ANI)\

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻՆ ՊԵՏՔ Է ԶՐԿԵԼ ՁԱՅՆԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔԻՑ

2009-01-23T10:40:00.000-08:00

Հակառակ դեպքում հավերժ աշակերտի կարգավիճակում ենք մնալու

ԱՐՄԵՆ ՄԱՆՎԵԼՅԱՆ

Որպես միջազգային վերլուծաբան, լավ ծանոթ լինելով եվրոպական դիվանագիտությանը եւ ԵԽԽՎ-ի պատմությանը, ինձ համար պարզ է, որ Հայաստանին ձայնից զրկելու հավանականությունը մոտ է զրոյի, քանի որ հակառակ դեպքում Հայաստանում կսկսի «հասունացում», ինչը ձեռնտու չէ նույն այդ եվրոպացիներին:

Ամբողջությամբ կարդացեք.՝ Ազգի այսորվա համարում–

1915 can be repeated in Georgia

2009-01-23T09:37:00.000-08:00

The actions of Georgian law enforcement prove that the Georgian authorities decided to settle the Armenian issue forcibly, an Armenian expert said.

“The arrest of Grigory Minasyan and Sargis Hakobjanyan followed the attempts to liquidate Gurgen Shirinyan and the so-called trial of Vahagn Chakhalyan,” Eduard Abrahamyan, expert at Mitq analytical center told PanARMENIAN.Net.

Grigory Minasyan and Sargis Hakobjanyan were detained in Samtskhe Javakheti on January 22. A criminal case in compliance with articles 18.1, 223.1 and 314 (formation of illegal armed unit and espionage) of the Georgian Penal Code was initiated.

“Such actions will continue until complete de-Armenization of Samtskhe,” Abrahamyan said.

“All what happens in Georgia today reminds the situation in vilayets of Western Armenia. The entire Armenianhood and the world community should unite to prevent repetition of 1915 in Georgia,” he said.

Israel's Judaization Project of Armenians

2009-01-15T07:56:00.000-08:00

/PanARMENIAN.Net/ Besides all possible support to anti-Armenian activities in the United States, a number of Israeli scientific organizations with the help of some Armenian individuals are penetrating in various research centers in the U.S. and Europe, an Armenian expert said.

“The main goal of such “scientists” is to disseminate a pseudo-theory that the Armenian ethnos is Semitic and is similar to the Jewish nation,” Eduard Abrahamyan, an expert of Mitq analytical center said in his “Israel’s policy in Caucasus: tasks and regional allies” article obtained by PanARMENIAN.Net.

“Spreading this propaganda throughout the United States, Israel tries to suppress the Armenian Genocide recognition campaign. Developing an opinion that Asia Minor is not the historical homeland of the Armenian people, Tel Aviv is eager to take control over the influential capital of the Armenian community through mass interfusion of the Armenian and Jewish Diasporas,” the article says.

“The Judaization project was worked out by Turkish and Jewish historians and psychologists in 1930ies with a purpose to suppress the Armenianhood with its memory of the 1915 events.

Pro-Turkish organizations and officials in Europe were pushing a theory of Jewish origin of Armenians.

The problem is that Armenian scientists do not realize the threat of this pseudo-theory, which is being persistently spread throughout the republic.

In other words, Jewish activists are fulfilling Turkey and Azerbaijan’s tasks in the republic,” the auricle says.

Բացի ԱՄՆ-ում հակահայկական գործունեությանն աջակցելուց, մի շարք իսրայելական գիտական կազմակերպություններ՝ ազգությամբ հայ որոշ ներկայացուցիչների հետ համատեղ, ակտիվորեն ներգրավվում են ԱՄՆ-ի եւ Եվրոպայի հայագիտական գիտա-հետազոտական կառույցների մեջ: Այդ մասին ասվում է PanARMENIAN.Net ուղարկված «Իսրայելի քաղաքականությունը Կովկասում. խնդիրներ եւ տարածաշրջանային դաշնակիցներ» հոդվածում, որի հեղինակը «Միտք» վերլուծական կենտրոնի փորձագետ Էդուարդ Աբրամյանն է: Նրա կարծիքով, ԱՄՆ «գիտության» նման ներկայացուցիչների եւ «ծախված» հայ «գիտնականների» հիմնական խնդիրն է՝ հիմնավորել այն կեղծ տեսությունը, որի համաձայն հայկական էթնոսը սեմիտական է եւ խիստ նմանություն ունի հրեական ժողովրդի հետ: «ԱՄՆ-ում ամենուրեք այդ տեսությունը քարոզելու ճանապարհով Իսրայելը ճնշում է Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը շարունակելու ԱՄՆ հայկական համայնքի ձգտումը, եւ այնպիսի կարծիք է ստեղծում, թե իբր Կովկասը, ինչպես նաեւ Փոքր Ասիան հայ ժողովրդի սկզբնական հայրենիքը չեն հանդիսանում եւ, վերջապես, ԱՄՆ եւ Եվրոպայի հայկական ու հրեական սփյուռքերի զանգվածային ձուլման ճանապարհով փորձում է հսկողություն հաստատել հայկական համայնքի ազդեցիկ կապիտալի հանդեպ»,- գտնում է փորձագետը:

Հոդվածում ընդգծվում է, որ Եվրոպայի հայության «հրեականացման» նախագիծը մշակվել է թուրք-հրեական պատմաբանների եւ հոգեբանների կողմից 1930-ական թթ.: «Այդ առումով Թուրքիայի հիմնական խնդիրը 1915թ. իրադարձությունների եւ Արեւելյան Հայաստանում եղած հայրենիքի մասին պատմական եւ գենետիկական հիշողություններ ունեցող հայության մնացորդների եթե ոչ ֆիզիկական, ապա բարոյա-հոգեբանական ոչնչացումն էր: Գերմանիայում եւ Լեհաստանում հայերի հրեական ծագման ակտիվ քարոզչությամբ էին զբաղվում թուրքամետ կազմակերպություններն ու պաշտոնյաները, իսկ Բալկաններում եւ Ֆրանսիայում՝ հրեական ակտիվիստներն ու հասարակական գործիչները: Տարօրինակ է այն փաստը, որ հայ գիտական շրջանակները մինչ օրս չեն գիտակցում ԱՄՆ եւ Եվրոպայի հայկական շրջանակներում քարոզվող կեղծ տեսության վտանգը, մինչդեռ այն այսօր արդեն իր բացասական պտուղներն է տալիս: Առավել վտանգավոր երեւույթ կարելի է համարել աշխարհաքաղաքացիական եւ բացահայտ հրեամետ տրամադրությունների ակտիվությունը բուն Հայաստանի հասարակությունում, որը լրացվում է Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի հետ բարեկամական եւ եղբայրական փոխհարաբերություններ ստեղծելու զգալի, մեծ մասամբ երիտասարդական զանգվածների ձգտումով՝ դրան հաղորդելով ազգային նույնություն եւ հայկական պետականության ու ազգի երբեմնի հզորությունն ու մեծությունը վերականգնելու ազգային ձգտումները: Այլ խոսքով, Հայաստանում հրեական ակտիվությունը ամբողջապես լուծում է հայկական համայնքում առկա թուրք-ադրբեջանական խնդիրները»,- գրում է Էդուարդ Աբրամյանը:
Art, Yerevan, Armenia, Paranormal

Times Are a Changing!

2008-12-04T09:40:00.000-08:00

Back in 1929 Financial Crash it was said that some Wall Street Stockbrokers and Bankers JUMPED from their office windows and committed suicide when confronted with the news of their firms and clients financial ruin . . . Many people were said to almost feel a little sorry for them . . . . . .

In 2008 the attitude has changed somewhat.

ԽՈՐԵՆԱՑՈՒ 5-ՐԴ ԴԱՐԻ ՊԱՏԿԱՆԵԼՈՒԹՅԱՆ ՎԱՎԵՐԱՑՈՒՄ ԱԼԲԵՐՏ ՄՈՒՇԵՂՅԱՆԻ ՄԵՆԱԳՐՈՒԹՅԱՄԲ

2008-11-20T10:48:00.000-08:00

«Թեպետեւ ածու ենք փոքր եւ թվով հույժ սահմանափակ, բայց բազումք քաջագործություններ կան կատարված եւ մեր աշխարհում՝ արժանի գրով հիշատակվելու», հայ պատմագրության հայր Մովսես Խորենացու այս խոսքը դարեր շարունակ իմաստուն մի ձեւակերպում է դարձել մեր արժեքների գնահատման: Իր «Հայոց պատմություն» աշխատությունն էլ, անշուշտ, գրով հիշատակվելու արժանի գործերի շարքում է:

Հայագիտության մեջ Խորենացու «Հայոց պատմությունը» ընդունված է համարել հայ պատմագրության հիմքը՝ թվագրվող 5-րդ դարի երկրորդ կեսով: Միջազգային գիտական շրջանակներում, սակայն, XVIII-XIX դարերից սկսած հակասական տեսակետներ են ծավալվում, որոնցից մի քանիսը փորձում է Մ. Խորենացու դարաշրջանը տեղափոխել 8-9-րդ դարեր՝ միաժամանակ «Հայոց պատմության» քերթության հեղինակումն անանուն մի գրչի վերագրելով: Այս տեսակետները վարակել են ոչ միայն օտար, այլեւ նույնիսկ հայ այնպիսի նշանավոր պատմաբանների, ինչպիսիք Նիկողայոս Ադոնցը եւ Հակոբ Մանանդյանն են: Մովսես Խորենացուն 8-9-րդ դարերին վերագրող տեսակետները, սակայն, զուտ գիտականությունից դուրս, քաղաքական ենթատեքստ ունեն՝ կապված աշխարհատարածքային այս շրջանում հայ էթնոսի բնիկ եւ եկվոր լինելու խնդրի հետ՝ վերջինիս պարագայում, ի վնաս հայ ժողովրդի, քաղաքական որոշ ուժերի շահարկման հնարավորություններ տալով:

Հայագիտության ոլորտում կարեւոր ներդրում եւ ձեռքբերում է գրականության ինստիտուտի աշխատակից, բանասիրական գիտությունների դոկտոր Ալբերտ Մուշեղյանի «Մովսես Խորենացու դարը» մենագրության հրապարակումը: Գիրքը տպագրվել է պետական պատվերով, պետհամալսարանի հրատարակչության տպարանում, 2007 թվականին:

Սույն աշխատությունն աղբյուրագիտական ճշգրիտ նյութի հիմնավորումով, պատմագրությանը մինչ այսօր անհայտ մի շարք փաստերի բացահայտումներով, անվանումների, տեղանունների, պատմական անցքերի ճշգրտումներով համակողմանի, խորքային քննության է ենթարկում հիշյալ խնդիրները եւ հիմնավորապես հերքում Մովսես Խորենացուն 8-9-րդ դարերին վերագրող վարկածները: Ինչպես գրքի շնորհանդեսին ելույթ ունեցողներն ասացին, աշխատասիրությունը կատարված է գիտական սկզբունքային անաչառությամբ եւ բարեխղճությամբ, տեսակետները ձեւավորելով սկզբնաղբյուրային նյութի վրա, որ ընդգրկում է հունահռոմեական, ասորական աղբյուրներ, ուրարտական, արամեական եւ սասանյան արձանագրություններ, պահլավական գրական հուշարձաններ:

Ալբերտ Մուշեղյանը նշեց, որ Խորենացին իր սեփական ծննդոց գիրքը վերստեղծեց 5-րդ դարի քրիստոնյայի համար անհավատալի հանդգնությամբ: Գիրքը, ասաց նա, սեղանին դրված թվում է համր, բայց երբ կարդում ես, էջերն աղաղակում են ճշմարտության, արդարության մասին: Այդ ճշմարտության ճիչը վեր բարձրացնողը գիտական աշխարհի մերօրյա նվիրյալ է, բազմավաստակ բանասեր, պատմաբան, թարգմանիչ: Վաղ հասակում պատահական դիպվածից տեսողությունը կորցրած ապագա գիտնականին բնությունը շռայլորեն փոխհատուցեց: Այսօրվա մեր լավագույն հայագետներից մեկն է նա, որ զբաղվում է պատմագրության, աղբյուրագիտության, բնագրագիտության ուսումնասիրությամբ, մի քանի գրքերի հեղինակ է («Ավետիք Իսահակյանի վաղ տարիները», «Ճանապարհ առանց տունդարձի»), գերմաներենի հրաշալի գիտակ, գերմանական դասական փիլիսոփայության ուսումնասիրող, Հայնեի, Գյոթեի եւ գերմանացի այլ հեղինակների թարգմանիչ:

Գրողների միության դահլիճում կազմակերպված հանդիպումը «Մովսես Խորենացու դարը» գրքի առիթով Ալբերտ Մուշեղյանի գիտական գործունեության գնահատանքի տուրք էր: Գրականության ինստիտուտի տնօրեն Ավիկ Իսահակյանն Ալբերտ Մուշեղյանի գործունեությունը սխրանք համարեց, հոգեկան արիություն: «Որ մարդն է իր ճակատագրի տերը, Ալբերտ Մուշեղյանը հաստատեց իր ապրած կյանքով, գրական ընտանիքում գիտնականի իր կերպարը դարձնելով օրինակելի»: Նա տեղեկացրեց, որ «Մովսես Խորենացու դարը» մենագրությունը հետաքրքրություն է առաջացրել հատկապես Մ. Նահանգների գիտական շրջանակներում եւ տպագրվել այնտեղ, պատրաստվում է գրքի հրատարակությունը նաեւ Իրանում:

Լեւոն Անանյանը անդրադարձավ հեղինակի՝ կեղծ տեսությունները հերքող համոզիչ փաստարկներին եւ ի գնահատումն գիտնականի գործունեության, պարգեւատրեց նրան «Գրական վաստակի համար» մեդալով:

Մենագրության վերաբերյալ ընդարձակ մեկնաբանություններով, մասնագիտական վերլուծություններով հանդես եկան պատմական գիտությունների դոկտոր Էդվարդ Դանիելյանը եւ բանասիրական գիտությունների դոկտոր Աելիտա Դոլուխանյանը:

Միջազգային գիտական շրջանակներում, մասնավորապես արեւելագիտության մեջ գրքի մեծ հետաքրքրություն առաջացնող հանգամանքից ելնելով՝ ԵՊՀ իրանագիտության ամբիոնի վարիչ Գառնիկ Ասատրյանն առաջարկեց երկի օտար լեզուների թարգմանություն:

Շրջանառվող հարցի քաղաքական բնույթը հաստատեց քաղաքագիտության դոկտոր Արմեն Այվազյանը՝ վկայակոչելով նշանավոր «Բրիտանիկա» հանրագիտարանի (1994-1999, 2004 թթ. հրատարակություններ) Մովսես Խորենացու մասին հիշատակությունը: Որտեղ Խորենացին ներկայացված է որպես հայ գրականության հայր, ավանդաբար ընդունվող հինգերորդ, բայց ընդհուպ 9-րդ դար թվագրվող: Որեւէ փաստ նրա կյանքից հայտնի չէ, ասվում է այնտեղ, բացի ինքնակենսագրական կասկածելի առաջարկից: Երկն արժեքավոր սկզբնաղբյուր է նախաքրիստոնեական վաղ շրջանի կրոնական ավանդույթների մասին: Արմեն Այվազյանն ուշադրություն հրավիրեց վերջին (ընդգծված) արտահայտությանը՝ որպես տիրապետող կարծիքի: Ըստ այսու, կարեւորելով Ա. Մուշեղյանի մենագրության արժեքը, նա անհրաժեշտ գտավ հատկապես ճշգրիտ անգլերենով գրքի ներկայացումը, առաջարկելով նաեւ գրականության ինստիտուտին նախաձեռնել Ալբերտ Մուշեղյանի մասին ֆիլմի նկարահանում, ինչպես նաեւ պատրաստել նրա գործի երիտասարդ շարունակողներ:

Ակադեմիկոս Սեն Արեւշատյանն ընդգծեց ուսումնասիրության բացառիկ գիտական մոտեցումը, գրված առանց կրքերի եւ էմոցիաների: Ինքը փորձել է խոցելի, հակառակորդների համար շահեկան կետեր գտնել, բայց այդպիսիք չկան, որով էլ «Խորենացու ամենաթունդ հակառակորդներն անգամ պիտի համոզվեն, որ նա 5-րդ դարի 2-րդ կեսի պատմիչ է»:

Արեւելագետ Ալեքսան Հակոբյանը կարեւորեց հեղինակի բնագրագիտական իմացությամբ կատարած բարդագույն աշխատանքը՝ իրանական, հունական եւ մյուս աղբյուրների համեմատությամբ:

Ավարտին գրքի հեղինակը կրկին անդրադարձավ քննարկվող նյութին՝ շնորհակալությամբ բոլոր աջակիցներին, գրակարդացներին, իր հանգուցյալ կնոջը, օրվա բանախոսներին, իրեն գնահատող-մեծարողներին՝ վերագրելով դա հարգանաց տուրք մեր մեծ քերթողահորը:

ՄԵԼԱՆՅԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ

ԱՆՏԱՐԲԵՐՈՒԹՅՈ՞ՒՆ, ՏԳԻՏՈՒԹՅՈ՞ՒՆ, ԹԵ՞ ԱԶԳԱՅԻՆ ԱՐԺԱՆԱՊԱՏՎՈՒԹՅԱՆ ՈՏՆԱՀԱՐՈՒՄ

2008-11-19T10:58:00.000-08:00

Վերհիշելով անցյալը եւ տեսնելով ներկան, ակամա եւ ցավով երկմտում ես` արդյոք արժանապատվության պակասը չի՞ դարձել մեր ժողովրդի բնորոշ հատկանիշը դեռ պատմահայր Խորենացու ժամանակներից: Այլապես ինչպե՞ս մեկնաբանել այն փաստը, որ մեր նախկին եւ ներկայիս պատմաբանները նախանձելի ջանասիրությամբ Հայքի կամ Հայաստանի պատմությունը վերտառել են մեր իսկությունը վիրավորող եւ ամոթալի «Հայ ժողովրդի պատմություն», իսկ վերջերս «ուղղված» (՞) եւ, իհարկե, նույն իմաստով, «Հայոց պատմություն» դասագրքերը: Թերթում ես հանրագիտարանները եւ ամենուրեք՝ «История Грузии», «История Казахстана», «История Азербайджана» եւ այլն, բոլորը, բայց ոչ մենք, քանի որ դրանով ուզում ենք ասել` «Այո, դուք ճիշտ եք, մենք անհայրենիք, թափառական ազգ ենք եւ չենք կարող ունենալ հայրենի երկիր, անօրինական զբաղեցնում ենք Ադրբեջանի տարածքները»: Ապացույց` խնդրեմ, թույլ ենք տվել, որ նույնիսկ նախասովետական Արեւելյան Հայաստանի գյուղերի եւ քաղաքների ավելի քան 80 տոկոսի անվանումները լինեն թուրքերեն` Ղարաքիլիսա, Ղուրդուղալի, Ջաֆարաբադ, Քյոռփոլու... եւ համարյա թե բոլորը, իրենց հայ բնակչությամբ, չնչին բացառությամբ:

Նույնը չե՞նք եւ այսօր, երբ խանութների, «օֆիսների» եւ բազմաթիվ ֆիրմաների ցուցանակներում տեսնում ենք ամենատարբեր անվանումներ` պատահաբար լսած, անհեթեթ, իմաստին անտեղյակ, բայց, իհարկե, ոչ հայկական (էդ էր պակա՜ս): Ո՞վ պետք է մտածի այդ մասին, ո՞վ է հսկում... Չկա, դատարկություն է, ոչ մեկին ի պաշտոնե չեն հետաքրքրում ազգային արժանապատվությունը վիրավորող, աչք ծակող երեւույթները:

Քայլում ես քաղաքի փողոցներով` հոյակապ շինություններ, էստակադաներ, անցուղիներ եւ թեկուզ երկու մետրանոց, բայց իսկապես գեղեցիկ Հյուսիսային պողոտան: Շատ բաներ կան, որոնք հպարտությամբ ցույց են տալիս բարձրաստիճան հյուրերին մայրաքաղաքի քաղաքապետները եւ թաղապետները: Բայց հենց այստեղ, մայրաքաղաքի կենտրոնում, խնդրեմ` մետրոյի «Հանրապետության հրապարակ» կայանի ստորգետնյա մուտքային շրջանաձեւ հարթակում եւ այնտեղից հրապարակ տանող անցուղում գարշահոտությունն է թագավորում: Ես պատահաբար անցնում էի դեպի դուրս եւ ամոթից կարկամեցի, երբ երկու գերմանացի հյուր քիթ-բերան ձեռքով պահած զզվանքով իջնում էին վերաբացված աստիճանամուտքով, չկարողացան իրենց զսպել եւ չարտահայտվել` schweinen (խոզեր): Ով է մեղավոր այս կարգի խայտառակ փաստերի համար, եթե ոչ քաղաքապետները: Ես չեմ ուզում կարմրել նրանց փոխարեն, ովքեր ի պաշտոնե եւ հանգստանալիս լինում են աշխարհի բազմաթիվ, այդ թվում՝ քաղաքակիրթ երկրներում եւ զլանում են, չեն հետաքրքրվում փորձի փոխանակության կարգով օգտագործել առաջավոր փորձը աղբահանության կազմակերպման եւ հասարակական զուգարանների ցանց ստեղծելու գործում:

Այո, բնակիչներն էլ են մեղավոր: Բայց ինչո՞ւ այլանդակ ծամածռություններով եւ աղբանոցային լեզվով գովազդների փոխարեն հեռուստատեսությունում չկազմակերպել պարբերաբար հնչող, դիպուկ, բարձրարվեստ զրույցներ եւ տեսահոլովակներ, թեկուզ «թաքնված» խցիկներով: Ո՞վ է ձեր ձեռքը բռնել (ինչպես ասում են), թե՞ դուք զբաղված եք ավելի հաճելի հարցերով, օրինակ, ինչպես ամեն տարի գարնանը ցուցադրաբար տնկի դնել հավանաբար նույն տեղում նախորդ տարվա չորացածի փոխարեն, քանի որ չի նկատվում սարալանջում խոստացած վերածնվող անտառը: Վերջ ի վերջո անհրաժեշտ է դաստիարակել եւ, ինչու չէ, դաստիարակվել եվրոպական չափանիշներին հասնելու համար:

Ազգային արժանապատվության ոտնահարում չէ՞ արդոք, երբ ամենուրեք` փողոցում, շոու-հավաքույթներում, շուկաներում, դպրոցի միջանցքներում, փողոցում հանպատրաստի հարցումներում լրագրողի կողմից, գովազդում լսվում է միայն` «էտի», «էսի», «վաբշե», «դաժե», «ուժե», «սամսեմ» եւ այսպիսի անթիվ այլանդակված, բռնաբարված, հայի պատմական էությունը վիրավորող եւ վարկաբեկող «վայ» հայերենը: Երբ իրենց կիրթ ձեւացնող, ռուսերենից բառացի թարգմանելու տենդով տառապող ակադեմիկոսի, հասարակական կամ պետական գործչի «ջանքերով» ներդրված անհեթեթ «կտրվածքով» արտահայտությունն ես լսում, որը ահավոր արագությամբ տարածվել է տգետ մեծամասնության կողմից, հանգելով այսպիսի մահասարսուռ «գրական» լեզվի, ինչպիսին է, օրինակ՝ «...հարցը լուծել մոր եւ մանկան «կտրվածքով», կամ վարսավիրանոցին (Ա. Խաչատրյան եւ Գյուլբենկյան փողոցների խաչմերուկ) փակցված` «Տղամարդու կտրվածքը-1000 դր» եւ այլն, եւ այլն` այս «կտրվածքով»: Էլ չեմ մանրամասնում, երբ ամենուրեք ամեն ինչ դարձել է հոգնակի` երջանկություններ, կյանքեր, կենցաղներ, հումորներ, եթերներ, նույնիսկ... շուկայում, այլ ոչ միայն «էլիտար» միջավայրում: Եվ ինչպես կարող է այլ կերպ լինել, երբ նախարարը (մշակույթի) եւ քարտուղարը (Գրողների միության) անընդհատ «որը որ», «երբ որ» կրկնակի շաղկապով «զարդարում» են իրենց խոսքը (1-ին ալիք, 7 եւ 12 հոկտեմբերի` համապատասխանաբար): Եվ զարմանալի չէ, երբ քաղաքացիական կեցությունը գրանցող (զագս) աշխատակիցը իր պրոֆեսիոնալ տգիտության պատճառով չի համոզում ծնողին հրաժարվել որդուն Մյասնիկ անվանելու պահանջից եւ չի բացատրում նրան, որ այդ բառը ռուսերենում բացի իր բառացի իմաստից (մսագործ), օգտագործվում է նաեւ այլ իմաստով` «արյունարբու», «մարդասպան»:

Մի՞թե մեզ համար ամոթալի չէ, երբ հասունացած, նույնիսկ «բարձրագույնով», բայց նույն մակարդակին մնացած Մյասնիկը, նույն մակարդակի շրջապատի թողտվությամբ կդառնա մեր երկիրը ի պաշտոնե ներկայացնող անձ (եւ իրականում կա) ռուս միջավայրում, առաջացնելով ուրույն կարծիք (արհամարհանք կամ, լավագույն դեպքում, ներողամիտ ժպիտ) ոչ միայն հենց Մյասնիկի նկատմամբ, այլեւ ավելի լայն իմաստով:

Իսկ ի՞նչ է կատարվում երգ-երաժշտության բնագավառում, երբ մի խումբ ճարպկության, այլ ոչ թե երաժշտության մեջ տաղանդավոր արհեստավարժ «երգահաններ» եւ շոու-համերգների կազմակերպիչներ զավթել են երիտասարդության «ճաշակը զարգացնելու» (դեբիլացնելու) մենաշնորհը, զրկելով նրան հայ դասական, ոգով ազգային երաժշտության բարերար ազդեցությունից, փոխարենը հրամցնելով անասնական կրքեր եւ ականջ ծակող «ժամանակակից», միայն մարմնի շարժումներ պարունակող «երգեր» կամ հայերեն պրիմիտիվ, ռաբիսի մակարդակի բովանդակությամբ, թուրքա-ադրբեջանական կլկլոցով եւ մուղամի ոռնոցով երգեր` «աստղերի» կատարմամբ, կամ էլ հայ ժողովրդական երգեր՝ այլանդակ կատարում:

Բավական չէ՞ արդյոք, որ մենք զբաղվենք ինքնաուրացմամբ եւ ինքնաստորացմամբ: Անտարբերությունը, անպատասխանատվությունը եւ տգիտությունը անխուսափելիորեն հանգեցնում են դրան:

ԷԴՈՒԱՐԴ ՄՈՒՐԱԴԽԱՆՅԱՆ, տեխն. գիտ. թեկնածու

ԹՈՒՐՔ ԴԱՏԱՎՈՐԸ ԲԱՑԱՀԱՅՏ ՔՆՆԱԴԱՏՈՒՄ Է ԺԽՏՈՂԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

2008-11-10T10:08:00.000-08:00

Հակառակ Թուրքիայի ճնշող օրենքներին, որոնք Հայոց ցեղասպանության մասին արտահայտվելը քրեորեն պատժելի ոճիր են համարում, տասնյակ կարեկցական հոդվածներ են վերջին շրջանում հայտնվում թուրքական մամուլում այդ տաբու համարվող թեմայով», գրում է «Կալիֆոռնիա կուրիեր» թերթի խմբագիր Հարութ Սասունյանը

Նման մի հոդված լույս է տեսել «Թարաֆ» լիբերալ թերթի հոկտեմբերի 30-ի համարում անհավանական թվացող ստորագրությամբ: Հոդվածի հեղինակն օդեմիշցի (ավան Իզմիրի մոտակայքում) դատավոր Ֆարուք Օզսուն է: Սա հավանաբար առաջին դեպքն է, երբ գործող թուրք մի դատավոր հրապարակայնորեն արտահայտում է խիզախ մտքեր, որոնք պատժելի են քր. օր.-ի 301-րդ հոդվածի դրույթներով: Նա քննադատում է տասնամյակներ շարունակ հասարակությանը մատուցված Հայոց ցեղասպանության աղավաղված տարբերակը: Դատավորն արդարացիորեն գտնում է, որ թուրք ժխտողականները հակասում են իրենք իրենց՝ նախ պնդելով, որ 1915-ին ոչինչ չի պատահել, այնուհետեւ հաստատելով, որ կոտորածներն իրականացվել են «հայրենիքի պաշտպանության նպատակով»:

Անդրադառնալով այն երեք թուրքերի հարցին, որոնց նկատմամբ շվեյցարական ոստիկանությունը դատական գործ էր հարուցել Հայոց ցեղասպանությունը մերժելու հիմնավորումներով, նա գրում է, որ Շվեյցարիան դրանով ոչ թե սահմանափակում է խոսքի ազատությունը (ինչպես Թուրքիայում ներկայացնում են), այլ պաշտպանում մարդկային արժանապատվությունը: Ավելին, Օզսուն ծաղր ու ծանակի է ենթարկում բոլոր նրանց, ովքեր պնդում են, թե «խոսքի ազատության տեսակետից Թուրքիան ավելի առաջ է, քան Շվեյցարիան»: Այդ արտահայտությունը նա բնութագրում է որպես «խիստ զվարճալի կատակերգություն», եւ «կույր հայրենասերներ» է անվանում նրանց, ովքեր պաշտոնական դիրքորոշումն են պաշտպանում, փոխանակ խելամիտ մոտեցում դրսեւորելու:

Նա ներկայանում է որպես «հասարակ մի անձնավորություն, որը չի կորցրել խիղճը, հակառակ ազգայնական դաստիարակությանը»: Քանի որ Շվեյցարիան 1915-ի իրադարձությունները որպես ցեղասպանություն է ճանաչում, ապա բոլորն այդ երկրում պարտավոր են ենթարկվել օրենքին, գրում է նա՝ մեջբերելով Էլի Վիզելի հայտնի խոսքը, որ «ցեղասպանության ժխտումը նշանակում է ցեղասպանության շարունակություն»: Ահա թե ինչու «ժխտումը պետք է ոճիր համարվի», եզրակացնում է նա:

Հարգարժան դատավորը նաեւ գտնում է, որ ցեղասպանության ժխտումը կապ չունի փաստերի գիտական ուսումնասիրությունների հետ: Նա դատապարտում է ֆրանսիացի պատմաբան Ժիլ Վայնստայնին եւ թուրք պրոֆեսոր Բասքըն Օրանին, որոնք պնդում են, թե «չկան փաստեր, որ հաստատեն, թե սպանությունները կատարվել են համաձայն կառավարության ծրագրի, ուստի հնարավոր չէ ցեղասպանություն անվանել այդ իրադարձությունները»: Դատավորի կարծիքով, նման արտահայտություններ կատարողները պարզապես ցանկանում են իրենց կաշին փրկել «301-րդ հոդվածի ճիրաններից»:

Դողու Փերինչեքի գործի առնչությամբ Օզսուն հետեւյալ նկատառումներն է ներկայացնում.

ա) Փերինչեքի ասոցիացիան Թալեաթ փաշայի անունն է կրում, որը համարվում է «Թուրքիայի Հիտլերը»:

բ) Նրանք, ովքեր հայտարարում են, որ Հայոց ցեղասպանությունն «իմպերիալիստական սուտ է», անհարգալից վերաբերմունք են ցուցաբերում հարյուր հազարավոր մարդկանց նկատմամբ, որոնք զոհ գնացին այդ կոտորածներին: Իսկ երբ դրան գումարած նաեւ վանկարկում են. «Կեցցե՛ն իթթիհատականները: Ճիշտ էինք մենք (որ սպանեցինք հայերին) եւ նույնը կարող ենք անել նաեւ այժմ», ապա միայն Շվեյցարիայի դատավորները կարող են ուշադրություն դարձնել այդպիսիներին:

գ) Ցեղասպանությունը վիճարկելը, ռասիստական արտահայտություններով հանդես գալը եւ ոճրագործության գովաբանումը քրեական հարցեր են Շվեյցարիայում եւ ոչ թե հանձնախմբերի միջոցով ճշմարտությունը հայտնաբերելու փորձեր:

Անկասկած, դատավոր Օզսուն քննադատաբար է վերաբերվում նաեւ երկրի ուսումնական համակարգին, որը «տգիտության մեջ է պահում» թուրքերին 1915-ի դեպքերի առնչությամբ: Մինչդեռ դրսում՝ մարդիկ, որոնք «թուրքական կրթություն» չեն ստացել, հարցին այլ կերպ են մոտենում:

Նա զայրացած է հատկապես հայկական կոտորածների հանդեպ թուրքական կառավարության անզգամ վերաբերմունքի կապակցությամբ: «Թուրք պաշտոնական դիրքորոշումն այն է, որ պատերազմի ժամանակ հայերին որոշ շրջաններից ժամանակավորապես տարհանեցին դեպի հարավային շրջաններ եւ այդ ընթացքում մոտ 300 հազարը զանազան հանգամանքներում կոտորվեցին: «Թուրքական կրթություն» չստացած որեւէ անձ, որը նաեւ պահպանել է խղճի խայթը, կարդալով այդ թիվը (300 հազար), բացականչելու է՝ «Աստված իմ», եւ խորապես մտածելու է այդ թվի մասին»:

Այս բոլորից հետո դատավորն առաջարկում է նախ եւ առաջ «հայտարարել, որ մենք խորապես ցավում ենք այդ իրադարձությունների առնչությամբ: Այդ ժամանակներում մահացածները մեր թշնամիները չէին, այլ՝ մեր քաղաքացիները: Ոմանք երեխաներ էին, իսկ ոչ ոք երեխաներին թշնամիներ համարել չի կարող»:

Դատավորը եզրակացնում է, «Շվեյցարիայի դատարանի որոշումը ո՛չ ժողովրդավարությանն է հակասում, ո՛չ էլ խոսքի ազատությանը»: Շվեյցարիան պարզապես չի թույլատրում հարյուր հազարավորների մահվան պատճառ դարձած իրադարձությունները որակել ռասիստական կամ անզգայական բառերով, որոնք վիրավորում են մարդկային արժանապատվությունը: Շվեյցարիան պարզապես չի թույլատրում, որ զոհվածները երկրորդ անգամ սպանվեն»:

Հաշվի առնելով թուրքական կառավարության ամրագրած փորձը՝ պատժելու բոլոր նրանց, ովքեր համարձակվում են բարձրաձայնել ճշմարտությունը Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ, երկյուղում ենք, որ առաքինի այս դատավորը երկար չի մնա իր պաշտոնում եւ թերեւս նույնիսկ բանտարկվի ճշմարտությունն ասելու համար:

Ջիվան Գասպարյանի հոբելյանին կգան աշխարհահռչակ երաժիշտներ

2008-10-31T10:35:00.000-07:00

Հանրահայտ դուդուկահար Ջիվան Գասպարյանի ծննդյան 80-ամյակի կապակցությամբ Մարզահամերգային համալիրում նոյեմբերի 11-ին կայանալիք □Ջիվան Գասպարյան եւ ընկերներ□ համերգին մասնակցելու են աշխարհահռչակ աստղեր Իտալիայից, Մեծ Բրիտանիայից, Միացյալ Նահանգներից:

Երեւան կգան Պիտեր Գաբրիելը, Զուկերոն, □Փլանեթ Իքս□-ը, այլ աստղեր ու աշխարհահռչակ խմբեր, ովքեր Գասպարյանի հետ հանդես են եկել ամենատարբեր երկրներում եւ բեմահարթակներում:

Լրագրողների հետ հանդիպմանը Ջիվան Գասպարյանը երեկ ասաց, որ իր հյուրերը Երեւանում հանդես կգան նաեւ առանձին համերգներով:

□Աշխարհից մոտ երկու հարյուր մարդ պետք է գա, եւ աշխարհի աստղերը, որոնց հետ ես երկար տարիներ աշխատել եմ, գործակցել եմ□, - ասաց Գասպարյանը:

Իր 80-ամյակը, որ լրացել է հոկտեմբերի 12-ին, Ջիվան Գասպարյանը նշել է ընկերների ու հարազատների հետ, երեկ էլ ասաց, թե հոբելյանը հատուկ նշելու կարիք էլ չուներ:

□Բայց մտածեցինք, որ թող մի տոնական օր լինի մեր ժողովրդի համար, որպեսզի մեր ժողովուրդը լավ համերգներ նայի: Որեւիցե մեկը չի կարող տեսնել Պիտեր Գաբրիելին Երեւանում: Որեւիցե մեկը Զուկերոյին չի կարող տեսնել Երեւանում□:

Համերգի տոմսերը կարժենան 10-50 հազար դրամ:

Ջիվան Գասպարյանը ասաց, որ կուզենար, որ տոմսերի գները ավելի մատչելի լինեն, անգամ` անվճար:

□Ես որեւիցե շահ այդտեղ չունեմ: Ես դուրս եմ գալու բեմ որպես նվեր իմ ժողովրդին□, - ասաց դուդուկահարը:

Առանց հոնորարի են ելույթ ունենալու նաեւ հրավիրված աստղերը:

Գայանե Դանիելյան

«ԲՐԻՏԱՆԻԱ ԿՂԶՈՒ ԱՌԱՋԻՆ ԲՆԱԿԻՉՆԵՐԸ ԵԿԵԼ ԵՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻՑ»

2008-10-20T12:18:00.000-07:00

ՄԱՐԻՆԵ ՎԱՀՐԱԴՅԱՆ, ՎԱՉԱԳԱՆ ՎԱՀՐԱԴՅԱՆ

Այս ուսումնասիրությունը կատարվել է «Վասպուրական նոր սերունդ» հայրենակցական միության շրջանակներում: Հեղինակները շնորհակալություն են հայտնում Կարեն Բալայանին («Այաս» ակումբի նախագահ, «Կիլիկիա» նավի նավապետ)՝ ուսումնասիրությունների ընթացքում աջակցության եւ համագործակցության համար, Մարի Բարսեղյան-Խանջյանին (լեզվաբան եւ հրապարակախոս)՝ շարադրանքի ոճաբանական քննարկումների համար:

--------------------------------------------------------------------------------

Սխալվե՞լ էին, արդյոք, անգլիական տարեգիրները

Զարմանալի, նույնիսկ տարօրինակ տեղեկություններ ենք երբեմն գտնում պատմության տարեգրքերում: Այնքան տարօրինակ, որ դրանք կարող են որոշ դեպքերում անգամ փոխել մեր պատկերացումները ոչ միայն այս կամ այն ժողովրդի պատմության, այլեւ ողջ մայրցամաքի եւ նույնիսկ ողջ մարդկության պատմության մասին: Ըստ էության, այդպես էլ պետք է լիներ: Չէ՞ որ պատմագիտությունը նույնպես գիտություն է եւ նրա հետեւությունները, ինչպես մյուս՝ բնական ու հումանիտար գիտությունների հետեւությունները, նույնպես հիմնվում են (ամեն դեպքում պետք է հիմնվեն) փաստերի վրա: Պատմական գիտության համար փաստագրական նյութերը հավաքվում են պատմագրական տվյալների, հնագիտական պեղումների, համեմատական լեզվաբանության ուսումնասիրության, դիցաբանության տվյալների հիման վրա եւ այլն: Յուրաքանչյուր նոր փաստ` պատմագրական տեղեկություն, հնագիտական գտածո, կամ լեզվաբանական նոր զուգահեռների պարզաբանում, որը սովորական պատկերացումների շրջանակից դուրս է, պետք է ստանա իր տրամաբանական հիմնավոր բացատրությունը, եթե այդ բացատրությունն անգամ փոխում է ժամանակակից` ընդունված տեսությունը:

Պատմագրական նման փաստի է վերաբերում մեր հոդվածի վերնագիրը դարձած նախադասությունը: Այժմ, ինչպես ասում են, խոսքը գիտնականներինն է, որոնք պետք է պարզաբանեն դարերի խորքից մեզ հասած, առաջին հայացքից տարօրինակ այս տեղեկությունը:

Եվ այսպես, ըստ կարգի ի մի բերենք եղած տվյալները:

Անգլիայի հնագույն տարեգրությունը` «Անգլո-սաքսոնական քրոնիկոնը», ընդգրկում է հռոմեական տիրապետության շրջանը` մ.թ.ա I դարից մինչեւ մ.թ. XII դարը: Տարեգրքի կազմելուն ձեռնամուխ են եղել Ալֆրեդ արքայի օրոք` IX դարի վերջին` հիմք ունենալով Բեդե Պատվելու «Եկեղեցական պատմությունը», մերսիական եւ ուէսեքսյան քրոնիկոնների պահպանված հատվածները եւ ավանդազրույցները: Պահպանվել է անգլո-սաքսոներեն (հնագույն անգլերեն) եւ լատիներեն ինը ձեռագիր: Քրոնիկոնի հնագույն մասը, որը նկարագրում է մինչեւ 731թ.-ի իրադարձությունները, հիմնականում վերցված է Բեդեի գրվածքից, բայց ներառում է շատ լրացումներ, որոնք վերաբերում են հարավային Անգլիայի (հատկապես Ուէսեքսի) պատմությանը:

Ներկայացնենք մեզ հետաքրքրող մասը` հին ձեռագրի տեքստի առաջին պարբերությունը բնագրով` համապատասխանաբար արդի անգլերեն եւ հայերեն թարգմանությամբ.

The island Britain is 800 miles long, and 200 miles broad. And there are in the island five nations; English, British, Scottish, Pictish, and Latin. The first inhabitants were the Britons, who came from Armenia, and first peopled Britain southward. (Bede Ecclesiastical history I.1, The Anglo-Saxon Chronicle, part 1: a.d. 1-748)

«Բրիտանիա կղզին ունի 800 մղոն երկարություն ու 200 մղոն լայնություն: Այդ կղզում հինգ ազգություն կա` անգլիացիներ, բրիտներ, սքոթեր, պիկտեր, լատիններ: Կղզու առաջին բնակիչները եղել են բրիտները, որոնք եկել են Արմենիայից ու ի սկզբանե բնակվել են Բրիտանիայի հարավում» (Բեդե «եկեղեցական պատմություն», մաս I, Անգլո-Սաքսոնական Քրոնիկոն, 748թ.:

Անգլո-սաքսոնական քրոնիկոնը ակտիվորեն ուսումնասիրվում է շուրջ 180 տարի: Բեդե Պատվելու այս տեղեկությունը ժամանակակից անգլերենի վերածած առաջին թարգմանիչ Ջեյմս Ինգրեմը, որեւէ խելամիտ բացատրություն չգտնելով, «Արմենիա» բառը տեքստում օգտագործել է հետեւյալ մեկնաբանությամբ. «Հնարավոր է, որ սա սաքսոնական գրագրի պատահական սխալը լինի, որը «Արմորիկա» բառի փոխարեն գրել է «Արմենիա»:

Ջեյմս Ինգրեմի տարակուսանքը կարելի է հասկանալ: XIX դարի առաջին քառորդում մարդկության հնագույն պատմությանը վերաբերող շատ հիմնարար փաստեր դեռեւս հայտնի չէին: Մասնավորապես, նոր-նոր էր սկսում զարգանալ համեմատական լեզվաբանությունը` որպես գիտություն, որի ուսումնասիրման հիմնական արդյունքը եղավ երբեմն նույնիսկ տարածությամբ միմյանցից շատ հեռու լեզուների ու ժողովուրդների ազգակցության բացահայտումը: Ուսումնասիրված չէին նաեւ ժողովուրդների մեծ տեղաշարժերի փաստերը եւ դրանց արտագաղթերի օրինաչափությունները: Դեռեւս չէին կատարվել շատ հնագիտական բացահայտումներ, հատկապես այն, որ մարդկային քաղաքակրթության ծագման ու զարգացման հնագույն կենտրոնները եղել են Հայկական լեռնաշխարհն ու նրան հարակից Հայկական Միջագետքը:

Իսկապես, Ջեյմս Ինգրեմին թույլատրելի էր սխալվել եւ ենթադրել, որ Բեդե Պատվելու տեքստի արտագրության ժամանակ սխալմունք է տեղի ունեցել, քանի որ այն ժամանակվա գիտության շրջանակներում որեւէ այլ` խելամիտ բացատրություն ուղղակի չէր կարող լինել:

Բայց ահա թե ինչն է զարմանալի:

Հին ձեռագրերի եւ ոչ մի անգլիացի ուսումնասիրող (իսկ նրանք շատ-շատ են) քննադատական մոտեցում չի ցուցաբերել Ջեյմս Ինգրեմի մեկնաբանությանը: Դեռ ավելին, տեղի է ունեցել անբարյացակամ կերպափոխություն: Անգլո-սաքսոնական քրոնիկոնի վերջին հրատարակությունների հիմնական տեքստում, իբրեւ «բարեկրթության» ապացույց է դարձել «Արմենիա» բառի փոխարեն գրել «Արմորիկա»` կից մեկնաբանությամբ. «Բնագրում, իբր սխալմամբ գրվել է «Արմենիա»: Ի՞նչ է սա՝ տգիտությո՞ւն, անտեղյակությո՞ւն, գիտական ծուլությո՞ւն, թե՞ տիպիկ անգլիական ինքնագոհ արհամարհանք վերջին տասնամյակների ընթացքում գրանցված գիտական տվյալների նկատմամբ, որոնք ստացվել են տարբեր երկրների այնպիսի մեծ գիտնականների ջանքերի շնորհիվ, ինչպիսիք են Գավուկչյանը, Գամկրելիձեն, Իվանովը, Կլիչկովը, Հերունին, Հաուպտմանը ու շատ ուրիշներ:

Բայց փորձենք գնահատել այն վարկածի հավաստիությունը, թե անգլո-սաքսոնական քրոնիկոնը արտագրելիս սխալ է թույլ տրվել:

Հարց է առաջանում. ինչպե՞ս եւ ո՞ր դեպքում գրագիրը կարող էր սխալվել: Արտագրելիս սխալ թույլ տալու հոգեբանությունը ընդհանրապես այսպիսին է` գրագիրը տեսնում է արտագրվող բառի առաջին տառերը եւ, եթե այդ տառերը համընկնում են իրեն շատ ծանոթ ու հաճախակի կրկնվող ուրիշ բառի տառերի հետ, ապա նրա ուղեղը մեքենայորեն կրկնում է ոչ այն բառը, որը կարդացել է ինքը, այլ այն, որը ենթագիտակցության մեջ այդ սկզբնատառերի հետ զուգորդված է: Եվ ուղեղը թելադրում է գրել հենց այդ` ենթագիտակցության մեջ առաջ եկած բառը:

Ասվածը հիմնավորելու համար կրկնենք ընթերցանության հոգեբանության մեջ հայտնի գիտափորձը: Փորձեք արագ (վարժ) կարդալ հաջորդ նախադասությունը. «Ուղեղը մեքաենոերն կրնկում է ծոնաթ բռաը»: Ամենայն հավանականությամբ դուք հեշտությամբ կարդացիք նախադասությունը եւ միայն հետո ընկալեցիք, որ այնտեղ «ինչ-որ բան այնպես չէր»: Որոշ բառերում տառերը, բացի առաջինից եւ վերջինից, պատահականորեն տեղափոխված են: Հենց այդպես էլ մենք միշտ կարդում ենք: Մարդն արագ կարողանում է կարդալ եւ, որ կարեւորն է, արագ ընկալել ու հասկանալ կարդացածը՝ շնորհիվ այն բանի, որ մեր ուղեղը ընթերցանության գործընթացին զուգահեռ լրացնում է բառը, երբ աչքերը հասցնում են կարդալ վերջինիս միայն սկզբնատառերն ու վերջնատառերը: Եվ եթե դուք փորձեիք անմիջապես գրանցել այդ նախադասությունը, ապա դուք կգրեիք այն, ինչ ընկալել է ձեր ուղեղը, այլ ոչ թե այն, ինչ կարդացել են ձեր աչքերը:

Բնականաբար, միշտ չէ, որ այդպես է լինում: Հատկապես այդօրինակ սխալները բացառվում են, երբ գրվածքը, ինչպես տվյալ դեպքում, կալիգրաֆիկ է: Բայց երբ մարդն ինչ-որ պատճառով (հոգնածություն, անուշադրություն, քնատություն եւ այլն) արագ գրելիս, թույլ է տալիս նմանօրինակ սխալ, ապա դա կատարվում է նկարագրած սխեմայով:

Այժմ երկրորդ հարցադրումը. որքանո՞վ է հավանական, որ միջնադարյան անգլիացի գրագրին «Արմենիա» բառը քաջ ծանոթ է եղել ու նրա կողմից բազմիցս կրկնվել է: Հարկ է ասել, որ սա քիչ հավանական վարկած է: Նման եզրահանգման գալու պատճառն այն է, որ միջնադարի քաղաքական դաշտում Հայաստանը (Արմենիա)` որպես առանձին միավոր, հանդես չէր գալիս, քանի որ անգլո-սաքսոնական քրոնիկոնը կազմելու ժամանակ Հայաստանը նվաճված էր արաբների կողմից, որոշ ժամանակ անց բաժանվեց Բյուզանդիայի ու Պարսկաստանի միջեւ: Այնպես որ, դժվար թե միջին կրթվածության անգլիացի գրագիրը (այլապես նա կլիներ գիտնական, եւ ոչ թե գրագիր) իմանար այնպիսի մի հեռավոր եւ հյուսիս-արեւմտյան Եվրոպայի համար ոչ էական նշանակություն ունեցող երկրի գոյության մասին, ինչպիսին Հայաստանն էր (Արմենիա): Իսկ դրան հակառակ «Արմորիկա» բառը, հավանաբար, նրան քաջ ծանոթ էր, որովհետեւ Անգլիային հարեւան երկրի` Ֆրանսիայի սահմանակից գավառներից մեկի` Բրետանի կենտրոնի անունն է:

Եվ այսպես, եթե անգամ ենթադրենք, որ Բեդե Պատվելու մոտ գրված է եղել «Արմորիկա», ապա առաջին երեք (համընկնող) տառերը` «Արմ», գրագրի ենթագիտակցությանը անտարակույս կհուշեին ծանոթ «Արմորիկա» բառի զուգորդումը, այլ ոչ թե անծանոթ «Արմենիա» բառի:

Այն ենթադրությունը, թե «Արմենիա» բառն իր աշխատանքի ընթացքում հաճախ է հանդիպել գրագրին, անհավանական է, քանի որ այդ բառը հանդիպում է Բեդե Պատվելու «Եկեղեցական պատմության» (որտեղից էլ քրոնիկոն է անցել) միայն մի տեղում` տեղագրական առաջաբանում:

Եվս մեկ կարեւոր հանգամանք: Գրագիրները ամենաքիչը երկուսն էին, եւ գրել են նրանք տարբեր տեղերում եւ տարբեր ժամանակ, քանի որ նույն տեղագրական առաջաբանը (Բեդե Պատվելու գրքից վերցրած) հանդիպում է «Անգլո-սաքսոնյան քրոնիկոն»-ը կազմող 9 գրքերից երկուսում: Այն բանի հավանականությունը, որ երկու տարբեր մարդիկ նույն տեղում նույն սխալն են կատարել, չափազանց (ինչպես ասում են` անտեսելու չափ) փոքր է:

Եվս մի կարեւոր պահ: Ֆրանսիացի հետազոտողները (մասնավորապես` Ronan le Coadic. Les Contrastes Bretons. Ethnologie franջaise, XXXIII, 2003, 3, P. 373-379.) գտնում են, որ բրիտները կղզուց եկել են Ֆրանսիա եւ հիմնել Բրետան նահանգը, որի կենտրոն են հռչակել Արմորիկա քաղաքը: Եվ բրետոնցիները ցայժմ պահպանում են իրենց էթնոմշակութային յուրահատկությունները, որոնցով էլ շատ են տարբերվում մյուս ֆրանսիացիներից: Բայց դա առանձին թեմա է:

Այսպիսով, հոդվածի վերնագրում մեջբերված նախադասությունը, ամենայն հավանականությամբ, հավաստի է եւ պահանջում է ուշադիր ու մանրազնին լրացուցիչ ուսումնասիրություն: Հնարավոր է, որ այդ գործընթացը շրջադարձային լինի անգլիական քաղաքակրթության ու մշակույթի ծագման մասին մեր եւ հատկապես՝ անգլիացիների ունեցած պատկերացումներում:

Բրիտների հետքերը Հայաստանում

Դիտարկենք «բրիտ» բառի բացատրությունը: Նախ եւ առաջ նշենք, որ արդի անգլերեն կրկնակի tt գրելաձեւը չի համապատասխանում հին անգլո-սաքսոներենին: Անգլո-սաքսոնյան քրոնիկոնում (եւ, ըստ ամենայնի, Բեդե Պատվելու մոտ) այդ բառում գրվում է մեկ t:

Այսպիսով, գործ ունենք BRIT («բրիտ») բառի հետ: Քանի որ անվիճելիորեն այդ բառը հնդեվրոպական ծագում ունի, ապա այն կարող է եւ պետք է դիտարկվի երկու մասից բաղկացած` հնդեվրոպական «բր» արմատից եւ նույն լեզվաընտանիքին պատկանող «-իտ» վերջածանցից:

Սկսենք հանրահայտից. «-իտ» եւ «-իդ» վերջածանցները («տ» եւ «դ» հնչյունները ակնհայտորեն փոխադարձելի են) հնդեվրոպական լեզուներում ցույց են տալիս պատկանելություն արմատին, ծագումը արմատային բառ-հասկացությունից: Օրինակ` «սեմիտ» (Սեմի ցեղին պատկանող) կամ «դրուիդ» («դր» ցեղին պատկանող): Հնդեվրոպական «դր» արմատը «ծառ» է նշանակում: Արդի ռուսերենում պահպանվել է "др-ево" բառը: Իսկ հայերենում ունենք «դր-ախտ» (եդեմական այգի): «Դրուիդ» բառով անվանում էին անտառում ապրող ցեղի կամ այլ կերպ ասած, այն նշանակում է «անտառի մարդ»:

Եզրակացություն` «բրիտ» բառը նշանակում է «բր» ցեղին պատկանող:

Սկսենք «բր» արմատի բացատրության որոնումները հնդեվրոպական լեզուներում: Երեք հանգամանք հուշում է մեզ, որ «բր» արմատի բացատրությունը պետք է փնտրել հայոց լեզվի բառապաշարի շրջանակներում:

Առաջին. Բեդե Պատվելու հաղորդումն այն մասին, որ բրիտները եկել են Հայաստանից:

Եկրորդ. արդիական պատկերացումներն Հայկական լեռնաշխարհի մասին` որպես հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի նախահայրենիքի, եւ հայոց լեզվի` որպես հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի արմատային լեզվի:

Երրորդ. բրիտների միգրացիան դեպի Բրիտանիա կղզի մ.թ.ա. 4-րդ հազարամյակի վերջում 3-րդ հազարամյակի սկզբներին: Այսինքն այն ժամանակ, երբ հնդեվրոպական մայր լեզվի տրոհման գործընթացը դեռ ավարտված չէր: Հետեւաբար «բր» արմատը լայնորեն օգտագործելի էր հնդեվրոպական ընդհանրության մեջ (այդ թվում նաեւ հավերժ մառախլապատ կղզում հայտնված առաջին բրիտների ուղղակի նախնիների կողմից):

Այսպես, հայոց լեզվում «բր» արմատը կարելի տեսնել «բր-ել» բայի մեջ: «Բրել» բայը, ըստ Աճառյանի, հին հայերենում մի քանի իմաստ է ունեցել: Այդ թվում նաեւ` փորագրել: Այսինքն` գրել պինդ նյութի մակերեսին կտրող գործիքով: Հնագիտական տվյալներն ասում են, որ մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակում գրել են միայն այդ եղանակով: Փորագրում էին կամ քարի կամ կավե սալիկների վրա: Այսպիսով, գրել հասկացությունը հնում ունեցել է միայն մեկ անվանում` փորագրել կամ հնագույն` մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակի հայերենով`«բրել»:

Մեր ենթադրությունն այն է, որ «բր» արմատը «բր-իտ» եւ «բր-ել» բառերում նույնն է: Այսպիսով, մենք առաջ ենք քաշում մի վարկած, ըստ որի` «բրիտ» բառը նշանակում է «գրել իմացող ցեղին պատկանող»:

Փորձենք հիմնավորել այս թեզը: Սկսենք նրանից, որ բրիտները կառուցել են Սթոունհենջը: Այս տեսակետն ընդունում են այս հարցի բոլոր լուրջ հետազոտողները: Սթոունհենջը մարդու կողմից ստեղծած ամենախորհրդավոր կառույցներից մեկն է: Շատ հետազոտողներ համոզիչ փաստարկներ են բերում համարելով, որ Սթոունհենջը ծառայում էր որպես յուրատեսակ աստղադիտարան, որը թույլ էր տալիս կատարել աստղագիտական շատ դիտարկումներ եւ համապատասխան եզրահանգումներ անել, օրինակ, աստղաբաշխական տարվա սկզբի, արեւի եւ լուսնի խավարումների ժամանակի եւ այլ պարբերական երեւույթների մասին (Дж. Хокунс, Дэк Уайт, Разгадка тайны Стоунхенджа., М., "Мир", 1984): Որպեսզի նմանօրինակ ահռելի եւ բարդ աստղագիտական գործիքի ստեղծման մասին անգամ միտք հղացվեր (էլ չենք ասում շինարարության իրականացման մասին), անհրաժեշտ էր ունենալ համապատասխան գիտելիքների (աստղագիտա-մաթեմատիկականից մինչեւ ճարտարագիտական եւ շինարարական) հսկայական պաշար: Այդպիսի պաշար ստեղծել առանց գրային որեւէ համակարգի իհարկե հնարավոր չէր: Մի քանի տասնյակ տարվա (եւ անգամ հարյուրամյակների) պարբերականությամբ աստղագիտական երեւույթների դիտարկումները պահանջում են գրավոր արձանագրում: Առանց գրային համակարգի նման դիտարկումներն անհնարին են: Եվ իհարկե, գրաճանաչությունը կտրուկ առանձնացնում էր բրիտներին՝ Հյուսիսային Եվրոպայի այն ժամանակվա փաստորեն վայրենի տեղաբնիկ ցեղերի մեջ:

Դիտարկման ամբողջականության համար նկատենք, որ այդ զարմանալի կառույցի նպատակա-կիրառականության կապակցությամբ այլ տեսակետներ էլ կան` կրոնական կենտրոն, գերեզմանատուն եւ անգամ հիվանդանոց... Այս առիթով հետեւյալն ասենք: Շատ հնարավոր է եւ, անգամ, ամենայն հավանականոթյամբ, Սթոունհենջը բազմագործանքային կառույց է եղել (չէ որ հնում գիտելիքները եւ մասնավորապես՝ աստղագիտական գիտելիքները ձեռք էին բերվում կրոնի շրջանակներում) եւ այդ գործանքներից ցանկացածն իրականացնելու համար, այդ ենթադրություններից ցանկացածի դեպքում ոչ թե չի բացառվում, այլ հակառակը, հաստատվում է գիտելիքների գրի առնելու համակարգի առկայությունը:

Հիմա դիտարկենք «Սթոունհենջ» բառի ստուգաբանությունը: Ակնհայտորեն այն բաղկացած է երկու արմատից` «սթոուն» եւ «հենջ»: Եթե առաջին արմատի նշանակությունը կասկած չի հարուցում եւ թարգմանվում է որպես «քար» կամ տվյալ ենթատեքստում` «քարե», ապա երկրորդ արմատի` «հենջ» իմաստը երկար ժամանակ չէր հաջողվում բացատրել անգլերեն լեզվի միջոցներով: Վերջերս առաջ էր քաշվել երկու ենթադրություն, եւ թվում է` դրանք ընդունված կարծիք են դառնում անգլիացի հետազոտողների շրջանում:

Ըստ առաջինի` «հենջ» արմատը կարելի է թարգմանել որպես «ցանկապատ»: Անհասկանալի է, թե որտեղից է վերցրած «հենջ» բառի այդպիսի մեկնաբանությունը: Մեզ չհաջողվեց բառարաններում գտնել այդպիսի բառ: Կարծում ենք, որ քսանհինգ տոննանոց այդ զարմանահրաշ քարերը ցանկապատ անվանել նույնն է, թե Պարթենոնի սյուները «չափառ» անվանել:

Ըստ երկրորդի` «հենջ» արմատը («հանգ» ձեւափոխմամբ) կարելի է թարգմանել որպես «կախված»: Նկատենք, որ` քարերը դրված են մյուսների վրա, այլ ոչ թե կախված:

Այսպիսով, «հենջ» բառի այդպիսի մեկնաբանությունները մենք համարում ենք անհիմն:

Աշխարհում Սթոունհենջի նման մի քանի կառույց կա: Շոտլանդիայում` Կալենիշը, Ռուսաստանում` Ռյազանի կառույցը Օկա գետի ափին (ըստ ավանդության՝ անհիշելի ժամանակներում հարավից եկվորներն են կառուցել այդ կառույցը), Արեւմտյան Հայաստանի հարավ-արեւմուտքում` ժամանակակից Սիրիայի սահմանից մոտ 40 կմ դեպի հյուսիս հայտնաբերված կառույցը (գերմանացի գիտնական Շմիդտի գնահատմամբ կառույցն ունի 11,5 հազար տարվա հնություն) եւ այլն:

Այդպիսի կառույց կա նաեւ Հայաստանի Հանրապետության այժմյան տարածքում` Սյունիքում: Հայկական այս կառույցի առանձնահատկությունն այն է, որ (եւ դա ամենազարմանալին է) այն ունի նաեւ Սթոունհենջին շատ նման անվանում` Քարահունջ եւ կառուցված է նրանից ամենաքիչը երեք հազար տարի ավելի վաղ:

Երկու բառերում էլ առաջին արմատը անգլերենում եւ հայերենում միանշանակ նույն իմաստն ունեն` «քար» կամ «քարե»:

«Քարահունջ» բառի երկրորդ` «հունջ» արմատը հնչողությամբ շատ նման է «Սթոունհենջ» բառի երկրորդ արմատին եւ հայերենում նույնպես ունի ոչ միարժեք մեկնություն:

Կարծիք կա (Paris M. Herouni, Armenians and Old Armenia, Yerevan, 2004. P. 9), որ այդ երկրորդ արմատը պետք է կարդալ ոչ թե «հունջ» այլ «հունչ», ինչը հնարավորություն է տալիս նրան «հնչողություն» իմաստը վերագրել եւ «քարահունչ» բառը բացատրել հետեւյալ կերպ` «հնչող (կամ խոսող) քարեր» այն իմաստով, որ այդ քարերը մեզ ասում են աստղագիտական երեւույթների մասին: Ինչպես տեսնում ենք, սա բավականին արհեստական բացատրություն է՝ տրված թե՛ երկրորդ արմատին, թե՛ ամբողջ բառին:

Մենք հակված ենք «հունջ» արմատի իմաստը դիտարկել հայոց լեզվի տեղական` Սիսիանի բարբառի հիման վրա, որում «հունջ» բառը նշանակում է «փունջ»:

Այսպիսով, ստանում ենք «քարե փունջ» մեկնությունը այն իմաստով, որ ոչ թե քարերի անկանոն կույտ է, այլ որոշակիորեն կազմակերպված քարերի հավաքածու: Նկատենք, որ «փունջ» բառի անգլերեն թարգմանությունն է bunch, «բանչ» արդի հնչողությամբ: Սա ցույց է տալիս, որ «Սթոունհենջ» բառի երկրորդ` «հենջ» արմատը մեծ հավանականությամբ ունեցել է, ինչպես եւ հայերենի «հունջ» արմատը, «փունջ» նախնական իմաստը:

Մոտակա գյուղերի բնակչությունը այս կառույցը նաեւ «Ցից քարեր» է անվանում, չնայած հուշարձանի տարածքում շատ կան նաեւ հատուկ ձեւով տաշված հորիզոնական դիրքում տեղակայման համար նախատեսված հսկայական քարեր:

Կա այս կառույցի եւս մեկ (նույնպես ժողովրդական) անվանում` «Զորաց քարեր»: «Զորաց» բառի իմաստն այստեղ մինչեւ վերջերս հստակորեն պարզված չէր եւ մեկնվում էր վերջին 20 տարիների ամենատարածված իմաստով` որպես «զորք» («բանակ» իմաստով) բառի սեռական հոլով:

«Զոր» արմատն ունի նաեւ զորություն (հզորություն) իմաստը (օրինակ «հզոր» եւ «զորավոր» բառերում): Տվյալ բառարմատի այդպիսի մեկնության դեպքում «Զորաց քարեր» անվանումը ստանում է հետեւյալ իմաստները` «Հզորների քարեր» կամ «Հզորություն ներշնչող քարեր»:

Սակայն կա «զոր» բառի մեկ այլ, արդի հայերենում պոետիկ համարվող, իմաստ` «օր», «ցերեկ», «լույս» (օրինակ, «Գիշեր ու զօր» բառակապակցության մեջ): «Զօր» բառի այս իմաստը շատ հին է եւ սլավոնական «Заря» (օրվա սկիզբն ազդարարող վաղորդյան լույս) բառը հավանաբար նույնպես առնչվում է այս բառի հետ: Այս դեպքում «Զորաց քարեր» բառակապակցությունը հետեւյալ իմաստն է ստանում` «Օրերի քարեր» կամ արդի լեզվամտածողությանը տուրք տալով` «Օրացույց քարեր»: Դիտարկվող մեգալիթյան կառույցի անվանման այսպիսի մեկնությունը եղածներից առավել գործանքային է (ֆունկցիոնալ) եւ խոսում է այն մասին, որ կառույցը օգտագործվում էր նաեւ որպես օրացույց: Նշենք, որ, ըստ ակադեմիկոս Պ. Հերունու հաշվառման, հիմա առկա է 223 կանգուն եւ շուռ եկած, բայց ուղղահայաց կանգնեցնելու համար նախատեսված քարեր: Հարեւան գյուղերի բնակիչների պատմածով, հուշարձանի տարածքի մի մասը 20-րդ դարի 30-ական թվականներին` կոլեկտիվացման տարիներին, մաքրվել է եւ օգտագործվել է որպես կոլտնտեսության դաշտ: Այդ պատճառով կարելի է ենթադրել, որ քարերի քանակը իրականում ավելի շատ է եղել: Հնարավոր է, որ դրանց քանակը 365 է եղել` ըստ տարվա օրերի: Այսինքն` թե Քարահունջ-Զորաց քարերը եւ Սթոունհենջը աստղագիտական կառույցներ են եղել:

Մեր նպատակը ոչ թե Քարահունջ-Զորաց քարեր հուշարձանի գործանքային նշանակությունը դիտարկելն է, որն առանձին լայնածավալ ուսումնասիրության նյութ է, այլ Սթոունհենջի հետ անալոգիաների բացահայտումը: Այդ պատճառով մենք միայն կներկայացնենք այստեղ մի փաստ, որը միարժեքորեն Քարահունջ-Զորաց քարեր հուշարձանը կապում է աստղագիտության եւ աստղերի հետ: Մենք ենթադրեցինք, որ հուշարձանի քարերի անսովոր տեղադրվածությունը կարող էր որեւէ համաստեղության մեջ աստղերի դասավորվածության արտապատկերումը լինել երկրի վրա: Դիտարկման համար առաջին թեկնածու-համաստեղությունը Կարապի համաստեղությւունն էր, քանի որ Հին Հայաստանում (ի դեպ, նաեւ Շումերում) այն կոչվում էր Անգղի համաստեղություն: Ինչպես մենք կտեսնենք ստորեւ, որոշակի հիմք ունեինք նման ենթադրության համար:

Այդ վարկածի ստուգումը գերազանցեց մեր բոլոր սպասումները: Մեր ենթադրու-թյունը, անգամ մեզ համար զարմանալիորեն, իդեալական հաստատվեց: Դրա համար բավական էր համեմատել Կարապի համաստեղության մեջ «կարապի» «թեւերի» ձեւը Քարահունջ-Զորաց քարեր հուշարձանի հյուսիսային ու հարավային քարուղիների ձեւի հետ: Հուշարձանի քարերի համալիրի կառուցվածքային նմանությունը, անգամ, նույնությունը կարապի ձեւը կազմող գծերի հետ ուղղակի ապշեցնող է: Ինչպես տեսնում ենք անգամ «կարապի» «թեւերի» անհամաչափությունը (ասիմետրիան) հստակ կրկնվում է համալիրի ճարտարապետության մեջ: Այս տեսակետից մոտեցումը հուշարձանի ուսումնասիրությանը հնարավորություն տվեց որոշ, շատ կարեւոր, բացահայտումներ կատարել: Այսպես, պարզվեց, թե ինչու որոշ քարեր մտցված չէին հողի մեջ, այլ դրված էին հատուկ պատվանդանների վրա: Դրանք «Կարապի» համաստեղությունը կազմող աստղերին համապատասխանող քարերն են: Դրանց շարժունակությունը հնարավորություն էր տալիս պտտել նրանց իրենց առանցքի շուրջը եւ հետեւել համապատասխան երկնային մարմնի շարժմանը երկնակամարում: Իսկ մի քարի համար (համապատասխանում էր Ջենախ աստղին, որի տարեկան պարալաքսը կազմում է 0,294") պատրաստված է երեք հարթ քար-պատվանդան, որոնց վրա այն (Ջենախ-քարը) կարող էր տեղափոխվել մի քանի մետր: Շարժունակ, այն է` ասղերին համապատասխանող բոլոր քարերը ընկած են գետնին: Հավանաբար դա տեղի է ունեցել երկրաշարժի հետեւանքով: Կարապի դելտային համապատասխանող քարը ընկած է հարթ հողի վրա եւ ժամանակի ընթացքում հողի մակերեսը հավասարվել է ընկած քարի մակերեսին: Սա կարող է հիմք լինել քարի ընկնելու ժամանակը որոշելու համար:

Ակնհայտ է դառնում, որ դիտարկվող հուշարձանը թե ՛պաշտամունքային, եւ թե՛ միաժամանակ աստղագիտական նշանակություն է ունեցել: Նույն նշանակությունն է ունեցել նաեւ Սթոունհենջը:

Դիտարկենք այն հարցը, թե ո՞վ կարող էր կառուցած լինել հայկական Սթոունհենջ-Քարահունջ-Զորաց Քարերը:

Ինչպես հպանցիկ արդեն հիշատակվել է՝ դիտարկվող կառույցը Սիսիան քաղաքի մոտակայքում է: Այնտեղ կա նաեւ երկու գյուղ` ոչ սովորական անվանումներով: Քարահունջ-Զորաց Քարեր հուշարձանից հյուսիս-արեւելք Անգեղակոթն է, եւ հարավ-արեւմուտք` Բռնակոթը: Պետք է ասել, որ գյուղերի անվանումները բավականին անսովոր են եւ նրանց նշանակությունը երկար ժամանակ չէր հաջողվում բացատրել: Եղած փորձերը բավական անհեթեթ են` հորինովի եւ շինծու (Հ. Առաքելյան, Հ. Հակոբջանյան, «Բռնակոթի պատմությունը» Երեւան, 1997, էջ 19-21), քանի որ հիմնվում են միայն այդ բառերը կազմող արմատների հնչողության եւ արդի հայերենի բառերի նմանության վրա` չունենալով ոչ մի տրամաբանական կապվածություն եւ հիմնավորում: Օրինակ, Բռնակոթ բառի երկու ակնհայտ արմատներին տրվում են հետեւյալ իմաստները` «բռն»-փորձում են բացատրել արդի հայերենի «բռունցք» բառով, իսկ «կոթ» արմատին տրվում է հայտնի իմաստը` գյուղգործիքների փայտյա, բռնելու մասը: Մեկ ուրիշ բացատրություն կապում է առաջին արմատը «բուռն» բառի հետ, թե իբր գյուղեր կային «Բուռն» եւ «Կոթ» անուններով: Ու նորից ստացվում է անհեթեթ բացատրություն, որը գիտական չէ եւ, բնականաբար չի բավարարում անգամ բացատրությունների հեղինակներին, քանի որ այդ դեպքում անբացատրելի է մնում Անգեղակոթ բառի իմաստը:

Չէր հաջողվում բավարար բացատրություն տալ այդ գյուղերի անվանումներին այնքան ժամանակ, քանի դեռ ուշադրություն չէինք դարձրել երրորդ գյուղի անվանմանը: Այն գտնվում է հուշարձանից արեւելք` մոտ 27 կիլոմետր հեռավորության վրա` Գորիս քաղաքի մոտակայքում: Այդ գյուղի անվանումը Բռուն է:

Պարզ դարձավ, որ «Բռնակոթ» բառի առաջին արմատը պետք է նույնացվի Բռուն անվանմանը, քանի որ ըստ հայերենի բառակազմական կանոնների «ու» ձայնավորը երբեմն սղվում է:

Սակայն կա նաեւ չորրորդ գյուղը` Քարահունջ անվամբ: Այն հուշարձանից հարավ-արեւելք է` մոտ 30 կմ հեռավորոթյան վրա: Եթե քարտեզի վրա միացնենք այս չորս գյուղերը, ապա կստացվի զուգահեռագիծ: Աներեւակայելի մի փաստ, որը դեռ բացատրություն չունի:

Մենք առաջ ենք քաշում մի վարկած, որի մասին կխոսենք առանց մանրամասնությունների, քանի որ այդ վարկածը դեռ ստուգման փուլում է:

Վարկած. ստացված զուգահեռագծի կարեւոր կետերում գոյություն ունեն նաեւ այլ կառույցներ, օրինակ, անկյունագծերի հատման կետում:

Այս վարկածի մասնակի ստուգումը նույնպես հուսադրող արդյունք տվեց: Սիսիանի հուշարձանների պահպանության կոմիտեի տվյալների համաձայն, մոտավորապես նշված զուգահեռագծի անկյունագծերի հատման կետում դամբարանադաշտ է գրանցված:

Եվս մի ուշագրավ փաստ ներկայացնենք, որի բացատրությունը նույնպես դեռ չունենք: Զորաց քարեր համալիրը ստացված զուգահեռագծի Անգեղակոթ եւ Քարահունջ գյուղերը միացնող անկյունագծի վրա է եւ բաժանում է այն 1/4 : 3/4 հարաբերությամբ:

«Բռուն» բառի ստուգաբանությանը մենք դեռ կանդրադառնանք, իսկ հիմա դիտարկենք «կոթ» բառի մեր առաջարկած նշանակությունը: Հայոց լեզվի այդ տեղանքի` Սիսիանի բարբառում կա շատ հին մի բառ՝ «կոտ», որի հիմնական իմաստն է «մեծ»: Հին Հայաստանում կշռի (ծավալի) չափի «կոտ» կոչվող միավոր կար: «Մի կոտ ոսկի» արտահայտությունը հայկական հեքիաթներում մեծ հարստություն է նշանակում` այնքան մեծ, որ մի հեքիաթում թագավորը վախի-շփոթության մեջ է ընկնում երբ լսում է, թե մի գյուղացու նա մի կոտ ոսկի է պարտք: Արդի հայերենում հետաքրքրական մի արտահայտություն է պահպանվել. «Կոտ-կոտ խոսել», որի իմաստը «մեծ-մեծ խոսելն» է:

Մեր ենթադրությունը հետեւյալն է: Անգեղա-կոթ եւ Բռնա-կոթ գյուղերի անվանման երկրորդ արմատը իրականում հնչում է «կոտ» ձեւով (Հ. Առաքելյան, Հ. Հակոբջանյան, «Բռնակոթի պատմությունը» Երեւան, 1997, էջ 19) եւ կրում է «մեծ» իմաստը: Եթե թարգմանենք արդի գրական հայերեն, կստացվի Բռուն, Մեծ Բռուն եւ Մեծ Անգեղ: Հնարավոր ենք համարում, որ «Անգեղակոթ» առաջին արմատի իրական հնչողությունը լինի «Անգղ», քանի որ այդպես էր կոչվում նաեւ Անգեղ տուն նախարարաց տոհմի իշխանանիստ քաղաք-ամրոցը Աղձնիքում:

Այսպիսի անվանումներ տալ գյուղերին ընդունված ձեւ է ամբողջ աշխարհում: Մեր դեպքում մնում է միայն բացատրել, թե ինչպես «տ» հնչյունը փոխվել է «թ»-ի: Լեզվի զարգացման ընթացքում հաճախ տեղի է ունենում այդպիսի անցում: Դա օրինաչափ է համարվում բոլոր արեւմտաեվրոպական լեզուների համար: Հայերենում էլ նկատելի է դա: Օրինակ, «մարդ» բառը արդի ընթերցմամբ հնչում է«մարթ»:

Դիտարկենք «Բռուն» բառը: Այս բառը կազմված է «բռ(ր)» արմատից եւ «-ուն» ածականակերտ վերջածանցից: «Բռ» կամ «բր» արմատի մասին մենք արդեն խոսել ենք: Այն կրում է «գիր» իմաստը կամ «-ել» բայակերտ վերջածանցի հետ կրում է «փորագրել-գրել» իմաստը: Ածականակերտ «-ուն» վերջածանցը հայերենում եւ որոշ հնդեվրոպական լեզուներում, բայական արմատին կցվելով, ցույց է տալիս արմատային գործողություն կատարելու ընդունակություն, հատկանշական լինելը: Օրինակ, հայերենում եւ ռուսերենում` թռչել-թռչուն (летать-летун), գիտենալ-գիտուն (ведать-ведун), խոսել-խոսուն (говорить-говорун) եւ այլն:

Այսպիսով, «բռ(ր)ուն» բառը նշանակում է «գրել կարողացող (իմացող)»: Իսկ որպես գյուղի անվանում հետեւյալ մեկնությունն է ստանում` «Գրագետ` գրել իմացող մարդկանց գյուղ»:

Զարմանալի փաստ-1.

Հայաստանում, ինչպես եւ, ի միջիայլոց, շատ այլ երկրներում, տարբեր գավառների բնակիչներն ունեն ընդհանրական հատուկ մականուններ, որոնք արտացոլում են տվյալ սուբէթնոսի յուրահատկությունը: Ապշեցուցիչ է, բայց Սիսիանի եւ Գորիսի (Բռուն եւ Քարահունջ գյուղերը գտնվում են Գորիսի մոտակայքում) շրջանների բնակչությունը ընդհանուր սուբէթնոս է կազմում եւ ունի ընդհանուր մականուն` «գրողներ», այսինքն` գրել իմացող մարդիկ:

Զարմանալի փաստ-2.

Անգլերեն «գրել» բայն է` «write»: Արդի հնչողությունն է` «ռայթ»: Սակայն նախկինում, ըստ լեզվաբանական հայտնի օրինաչափության, այն հնչել է այնպես, ինչպես գրվել է` «վրիտե»: Մինչդեռ ռոմանա-գերմանական մյուս լեզուներում, որոնց թվին է պատկանում անգլերենը, «գրել» բայի արմատը նույն է եւ էապես տարբերվում է անգլերենից` «scribe»: Մասնավորապես` schreiben` գերմաներեն, escribir` իսպաներեն, scrivere` իտալերեն, scriber` լատիներեն, ecrire` ֆրանսերեն: Հաշվի առնելով հնդեվրոպական լեզուներում «բ»/«վ» հնչյունափոխությունը (օրինակ` լատիներենից իտալերենին անցնելիս` «scriber»/ «scrivere») վստահորեն կարելի է ենթադրել, որ ժամանակակից «write» գրելաձեւը ստացվել է նախկին «brit» ձեւից:

Դիտարկենք «Անգեղակոթ» բառի առաջին` «Անգեղ» արմատը: Հայոց առասպելաբանության մեջ կա Տորք Անգեղ անունով առասպելական հերոս: Նա մի հսկա էր, ամեհի ուժով օժտված, եւ հայտնի էր իր բարի գործերով, մասնավորապես, հայրենիքի պաշտպանության գործում: Հին Հայաստանում կար նաեւ իշխանական տոհմ՝ Անգեղ կամ Անգեղյաց տուն անվանումով, որն, ըստ երեւույթին, իր ծագումնաբանությունը հասցնում էր մինչեւ դիցաբանական Տորք Անգեղ: Իշխանական այդ տոհմի նստավայր քաղաքը Աղձնիքում էր եւ կոչվում էր Անգղ: Կարծում ենք «Անգեղյաց» բառի մեջ «ե» հնչյունը հայտնվում է «Անգղ» բառի հոլովման հետեւանքով:

Այսպիսով, ենթադրում ենք, որ Տորք Անգեղն էլ պետք է լինի Տորք Անգղ: Հաշվի առնելով Մովսես Խորենացու հունամետ լինելը, կարելի է ենթադրել, որ նա «Անգղ» բառը «Անգեղ» է ներկայացրել («տգեղ» իմաստով)՝ նմանեցնելու համար, ինչպես գրում է ակադ. Ստ. Մալխասյանը (Ստ. Մալխասյան, Ներածություն, Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմություն» գրքի, Եր., «Հայաստան» 1990. Էջ XXVII-XXX), հունական դիցաբանության մեջ հայտնի, այլանդակ դեմք ունեցող, կիկլոպ Պոլիսֆենին, որը նույնպես ժայռաչափ քարեր է նետում փախչող Ոդիսեւսի նավի հետեւից:

Այսպիսով, կարելի ենթադրել, որ «Անգեղակոթ» բառի մեջ «ե» հնչյունը նույնպես հայտնվում է «Անգղ» արմատի հոլովման պատճառով:

Զարմանալի փաստ-3.

Արեւելահայերեն գրական լեզվում (բարբառներում նույնպես) «Անգլիա» բառը ընդհուպ մինչեւ 1925 թվականը գրվում եւ ընթերցվում էր որպես «Անգղիա»: Իսկ արեւմտահայերենում այդ գրությունը եւ հնչողությունը շարունակվում է մինչ օրս:

Մենք հակված ենք կարծելու, որ խոր կապ կա «Անգլիա»-«Անգղիա», «Անգղ» եւ «Անգեղ» բառերի միջեւ:

Ինչպես տեսնում ենք, չափից շատ են համընկնումները, որպեսզի դրանք պատահական համարենք: Ահա թե ինչու, կարծում ենք, որ բավական մեծ համոզվածությամբ կարող ենք տալ այդ բառերի իմաստային ստույգ թարգմանությունը եւ ասել, որ «Բռուն» գյուղի անվանումը նույնանում է «Բրիտանիա» անվան հետ, «Բռնակոթ»-ը նույնանում է «Մեծ Բրիտանիա»-ի հետ, իսկ «Անգեղակոթ»-ը` «Մեծ Անգլիա»-ի:

U.S. DOCUMENT REVEALS TURKEY CONTINUED OTTOMAN EMPIRE’S ANTI-ARMENIAN POLICIES

2008-10-20T12:17:00.001-07:00

Those who want to shield today’s Turkey from responsibility for the Armenian Genocide have sought to blame the Young Turk government of the Ottoman Empire rather than the Republic of Turkey which was not established until 1923.

One wonders then why Turkish officials, who have tried every trick to deny the facts of the Armenian Genocide, have not taken the easy way out by shifting the blame for the Genocide to the long defunct Ottoman Empire.

A frequently advanced explanation is that Turks, as a proud people, cannot accept that their ancestors committed the heinous crime of seeking to eliminate an entire nation. Others have argued that should the Republic of Turkey blame the Ottomans for the Armenian Genocide, it could be held legally liable as the successor state to the Ottoman Empire.

In recent years, however, it has become clear, particularly through the painstaking research conducted by Turkish scholar Taner Akcam, that a key reason why today’s Turkish officials are not prepared to face their history honestly and blame their Ottoman ancestors is that the Republic of Turkey is actually the continuation of the Ottoman state. Indeed, many of the early leaders of the Turkish Republic had been high-ranking Ottoman officials personally involved in the implementation of the Armenian Genocide. Such an unbroken transition in leadership assured the continuity of the Ottomans’ anti-Armenian policies.

In retrospect, it has become apparent that these genocidal policies stretched over a half century, starting with Sultan Abdul Hamid’s massacre of 300,000 Armenians in 1894-96, followed by the killings of 30,000 Armenians in Adana by the Young Turk regime in 1909, culminating in the Genocide of 1.5 million Armenians in 1915-23, and the subsequent policies of forced Turkification and deportation of tens of thousands of Armenians by the Republic of Turkey.

An important document from the U.S. archives, known until now to a handful of scholars, was recently posted on an Armenian/Turkish website. It provides incontestable evidence that Armenians continued to be uprooted from their native lands and deported by the Republic of Turkey well into the 1930’s for purely racial reasons.

The document in question is a "Strictly Confidential" cable dated March 2, 1934, sent by U.S. Ambassador Robert P. Skinner from Ankara to the Secretary of State in Washington, reporting the deportation of 600 Armenians from "the interior of Anatolia to Istanbul."

The Ambassador wrote: "It is assumed by most of the deportees that their expulsion from their homes in Anatolia is a part of the Government’s program of making Anatolia a pure Turkish district. They relate that the Turkish police, in towns and villages where Armenians lived, attempted to instigate local Moslem people to drive the Armenians away. … The Armenians were told that they had to leave at once for Istanbul. They sold their possessions receiving for them ruinous prices. I have been told that cattle worth several hundred liras a head had been sold for as little as five liras a head. My informant stated that the Armenians were permitted to sell their property in order that no one of them could say that they were forced to abandon it. However, the sale under these conditions amounted to a practical abandonment." Sass

The Ambassador further reported: "The Armenians were obliged to walk from their villages to the railways and then they were shipped by train to Istanbul. … The real reason for the deportations is unknown…. It is likely, though, that their removal is simply one step in the government’s avowed policy of making Anatolia purely Turkish."

Top be sure, in the 1920’s and 30’s thousands of Armenian survivors of the Genocide were forced out from their homes in Anatolia to other locations in Turkey or neighboring countries. These racist policies were followed in the 1940’s by Varlik Vergisi, the imposition of exorbitant wealth taxes on Armenians, Greeks and Jews, and the 1955 Istanbul pogroms during which many Greeks and some Armenians and Jews were killed and their properties destroyed.

This barbaric continuum of massacre, genocide and deportation highlights the existence of a long-term stratagem implemented by successive Turkish regimes from the 1890’s to recent times in order to solve the Armenian Question with finality.

Consequently, the Republic of Turkey is legally responsible for its own crimes as well as those committed by its Ottoman predecessors.

By Harut Sassounian, Publisher, The California Courier

ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՃԱՆԱՉՈՒՄԸ

2008-10-07T16:00:00.000-07:00

ՀՀ 1998-2008 թթ. արտաքին քաղաքականության ոլորտո՞ւմ

ՀՀ-Թուրքիա ֆուտբոլի ազգային հավաքականների խաղը համատեղ դիտելու նպատակով ՀՀ նախագահ Ս. Սարգսյանը Երեւան հրավիրեց Թուրքիայի նախագահ Ա. Գյուլին: Վերջինիս ժամանումը Երեւան քաղաքական եւ լրատվական դաշտում շատ հարցեր առաջացրեց, այդ թվում եւ՝ որքանո՞վ է այս այցը տեղավորվում 1998 թվականից ցեղասպանության ճանաչումը որպես պետական քաղաքականություն (որի առաջին քայլն էր նախագահ Ռ. Քոչարյանի` ցեղասպանության վերաբերյալ 1998 թ. սեպտեմբերյան ելույթը ՄԱԿ-ի լիագումար նիստում) հռչակած ՀՀ իշխանությունների արտաքին քաղաքականության համատեքստում: Իսկ արդյոք ցեղասպանության ճանաչումը դինամիկորեն եղե՞լ է ՀՀ արտաքին քաղաքականության ոլորտում. փորձենք պատասխանել:

Հարցի պատասխանը պահանջում է որոշակի հստակեցումներ եւ պարզաբանումներ:

--------------------------------------------------------------------------------

«Ցեղասպանության միջազգային ճանաչում» արտահայտությունը

«Ցեղասպանության միջազգային ճանաչում» արտահայտությունը հստակություն չի պարունակում, քանզի ճանաչումը կարող է լինել երեք տեսակի՝ բարոյական, քաղաքական եւ իրավական: Ճանաչման յուրաքանչյուր տեսակ հետապնդում է ուրույն նպատակ եւ խնդիրներ, ունի միմյանցից տարբերվող «թիրախ» ու, ըստ այդմ, կատարվելիք աշխատանքային-քաղաքական միջոցառումներ եւ այլն: Մասնավորապես, եթե ՀՀ իշխանությունների նպատակը ցեղասպանության միջազգային բարոյական ճանաչումն է, ապա պետք է աշխատանք տարվի տարբեր երկրների ինտելեկտուալների եւ մշակութային կազմակերպությունների հետ, իսկ եթե իրավական ճանաչումն է, ապա՝ խորհրդարանների եւ դատական ատյանների հետ («թիրախների» տարբերություն): Առարկայացնելով վերոշարադրյալը, նշենք, որ աշխարհի շատ երկրների ինտելեկտուալներ, որոնց թվում` ազգությամբ թուրք պատմաբաններ եւ գրողներ (Օրհան Փամուքը եւ այլք) ճանաչել են Հայոց ցեղասպանության փաստը, ինչը կարելի է գնահատել որպես բարոյական հաղթանակ: Արդյոք սա բավարարո՞ւմ է ՀՀ իշխանություններին: Ինչպես արդեն նշեցինք, ճանաչման յուրաքանչյուր տեսակ հետապնդում է ուրույն նպատակ, մասնավորապես՝ ցեղասպանությունից տուժածները բարոյական ճանաչումից տնտեսական փոխհատուցում չեն կարող ակնկալել, իսկ իրավականից՝ այո: Ճանաչման յուրաքանչյուր տեսակի համար ՀՀ իշխանությունները պարտավոր էին պատրաստել համապատասխան փաստաթղթեր եւ նյութեր: Եթե ՀՀ իշխանություններն իսկապես ձգտում էին հասնել ցեղասպանության իրավական ճանաչմանը, ապա պարտավոր էին վերջին 10 տարվա ընթացքում պատրաստել ցեղասպանությունից տուժածների, ինչպես նաեւ վերջիններիս իրավահաջորդների փոխհատուցման պահանջները բավարարող անհրաժեշտ փաստաթղթեր: Այդ գործը հնարավոր չէ նույնիսկ մեկ տարում անել, քանզի այդ փաստաթղթերը ցրված են աշխարհով մեկ եւ պահպանվում են տարբեր երկրների պետական մարմիններում (արխիվներում եւ այլն), հասարակական-քաղաքական կազմակերպությունների արխիվներում, ինչպես նաեւ տասնյակ հազարավոր հայաստանցի եւ սփյուռքահայ անհատների մոտ: Հետաքրքրական է իմանալ, թե ՀՀ իշխանությունները 1998-2008 թթ. ընթացքում պատրաստե՞լ են Թուրքիայի տարածքում հայկական պատմաճարտարապետական հուշարձանների ավերման (մշակութային ցեղասպանություն) վերաբերյալ համապատասխան նյութեր:

Կարող ենք փաստել, որ ՀՀ իշխանությունները 1998-2008 թթ. բազմիցս հայտարարելով ցեղասպանության միջազգային ճանաչման մասին, այդպես էլ չհստակեցրին, թե ճանաչման ո՞ր տեսակն է ընդգրկված ՀՀ արտաքին քաղաքականության ոլորտում:

Ցեղասպանության միջազգային ճանաչման հարցի համակարգման խնդիրը

Որքան մեզ հայտնի է, ՀՀ արտաքին քաղաքականության յուրաքանչյուր ուղղություն համակարգում է ԱԳ նախարարի համապատասխան տեղակալը: Սակայն, մինչ այժմ, մեզ հայտնի չէ, թե տեղակալներից ո՞վ է համակարգում ցեղասպանության միջազգային ճանաչման հարցը եւ մինչ օրս էլ նրանցից չենք լսել որեւէ հաշվետվություն կատարված աշխատանքների մասին: Ավելին, մեզ հայտնի չէ նաեւ, թե վերջին 10 տարվա ընթացքում ՀՀ բյուջեից գումար հատկացվե՞լ է ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացին:

Ցեղասպանության միջազգային ճանաչման եւ հողային պահանջատիրության հարցը

Ինչպես ցույց են տալիս մեր դիտարկումները, հայ հասարակության մեջ տարածված է այն թյուր տեսակետը, թե ցեղասպանության միջազգային (անգամ Թուրքիայի կողմից) ճանաչումն ինքնըստինքյան ենթադրում է հայկական հողերի, մասնավորապես՝ Արեւմտյան Հայաստանի հանձնումը ՀՀ-ին: Սակայն.

ա) Արեւմտյան Հայաստանը մեզ համար ոչ թե իրավական, այլ աշխարհագրական հասկացություն է, այն էլ՝ առանց հստակ վարչական սահմանների: Ավելին, Թուրքիայի կազմում է գտնվում նաեւ հայկական պատմական տարածք Կարսի շրջանը, որն իր աշխարհագրական պատկանելությամբ եղել է ոչ թե Արեւմտյան, այլ՝ Արեւելյան Հայաստանի մասը: Ուստի, չնշելով հողային պահանջատիրության կոնկրետությունը, Արեւմտյան Հայաստանը ՀՀ-ին հանձնելը, ըստ էության, վերածվում է վերացական հասկացության:

բ) պահանջատիրության իրավական փաստաթղթերը

Ինչպես արդեն նշեցինք, Արեւմտյան Հայաստան հասկացությունը չի կարող լինել պահանջատիրության հիմք: Սակայն չպետք է մոռանալ, որ ՀՀ-ի հետ դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու Թուրքիայի` ՀՀ-ին առաջադրած նախապայմաններից մեկը ՀՀ-ի կողմից Թուրքիայի տարածքային ամբողջականության ճանաչումն է: Վերոնշյալից բխում է, որ, այնուամենայնիվ, Թուրքիայի իշխանությունները մտավախություն ունեն, որ ցեղասպանության միջազգային ճանաչումից հետո ՀՀ-ն կարող է տարածքային պահանջատիրության հարց դնել Թուրքիայի առջեւ: Եվ այս տեսակետից հետաքրքրական է դիտարկել, թե վերջին 10 տարվա ընթացքում ՀՀ իշխանություններն ի՞նչ քայլեր են կատարել հստակեցնելու համար իրենց դիրքորոշումը ՀՀ-Թուրքիա տարածքային խնդիրների նկատմամբ: Իսկ որ ՀՀ-ի եւ Թուրքիայի միջեւ տարածքային վիճելի խնդիրներ կան, կարծում ենք, ընդունում են նաեւ ՀՀ իշխանությունները, քանզի, ինչպես արդեն նշեցինք, ՀՀ-ն ցայսօր չի հայտարարել Թուրքիայի տարածքային ամբողջականությունը ճանաչելու մասին:

ՀՀ-Թուրքիա տարածքային վիճելի խնդիրներին ծանոթանալու համար անհրաժեշտ է մի հայացք ուղղել մեր համատեղ պատմության՝ 1915-1921 թթ. էջերին: Բնավ նպատակ չհետապնդելով մանրամասնել այդ թվականների իրադարձությունները, նշենք միայն, որ այդ թվականներին ստորագրվել են հայ-թուրքական, հայ-ռուսական եւ ռուս-թուրքական մի քանի պայմանագրեր, մասնավորապես՝ Սեւրի, Մոսկվայի, Կարսի պայմանագրերը, ինչպես նաեւ՝ ԱՄՆ կառավարության իրավարար վճիռը, որոնք առնչվում են ՀՀ-Թուրքիա տարածքային մերօրյա վիճելի խնդիրներին: Այս տեսանկյունից դիտարկելով հարցը, վստահաբար կարող ենք նշել, որ վերջին 10 տարվա ընթացքում ՀՀ իշխանությունները որեւէ պաշտոնական տեսակետ չեն արտահայտել վերոնշյալ պայմանագրերի (այդ թվում եւ՝ իրավարար վճռի) մասին: Վերոնշյալ ժամանակահատվածում ՀՀ իշխանությունները (միջազգային համապատասխան մասնագետների օգնությամբ) անգամ չփորձեցին պարզաբանել այդ պայմանագրերի մերօրյա իրավական ուժը: Սակայն այդ պարզաբանումն էլ բավարար չէ, քանզի անհրաժեշտ է եւս մեկ պարզաբանում: Նշված պայմանագրերը կնքվել են ՀՀ (1915-1920 թթ.) եւ ՀՍԽՀ (մինչ ԽՍՀՄ-ի կազմավորումը) ժամանակահատվածում: Այս իսկ առումով էլ անհրաժեշտ է պարզաբանել, թե այսօրվա ՀՀ-ն իրավական ինչպիսի կապերով է առնչվում այնօրյա ՀՀ-ի եւ ՀՍԽՀ-ի հետ: Կարծում ենք, պարզաբանելիս անհրաժեշտ է նկատի ունենալ նաեւ Անկախության հռչակագիրը, ըստ որի, 1990 թ. անկախության ուղին բռնած ՀՀ-ն իրեն համարեց ոչ թե 1918-1920 թթ. ՀՀ-ի իրավահաջորդը (ինչպես, օրինակ, իրենց պարագայում հայտարարեցին Մերձբալթյան հանրապետությունները, Վրաստանը եւ Ադրբեջանը), այլ հռչակեց նոր` անկախ պետություն, ըստ էության գիծ քաշելով նախորդ ժամանակահատվածում (1918-1921 թթ.) կնքված պայմանագրերի վրա:

Այսպիսով, ՀՀ իշխանությունները վերջին 10 տարվա ընթացքում փաստորեն չճանաչելով Թուրքիայի ներկա սահմանները, պարտավոր էին հստակ պարզաբանումներ տալ վերոնշյալ պայմանագրերի եւ հայկական պետականությունների իրավահաջորդության մասին, ինչը չեն արել:

Մեր կարծիքով, ՀՀ իշխանությունների այն տեսակետը, թե վիճելի հարցերը պետք է լուծվեն ՀՀ-Թուրքիա բանակցությունների միջոցով, ըստ էության, ընդունելի չէ: Բերենք Ադրբեջանի օրինակը: Թեեւ վերջին 10 տարվա ընթացքում Ադրբեջանի նախագահները Ղարաբաղի հարցի կապակցությամբ բանակցում էին ՀՀ նախագահների հետ, սակայն դա չէր խանգարում Ադրբեջանի ղեկավարությանը Ղարաբաղի հարցը հօգուտ իրեն, միջազգային տարբեր ատյաններում քննարկման հարց դարձնելուն: Հետեւաբար ՀՀ իշխանությունները 1998-2008 թթ. կարող էին իրենց վերաբերմունքն արտահայտել պայմանագրերի եւ իրավահաջորդության հարցի վերաբերյալ, առավել եւս, որ տարածքային վիճելի խնդիրների կապակցությամբ Թուրքիայի հետ երբեւէ բանակցություններ չեն վարել՝ գոնե բացահայտ:

Արդեն 14 տարի հրադադար է եւ ԼՂՀ սահմանակից տարածքները, այդ թվում եւ պատմական հայկական Քարվաճառի շրջանը, գտնվում են հայկական ուժերի վերահսկողության ներքո: Վերոնշյալ ժամանակաշրջանում ՀՀ-ն անգամ պաշտոնական տեսակետ չարտահայտեց նույնիսկ այս տարածքի ապագա իրավական կարգավիճակի մասին: Ավելին, կարելի է ասել, որ ոչինչ չարվեց այդ շրջանը հայկական պետականությանն ինտեգրելու գործին՝ ո՛չ տնտեսական, ո՛չ ժողովրդագրական եւ ո՛չ էլ քաղաքական տեսակետից: Առավել եւս, որ Քարվաճառի շրջանը պատերազմի ավարտին ամբողջությամբ դատարկվել էր ադրբեջանցիներից: Ի դեպ, Արեւմտյան Հայաստանը վաղուց լիովին բնակեցված է քրդերով, թուրքերով եւ այլն: Եթե Քարվաճառի խնդիրն է նման անտարբերության արժանանում, ապա արժե՞ արդյոք զարմանալ, որ մեր պատմության ոչ այնքան վաղ անցյալի պայմանագրերն են (տարածքային խնդիրները) նման վերաբերմունքի արժանանում:

Ցեղասպանության միջազգային ճանաչումը եւ Թուրքիայում բնակվող քրդերի պայքարի հարցը

Ինչպես արդեն նշեցինք, հայերը ցեղասպանության են ենթարկվել Օսմանյան կայսրության հիմնականում արեւելյան շրջաններում (Արեւմտյան Հայաստան պատմաաշխարհագրական տարածքում), որտեղ այսօր բնակվում են միլիոնավոր քրդեր եւ ովքեր պայքարում են այդ տարածքում պետականություն ստեղծելու համար: Կարծում ենք, որ ՀՀ իշխանությունները, տվյալ տարածքների հետ կապված խնդիրների առկայության պարագայում, պարտավոր էին պաշտոնական տեսակետ արտահայտել քրդական պայքարի եւ վերջիններիս կողմից պատմական հայկական տարածքների նկատմամբ դրսեւորած հավակնությունների մասին:

Այսպիսով, ըստ մեզ, կարելի է ասել, որ 1998-2008 թթ. ՀՀ իշխանությունները ցեղասպանության միջազգային ճանաչման ուղղությամբ որեւէ էական գործ չկատարեցին եւ սահմանափակվեցին միայն այդ հարցը ՀՀ արտաքին քաղաքականության օրակարգ մտցնելու վերաբերյալ հայտարարություններով: Մեր կարծիքով, ՀՀ իշխանությունները 1998-2008 թթ. բավարար ձգտում չեն դրսեւորել հասնելու հարցի իսկական լուծմանը: Գիտակցելով այդ հարցի կարեւորությունը սփյուռքահայության մեջ եւ ձգտելով ստանալ վերջիններիս աջակցությունը, ՀՀ իշխանություններն այդ հարցը օգտագործել են որպես PR քաղաքականություն:

Հ.Գ. 1. Տասը տարի շարունակ հայտարարելով, որ ցեղասպանության միջազգային ճանաչման հարցը ՀՀ արտաքին քաղաքականության ուղղություններից մեկն է, ՀՀ-Թուրքիա ֆուտբոլի ազգային հավաքականների խաղի ժամանակ ՀՀ հավաքականի խաղացողների մարզահագուստի վրայից «անհետացավ» Արարատ սարը: Կարծում եմ, որ վերոնշյալ հանգամանքը (էլ չենք խոսում հայ եւ թուրք պատմաբանների համատեղ հանձնաժողովի մասին) լավագույն ապացույցն է, որ ցեղասպանության միջազգային ճանաչումը ՀՀ-ի համար եղել է ոչ թե պետական քաղաքականություն, այլ, քաղտեխնոլոգիս կարծիքով, էժանագին PR:

Հ.Գ. 2. Հայ հասարակությունը 1990-1991 թթ. ձգտելով անկախության, կարծում էր, թե առանց վերադաս (ԽՍՀՄ) ղեկավարության կկարողանա հասնել. 1) ցեղասպանության միջազգային ճանաչմանը եւ տարածքային վիճելի հարցերի կարգավորմանը եւ 2) ղարաբաղյան հարցի հայանպաստ լուծմանը: Սակայն այսօր, երեւի թե վստահաբար, կարող ենք փաստել, որ անկախության հռչակումից 17 տարի անց համազգային այս երկու խնդիրներում ՀՀ իշխանությունները որեւէ էական առաջընթաց չգրանցեցին. առաջին հարցն օգտագործվեց որպես PR, իսկ մյուսի, հաշվի առնելով վրաց-հարավօսական պատերազմից հետո ստեղծված իրավիճակը, հայանպաստ ապագան էլ ավելի մշուշոտ է: Հարց է առաջանում, եթե անկախությունը չնպաստեց համազգային այս երկու խնդիրների լուծմանը (էլ չենք խոսում ժողովրդավարության մասին), ապա պե՞տք է արդյոք հայ հասարակությանը նման անկախություն: Միգուցե արժե ավելի ու ավելի մեծ ուշադրությամբ դիտել օրեցօր հզորացող Ռուսաստանին, նրանում ժողովրդավարության (արդարության) ավելի բարձր աստիճանը, Աբխազիայի ու Հարավային Օսիայի անկախությունը ճանաչելու նրա վճռականությանը (ազգային շահերի գերադասելիություն) եւ Ռուսաստանի բնակչության բարձր կենսամակարդակը ու անկախությունն առաջ տանելու փոխարեն համապատասխան եզրակացություններ անենք...

Առայժմ այսքանը:

ԱՐՄԵՆ ԲԱԴԱԼՅԱՆ

THE U.S. STATE DEPARTMENT AND ANTI-SEMITISM

2008-09-25T09:23:00.000-07:00

The authors of the annual report on the “International Religious Freedom” believe that in May and June 2008, “Hayots Ashkharh” and “Golos Armenii” Armenian newspapers and the first channel of the Public Television and Radio Company displayed anti-Semitist sentiments in their publications and broadcasts.

Let’s try to understand what happened in reality. The publications and broadcasts discussed in the State Department report on the “International Religious Freedom” definitely refer to the mediation of the “Big East” powerful Jewish Masonic organization, “The Jewish-American Committee” and other structures and individuals, as well as the sums of tens of millions of Dollars spent on the pre-election campaign in our country.

All that gives rise to the following questions:

First: Has L. Ter-Petrosyan or his closest circles refuted those facts so far?

Second: Have the above-mentioned organizations and individuals ever been dissatisfied with the “unfounded accusations” ascribed to them?

Third: Have these facts of interfering in the internal affairs of a sovereign state received a relevant assessment by the State Department - the Number 1 specialist in this sphere, which now acts in support of the sovereignty of Georgia, making relevant statements in this connection every week?

So, what’s the matter?

In none of our articles have we ever published critical statements either about Israel or the Jewish people. We never did anything of the kind even at the moments when we saw the Israeli flag swaying on the Theatrical Square during the rallies of the opposition which was struggling for power. So, what was happening was an obvious political provocation. If our country weren’t a democratic state and our authorities and people weren’t extremely tolerant, there would really be concrete manifestations of anti-Semitism.

And after all that happened, after the opposition tried to launch attack on the government hoisting the Israeli flag, did any Jew suffer in Armenia or was anyone vilified or insulted by rude words on account of his/her ethnic origin and religious affiliation?

The answer is quite clear. Those who applied to the Jewish organizations with the purpose of overthrowing the Government received relevant sums from them and, as a sign of gratitude, swayed the Israeli flag on the square. But because no anti-Semitist sentiments were observed in Armenia even after all that happened, it is obvious that instead of punishing the culprit, innocent people are now being held accountable.

That’s to say, instead of recording the obvious facts of interfering in the internal affairs of a sovereign country and demanding that the Armenian and foreign authors of such attempts respect the independence of Armenia, the State Department is trying to accuse us of protecting ourselves by using legal and quite civilized methods.

If, some time in future, the wife of the Armenian President appears to be a Russian or Chinese and receive financial assistance in the amount of several millions of Dollars from Russian or Chinese organizations with the purpose of overthrowing the authorities in Armenia, will the State Department express concern about the anti-Russian or anti-Chinese sentiments allegedly existing in our country? Definitely, it won’t. Moreover, the things will go just the other way about.

Mildly speaking, we are dealing with an illiterate attempt of falsifying the content of the universal accusation called anti-Semitism and using it as a lever of political pressure. If its authors tried to go into the heart of the matter, they would find out that anti-Semitism, as a political phenomenon, is a manifestation of aggression or intolerance against the Jewish nation vs. an attempt of resisting the obvious aggression against any country with the help some representative of this particular nation.

And such attempt, as we know, is characterized as a lawful resistance to the Jewish-Masonic or Zionist ambitions, and by the way, this practice is common in the United States as well.

ARMEN TSATOURYAN

ՀԱՅԵՐԵՆԻ ԻՄԱՑՈՒԹՅԱՆ ՄԱԿԱՐԴԱԿԸ ՀԱՍԵԼ Է ՈՂԲԵՐԳԱԿԱՆ ԶԱՎԵՇՏԻ

2008-08-21T12:16:00.000-07:00

Երեւանի պետական համալսարանի լրագրության ֆակուլտետի այս տարվա դիմորդները «ստեղծագործական մրցույթ» առարկայի քննության գրավոր աշխատանքներում արտահայտել են զավեշտի հասնող այնպիսի մտքեր, որոնք սովորաբար բնորոշ են գրական հայերենին նոր-նոր տիրապետող դեռահասներին, այլ ոչ լրագրողի մասնագիտությունն ընտրած շրջանավարտներին: Ահա դրանցից մի քանիսը. «Շարունակվում էր հարցադրումներով լի մեր զրույցը, երբ մի նոր հարց հղիացավ գլխումս եւ պարուրեց ինձ իր հետաքրքրությամբ»: «Տեսա, թե ինչպես են շրթունքները բարձրանում վեր` դեպի այտերը ու դուրս են հորդում մի քանի լացակումած բառեր»: «Հայերը կարծես խմած լինեն ժամանակի դառնության տարբեր բաժակներից»: «Այդ ահավասիկ օրերին ինչքան մայրեր զրկվեցին իրենց որդիներից»: «Վաղուց, շատ վաղուց, երբ բիբլիական Արարատի լանջից հազիվ քաշվել, գնացել էին Նոյյան ջրերը, իրենց հետ տանելով փոքր-մեծ մեղքերը, աշխարհի վրա ի հայտ եկավ հայ առաջին մարդը, մեր նախահայրը՝ Հայկը ու հնչեց առաջին հայերեն բառը` հա՜յ»: «Տեսնելով թուրքի անմարդկային վերաբերմունքը պարսկացնելու, զրադաշտությունը տարածելու եւ ատրուշաններ կառուցելու անհագ ձգտումը, միեւնույն է, հայ ժողովուրդը կարողացավ անվեհեր պահել կամքը եւ հավատը գալիքի նկատմամբ»: «Մարմնովս սարսուռ է անցնում եւ ինձ դրդում եմ մայթեզրի նստարանին»: «Ես խոչընդոտ չդարձա սրտիս առաջ, այլ ընդհակառակը, սատար կանգնեցի նրան»: «Ես թերեւս 17 տարեկան եմ» եւ այլն:

Հայերենի իմացության այս մակարդակին հասնելու պատճառը «ստեղծագործական մրցույթ» առարկայական հանձնաժողովի նախագահ Գուրգեն Գասպարյանը բացատրում է հանրակրթական դպրոցներում հայոց լեզու եւ գրականություն առարկաների նկատմամբ վերջին տարիներին դրսեւորվող քամահրական վերաբերմունքով: «Ինչո՞ւ եմ կարեւորում այս հարցը, որովհետեւ շատերին թվում է, թե հայոց լեզուն եւ գրականությունն այն առարկաներն են, որոնք հետագայում պետք չեն գալու աշակերտին, մինչդեռ ամեն մի պետության մեջ ազգային լեզուն ու գրականությունը մարդու աշխարհայացքի ձեւավորման բաղկացուցիչներն են: Աշակերտն ինչ մասնագետ էլ դառնա, մայրենիի նկատմամբ պետք է ունենա բացառիկ վերաբերմունք, որովհետեւ հենց դա է ձեւավորում մեր պետության քաղաքացիների ազգային գիտակցությունը: Փաստորեն, մենք կամաց-կամաց կորցնում ենք մեր ապագա քաղաքացիներին, եւ եթե հայերենի նկատմամբ վերաբերմունքն այսպես շարունակվի, որոշ ժամանակ անց կունենանք պետություն, որտեղ ազգային գիտակցության կամ ազգի հավաքականության մասին խոսելն ավելորդ կլինի», ասում է Գասպարյանը:

Գրավոր աշխատանքներում դիմորդները թույլ են տվել բազմաթիվ քերականական, կետադրական, լեզվաոճական սխալներ, սակայն ամենամեծ թերությունը դիմորդների ծայրահեղ պարզունակ մտքերն են՝ սխալ ձեւակերպումներով, իրականության փաստերի աղավաղումներով, ինչն էլ ցածր գնահատականների առատության հիմնական պատճառն է, քանի որ գնահատման ժամանակ առաջին հերթին հաշվի են առնվել դիմորդի մտածողությունը, աշխարհայացքն ու գրելու ձիրքը: «Անհեթեթ մտքերի մեծ տոկոսն իջեցրեց շեմը, որովհետեւ 140 դիմորդից 33-ը ստացավ զրո միավոր, իսկ դա նշանակում է, որ դիմորդը 40-50 քերականական սխալ է ունեցել: Ամենաբարձր նիշը 18 միավորն էր, որ ստացավ միայն մեկ հոգի, մի քանի հոգի ստացան 16-17 միավոր, իսկ դիմորդների հիմնական մասը վաստակեց 8 -12 միավոր»:

Այս արդյունքները նախորդ տարիների հետ համեմատելով Գասպարյանը նկատում է, որ նվազել է ոչ այնքան դիմորդների պատրաստվածությունը, որքան մտավոր պաշարը:

Բարեբախտաբար, վատ գրված շարադրությունների մեծ քանակի մեջ եղել են 3-4 լավ աշխատանքներ, որոնցից հանձնաժողովի հավանությանն է արժանացել «Ինչպե՞ս հանդուրժել տխմարներին» վերնագրով շարադրությունը: Դիմորդն, ունեցել է ուղղագրական սխալներ, սակայն գնահատման սկզբունքի համաձայն, հանձնաժողովը լավ աշխատանքները խրախուսել է 1- 3 միավորով: «Այդ դիմորդն անպայման կդառնա լավ լրագրող, իսկ քերականական սխալները ժամանակի ընթացքում կուղղվեն: Նա ունի լրագրողի համար ամենակարեւորը` գրելու ձիրք: Դա, իրոք, ուրախացնող էր, սակայն հուսահատեցնող էր այն, որ այդպիսի գրավոր աշխատանքները չափազանց քիչ էին՝ 150-ից ընդամենը 3-4-ը: Մյուս կողմից, մտածում ենք, որ եթե ապագայում այդքան լավ լրագրող ունենանք, գոհ պետք է լինենք»:

Տարածված կարծիք կա, որ լրագրության ֆակուլտետ դիմում են թույլ առաջադիմություն ունեցող շրջանավարտները, կարծելով, թե հոդված գրելու կամ հաղորդում վարելու համար ոչ գրագիտություն է պետք, ոչ էլ ընդհանուր զարգացածություն, մինչդեռ պարզ լրատվությունից մինչեւ գեղարվեստական ակնարկ գրելու համար ստեղծագործական ձիրք է պետք, առանց որի լրագրությամբ զբաղվելն ուղղակի անմտություն է: «Մեզանում թյուր կարծիք կա, որ հեռուստալրագրողը կարող է եթեր դուրս գալ եւ ինչ ասես խոսել: Հիմա բոլոր հնարավորությունները կան տեսնելու, թե ինչպես են հաղորդումներ վարում ռուս, անգլիացի, ֆրանսիացի լրագրողներն ու համոզվելու, որ ամենաողբերգականը մեր հեռուստալրագրության վիճակն է: Ինչ պատահի խոսում են՝ առանց գիտակցելու խոսքի արժեքը: Հայոց լեզուն մեզանում դարձել է զրոյական մի բան, ինչում համոզվում ենք ամեն օր: Բողոքարկման ժամանակ դիմորդները երբեմն իրենց գրած սխալ բառը կամ արտահայտությունը արդարացնում էին այս կամ այն հեռուստաընկերությանը վկայակոչելով: Այսինքն՝ եթե այդ հեռուստաընկերությամբ հնչում է, ուրեմն ճիշտ է, իսկ վերջինս պատասխանատվություն չի զգում անգրագետ խոսք տարածելու համար: Նույնիսկ ամենաանմեղ տեղեկություն գրելիս պետք է հետեւել լեզվին, այլ ոչ թե մտածել եթերը կամ թերթի էջերը լցնելու մասին: Խիստ գնահատելու դեպքում այս տարվա դիմորդների 60 տոկոսը զրո կստանար եւ ֆակուլտետն ուսանողներ չէր ունենա, բայց այդքան մեղմ մոտենալուց հետո դարձյալ վատ արդյունքներ ունեցանք: Ուրեմն անհրաժեշտ է փոխել հայոց լեզու եւ գրականություն առարկաների նկատմամբ վերաբերմունքը: Հայաստանը ինչքան էլ ծանր վիճակում լինի, ոչինչ չունենա, հայոց լեզու եւ գրականություն առարկաները պետք է լավ դասավանդվեն դպրոցներում, որովհետեւ եթե հայը վաղը հայ չլինի, Հայաստանն էլ չի լինի, ինչքան ուզում է զարգացած տնտեսություն ունենանք: Այդպես պետք է մոտենալ հարցին, այլ ոչ թե մտածել, թե մաթեմատիկոսի կամ մյուսի ինչի՞ն է պետք հայոց լեզուն: Այսպես շարունակվելու դեպքում լրագրության եւ մյուս ֆակուլտետները շուտով կփակվեն կամ չգիտեմ ինչի կվերածվեն: Ու կասենք` «Մեր ինչի՞ն է պետք հայոց լեզուն, ապրում ենք, էլի»:

ՌՈՒԶԱՆ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

ՊԵՏԱԿԱՆ ՇԱՀԸ ՊԱՀԱՆՋՈՒՄ Է ՎՏԱՐԵԼ ԱՂԱՆԴԸ

2008-08-19T10:25:00.000-07:00

«Հայոց Աշխարհ»-ը բազմիցս է անդրադարձել «Եհովայի վկաներ» աղանդին։ Վերջին անգամ առիթը՝ սույն կազմակերպության կողմից հունիս-հուլիս ամիսներին Նոր Արեշում գտնվող հարսանյաց սրահի դահլիճում «Մենք կավ ենք, Եհովան՝ բրուտը» կարգախոսով իննօրյա համաժողովն էր, որին փուլ առ փուլ մասնակցել են աղանդի թե՛ Երեւան քաղաքի, թե՛ մարզերի գրեթե բոլոր ակտիվ անդամները։

Հատկանշական է, որ Եհովայի վկաների հարցի քննարկումները մեզանում սովորաբար ընթանում են հիմնականում մարդու իրավունքների, խղճի ազատության, սահմանադրության, օրենսդրության մեջ կրոնական կազմակերպությունների գրանցման համապատասխան կետերի հոլովույթում։ Այնինչ, կրոնական կազմակերպությունների հարցն ընդհանրապես, եւ «Եհովայի վկաների» հարցը մասնավորապես, անհրաժեշտ է դիտարկել բոլորովին այլ հարթության վրա։

Չպետք է մոռանալ, թե աշխարհաքաղաքական ինչ գործընթացների ոլորտում ենք, ինչ շահեր են բախվում տարածաշրջանում, ինչպիսի հարցադրումներ են պարբերաբար առաջանում կամ պարտադրվում մեզ։ Այսպիսի իրավիճակը որեւէ կենսական հարցի լուծման ժամանակ մեզանից պահանջում է բոլորովին այլ մոտեցումներ, քան աշխարհում ընդունված ձեւերն են ենթադրում։

Այս առումով, օրինակ, մեզ պետք է որ այնքան էլ չհետաքրքրի, թե, ասենք, «Եհովայի վկաները» քանի երկրներում է գրանցված։ Դիցուք, բոլոր երկրներում էլ գրանցված է, կամ նույնիսկ մի քանի երկրում էլ պետական կրոն է հռչակված։ Մեզ ի՞նչ։ Մենք դրա հետ ի՞նչ կապ ունենք, կամ արդյո՞ք դա էր չափանիշը, երբ նրանց ժամանակին մեզ մոտ էլ գրանցեցին։

Կամ, ենթադրենք, մեր օրենսդրական դաշտի անկատարության պատճառով կան կրոնական կազմակերպությունների գրանցման որոշակի բարդություններ։ Մի՞թե սա նշանակում է, որ տվյալ հարցի լուծումը պետք է տեղափոխվի զուտ օրենսդրական դաշտ ու ընթանա հակասությունների հարթեցման տրամաբանությամբ։

Մեր ազգի եւ պետության կենսական շահերը պահանջում են նման խնդիրների լուծման այլ մոտեցում։ Ի վերջո, ցանկացած հարցի լուծման ժամանակ հստակ պետք է սահմանազատվեն միջոցը եւ նպատակը։ Իսկ մեր նպատակը ուժեղ եւ անվտանգ (թե՛ ներքին, թե՛ արտաքին առումներով) պետության կառուցումն է։ Եւ եթե որեւէ հարց առնչվում է ազգային եւ պետական անվտանգությանը, ապա մնացած բոլոր խնդիրները դառնում են զուտ միջոցներ։

Եթե ժողովրդավարական որեւէ սկզբունքի, տվյալ դեպքում՝ խղճի ազատության անվերապահ կիրառումը, կարող է վտանգել պետության անվտանգությունը, ապա պետք է գերակայի նպատակը՝ ուժեղ պետության կայացումը։ «Եհովայի վկաների» գործունեությունը վտանգում է մեր պետության անվտանգությունը, ուրեմն՝ աղանդը պետք է վտարվի երկրից։

Հասկանալի է, որ ինչ-որ արտասահմանցի շատ է ուզում, որ եհովայի վկաները ոչ միայն ազատ գործեն Հայաստանում, այլեւ բազմանան սնկի պես, հասկանալի է, որ շատ մոլորված կամ էլ շահագրգիռ «վկաներ» էլ են դա ուզում։ Պարզ է նաեւ, որ աղանդը արգելելու դեպքում մեզ կարող են մեղադրել ժողովրդավարական արժեքներից նահանջելու մեջ։

Հետո ի՞նչ, թող մեղադրեն։ Չէ՞ որ նույն տրամաբանությամբ մեզ կարող են մեղադրել (եւ հաճախ մեղադրում էլ են) Արցախի հարցի լուծման մեր պատկերացումների եւ ներկայումս աշխարհում ընդունված շատերին ձեռնտու մոտեցումների անհամապատասխանության համար։

Այլք ունեն իրենց շահերն ու նպատակները։ Իսկ մեր եւ «Եհովայի վկաների» նպատակները մեկընդմիշտ անհամատեղելի են լինելու։

ՎԱՐԴԱՆ ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ

ՀԱԿԱՀԱՅԿԱԿԱ՞Ն, ԹԵ՞ ՀԱՅԱՊԱՀՊԱՆ

2008-08-11T15:01:00.000-07:00

Վերջին ժամանակներս մեր երկրի ներկայացուցիչները սկսել են ավելի հաճախ բարձրացնել հայ□թուրքական սահմանի փակ լինելու հարցը, համարելով դա հակահայկական քաղաքականության դրսեւորում, անհասկանալի ու վրդովեցուցիչ փաստ։
Իսկ մեզ թվում է, որ Թուրքիան դրանով, հակառակը, հայապահպան քաղաքականություն է վարում։
Ինչո՞ւ է թուրքերի այս դիրքորոշումը, որը, չգիտես ինչու, անհասկանալի ու վրդովեցուցիչ է որակվում, հայապահպան։ Որովհետեւ թուրքերը սկզբունքային հետեւողականությամբ թույլ չեն տալիս եւ արգելում են մեզ մոռանալ, թե մենք ով ենք։ Մենք՝ թշնամի ենք։
Եթե նույնիսկ մենք բոլորս վերջնականապես տխմարանանք, ինչը շատերն արդեն հաջողացրել են, եւ սկսենք համարել, թե թուրքերը մեր թշնամին չեն, իրենք՝ թուրքերը, մեզ թույլ չեն տա մոռանալ, որ մենք ենք իրենց թշնամին։
Որովհետեւ համարձակվում ենք հայտարարել, թե իրենց երկրի կեսն իրականում մեր պատմական հայրենիքն է։ Որովհետեւ իրենց պապերի արածը ոճրագործություն եւ ցեղասպանություն ենք անվանում եւ դեռ պահանջում ենք, որ ուրիշներն էլ անվանեն։ Եւ այլն։
Այս առումով հատկանշական է, որ հայրենի իշխանությունները թուրքի հետ բարեկամաբար հարաբերվելու ոչ մի նախապայման չեն դնում։ Իսկ սկզբունքային ու հետեւողական թուրքը դնում է, եւ իհարկե, մեծ հաճույքով պատրաստ է մեզ էլ մարդատեղ դնել եւ անգամ սահման բացել ու հետներս բարեկամություն անել, եթե հրաժարվենք մեր փուչ եւ դատարկ պահանջներից, Ղարաբաղն էլ զիջենք Ադրբեջանին։
Դրանից հետո թուրքը մեզ հետ առեւտուր էլ կանի, էքսկուրսիաներ էլ կկազմակերպի դեպի Արարատ։ Հակառակ պարագայում մենք թուրքի թշնամին ենք, այսինքն՝ հայ։
Ստացվում է, որ թուրքը մեզ հայ է պահում, ստիպում է հայ մնալ։ Եթե այդքան սկզբունքային եւ հետեւողական չլիներ, այլ լիներ, ասենք, այնքան նենգ ու խորամանկ, ինչպիսին երբեմն պատկերացնում ենք իրեն, ապա կմեղմեր իր կարծրությունն ու կբացեր սահմանը։ Նույնիսկ առժամանակ մոռանալով Ղարաբաղը։ Հետեւանքները կարող էին անկանխատեսելի լինել։
Հայաստանի Հանրապետության այսօրվա քաղաքացիների մի շատ որոշակի մասի նախասիրած երաժշտության եւ խոսքի ոճին, հայացքին ու ականջների ձեւին, կեցվածքին ու պահվածքին նայելով՝ նույնիսկ մոտավոր թիվ կարելի է ենթադրել, թե քանի հազարներ անմիջապես կմղվեին դեպի... պատմական հայրենիք։ Իհարկե, ոչ Արարատի գագաթը ելնելու համար, այլ ավելի, այսպես ասած, մարդկային նպատակներով։
Եւ հնարավոր է, որ աշխարհի, թե ինքներս մեր աչքում խաղք դառած, ստիպված լինեինք արձանագրել, եթե հայերն այս աննորմալ երկիր Հայաստանից արտագաղթում են դեպի ավելի նորմալ երկիր Թուրքիա։
Իսկ թուրքերը տասնյակ բարի նպատակներով հազարներով այցելում են Հայաստան։ Գործ են հիմնում, տուն են առնում։ Եւ կպրծներ մի հիսուն տարում Հայաստանն էլ, Հայկական հարցն էլ։
Խե՛լք չունեն թուրքերը, խե՛լք։ Բայց սկզբունքային են։ Եւ առայժմ դա ոչ թե վատ է, այլ լավ։
Սահմանը լավ բան է, սիրելի հայրենակիցներ։ Մեր հասարակության մեջ մենք ինքներս այնքան սահմաններ ենք ջնջել ու ջնջում, որ լավ է, եթե թուրքը դեռ սահմանազատում է իրեն մեզանից։
ՀԱՅՈՑ ԱՇԽԱՐՀ

ՀԱՅԿՅԱՆ ՀԱՂԹԱՆԱԿԻ 4500 ԱՄՅԱԿ

2008-08-11T08:40:00.000-07:00

ՀԱՅԿՅԱՆ ՀԱՂԹԱՆԱԿԻ 4500 ԱՄՅԱԿԻ ԱՌԹԻՎ

Հայրենակիցնե՛ր,

2008 թվականին լրանում է Հայկ Նահապետի` Հայոց Ձորի ճակատամարտում Բելի դեմ տարած հաղթանակի 4500 տարին: Մեծ հայագետ Ղևոնդ Ալիշանի տոմարագիտական հաշվարկի համաձայն, ճակատամարտի օրը համընկնում է հայկական օրացույցի Նավասարդի 1-ին, այն է՝ օգոստոսի 11-ին: Հայկյան հաղթանակով հայոց պետականության կազմավորումն ու զարգացումը դրվել են ամուր հիմքերի վրա:

ԱՐԱՐԱՏ ռազմավարագիտական կենտրոնը շնորհավորում է համայն հայությանն այս փառապանծ տոնի առթիվ և մաղթում, որպեսզի հայոց հավաքական կամքը լինի հայկյան բազկի պես ամուր և անսասան։

Հիշելով մեր պետականակերտ հաղթանակը` վստահ ենք, որ պատվով կդիմագրավե՛նք նաև Հայաստանի և հայության առջև ծառացած ներկա մարտահրավերները, քայլ առ քայլ կկերտե՛նք մեր անդառնալիորեն հզոր և միասնական ապագան։

Այս տոնի առթիվ ԱՐԱՐԱՏ ՌԿ-ն իր կայքում ներկայացնում է`
• Պատմագիտության դոկտոր-պրոֆեսոր Էդվարդ Լ. Դանիելյանի հոդվածը՝ Հայկի հաղթանակի պատմական նշանակության և այդ անցքի տոմարագիտական հաշվարկի մասին,
• Մովսես Խորենացու պահպանած «Վահագնի ծնունդը» հին հայկական ձոնը՝ ռուսերեն և անգլերեն թարգմանություններով հանդերձ,
• Ռուզան Սահակյանի «Վահագնի ծնունդը» հեղինակային երգը` նվիրված Հայկյան հաղթանակի 4500 ամյակին (ներկայացվում է առաջին անգամ),
• Հայոց դիցաբանության ռազմի աստված Վահագնի ծնունդը պատկերող պաստառ:

ԿԵՑՑԵ՛ ՀԱՅԱՍՏԱՆ:

ԱՐԱՐԱՏ ռազմավարագիտական կենտրոն
Երևան, 9 օգոստոսի 2008թ.

www.ararat-center.org

ԱՐԱՐԱՏ ՌԿ-ն իր գիտական և կրթական ծրագրերն իրականացնելու համար ապավինում է
ձեր հոժարակամ նվիրատվություններին: Ուղարկեք դրամական օժանդակություն
ԱՐԱՐԱՏ կենտրոնին` itsmyseat.com արագ և ապահով համակարգի միջոցով:

ՆԵՈԲՈԼՇԵՎԻԿՆԵՐԻ ՌԵՖԼԵՔՍՆԵՐԸ

2008-08-06T12:28:00.000-07:00

Համաշխարհային բանահյուսական գրականությանը հայտնի են մի քանի հեքիաթներ, որոնք սկսվում են ողբերգական իրադարձությունից։
Չարասիրտ խորթ մայրը անտառի թավուտ է տանում դստերը կամ որդուն, կապում դժբախտ երեխային ծառից ու թողնում, որ վայրի գազանները հոշոտեն։ Հաճախ ճիշտ այդպես է վարվում թագավորը՝ պատանի տարիքի հավանական ապագա մրցակցի հետ։ Բայց հեքիաթներում դատապարտված երեխան միշտ փրկվում է. երբեմն ինքնուրույն, երբեմն էլ դա անում են բարի մարդիկ կամ հրաշագործները։
Հայկական հեքիաթներում ազատություն ստացած եւ փրկված երեխան դրանից հետո պարտադիր կարգով վազում է Հյուսիսային պողոտա։ Այստեղ նա հարցազրույց է տալիս, շրջապատվում այլ երեխաներով ու նրանք բոլորը միաբերան գոռում են □Պայքար, պայքար մինչեւ վերջ□։
Ուստիեւ առողջական վիճակի պատճառով կալանքից ազատված ՀՀՇ վարչության նախագահ Արարատ Զուրաբյանի հայտնվելը Հյուսիսային պողոտայում ոչ մեկին չպետք է զարմացնի։ Դա, թանկագիններս, ռեֆլեքս է։ Եթե նախկինում գիտությանը հայտնի էր ռեֆլեքսի միայն երկու տեսակ՝ պայմանական եւ բնածին, ապա այժմ դրանց կարելի է ավելացնել նաեւ երրորդը. նեոբոլշեւիկյան։
Ակադեմիկոս Պավլովի հայտնագործած ռեֆլեքսներից տարբերվում է միայն մի բանով։ Պավլովյան շները հետեւի թաթերի վրա էին կանգնում ու թուք արտադրում ուտելիք տեսնելիս։ Իսկ հհշական շների թուքը ծորում է ցանկացած տեղում, որտեղից երեւում է Թատերական հրապարակը։
Ի դեպ, մի ուրախալի նորություն կա սրանց համար։ Մեր ունեցած տեղեկություններով, քաղաքապետարանն ավարտում է միտինգների անցկացման համար հատուկ հատկացված վայրի սարքավորումը։ Միտինգավորների տրամադրության տակ են հանգստատեղերը, ճաշարանը, Նիկոլ Փաշինյանի երգերի ու ելույթների ձայնագրությունները, արեւածաղկի սերմի ռազմավարական պաշարները, հարմարավետ փշալարը ողջ պարագծով եւ Եվրախորհրդի չորս դիտորդները՝ աշտարակներում։
Ինչեւէ, հայտնվելով Հյուսիսային պողոտայում, Արարատ Զուրաբյանը՝ տեղնուտեղը մոռանալով ցիստիցեկոզի, տրիխինելեզի, սպարգանոզի եւ իր այլեւայլ հիվանդությունների մասին, վճռականորեն հայտարարեց. □Համոզված եմ, որ հանրահավաքները գնալով շատ ավելի հզոր են լինելու։ Եւ ամեն ինչ ունենալու է իր դրական ու նորմալ ավարտն այնպես, ինչպես մենք ցանկանում ենք։ Ես համոզված եմ, որ շատ մոտ ապագայում մենք կարձանագրենք մեր վերջնական հաղթանակը։ Համոզված եմ□։
Անկեղծ ասած, վաղուց ինձ չէր վիճակվել տեսնել այդչափ համոզված մարդու։ Բայց դա չէ գլխավորը։ Գլխավորն այն է, որ, ինչպես պարզվում է, նեոբոլշեւիկները լի են պայքարը շարունակելու վճռականությամբ, քանզի չեն կարող... հիասթափեցնել ժողովրդավարության մասին երազող մարդկանց։ Այո՜... Ասում են, թե դա բուժվում է։ Բայց ոչ բոլորի մոտ եւ ոչ մինչեւ վերջ։
Հիշում եմ, մի առիթով նախագահ Բուշը, ի պատասխան ամերիկյան զորքերն Իրաքից դուրս բերելու իր ընդդիմախոսների պահանջների, արտահայտվեց իսկը Զուրաբյանի պես. □Մենք մտադիր չենք լքել ժողովրդավարություն տենչացող մարդկանց□։ Եւ որտեղ էր Բուշը տեսել ժողովրդավարություն տենչացող իրաքցիների, այդպես էլ մնաց առեղծված։
Անիմանալի են Աստծո ճանապարհները, բայց հայրենի ազատարարների ճանապարհները է՛լ ավելի անիմանալի են։ Իսկ մենք հույս ունեինք, թե ցունամին անցավ հայոց աշխարհի վրայով, հետ քաշվեց ու հանդարտվեց, քաղաքական տաշեղներն ու աղբը հավաքեցին, վերջապես վերադարձանք նորմալ կյանքի։ Այսինքն՝ □նորմալ□ ասածը, իհարկե, որոշակի գեղարվեստական չափազանցություն է։ Կյանքը մեզանում նորմալ չի եղել երբեք։ Ուստի ասենք այսպես. սովորական կյանքի։
Բայց դե տեսնո՞ւմ եք, թե ինչ է ստացվում. □հանրահավաքները գնալով ավելի հզոր են լինելու, մոտ ապագայում կարձանագրենք վերջնական հաղթանակը...□։ Եկեք պայմանավորվենք. եթե դուք, թանկագին ընթերցողներ, այդ խփնվածների մասին ինչ□որ անպարկեշտ բան մտածեցիք, ապա ձեր մտքերի համար սույն տողերի հեղինակն ու խմբագրությունը պատասխանատու չեն։ Քանզի դրանք ձեր մտքերն են։ Թեեւ, իհարկե, մեծապես հուսով ենք, որ դրանք համընկնում են մեր մտքերի հետ։
Չէ, այնուամենայնիվ շտապեցին միանգամից ազատ արձակել այս կոդլին։ Ավելի ճիշտ կլիներ՝ որպես միջանկյալ լուծում միառժամանակ տեղավորել սրանց հոգեբուժարանում։ Ըստ որում բացառելով, բնականաբար, ցանկացած բռնություն։ Կիրառելով հարկադրման մեթոդն առանց դաժանության։
Մեծ Ֆիլիպ Պինելը, որին մեծարում են նրա համար, որ աշխարհում առաջինը ազատեց շղթաներից հոգեկան հիվանդներին, ինքը հոգեբուժական հարկադրման անզիջում կողմնակից էր։ Հոգեկան հիվանդների շղթաներն ու մարմնական պատիժները վերացնելու օգտին նա հանդես էր գալիս բնավ ոչ այն պատճառով, որ ցանկանում էր վերականգնել խելագարների ազատությունը, այլ որովհետեւ հավատում էր, թե ճիշտ կազմակերպված գժանոցում հիվանդներն այն աստիճան կտպավորվեն ադմինիստրացիայի ապշեցուցիչ իշխանությունից ու հեղինակությունից, որ կոպիտ միջոցների անհրաժեշտություն պարզապես չի առաջանա։
Պինելի գրած □Տրակտատ խելագարության մասին□ աշխատությունը լի է □ահաբեկման□ եւ □սահմանափակման□ գովաբանումով, ինչի մասին վկայում է հենց թեկուզ հետեւյալ հատվածը. □Իսկ եթե խելագարը բախվում է ակնհայտորեն գերազանցող ուժերի հետ, նա ենթարկվում է դրանց՝ առանց դիմադրության ու բռնության... Խելագարության մեր դիտարկած դեպքերում ականատես եղանք առանց դաժանությունների ահաբեկման, առանց բռնության ճնշման եւ առանց զայրույթի հաղթանակման բարերար արդյունքներին□։
ԳԱԳԻԿ ՄԿՐՏՉՅԱՆ

ՈՒ՛Ժ ՏՈՒՐ ՆՐԱՆՑ, ՏԵՐ ԱՍՏՎԱԾ

2008-08-06T11:54:00.000-07:00

Օրերս խմբագրություն այցելած տարեց տղամարդը խորհրդավոր տեսքով եւ, չգիտես ինչու, շշուկով տեղեկացրեց, որ իր ունեցած հավաստի տվյալներով, ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը մի քանի միլիոն դոլար է հատկացրել մեր երիտասարդության բարոյական ու գաղափարական այլասերման համար։
Կցանկանայինք հավատալ։ Է՜հ։ Եթե ավելի երիտասարդ լինեի, այդպիսի փողերի դիմաց այնպե՜ս կայլասերվեի։ Բայց վախենամ, որ ֆինանսավորումն այդ դարձյալ չի հասնի ժողովրդին։ Դատախազությունը պիտի հատուկ հսկողության տակ առնի այդ գործը։ Երիտասարդությունը սպասո՛ւմ է։
Իսկ առայժմ երիտասարդության այլասերմամբ որոշել է զբաղվել Բաբկեն Արարքցյանը։ Հատկապես երիտասարդության, քանզի փոքրիշատե հասուն մարդկանց մեջ երեկ հհշական թերթերից մեկում տպագրված խորհրդարանի նախկին խոսնակի □Քաղաքակրթությունների բախում□ հոդվածը կարող է միայն հեգնալից քմծիծաղ առաջացնել։
Այս ահավոր շոգին ձեռքը գրիչ վերցնելու համար Արարքցյանին առիթ ծառայեց, ինչպես ինքներդ արդեն հավանաբար կռահեցիք, Հայ ազգային կոնգրեսի ստեղծումը։ Առիթն այդ, միանգամից նշենք, չափազանց մանր է մտքի սույն տիտանի համար։
□Վրանից դուրս է գալիս ազգային հերոսը։ Նրա աչքերը փայլատակում են։ Նրա դեմքը սարսափազդու է։ Շարժումները՝ սրընթաց։ Նա հիասքանչ է□ միզանսցենը, ինչ խոսք, տպավորիչ է, բայց եթե պարբերաբար դուրս գաս վրանից նման կերպ, չխորշելով առիթի անկարեւորությունից, ապա կարող է տեղի ունենալ գործողության արժեզրկում։
Եւ այսպես, ի՞նչ եզրակացությունների հանգեց Աստծո ծառա Բաբիկը։ Պարզվում է, այսօր Հայաստանում տեղի է ունենում ոչ թե քաղաքական տարբեր դիրքորոշումներ ունեցող կուսակցությունների կամ ուժերի գաղափարական պայքար, այլ ընթանում է քաղաքակրթությունների բախում։
Մի բեւեռում գտնվող կոալիցիան ձգտում է Հայաստանում ամրապնդել ասիական ոճի բռնապետություն։ Դե, իսկ □մյուս բեւեռում օրեցօր հզորացող Համաժողովրդական շարժումից ստեղծված Հայ ազգային կոնգրեսը որդեգրել է ազատության եւ համամարդկային արժեքների վրա խարսխված պետության կերտումը, ուր գերագույն արժեքը՝ ժողովրդավարական, իրավական պետության քաղաքացին է□։
Այո՜... Ո՛ւժ տուր նրանց, Տեր Աստված։
□Համլետի□ երկրորդ գործողության երկրորդ տեսարանում Պոլոնիուսն ասում է. □Նա խենթ է, բայց իր խենթության մեջ մեթոդ կա□։ Հհշական ավազակները պատրաստվում են ստեղծել ժողովրդավարական եւ իրավական պետությո՞ւն։ Ճի՞շտ հասկացա Արարքցյանին։ Մինչեւ 1998 թվականը մենք ապրում էինք ազատության եւ համամարդկային արժեքների վրա խարսխված պետությա՞ն մեջ։
Ժողովուրդը մեզանում, ինչպես հայտնի է, ասես փոքր երեխա լինի. ինքն էլ չգիտի, թե ինչ է ուզում, չի հասկանում, թե ինչպես եւ որտեղ է ապրում, բայց նա՝ այդ ժողովուրդն էլ կարող է անչափ զարմանալ նախկին խոսնակի խոսքերից։
Գուցե բավակա՞ն է զբաղվել խեղկատակությամբ, պարոնայք։ Թեպետ յուրաքանչյուր նկարիչ ինքն է որոշում, թե երբ պիտի կտավին դնի վերջին վրձնահարվածը։ Դա արարման գաղտնիքն է. եթե ժամանակին կանգ չառնես, ապա ինչ□որ բան կփոխվի։ Ինչո՞վ է արտասովոր □Ջոկոնդան□։ Նրանով, որ մի գեղեցիկ պահ Լեոնարդո դա Վինչին որոշեց. վերջ, բավական է, հերիք եղավ։ Մի ավելորդ վրձնահարված, եւ նկարը կփչանա։
Քանի որ դժվար է հասկանալ, թե երբ է հարկավոր կանգ առնել, ցանկացած գիրք կա՛մ չափազանց կարճ է լինում, կա՛մ չափազանց երկար։ Ցանկացած նկարի մեջ ինչ□որ բան կա՛մ չափազանց քիչ է, կա՛մ չափազանց շատ։ Իհարկե, յուրաքանչյուրն էլ փորձում է կռահել, թե երբ է անհրաժեշտ կանգ առնել, բայց դա հազվադեպ է ստացվում։
Հհշականները կանգ առնել չեն կարողանում ու էշի համառությամբ ներկայացնում են ամեն ինչ այնպես, ասես մենք իրենց իշխանության օրոք չենք ապրել։ Եւ արեւն էլ Արարքցյանի ժամանակ ավելի վառ էր շողշողում, խոտը ավելի կանաչ էր, իսկ ջուրը՝ ավելի թաց։ Եւ խոշոր եղջերավոր անասուններն էլ անկասելի ծնելիությամբ ու կաթնատվությամբ հասցնում էին գյուղացիներին սեւ մելամաղձի։ Եւ ամենուր այնպիսի՜ երանություն էր տիրում, այնպիսի՜ հոգեպարար թախիծ, որ ցանկություն էր առաջանում հասցնել մեկնումեկի մռութին, գլորվել առուն ու շնչահեղձ լինել երջանկությունից։
Ամերիկյան հոգեբուժության հայր Բենջամին Ռաշը 1812 թվականին հրատարակեց իր գլխավոր աշխատությունը՝ □Մտքի հիվանդությունների բժշկական հետազոտություններ եւ դիտարկումներ□ վերնագրով։ Նա գրում էր. □Պատերազմի նպատակին հասնելու հաջողությամբ խթանված ազատության ձգտման ավելցուկը բազմաթիվ մարդկանց մեջ ձեւավորել է կարծիքներ եւ պահվածք, որոնք հնարավոր չէ ո՛չ վերացնել հորդորներով, ո՛չ էլ սահմանափակել իշխանությամբ... Չափազանց մեծ ազդեցությունը, որ այդ կարծիքները գործել են բազմաթիվ քաղաքացիների պատկերացումների, ձգտումների եւ բարքերի վրա, հանգեցրել են խելագարության հատուկ տարատեսակի առաջացման□։
Փայլո՛ւն ախտորոշում։ Հանցավոր վարչախմբից, ավազակապետությունից եւ ասիական ոճի բռնապետությունից ազատության հանդեպ հհշականների ձգտման ավելցուկը՝ խթանված պատերազմի նպատակին հասնելու հարաբերական հաջողությամբ (քանզի այդ թափթփուկի նպատակը Հայաստանի վարկաբեկումն էր, ինչն էլ նրանք արեցին մարտի 1□ին) հանգեցրեցին խելագարության հատուկ տարատեսակի առաջացման։
Հորդորներով այդ աննորմալներին խելքի չես բերի։ Հարկավոր են այլ միջոցներ։ Ի դեպ, նույն Ռաշը գրել է. □Խելագարությունը չեղյալ է հայտարարում հասարակական պայմանագիրը հիվանդի համար, զրկում նրան իրավունակությունից, զրոյի հավասարեցնում դատարանում նրա վկայությունը, բարոյական պարտավորությունները եւ այլն։

ԳԱԳԻԿ ՄԿՐՏՉՅԱՆ

Ara Papyan: Present-day Georgia has no right to Javakhk

2008-08-04T10:14:00.001-07:00

Present-day Georgia has no right to Javakhk, for no agreement on state border was signed between Armenia and Georgia after the war in 1918, said Ara Papyan, head of Modus Vivendi center, historian and former Armenian Ambassador to Canada.

"The issue of borders in the South Caucasus should be resolved on the basis of the international law, through implementation of Woodrow Wilson's arbitral award and the principles proposed by the League of Nations on February 24, 1920," he said.

"Decisions of the Communist Party's Central Committee on Karabakh and Javakhk should not determine Armenia's borders with Georgia and Azerbaijan. Leaders of modern Georgia eye the soviet era as period of foreign occupation."

If someone questions the Paris conference's decision on Armenia, this person questions the entire legal and political system of Europe and Middle East, according to him.

"A special commission dealing with the problem of Armenian borders said in its report that all territorial disputes should be considered by the League of Nations. Javakhk's annexation to Georgia was a result of occupation regime," Papyan said.

The Armenian-Georgian war for Javakhk started on December 5, 1918 and was stopped after British interference on December 31. An agreement signed in Tiflis in January 1919 stated that the northern part of Borchalinsky district passed on to Georgia, the southern part passed on to Armenia while the middle (Lori and Zangezur) was announced a "neutral zone" and was under control of British governor-general.

After establishment of the soviet rule, Javakhk issue was raised again. Overwhelming majority of the province stood for joining Armenia. A final decision was taken at the plenary session of the Caucasus Bureau and was forwarded to consideration of the Georgian Communist Party's Central Committee, which decreed that "taking into account Akhalkalaki's political and economic ties with Tiflis, the proposals of our Armenian comrades is unacceptable."

After the end of WWI, Armenia and Turkey signed the Treaty of Sevres which envisaged Armenia's commitment to Woodrow Wilson's arbitral award determined borders with Turkey, Georgia and Azerbaijan. According to the award, Armenia was supposed to get Armenian-inhabited Transcaucasian regions, thus bringing its territory to 110 thousand km2.

«ՕԳՏԱԿԱՐ ԱՊՈՒՇՈՒԹՅԱՆ» ՎՆԱՍԻ ՄԱՍԻՆ

2008-08-01T10:58:00.000-07:00

Հհշականների այսօրվա միտինգը իսկապես կարող է բեկումնային դառնալ։ Ոչ այն իմաստով, իհարկե, թե սրանք կցուցադրեն սկզբունքորեն նոր ու հետաքրքիր ինչ-որ բան։ Պարզապես, դատելով այս օրերին հնչող հայտարարություններից, զգալիորեն կաճի նրանց ագրեսիվությունը (թեեւ սրանից ավելի՝ էլ ո՞ւր)։
Իսկ բեկումնային կարող է դառնալ միտինգը իշխանությունների պատասխան արձագանքի իմաստով։ Վերջին ամիսների փորձը միանշանակ ցույց տվեց, որ ինչքան ավելի շատ է իշխանությունը խոսում համագործակցության ու երկխոսության մասին, որքան ավելի է մեղմում իր դիրքորոշումն ու զիջումների դիմում, այնքան ավելի են կատաղում լեւոնականները։ Այնպես որ՝ գուցե պետք է վերանայե՞լ մարտավարությունը։
Բնավ համոզված չենք, թե պետք է լսել Եվրախորհրդի «խորհրդատուներին» եւ մշտապես նորանոր զիջումներ անել նեոբոլշեւիկներին։ Ոչ մի լավ բանի դա հանգեցնել չի կարող։
Պատկերացրեք, թե ընկել եք հրոսակների ձեռքը, որոնց մոտ ծառայում են այդօրինակ «խորհրդատուներ»։ Բանդիտները պատրաստվում են հանել ձեր աչքը, իսկ «խորհրդատուները» մխիթարում են. «Նելսոնն ու Կուտուզովը նույնպես միաչքանի են եղել, բայց ինչպիսի՜ հաղթանակներ են տարել»։
Դուք հնազանդորեն թույլ եք տալիս հանել ձեր աչքը, բայց հրոսակները մտադրվում են հանել նաեւ երկրորդը։ «Խորհրդատուները» տեղնուտեղը սկսում են համոզել. «Հոմերոսը կույր էր, բայց ո՜նց էր գրում»։ Առարկելը դժվար է, իսկապես հանճարեղ էր գրում կույր սրիկան։ Եւ հանում են ձեր երկրորդ աչքը։
Ոգեւորվելով, բանդիտները որոշում են կոտրել ձեր ողնաշարն ու վերածել անդամալույծի։ Այդտեղ ձեզ հանգստացնում են՝ վկայակոչելով նախագահ Ռուզվելտին։ Իսկ երբ պատռեն ձեր թմբկաթաղանթները, արդեն չեք լսի դատողությունները հիասքանչ երաժշտություն գրող խուլ Բեթհովենի մասին։
Այնպես որ՝ պետք է գործել վճռականորեն, խիստ, բնականաբար օրենքի սահմաններում։ Պետք չէ վախենալ Եվրախորհրդի հետ հարաբերությունները փչացնելուց, որը փաստորեն շանտաժի է ենթարկում մեզ դրանով։ Եթե Բուրիդանի էշի մռութի առաջ մշտապես մի կապ դարման պահես՝ այն հեռավորությամբ, որ հոտն առնի, ապա արդյունքում պիտի գա պահը, երբ նույնիսկ էշը քար կտրած կկանգնի տեղում՝ արդեն ի վիճակի չլինելով բացահայտել ու բացահայտել այդչափ խաբուսիկ նպատակով տարվելու իր ունակությունը։
Եւ բացի այդ, հայրենի քաղաքական ուժերի եւ Եվրախորհրդի միջեւ հարաբերությունները ես կհամեմատեի հոգեբուժարանի հետ, որտեղ բարի ու զգայուն, բայցեւ, ինչպես ընդունված է, փոքր-ինչ հեգնասեր գլխավոր բժիշկը շրջայց է կատարում։ Նա լսում է բոլոր պալատների հիվանդների զառանցալից մենախոսությունները, դրանց մեծամասնությանը ոչինչ չի պատասխանում, բայց ոչ այնքան անհուսալի որոշ հիվանդներին այնուամենայնիվ ուղղում է։ Արդյունքում առաջանում է յուրօրինակ թերապիայի պատրանք։
Միայն թող հայրենի քաղաքական գործիչները չվիրավորվեն այս համեմատությունից։ Գոյություն ունի բավական համոզիչ կարծիք, համաձայն որի՝ խելագարությունը ոչ պակաս իմաստավորված է, քան ողջամտությունը եւ, ավելին. խելագարը՝ հանճարի պես, տեսնում է իրականությունը շատ ավելի ճշգրիտ, քան սովորական մարդը։ Այս տեսակետի ապշեցուցիչ հաստատումն է պարունակում Մարկոսի Ավետարանը, որտեղ մեզ հաղորդում են, որ Հիսուսի աստվածային էությունն ընդունող առաջին մարդը «դիվահար» էր, այսինքն՝ խելագար։
Հիսուսը քառասուն օր անցկացնում է անապատում, դիմադրելով Սատանայի փորձություններին, այնուհետ՝ վերադառնում Գալիլիա, որպեսզի քարոզի Աստծո Ավետարանը, եւ հավաքում իր առաջին հետեւորդներին, որոնց հետ գնում է Կափառնայում։ «Եւ մտան Կափառնայում։ Եւ Հիսուս նույն շաբաթ օրն իսկ ժողովարան մտնելով՝ ուսուցանում էր նրանց։ Եւ նրանք զարմանում էին նրա քարոզության վրա, քանզի ուսուցանում էր իշխանությամբ, այլ ոչ թե օրենսգետների պես։ Արդ, նրանց ժողովարանում մի մարդ կար՝ պիղծ ոգուց բռնված, որն աղաղակեց եւ ասաց. «Թո՛ւյլ տուր, ի՞նչ ես ուզում մեզնից, Հիսո՛ւս Նազովրեցի. մեզ կորստյան մատնելո՞ւ եկար. գիտենք քեզ, թե ով ես դու, Աստծո Սուրբն ես»։
Մեկ այլ օրինակ. «Եւ Հիսուս եկավ ծովի հանդիպակաց կողմը, գերգեսացիների երկիրը։ Եւ երբ նա նավակից դուրս եկավ, գերեզմաններից նրա դեմն ելավ մի մարդ, որին բռնել էր մի պիղծ ոգի, եւ որի բնակության տեղն իսկ գերեզմանների մեջ էր։ Եւ ոչ ոք նրան շղթաներով անգամ չէր կարող կապել... Ոչ ոք նրան չէր կարողանում զսպել... Երբ նա Հիսուսին հեռվից տեսավ, առաջ վազեց ու երկրպագեց նրան, բարձրաձայն աղաղակեց եւ ասաց. «Ի՞նչ ես ուզում ինձնից, Հիսո՛ւս, Բարձրյալ Աստծո՛ Որդի»։
Ինչեւէ, իշխանությունների գործողությունները պետք է համարժեք լինեն իրադարձությունների զարգացմանը։ Եթե ընդդիմությունը է՛լ ավելի է կարծրացնում իր պահվածքը, ապա նույնը պիտի անի նաեւ իշխանությունը։ Ժամանակին Լենինը շրջանառության մեջ դրեց «օգտակար ապուշներ» տերմինը։ Այդպես էր աշխարհի ամենաառաջադեմ ուսմունքի հիմնադիրն անվանում բուրժուական ճամբարի այն միանգամայն ողջամիտ ներկայացուցիչներին, որոնք ոչ թե վախից կամ փողի դիմաց, այլ բացառապես համոզմունքների դրդումով ջուր էին լցնում իրենց գերեզմանափորների ջրաղացին։
Շատ վատ կլինի, եթե «օգտակար ապուշության» յուրօրինակ դրսեւորումներ դիտարկվեն նաեւ հայոց աշխարհում։

ԳԱԳԻԿ ՄԿՐՏՉՅԱՆ

ԱԽԱԼՔԱԼԱՔՈՒՄ ՏԵՂԻ ՈՒՆԵՑԱԾ ՎԵՐՋԻՆ ԴԵՊՔԵՐԻ ԿԱՊԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆՐՈՒԹՅԱՆՆ ՈՒՂՂՎԱԾ «ԵՐԿԻՐ» ՄԻՈՒԹՅԱՆ ԴԻՄՈՒՄԸ

2008-08-01T10:44:00.000-07:00

2008-ի հուլիսի 17-ին Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք տարածաշրջանի Ախալքալաք քաղաքում ոստիկանության պետ Սամվել Պետրոսյանի տան մոտակայքում տեղի ունեցավ պայթյուն, որից որեւէ տուժված չգրանցվեց:

Պայթյունից անմիջապես հետո ոստիկանությունը նախաձեռնեց հալածանքների մի աննախադեպ ալիք` ուղղված «Միասնական Ջավախք» ժողովրդավարական դաշինք քաղաքական շարժման ակտիվիստների դեմ: Այսպես, Դաշինքի անդամ 10-15 հոգի ծեծի եւ բռնության գործադրմամբ բերման ենթարկվեցին ոստիկանություն: Ոստիկանները ներխուժեցին Դաշինքին պատկանող Երիտասարդական ռադիոյի շենքը` ջարդելով մուտքի եւ սենյակների դռները եւ պատճառելով այլ ավերածություններ: Շենքում որեւէ զենք կամ զինամթերք չգտնվեց:

Հուլիսի 17-ին, ժամը 20:00-ի սահմաններում, ոստիկանության աշխատակիցները, ինչպես նաեւ քաղաքացիական հագուստով զինված անձինք, շուրջ 40 հոգի, ներխուժեցին «Միասնական Ջավախք» ժողովրդավարական դաշինքի անդամ Գուրգեն Շիրինյանի տուն: Գուրգենի հոր նկատմամբ բռնություն կիրառվեց, իսկ ոստիկաններից մեկը` Արթուր Բերուջանյան անունով սպանվեց: Ոստիկանությունը հայտարարեց, որ Գուրգեն Շիրինյանը դիմել է փախուստի. նրա հայրն ու հորաքույրը ձերբակալվեցին:

Հուլիսի 18-ին, «Միասնական Ջավախք» ժողովրդավարական դաշինքը տարածեց հայտարարություն, որտեղ տեղի ունեցածը որակեց որպես սադրանք` ուղղված իրենց կառույցի կազմալուծմանը: Դաշինքը պահանջեց իշխանություններից տեղի ունեցածի անաչառ եւ մասնագիտական հետաքննություն, որը կբացահայտի կատարվածի իրական մեղավորներին:

Հուլիսի 20-ի կեսօրին սպանվեց Արմեն Գաբրիելյան անունով մեկ այլ ոստիկան: Այս անգամ իշխանությունները հայտարարեցին, որ սպանված ոստիկանը ինքնասպանություն է գործել:

Հուլիսի 21-ին՝ վաղ առավոտյան ժամը 4:00-ի սահմաններում զինված եւ դիմակավորված վրացի հատուկ ջոկատայիններ ներխուժեցին «Միասնական Ջավախք» ժողովրդավարական դաշինքի առաջնորդ Վահագն Չախալյանի տուն եւ ձերբակալեցին ընտանիքի բոլոր անդամներին: Ժամը 5:00-ի սահմաններում Վահագն Չախալյանի մայրը ազատ արձակվեց, բայց Վահագնը, նրա հայրը եւ նրա անչափահաս եղբայրը տեղափոխվեցին Ախալցխա նահանգային կենտրոն: Ավելի ուշ նրանք տեղափոխվեցին Թբիլիսի, որտեղ նրանք շարունակում են պահվել կալանքի տակ առ այսօր: Վահագն Չախալյանի, նրա հոր եւ եղբոր նախնական կալանքի ժամկետը անմիջապես երկարացվեց երկու ամսով:

Սրան զուգահեռաբար, հատուկջոկատայինները եւս մեկ անգամ ներխուժեցին Երիտասարդական ռադիոյի շենքը, բայց այս անգամ այնտեղ «գտնվեց» եւ առգրավվեց զենք եւ զինամթերք:

Ներկա դրությամբ իշխանությունները կալանքի տակ են պահում Գուրգեն Շիրինյանի հորը` Հարություն Շիրինյանին, Գուրգեն Շիրինյանի հորաքրոջը` Կարինե Շիրինյանին, ինչպես նաեւ` Վահագն Չախալյանին, Վահագն Չախալյանի հորը` Ռուբեն Չախալյանին եւ եղբորը` Արմեն Չախալյանին: Երիտասարդական ռադիոյի շենքը փակված ու կնքված է, այնտեղ գտնվող բոլոր համակարգիչները եւ այլ գույքը առգրավված են:

Հուլիսի 23-ին հայրենադարձության եւ հիմնավորման «Երկիր» հասարակական կազմակերպությունների միությունը, Վրաստանում գործող իր «Երկիր-Վրաստան» մասնաճյուղի հետ համագործակցաբար, փաստաբանից, օպերատորից եւ միության անդամներից կազմված փաստահավաք խումբ ուղարկեց Ախալքալաք: Խումբը հարցազրույցներ անցկացրեց կալանավորված անձանց բարեկամների եւ հարեւանների, ինչպես նաեւ ոստիկանության աշխատակիցների հետ: Խումբը նաեւ այցելեց եւ նկարահանումներ կատարեց դեպքերի հիմնական վայրերում:

Արձանագրվեցին հետեւյալ փաստերը.

Ոստիկանության իրականացրած բոլոր ձերբակալություններն ուղեկցվել են կոպիտ խախտումներով: Բերման ենթարկված անձանցից եւ ոչ մեկը չի տեղեկացվել իր իրավունքների եւ իր դատավարական կարգավիճակի մասին.

Ձերբակալվածներից շատերը ենթարկվել են ծեծի ինչպես ձերբակալման պահին, այնպես էլ կալանքի տակ գտնվելու ընթացքում.

Հարկադրաբար ոստիկանության բաժին բերման ենթարկված անձինք հարցաքննվել են, ոմանք մի քանի ժամ շարունակ, սակայն նրանց ցուցմունքները չեն արձանագրվել համապատասխան քննչական գործողությունների արձանագրություններում.

Գուրգեն Շիրինյանի տան խուզարկության ընթացքում ոստիկանությունը զինամթերք էր «հայտնաբերել», սակայն այդ փաստը հաստատելու համար ընթերականներ չեն հրավիրվել.

Գուրգեն Շիրինյանի հորը չէր ներկայացվել խուզարկություն կատարելու դատարանի համապատասխան որոշում եւ չի տրամադրվել դրա օրինակը:

Ոստիկանության աշխատակիցները նվաստացուցիչ վերաբերմունք են ցուցաբերել Գուրգեն Շիրինյանի հարազատների նկատմամբ. մասնավորապես, Գուրգեն Շիրինյանի հորը ապտակ է հասցվել, նա այնուհետեւ դաժան ծեծի է ենթարկվել:

Գուրգեն Շիրինյանի հայրը եւ հորաքույրը ձերբակալվել, ապա նաեւ կալանավորվել են անօրինական, առանց որեւէ հիմքի եւ այն պատճառաբանությամբ, որ իբր իրավապահ մարմինները պետք է պարզեն, թե նրանց տնից հայտնաբերված զինամթերքը ո՞ւմ է պատկանում:

Չախալյանների տան խուզարկության ընթացքում եւս զենք-զինամթերք է «հայտնաբերվել», ինչը առիթ է հանդիսացել նրա եւ նրա ընտանիքի անդամների ձերբակալման համար: Սակայն այստեղ եւս ընթերականներ խուզարկությանը չեն մասնակցել:

Ո՛չ Վահագն Չախալյանին եւ ո՛չ էլ նրա ընտանիքի որեէ անդամի ցույց չի տրվել խուզարկություն կատարելու համապատասխան որոշումը:

Չախալյանի ընտանիքի անդամների ձերբակալությունը եւս ուղեկցվել է բռնությամբ, իսկ Ռուբեն, Վահագն եւ Արմեն Չախալյանների նկատմամբ ծեծ եւ սպառնալիքներ են գործադրվել:

Չախալյանի մայրը` Գայանե Չախալյանը եւս ձերբակալվել է: Նա ձերբակալվածի կարգավիճակով շուրջ մեկ ժամ պահվել է ոստիկանությունում, նրան հարցաքննել են, սակայն ցուցմունքը չեն արձանագրել: Վերջապես, նրան սպառնացել, այնուհետեւ ազատ են արձակել առանց որեւէ բացատրություն տալու:

Արմեն Չախալյանը, որը անչափահաս է, հարցաքննվել է առանց իր ծնողների կամ որեւէ անկողմնակալ չափահաս անձի մասնակցության:

Վերոնշյալ անձանցից բացի, որոնք շարունակում են մնալ կալանքի տակ, բազմաթիվ այլ անձինք ձերբակալվել էին, հարցաքննվել էին, նրանց բոլորին սպառնացել էին, շատերը ծեծվել, այնուհետեւ ազատ էին արձակվել առանց որեւէ բացատրության եւ նրանց ցուցմունքների համապատասխան կարգով արձանագրման:

«Միասնական Ջավախք» ժողովրդավարական դաշինքը 2006 թ. հոկտեմբերին մասնակցել էր տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններին, նրան հաջողվել էր հավաքել ձայների 30%-ը եւ դրան համապատասխանաբար ստանալ 3 տեղ Ախալքալաքի սակրեբուլոյում (տեղական ինքնակառավարման մարմին): Այնուամենայնիվ, Դաշինքը չընդունեց ընտրությունների արդյունքները` հայտարարելով, որ դրանք կեղծված են: Դաշինքի առաջնորդները եւ հատկապես Վահագն Չախալյանը հետեւողական պայքար են մղում հայ փոքրամասնության իրավունքների համար: Հիմնվելով վերոնշյալ փաստերի վրա` «Երկիր» միությունը հաստատապես համոզված է, որ Չախալյանի ձերբակալությունը եւ դրան հաջորդած կալանքը բացառապես քաղաքական դրդապատճառներից են բխում:

«Երկիր» միությունը գտնում է, որ Ախալքալաքում տեղի ունեցած վերջին դեպքերը փոքրամասնությունների խնդիրներին իրական լուծումներ տալու վրացական իշխանությունների չկամության հետեւանք են: Փոխարենը վրացական իշխանությունները օրինական բողոքի ցանկացած դրսեւորում ճնշելու նպատակով գերադասում են բռնի ուժ կիրառել:

Արդ, «Երկիր» միությունը կոչ է անում վրացական իշխանություններին.

երաշխավորել Ախալքալաքի վերջին դեպքերի արդար եւ անկողմնակալ հետաքննությունը,

անհապաղ ազատ արձակել Վահագն Չախալյանի եւ Գուրգեն Շիրինյանի բոլոր ազգականներին,

անհապաղ հետաքննել մարդու իրավունքի խախտման բոլոր դեպքերը, որոնք տեղի են ունեցել Ախալքալաքի վերջին իրադարձությունների ընթացքում, եւ, հատկապես, մարդու իրավունքների խախտումները, որոնք տեղի են ունեցել ձերբակալությունների, հարցաքննումների եւ կալանավորման ժամանակ,

իրականացնել ազգությամբ հայ երկու ոստիկանների սպանության դեպքի արդար եւ անկողմնակալ հետաքննություն,

երաշխավորել արդար եւ անկողմնակալ դատավարության Վահագն Չախալյանի իրավունքը:

«Երկիր» միությունը նաեւ կոչ է անում Վրաստանում օտարերկրյա ներկայացուցչություններին, միջազգային կազմակերպություններին եւ կառույցներին, միջազգային եւ տեղական իրավապաշտպան կազմակերպություններին եւ Վրաստանի մարդու իրավունքների պաշտպան պրն Սուբարիին.

ճանաչել Վահագն Չախալյանին եւ նրա բոլոր կալանավորված ազգականներին, ինչպես նաեւ Գուրգեն Շիրինյանի ազգականներին որպես քաղբանտարկյալների,

համապատասխան քայլեր ձեռնարկել դեպքի առիթով կալանավորված բոլոր անձանց կալանքի պայմանների դիտարկում կատարելու ուղղությամբ, որպեսզի այլեւս ապահովվի խոշտանգումների եւ նվաստացնող վերաբերմունքի չենթարկվելու, ինչպես նաեւ` մարդասիրական վերաբերմունքի եւ մարդկային անհատին ներհատուկ արժանապատվության հարգման նրանց իրավունքները:

«Երկիր» միությունը դիմում է վրացական լրատվամիջոցներին` վրացական եւ միջազգային հանրության տեղեկացված լինելու իրավունքը հարգելու, այս գործի տեղեկատվական շրջափակումը ճեղքելու, անկողմնակալ եւ մանրամասն լուսաբանումն ապահովելու կոչով:

«Երկիր» միությունն իր մտահոգությունն է հայտնում այն տագնապալի սոցիալ-քաղաքական եւ հոգեբանական հնարավոր հետեւանքների կապակցությամբ, որոնք կարող են ունենալ Ջավախքի հայ փոքրամասնության վրա վերջին իրադարձությունները: Մենք կոչ ենք անում վրացական իշխանություններին, ինչպես նաեւ միջազգային եւ տեղական կազմակերպություններին անհապաղ գործուն միջոցներ ձեռնարկել այս վերջին ճգնաժամային զարգացումների բոլոր բացասական հետեւանքները վերացնելու ուղղությամբ

Javakhk events shattered illusions about 'democratic and Europeanized Georgia'

2008-08-01T09:29:00.000-07:00

With the recent violence in Javakhk, Georgian military and policing branch of government has demonstrated that the country can't become a member of western military and political blocs, an Armenian expert said.

"The events in Javakhk shattered illusions about a 'democratic and Europeanized Georgia'. Illegal intrusion into the houses and arrests as well as illegal detainment of elderly relations of Armenian activists create an impression that Georgia has become a medieval principality with no law and civil rights and where the local princes have full control over the residents," Eduard Abrahamyan, expert at Mitq analytical center told a PanARMENIAN.Net reporter.

"Akhalkalaki police chief Samvel Petrosyan acts as "prince" here. He actually ruined his part, incurring displeasure of the Georgian authorities and angering the Armenian population. The republic's leadership will never excuse blunders in the process of neutralization of Armenian activists. Petrosyan will apparently be replaced by a young mercenary official who will spare no effort to subdue the freedom-loving Armenians of Javakhk. The recent events are the start of Georgian lawlessness and forcible assimilation of Javakheti Armenians," he said.

"Due to complete lack of information, the Armenian population of Javakhk sometimes invents various versions of Gurgen Shirinyan's escape, the only fighter against Georgian illegal actions, who has become a hero for the Javakheti youth. Under the circumstances, Armenia should take the only outlet to the Black Sea under its political, economic and public control," Abrahamyan said

ՎՈՒԴՐՈ ՎԻԼՍՈՆԻ ՈՐՈՇԱԾ 160 ՀԶ. ՔԱՌ. ԿՄ-Ը ԵՎ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՆԵՐԿԱ ՍԱՀՄԱՆՆԵՐԸ

2008-07-30T10:07:00.001-07:00

Արա Պապյանը հիմք է ընդունում առաջինը

Հայաստանի Հանրապետության սահմանները չպետք է շփոթել Հայաստանի Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետության սահմանների հետ, որոնք վարչատարածքային բաժանման արդյունք էին եւ որպես սահման որեւէ փաստաթղթային հիմք չունեն: Հայաստանի Հանրապետության սահմանների խնդիրն ըստ միջազգային իրավունքի, երեկ Ռազմավարական եւ ազգային հետազոտությունների հայկական կենտրոնում այսկերպ էր ներկայացնում Modus Vivendi հասարակագիտական ուսումնասիրությունների կենտրոնի ղեկավար, 2000-2006 թթ. Կանադայում Հայաստանի դեսպան Արա Պապյանը:

Ըստ Պապյանի, ակնհայտ է, որ հայոց պետականությունը ներկա սահմաններով ու ներկա ձեւով ոչ միայն ի վիճակի չէ եւ չի լինելու լուծել պետականության համար կենսական նշանակություն ունեցող խնդիրները, այլեւ խիստ խնդրահարույց կմնա մշտագո ազգային պետականություն լինելու կարողությունը: Ավելին, Հայաստանի կողմից իր տարածքների վրա իր ինքնիշխանության վերահաստատման հարցի մասնակի լուծումը (օրինակ, միայն արեւելյան սահմանների մասով, այսինքն` Լեռնային Ղարաբաղի առումով) չի լուծելու հայոց պետականության առաջ կանգնած հիմնախնդիրները եւ չի չեզոքացնելու մեր գոյությունը վտանգող մարտահրավերները:

Ըստ Արա Պապյանի, Հարավային Կովկասի երկրների փոխադարձ սահմանների, ինչպես նաեւ Հայաստանի եւ Թուրքիայի սահմանի հարցերը քննության առարկա են դարձել դեռեւս 1919-1920 թթ. Փարիզի վեհաժողովում: Հայաստանի, Ադրբեջանի եւ Վրաստանի սահմանների վերաբերյալ 1920-ի փետրվարի 24-ի «Զեկույց եւ առաջարկներ Հայաստանի սահմանները որոշող հանձնաժողովի» համապատասխան զեկույցով հստակեցվել եւ ամրագրվել են սահմանազատման սկզբունքները, իսկ Հայաստանի եւ Թուրքիայի սահմանի պարագային՝ ԱՄՆ նախագահ Վուդրո Վիլսոնի կայացրած, իր բնույթով կատարման համար պարտադիր եւ անբեկանելի Իրավարար վճռով, որ թվագրվում է 1920-ի նոյեմբերի 22:

Այս Իրավարար վճիռը, Պապյանի ներկայացմամբ, ուժի մեջ է մտել վճռի կայացման օրից եւ ուժի մեջ է առ այսօր: Նշված սկզբունքները եւ Իրավարար վճիռը ի կատար չեն ածվել, քանի որ Հարավային Կովկասի երեք երկրները բռնազավթվել, ապա եւ բռնակցվել են բոլշեւիկյան Ռուսաստանին, կորցնելով իրենց ինքնիշխանությունը` դադարել են միջազգային իրավունքի սուբյեկտներ լինելուց:

Բռնազավթման (1920/21-1922 թթ.) եւ բռնակցման տարիներին (1921-1991 թթ.) տեղի ունեցած գործողությունը` սահմանազատում, վարչատարածքային բաժանում, վարչական միավորների ստեղծում, չէր կարող եւ չի ստեղծել իրավական հետեւանք: Եվ դա այն պատճառով, որ բոլոր այդ գործողություններն ի սկզբանե խարսխված են եղել միջազգային իրավունքի կոպիտ ոտնահարմամբ առաջացած իրավիճակի վրա, որն է միջազգայնորեն ճանաչված անկախ երկրների` Հայաստանի, Վրաստանի եւ Ադրբեջանի հանրապետությունների անօրինական պետականազրկումը: Այստեղ կիրառվում է «հանցագործությունը չի ծնում իրավունք» սկզբունքը:

Մի խոսքով, Արա Պապյանի ներկայացմամբ, հայկական պետականության սահմանները վերը հիշատակված փաստաթղթերի հիման վրա բնավ էլ չեն համապատասխանում ներկա սահմաններին, ընդ որում, դրանք դեռեւս ամերիկյան մատուցմամբ պիտի ձգվեն ծովից ծով: Ավելին, Պապյանի խոսքերով, ցայսօր թուրքական պետության սահմանները չճանաչած Միացյալ Նահանգները միջազգային պարտավորություն ունի ի դեմս Վուդրո Վիլսոնի ստորագրած Իրավարար ակտի, քանի որ այն կրում է ոչ միայն Վիլսոնի ստորագրությունը, այլեւ ԱՄՆ պետքարտուղարի եւ Միացյալ Նահանգների կնիքը, ինչն էլ այդ փաստաթղթում շարադրվածը դարձնում է Միացյալ Նահանգների պարտավորություն:

Իսկ ըստ այդմ, Հայաստանը մոտավորապես 160 հզ. քառակուսի կիլոմետր տարածք պիտի ներկայացներ` ձգվելով Տրապիզոնից մինչեւ Դաշտային Ղարաբաղ:

Ա. ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

Հ. Գ. Ի դեպ, Արա Պապյանի բացատրությամբ, հիմքից զուրկ է ներկայումս Հայաստանի եւ Վրաստանի միջեւ սահմանազատման իրականացվող գործընթացը, քանի որ միջազգային իրավունքի տեսակետից այդօրինակ գործընթացը պետք է սկսվի երկու երկրների միջեւ համապատասխան պայմանագրի ստորագրումից, որտեղ տրվում է սահմանների անցկացման նկարագիրը: Այդպիսին, ըստ Պապյանի, Հայաստանն ու Վրաստանը չեն ստորագրել, հետեւաբար եւ չեն կարող անցնել սահմանների որոշման հաջորդ փուլերին` սահմանազատմանն ու սահմանանշմանը

New Opposition Bloc to be Created

2008-07-30T09:27:00.000-07:00

YEREVAN (Combined Sources)-Several political parties announced Tuesday that they will form an opposition bloc and called the current opposition led by former Armenian President Levon Ter-Petrosyan "representatives of fascism."

The Constitutional Rights Union, the National Self-Determination Union, Armenia's Liberal Progressive Party, Armenia's Christian-Democratic Accord and Armenia's Communist Party are forces uniting for this new opposition bloc, announced CRU chairman Haik Baboukhanyan during a town hall meeting Tuesday.

According to Baboukhanyan, the goal of the new opposition coalition would not be change the leadership, but rather to provide alternatives to domestic and international challenges facing Armenia.

He also explained that the forces that have rallied around Ter-Petrosian have destroyed the Armenian nation. These forces, Baboukanyan said, believe that they are the only opposition, yet they are "representatives of fascism."

Tuesday, July 29, 2008

Baku-Tbilisi-Kars Railroad Illegal, says International Expert

2008-07-30T09:25:00.001-07:00

YEREVAN (Regnum)--The Baku-Tbilisi-Kars Railroad, which will connect Turkey, Georgia and Azerbaijan and isolate Armenia--is illegal in the context of international law, former Armenian Ambassador to Canada Ara Papyan said during a seminar in Yerevan on Tuesday.

Turkey, Azerbaijan and Georgia have launched a railway project between the three countries, building on links forged by gas and oil pipelines. At a railway station in the eastern Turkish border town of Kars (a historic Armenian town) last week, the presidents of the three countries held a ground-breaking ceremony for the 290 million lira ($241.06 million) Turkish section of the railway, which circumvents Armenia. The three are linked by the BP-led Baku-Ceyhan oil pipeline and the Baku-Tbilisi-Erzurum gas line but trade links between Turkey and the Caucasus region are limited.

Both pipelines traverse Armenian territory occupied by Turkey, which earns considerable shares in transit fees as a result. The railroad will similarly pass through occupied Armenian territory via Kars.

According to papyan, who is the head of the Modus Vivendi Center for Public Research, The Republic of Armenia, as the legal successor to the first Armenian Republic, can challenge the legality of the projects, as they traverse territory legally awarded to Armenia by the Treaty of Sevres in 1920.

He explained that US President Woodrow Wilson's arbitration of Armenia's borders after World War I were adopted by the Treaty of Sevres and continue to remain in effect.

"The true frontiers between Armenia and Turkey have been and remain to be the borders determined by Woodrow Wilson," according to him.

Based on Wilson's decision, which has been notarized by the official state seal of the United States, Armenia's jurisdiction spreads over the provinces of Van, Bitlis, Erzrum and Trapizon--all in all 103,599 square kilometers. This decision, echoed by the Treaty of Sevres, is still valid and has the power of law, mandatory for execution by the said country, Papyan noted.

After the Sovetization of Armenia--until 1924--the texts and maps of the League of Nations continued to show the eastern border of Turkey in line with Wilson's decision, he explained.

Furthermore, Turkey and the United States currently have no legal document in which the United States recognizes the Turkish borders, Papyan explained.

"Diplomatic relations between the two countries [the US and Turkey] does not mean that the countries mutually recognize [each others] borders. Even when becoming a UN member, a country is only recognized as a legal subject, but not in the framework of its borders", explained Papyan.

According to him, there is no other legal document setting the borders between the two countries, therefore the Sevres Treaty is technically still in force and will remain in force until Armenia signs new treaties with Turkey regarding their borders.

As a result, the Treaty of Kars signed in 1921, does not have the power of international law, as it was signed between Kemalist Turkey and the Soviet Republic of Armenia, which was an occupied country not subject to international law.

"Armenian still has a legal international right to a part of the territories of eastern Turkey," he said. "Armenia demands from Turkey not the lands, but recognition of its violation of international law and the arbitration of a third country on the matter."

The former ambassador said Armenia could still claim its right for these territories, which were to be transferred to it in line with the Sevres treaty in the court.

He explained that the construction of the Baku-Tbilisi-Ceyhan pipeline and Baku-Tbilisi-Kars Railroad is illegal without Armenia's participation, adding that Armenia has the right to demand transit fees for the sections of the railroad and pipeline that traverse its territories currently occupied by Turkey.

The Armenian authorities should insist on the demilitarization of Armenia's territories under Turkish occupation, Papyan remarked.

"The vitally important issue of the national security of Armenia will thus be settled," he added.

Tuesday, July 29, 2008

Armenia will never stop pressing for Armenian Genocide international recognition

2008-07-30T09:00:00.001-07:00

Armenia never stopped and will never stop pressing for international recognition of the Armenian Genocide perpetrated by the Ottoman Empire, RA Foreign Minister Edward Nalbandian told a news conference in Yerevan today.

"We just want normal relations with our neighbors and stand for normalization of relations with Turkey without preconditions. President Sargsyan's invitation is a good will gesture which never means that we question the fact of Genocide. We will not make concessions in recognition of Turkey's borders or in the Nagorno Karabakh issue either. Now, we are waiting for Turkey's response," the Minister said.

Turkey severed its ties and closed its border with Armenia in 1993 as a token of solidarity with Azerbaijan in the Nagorno Karabakh issue.

Ankara also says the normalization of ties depends on Armenia's formal recognition of the current borders with Turkey and changing its policy of calling for worldwide recognition of the Armenian Genocide at the hands of the Ottoman Empire.

In a sign of readiness to normalize ties, Armenian President Serzh Sargsyan proposed "a fresh start" in relations with Turkey in an article published in The Wall Street Journal earlier this month.

Sargsyan also invited Gul to a World Cup qualifying match between Armenian and Turkish teams on September 6.

HA-LA-LA, - Thats what I wanted to hear from the Armenian Govt.

Pledges to Invest in Armenia Continue, $610 Million Committed

2008-07-22T10:16:00.000-07:00

YEREVAN (Combined Sources)-Armenian-American businessman Serob Ter-Poghosian on Tuesday pledged to invest $50 million for the development of Armenia's Lori Province.

Ter-Poghosian, who is the executive director of the US based "Metalprince" company, joins the growing list of Diaspora entrepreneurs that have responded to an appeal made for greater Diasporan investment in Armenia by President Serzh Sarkisian during the "Baze" All Armenian Youth Jamboree in Jermuk last week.

In his letter, Ter-Poghosian said that he and his partners are ready to invest $50 million in the development of Lori's industry and tourism spheres.

"Currently we are discussing the opportunity of making big investments in other provinces of Armenia as well," he said. "The life of our citizens living in the Armenian provinces must not be worse than of those living in the capital."

With the exception of Ter-Poghosian, the other five businessmen who pledged to invest in Armenia are from Russia. His pledge takes the total amount commited to $610 million.

The Chairman of the Union of Armenians in Russia, Ara Abrahamian, and the president of Russia's Bamo holdings Murad Muradian, pledged over the weekend to invest over $100 million each in Armenia's economy. Their commitments raised the total amount of pledges made since Sarkisian's appeal to $560 million. Last week, in separate letters, Samvel Karapetian, Sergey Hambardzumian, and Gagik Zakarian each pledged to invest in various sectors of Armenia's society and economy.

Abrahamian pledged to invest $150 million in Armenia's economy, while Muradian said he would invest $120 million for the implementation of housing development programs.

"I am sure that by investments and business initiatives we can alleviate the social burdens of the country, create new jobs, facilitate Armenia's economic progress and increase the country's competitiveness," Muradian said, adding that the Diaspora needs to be more "enthusiastic towards everything that is connected with Armenia."

Last Wednesday Karapetian promised to allocate $200 million for various social and business projects in Armenia and invest another $50 million for the "implementation of symbolic projects that will support Armenian statehood and serve its future generations."

"Armenia is our homeland and despite the geographic distance a part of our soul and heart is always in the homeland and lives with the pain and concerns of our country, our brothers and sisters, lives with our soil and water," Karapetian said.

Meanwhile, Hambardzumian, who is the founder and chairman of the board of directors of the "Mon Ar" company, pledged last Thursday to donate $10 million to the development and expansion of the Matenadaran Manuscript complex.

"Irrespective of anyone's financial capabilities our only wealth is our homeland and our only pride--our roots, and we all will be rich when we see our country flourishing," Hambardzumian said.

Zakarian, whose letter of commitment to Sarkisian came last Friday, pledged to invest $30 million in Armenia's mining, insurance and real estate industries. Zakarian is the chairman of Russia's "Yuniastrum" bank.

"With this letter I want to convince you in our readiness to contribute and participate in the development of our homeland," Zakarian said.

The pledges to invest what has now become a total of $610 million in the Armenian Republic come as $236.5 million in US Millennium Challenge Corporation funding has been partially frozen by Washington in what appears to be a politically motivated delay aimed at pressuring the Armenian government

Georgian authorities trying to exterminate Armenian population of Javakhk?

2008-07-21T09:09:00.000-07:00

On July 17, 2008, no one suffered from an explosion near the house belonging to Akhalkalaki police chief Samvel Petrosyan. Immediately after the explosion, Georgian forces launched a hunt for members of United Javakhk democratic alliance. Policemen rushed into their apartments and also into the premises of the Alliance-owned Youth Radio.

The police also searched the house of Gurgen Shirinyan, activist of United Javakhk and head of Scout Movement of Javakhk. During the search, policeman Arthur Berujanyan, 23, was killed under mysterious circumstances. Gurgen Shirinyan, whose whereabouts is unknown, was accused of the murder.

There is information that Georgian special forces were instructed to kill Shirinyan, the man who, as a witness, can cast a light on the process.

Rustavi 2 Central Georgian TV channel reported Shirinyan as a gang member who has nothing to do with United Javakhk

According to BAGIN Information Center, some two dozens people were brought to police in Akhalkalaki; Georgian special forces were quartered in the Armenian-inhabited region.

“Obviously, the explosion is a recurrent provocation meant to make the Armenian region more subordinate to Georgian authorities and to ksuppress national attitude of mind in Javakhk. United Javakhk is known as the most influential political force capable to resist georgification of the population. All this happens with tacit consent of the Armenian authorities,” the information center said.

Վրաստանի իշխանությունները փորձում են ոչնչացնե՞լ Ջավախքի հայ բնակչությունը

2008թ. հուլիսի 17-ին Ախալքալաքի ոստիկանության ղեկավար Սամվել Պետրոսյանի տան մոտ պայթյուն է հնչել, որի արդյունքում ոչ ոք չի տուժել: Պայթյունից անմիջապես հետո Վրաստանի ուժային կառույցները սկսել են հետապնդել «Միասնական Ջավախք» ժողովրդավարական ալյանսի անդամներին: Շարժման տասնյակ անդամներ ձերբակալվել են, նրանց տներում զննություն է անցկացվել, ոստիկանության աշխատակիցները, ջարդելով մուտքի եւ գրասենյակի դռները, երկու անգամ ներխուժել են Երիտասարդական ռադիոյի շենք, որը պատկանում է ալյանսին, եւ էական վնաս են հասցրել շենքին: Վրաստանի ոստիկանության թվով 50 զինված աշխատակիցներ ներխուժել են Ժողովրդավարական ալյանսի ակտիվիստ, «Ջավախքի սկաուտների շարժման» ղեկավար Գուրգեն Շիրինյանի հայրական տուն եւ խուզարկություն են անցկացրել: Խուզարկության ընթացքում, որը կատարվել է առանց դատախազի թույլտվության, ինչպես դա պահանջում է օրենսդրությունը, տարօրինակ հանգամանքներում սպանվել է ոստիկանության աշխատակիցներից մեկը՝ ազգությամբ հայ, Բարալեթ գյուղի բնակիչ 23-ամյա Արթուր Բերուջանյանը: Կատարվածի մեղքը բարդվեց Գ.Շիրինյանի վրա, որի գտնվելու վայրը այժմ հայտնի չէ: Տեղեկություններ կան, որ Վրաստանի հատուկ ջոկատայինները հրաման են ստացել գտնելուն պես սպանել Գուրգեն Շիրինյանին, այսինքն նպատակ է դրված ոչնչացնել վկային, որը կարող է քննության ընթացքում ճշմարտությունը ներկայացնել:

Վրաստանի կենտրոնական «Ռուսթավի-2» հեռուստակայանը հուլիսի 19-ին ռեպորտաժ է ներկայացրել կատարվածի մասին, որտեղ Գ.Շիրինյանը ներկայացվել է որպես զինված ավազակային հարձակման մասնակից: Հեռուստաընկերությունը հաղորդել է նաեւ, որ Գ.Շիրինյանը ոչ մի կապ չունի «Միասնական Ջավախք» ժողովրդավարական ալյանսի հետ:

Ինչպես հաղորդում է «Բաղին» լրատվական գործակալությունը Ջավախքից, Ախալքալաքում ոստիկանություն բերման են ենթարկվել շուրջ երկու տասնյակ մարդիկ: Հայկական շրջանում կենտրոնացվել են մեծ թվով վրացի հատուկ ջոկատայիններ:

«Ակնհայտ է, որ այս պայթյունը հերթական սադրանքն է, որի վերջնական նպատակն է հայկական տարածաշրջանն առավել վերահսկվող դարձնել վրացական ուժերի կողմից, իսկ հիմնական խնդիրն է՝ ոչնչացնել ազգային տարրը Ջավախքում: Այդ հանգամանքը հատկապես նշանակալի է Բաքու-Ջեյհան եւ Կարս-Ախալքալաք պանթուրքիստական նախագծերի անվտանգության ապահովման համատեքստում: Հայտնի է, որ Ախալքալաքում եւ հարեւան շրջաններում բազմահազարանոց հանրահավաքներ կազմակերպող «Միասնական Ջավախքը» գործուն, ամենաազդեցիկ քաղաքական տարրն ու միասնական ուժն էր, որն ի զորու էր կազմակերպել ժողովրդի դիմադրությունը Ջավախքի վրացկանացմանն ու նշված պանթուրքիստական նախագծերին: Այս ամենը կատարվում է Հայաստանի իշխանությունների լռելյայն համաձայնությամբ եւ աջակցությամբ: Իսկ Ախալքալաքի տեղի իշխանությունները, եւ հատկապես, ոստիկանության մարմինները վաղուց ի վեր վերածվել են կույր գործիքի Վրաստանի իշխանությունների ձեռքին»,-նշում է «Բաղինը

McCain's humor often backfires

2008-07-17T10:02:00.000-07:00

Ben Smith
Thu Jul 17, 5:34 AM ET

Ever hear that joke about waterboarding? How about the one about killing Iranians? And why is Chelsea Clinton so ugly?

If you aren't familiar with those witty japes, then you've missed out on John McCain's lighter side. Rooted in a time before there was political correctness, and before there was the "South Park" backlash against political correctness, McCain's wisecracking persona is cutting at times, self-deprecating at others, and always amused by the political process swirling around him. Even in his pursuit of the White House, the candidate has — sometimes to the dismay of his handlers — managed to keep his sense of humor.

As he campaigns through the densest media thicket in American history, it's become clear that McCain hasn't acquired the layer of polish that produced, for instance, Ronald Reagan's gentle, oft-repeated jokes and Bill Clinton's colorful, folksy yarns.

McCain's humor, by contrast, makes him the political counterpart of the radio host Don Imus (whom he has defended): It's sharp, unrehearsed and, at times, way, way over the line. This cycle, he's drawn winces, and worse, for everything from a joking reference to domestic violence to a now-notorious little ditty about bombing Iran. Earlier in his political career, the Arizona press reported that he'd cracked a rape joke that would now probably end any politician's career, a joke his aides then and now say he doesn't recall making.

To McCain's friends and supporters, the humor is a mark of his authenticity. To his detractors, some of the jokes are offensive and out of touch with contemporary mores. What's undeniable, though, is that the humor, with its political risks and, to some, its charm, is intrinsic to John McCain. He is a man of a certain generation, with a machismo forged from his experience as a Navy pilot and an aviator, a candidate who is more comfortable in his own skin than with a teleprompter.

"If you know the difference between a Navy and an Air Force pilot, you get some of this — he's a Navy pilot," said former Nebraska Sen. Bob Kerrey. "He has a healthy irreverence for the stuffy, politically correct, 'You can't say that, You can't say that.'"

Irreverence in the abstract is one thing. But McCain's specific jokes can be harder for some to stomach. Liberal bloggers have recently revived what is by far the most offensive of McCain's reported jokes, one that his aides say he doesn't recall telling, but which was reported in the Tucson Citizen, an Arizona paper, during his 1986 Senate campaign:

"Did you hear the one about the woman who is attacked on the street by a gorilla, beaten senseless, raped repeatedly and left to die? When she finally regains consciousness and tries to speak, her doctor leans over to hear her sigh contently and to feebly ask, 'Where is that marvelous ape?'"

His spokeswoman said at the time he didn't recall telling the joke, something his current spokesman, Brian Rogers, reiterated to Politico.

The president of the National Organization for Women, Kim Gandy, however, suggested that a series of McCain jokes about women, the rest uncontested by the campaign, suggest a serious lack of respect.

"Some people can't tell the difference between a joke that is really off color and one that is off-the-charts offensive, and clearly some of John McCain's 'jokes' fall into that category," she said.

Outside the contested rape joke, the most notorious of McCain's gags about women's looks came in 1998, when Chelsea Clinton was 18.

"Why is Chelsea Clinton so ugly?" he asked guests at a Senate Republican fundraiser. "Because her father is Janet Reno."

McCain's other jokes don't induce cringes quite as widespread, but Gandy said they were still likely to alienate women.

"The French remind me a little bit of an aging actress of the 1940s who is still trying to dine out on her looks but doesn't have the face for it," McCain told Fox News a few years ago.

And earlier this year, McCain responded to a question with the line, "And I stopped beating my wife just a couple of weeks ago," provoking a round of tut-tutting for his reference to the old classic example of a leading question.

Women are far from his only target. Another favorite has been the elderly. He has recalled groveling for forgiveness when, during his 1986 campaign, he referred to a retirement community called "Leisure World" as "Seizure World."

In 1999, in the course of apologizing for his joke about Clinton — which he called "insensitive and stupid and cruel" — he recalled for reporters another bad joke: ''I said, 'The nice thing about Alzheimer's is you get to hide your own Easter eggs.'" (Earlier in the 2008 campaign season, he reworked that joke to make himself the target.)

McCain hasn't toned down the jokes, which often play better with the audiences at his town halls than when snipped out and recycled on YouTube, as was the case in an incident in which he — in jest — referred to a young man who asked about his age as "you little jerk," before telling him, "You're drafted."

McCain's political allies also sometimes feel the sting. He has jokingly threatened staffers with waterboarding (a practice he condemns as torture). After former Texas Sen. Phil Gramm, a close McCain adviser, dismissed talk of a bad economy as mere psychology, McCain told reporters he planned to make Gramm — who had been seen as a prospective Treasury secretary — ambassador to Belarus.

McCain was also recently condemned by the government of Iran for suggesting that increasing U.S. cigarette sales to Iran could be "a way of killing 'em."

"We condemn such jokes and believe them to be inappropriate for a U.S. presidential candidate," said Iranian Foreign Ministry spokesman Mohammad Ali Hosseini. "It is most evident that jokes about genocide will not be tolerated by Iranians or Americans."

Iranian criticism, though, is more or less a badge of honor for presidential candidates of both parties. And McCain spokesman Brian Rogers said McCain's humor is, more broadly, central to his appeal.

"He's long said that he's said and done things in the past that he regrets," Rogers said. "You've just got to move on and be yourself — that's what people want. They want somebody who's authentic, and this kind of stuff is a good example of McCain being McCain."

But while voters say they want authenticity, McCain's campaign may test how much of his raw humor Americans can take.

"The world has changed," former Sen. Kerrey said. "It's a lot harder to tell jokes than it used to be."

ՀԱՄԱԶԱՍՊՅԱՆԻ ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ ՀԵԼԻՈՀԱՄԱԿԱՐԳԵՐԸ ՇՈՒՏՈՎ ԿՅԱՆՔ ԿՄՏՆԵՆ

2008-07-14T15:03:00.000-07:00

Առաջինը կհելիոֆիկացվի Սառնաղբյուր գյուղը

ՄԱՐԻԵՏԱ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

Հայաստանի նման նվազ ռեսուրսներ ունեցող երկրին հրաշքներ պետք են` ոտքի կանգնելու եւ տնտեսապես հզորանալու համար: Հրաշքներ` բառիս ուղիղ եւ փոխաբերական իմաստներով, ոչ առաջինը կխանգարի,ոչ էլ երկրորդը: Եթե միայն հիշենք, թե տարբեր մասնագետներ ինչպես են անվերջ մտմտում` գտնելու քիչ ծախսատար ճյուղեր եւ տարածաշրջանային մակարդակով զարգացնելու` շահույթ բերելով պետությանն ու իրենք իրենց, հիշենք հաջողված եւ չներդրված, ընթացքից ձախողված գյուտերը, կարելի կլինի փաստել, որ հայ միտքն աշխատում է` ըմբռնելուվ, որ տարածաշրջանային մեզ շրջանցող ծրագրերի, մեզ շրջապատող ու մեզ կուլ տալ պատրաստվող հզորների առկայությամբ մենք այլընտրանք չունենք` գործի պետք է դնենք մեր միտքը, մեր գիտական ներուժն ու հնարամտությունը` հզորների ոտքի տակ չգնալու համար: Ապա եւ տեր կանգնենք մեր մտքին: Նույնիսկ տարբեր տեղական եւ դրսեկ նոստրադամուսներ գուշակում են, որ Հայաստանում պետք է մի քանի հրաշքներ կատարվեն, այդ թվում` գտնվելու է էլեկտրաէներգիա ստանալու այնպիսի պրիմիտիվ մեթոդ, որի շնորհիվ Հայաստանն այլեւս էներգիայի պրոբլեմ չի ունենալու:Հերունին փորձում է, չէ՞, արեւի էներգիան վերածել հոսանքի, ուրիշ բան, որ մերոնք առայժմ իրենց սուպերմարկետներով են զբաղված եւ բավարար չափով չեն սատարում գիտնականին` իրականացնելու գիտական մտահղացումը:

Պատահականությունը կամ Աստված, ով գիտե, այս տարվա հունվարի 19-ին Շիրակի մարզի Սառնաղբյուր գյուղում երկրի այն ժամանակվա վարչապետ, այժմ նախագահ Սերժ Սարգսյանին հանդիպեցրեց տեխնիկական գիտությունների դոկտոր Վահան Համազասպյանի հետ, ով իր հայրենի գյուղը հելիոֆիկացնելու ծրագիր ունի եւ հենց այդ օրը գյուղի եկեղեցում էր. գյուղ էր տարել առաջին անգամ ցուցադրելու իր եւ իր աշխատանքային խմբի նախագծած ու կառուցած արեւային սարքը: Հենց եկեղեցում էլ նրան ներկայացրին Ս. Սարգսյանին, ով նախագահի թեկնածուի ընտրարշավի էր գյուղում:

Նախագահի թեկնածուի հետ Համազասպյանը կես ժամ զրուցեց եւ նրանից ըմբռնում եւ աջակցության խոստում ստացավ. «Ձեր ասածի 50 տոկոսը որ իրականություն դառնա, դա մեծ բան կլինի Հայաստանի համար», ասաց Ս. Սարգսյանը:

Վահան Համազասպյանը ստեղծել է արեւային էներգիայով աշխատող տեխնիկա` այսպես ասած հելիոհամակարգեր, որոնք օգտագործվում են տաք ջուր ստանալու, սնունդ վերամշակելու եւ կենցաղային մի շարք այլ խնդիրներ լուծելու համար, եւ որոշել է նախ իր ծննդավայրի ընտանիքներում առաջինը նորագույն տեխնոլոգիան ներդնել:

Սնունդ վերամշակելիս արեւային տեխնիկայի կիրառությունը բարձր տեխնոլոգիա է ոլորտում, նրա նախագծած սարքերն այսօր նմանակը չունեն աշխարհում, անցել են լրիվ փորձարկումները եւ պատրաստ են սերիական արտադրության: Իսկ Ս. Սարգսյանին Համազասպյանը պատմել է Սառնաղբյուր գյուղը հելիոֆիկացնելու իր ծրագրի մասին եւ այն, որ հետագայում հույս ունի հելիոֆիկացնել Հայաստանի մյուս գյուղերը, եւ ընդհանրապես` աշխարհն է գալու հելիոֆիկացիայի գաղափարին:

Նախապատմությունը

Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր Վահան Համազասպյանը ծնվել է Անիի շրջանի Սառնաղբյուր գյուղում, ավարտել է Սպիտակի թիվ 3 միջնակարգ դպրոցը ոսկե մեդալով, պոլիտեխնիկական ինստիտուտի տեխնիկական կիբեռնետիկայի ֆակուլտետը եւ Մոսկվայի կիսահաղորդչային էլեկտրոնիկայի գիտահետազոտական ինստիտուտի ասպիրանտուրան:

1981 թվականին իր ասպիրանտների հետ Արտաշատում հիմնեց «Էլեկտրոնստանդարտ» հայկական գիտահետազոտական ինստիտուտը, որը սպասարկում էր Անդրկովկասի եւ Հյուսիսային Կովկասի ռազմական արդյունաբերության 500 ձեռնարկությունների: Աշխատել է Մոսկվայի, Լենինգրադի եւ Հայաստանի էլեկտրոնային արդյունաբերության ձեռնարկություններում:

Արեւային տեխնիկայով սկսեց զբաղվել 1993 թվականից, իր ասպիրանտ Վալերի Մարկարյանի հետ: 1989 թվականից արդեն Հայաստանի ռազմական արդյունաբերության 150 խոշոր ձեռնարկությունները փլուզվում էին (ընկնում էին կոնվերսիայի տակ` ինչպես ասում են). դա նշանակում էր շուկաները կորցնել եւ զրկվել արտադրատեսակներից: Հայաստանի արդյունաբերության առյուծի բաժինն ընկնում էր այդ 150 խոշոր ձեռնարկություններին: Համազասպյանն ու իր համախոհները խնդիր դրեցին դուրս գալ այդ իրավիճակից եւ այնպիսի զբաղմունք գտնել, որպեսզի կարողանան օգտագործել գործարանների տեխնիկական եւ գիտական պոտենցիալը. շատ փնտրտուքներից հետո նրանք հանգեցին այն մտքին, որ Հայաստանում հեռանկարային կարող է լինել արեւային տեխնիկան. այդ գործում կարելի է միավորել Հայաստանի էլեկտրոնային արդյունաբերության եւ մեքենաշինական բազան, (գիտական սարքաշինություն է ներառում):

Այս ուղղությամբ էլ համախոհները սկսեցին աշխատատել, եւ արդեն հասել են շատ բարձր մակարդակի` Համազասպյանն ու իր ասպիրանտների մի մեծ գիտական խումբ աշխատում է այսօր հելիոհամկարգերի նորանոր տեսակների ստեղծման վրա:

Ոլորտում աշխարհի միտումները նկատի՞ են առնված

Պատմում է Համազասպյանը. «1993 թ. մենք որոշեցինք, որ ոչ մի գրականություն չենք նայում. մեր նպատակը ոչ թե էներգիտիկա կամ այլ ոլորտ զարգացնելն էր, այլ արդյունաբերության համար նոր բնագավառ գտնելը, մեր արդյունաբերության ունեցած գիտական եւ տեխնիկական ներուժն օգտագործելը: Էդ իմաստով կարիք չկար ուսումնասիրել ուրիշնեnի փորձը, որ իրենց սխալ ճանապարհներով մենք չգնայինք, քանի որ մեր կադրային ներուժը շատ բարձր մակարդակի վրա էր եւ է. ես չեմ կարծում, որ արտերկրում նման դասի մասնագետները նույնիսկ կզբաղվեին էդ կարգի գործերով, եւ արդյունքներն իրենք վկայում են իմ ասածի մասին...»:

Վահան Համազասպյանի բառերով` այսօր նրանք իրենց ձեռքբերումների ողջ պատկերը ցույց չեն տալիս` միայն այսբերգի գագաթը, քանի որ գիտության նորույթները սովորաբար միշտ աջուձախից գողացվում են, բայց շատ-շատ գյուտեր ունեն ոլորտում, որոնց արտերկրի գիտնականները դեռ չեն հասել. արեւային տեխնիկայով դրսում օգտագործում են ջրատաքացուցիչներ միայն, դա հագեցած շուկա է, ու սպառողական հատկանիշներով այդ սարքերը դեռ չեն բավարարում պահանջարկը (գին, հարմարավետություն եւ այլն):

Առաջ գնում են` ֆոտոպանելի, հոսանք ստանալու ուղղությամբ, բայց մերոնք այլ ուղղությամբ են գնացել, որը չի կիրառում աշխարհը` հեռանկար չեն տեսել այդ ուղղության մեջ եւ սխալվել են. «Մենք տեսանք մեծ շուկա` ամբողջ աշխարհը. 2020 թվականի համար հաշվարկած է, որ էդ շուկան լինելու է 4-5 տրիլիոն դոլարի սահմաններում: 1993 թվականին նավթի մեկ բարելը մոտավորապես 20 դոլար էր, էսօր արդեն 146, գազն անընդհատ թանկանում է, էներգետիկայի խնդիրը դառնում է աշխարհի թիվ մեկ պրոբլեմներից մեկը, այնպես որ այլընտրանքի որոնումը հրատապ է»:

Դրանք ծախսատար նախագծե՞ր են

«Մեր խնդիրն է ստեղծել պարզ, հուսալի եւ կիրառության համար շատ հարմար սարքեր, որոնք օգտակար կլինեն գյուղացուն` իր տնտեսության մեջ օգտագործելու», ասում է Համազասպյանը:

«Դրանց արտադրության համար մեծ ներդրում չի պահանջվում. Հայաստանում կան բազմաթիվ գործարաններ, շատերի հետ մենք աշխատել ենք, եւ կանգ առանք «ԱԷՏԱ» բաց բաժնետիրական ընկերության վրա` մեխանիկական գործարան է, մասնավոր ֆիրմա, պատկանում է Արշակ Աբրահամյանին` պետական մտածողություն ունեցող գործարարի, որը թույլ տվեց գիտնականներին օգտագործել տեխնիկական բազան եւ վերջացնել նախագծային աշխատանքները:

Արտադրելիս, իհարկիե, մեր համագործակցությունը կշարունակվի, բայց ես գտնում եմ, որ Արշակ Աբրահամյանի նման գործարարները կարող են շատ օգտակար լինել այսպիսի գործերում, մնացած գործարարները այդ օրինակով կտեսնեն, թե գիտնականին օգնելը կորած տեղ չէ: «Սպիտակ» գիտական եւ մարզաառողջարանական կենտրոնը (հինադիր Նորայր Մուրադյան, Իվան Սիլաեւ, Աբել Աղանբեկյան եւ այլք) եւս մեծ ներդրում ունի մեր գործում: Կենտրոնի ինֆրակառուցվածքները թույլ են տալիս զարգացնելու համահայկական բիզնեսը հելիոտեխնիկայի բնագավառում»:

Ե՞րբ կսկսվի սերիական արտադրությունը

Համազասպյանն ասում է, որ սերիական արտադրությունն ուզում էին Սպիտակում սկսել` հույս ունեին, որ Սպիտակի վերելակաշինական գործարանում են այն անելու: Գործարանն ունի հարմար մասնաշենքեր, կառուցված երկրաշարժից հետո, 1993-ին այնտեղ փորձարարական աշխատանքներ էին կատարում, հնարավորություն կար հոսքագիծ ստեղծել.«Բայց ափսոս գործարանը փլուզվեց, հիմա վաճառել ու քանդում են երկրաշարժի քսանամյակի այս օրերին. նախագահին ես Սառնաղբյուրում ասացի, որ մենք պատրաստ ենք ստեղծել 1000 աշխատատեղ Սպիտակում, բայց այսօր այդ խնդիրը հանվում է, որովհետեւ գործարանը դեմոնտաժի տակ են գցել`դեռ լուրեր են, իհարկե, բայց գործարանը այնպիսի մարդկանց ձեռքում է, որ այլ կերպ են նայում խնդրին, իսկ մասնագետներն ուրիշ ձեւով են աշխատում»:

Իսկ ահա «ԱԷՏԱ» գործարանն օրական 10 համակարգ 4-5 կվտ հզորության արեւային սարքեր արտադրելու հնարավորություն, նաեւ տարածքներ ունի, որտեղ կարելի է կառուցել նոր գործարան, արտադրությունը դնել հոսքագծի վրա, այլ խոսքով` զանգվածային արտադրության անցնել: Սա փորձնական փոքր սերիական արտադրություն է լինելու, բայց որպեսզի արեւային սարքերի ինքնարժեքը ցածր ստացվի, եւ միջազգային շուկայում կարողանան դիմանալ, պետք է անցնել խոշոր սերիական արտադրության, որին Համազասպյանն ու իր համախոհները պատրաստ են, արդեն նմուշներն ունեն:

Ըստ Համազասպյանի` երկրագնդի հարավային արեւոտ բնակավայրերի մի քանի մլրդ բնակչություն ունեցող երկրներն են այն շուկան, որոնք կարող են դառնալ մեր սարքերի պոտենցիալ սպառողը:

Հասանք, վերջապես, սարքերի նկարագրմանը

ԴՎՀ. այսպես է սարքի անունը` Դոկտոր Վահան Համազասպյան:

Սարքերը դեռեւս պատենտավորված չեն` կոմերցիոն գաղտնիք է, դեռ չեն հայտարարում ոչ տեսականի, ոչ էլ` լայն առումով պիտանելիության բոլոր ոլորտները, բայց հետաքրքիր շատ նորույթներ ունեն մեր «արեւային» գիտնականները, այնպիսիք, որ աշխարհում չկան, դրանց մասին կիմացվի, երբ արդեն հոսքագծի վրա կարտադրվեն:

Այժմ արդեն, երբ վստահ են իրենց սարքերի հաջողությանը` մեր գիտնականները նայել են աշխարհում հայտնի այս դասակարգման սարքերի ֆունկցիոնալ հնարավորությունները. կան, ասենք, մինչեւ 1 կվտ հզորության փոքր սարքեր, կան մեգավատանոց կայաններ, բայց միջակայքի փոքրիկ դիապազոնը, որով մերոնք աշխատել են, չկա: Դա ընդգրկում է 4-ից մինչեւ 200 կիլովատ միջակայքը, այդ հզորությամբ էլ ստեղծվում են Համազասպյանի սարքերը:

Եթե, այնուամենայնիվ, կարճ նկարագրելու լինենք` սրանք անհատական, կոմբինացված հելիոհամակարգեր են, որոնք տալիս են ջուր եռացնելու, սնունդ վերամշակելու եւ այլ օգտակար գործողություններ կատարելու հնարավորություն եւ կարող են հոսանք տալ: Ասենք` մի ընտանիքի 200 լիտր եռացրած ջուր կարող է տալ կամ ամենօրյա սնունդը վերամշակելու հիանալի տեխնոլոգիա է, գաղտնիքը թույլ չի տալիս առայժմ ավելին ասել:

Ի՞նչ արժեք կարող են ունենալ այդպիսի սարքերը. հաշվարկված է, որ սերիական արտադրության ժամանակ մեկ կիլովատի արժեքը կլինի 150-200 դոլարի սահմաններում, ասենք 4 կիլովատանոց սարքը 800 դոլար կարժենա, սակայն այդ արժեքի հետգնման ժամկետը 2 տարի է, այսինքն` 2 տարվա ընթացքում ինքն իր ծախսերը կհանի, եւ դրանից հետո դեռ 50 տարի կաշխատի: Շատ հեշտ սպասարկվող սարքեր են, հարմարեցված գյուղացու առօրյա աշխատանքին: Համազասպյանն ու իր խումբը մոտ 30 մոդել են մշակել 15 տարում:

Համազասպյանը երազում է մոտ ժամանակում սարքերի շնորհանդեսը կազմակերպել, որը կլինի նաեւ ոլորտի շնորհանդեսը

Նա հրատապ է համարում մեկ գյուղի հելիոֆիկացիայի շնորհանդեսը կազմակերպել կառավարական բարձր մակարդակով, եւ արդեն այդ գյուղի սահմաններում կազմակերպել սոցիալական էքսպերիմենտը:

Առայժմ երկու սարք ունի պատրաստված, բայց որպեսզի շնորհանդեսն արվի միջազգային ստանդարտներով եւ բարձր մակարդակով, հարմար կլիներ, որ ասենք գյուղի տներում տեղադրվեր 50 համանման սարք. դրա համար ընդամենը 100 հազ. դոլար է պետք.«Շատ կուզեինք, որ շնորհանդեսը լիներ պատշաճ մակարդակով, հանրապետության նախագահի մասնակցությամբ. շատ կոմերցիոն գաղտնիքներ չեմ ուզում բացահայտել, բայց մենք պետք է կարողանանք մոնոպոլ դիրք գրավել այս նոր ոլորտում, համագործակցել պետքական ֆիրմաների հետ, բայցեւ` կոմերցիոն գաղտնիքները մնան մեզ մոտ, Հայաստանում, աշխարհում էլ ասեին` հայերը վերցրել ու մի գյուղ հելիոֆիկացրել են: Ուզում եմ շնորհանդեսին հրավիրել արտերկրի նշանավոր ու ազդեցիկ մարդկանց, օրինակ` Շվարցենեգերին, Անգելա Մերկելին, Ալբերտ Գորին, քանի որ նրանք արեւային էներգիայի ջատագովներ են. Ա. Գորը արեւային տեխնիկայով եւ էկոլոգիայով է զբաղվում, հիմա էլ Օբամային պաշտպանում է, քանի որ նա էկոլոգիայի խնդիրները դրել է իր ծրագրում: Կալիֆորնիայում ամեն օր Շվարցենեգերը 15 րոպեանոց ելույթ է ունենում իր Սակրամենտոյից` նվիրված արեւային թեմաներին», երազում է Համազասպյանը` շատ կարեւոր համարելով Սառնաղբյուրում հելիոֆիկացման շնորհանդեսին զուգահեռ միջազգային ֆորում կազմակերպելը, որին մասնակցելու նախնական համաձայնություն տվել են Ժորես Ալֆյորովը, Աբել Աղանբեկյանը եւ այլոք, ինչպես նաեւ արեւային խաղեր-շոու երեխաների համար` սովորեցնելով ճանաչել արեւի էներգիայից եւ սարքերից օգտվելու ձեւերը խաղերի ու մրցույթների միջոցով:

Ի դեպ` Համազասպյանն առաջին սարքն արդեն նվիրել է Սառնաղբյուրի Սուրբ Թադեւոս եկեղեցուն, եւ շնորհանդեսի կուլմինացիան կյլինի արեւով եփած մատաղի բաժանումը Սառնաղբյուրում:

Աշխարհի հզորների քթի տակ հնարավո՞ր է այդպիսի` թեկուզ տարածաշրջանային բիզնես

Հնարավոր է, լավատես է Համազասպյանը, նրանք իրենց գումարներն արդեն այս ոլորտում կներդնեն: Իհարկե, նավթին հնարավոր չէ այսօր փոխարինող գտնել ամբողջովին, բայց նավթի գներն այնքան են աճում, որ աշխարհը ստիպված է այլընտրանք փնտրել:

Մի այսպիսի գիտական վարկած կա, ուրիշ շատ այլ վարկածների հետ, ըստ որի տասնամյակներ շարունակ աշխարհի հզոր երկրների կառավարությունները գաղտնի են պահում այլմոլորոկայինների մասին տեղեկությունները, քանի որ վախենում են, թե մարդիկ նրանցից էներգիայի ստացման շատ հեշտ մեթոդներ կսովորեն, եւ նավթի ու գազի շահագործման վրա հենված իրենց արդյունաբերությունները կփլուզվեն: Նրանք երեւի պատճառներ կունենան թեկուզ այս փոքրիկ ոլորտն իրենց մրցակից համարել ու խանգարել: Բայց Համազասպյանը մատնանշում է աշխարհի հայտնի գիտնականների հետ իր կապերը եւ չի հավատում այդ բանին: Իսկ մենք տեղական նշանակության մի հիշողություն էլ ունենք. Օնիկ Կարապետյանի դեմ, որը քաղցկեղի այլընտրանքային կանխարգելման իր մեթոդն ունի, աշխատել եւ աշխատում է արտերկրի եւ տեղական վիրահատական ու ավանդական բժշկության, այսպես ասենք, մաֆիան:

Բայց Համազասպյանը, չգիտես ինչու, հանգիստ է եւ համարում է, որ այս բնագավառում Հայաստանը կարող է լիդեր լինել, համագործակցել նաեւ տեխնոլոգիապես զարգացած երկրների հետ:

Արեւի էներգիայով, կվարցե ամանի մեջ, էկոլոգիապես մաքուր եւ համային արտակարգ որակներով սնունդը լինելու է արեւով սարքերի սենսացիան եւ ոլորտի այցեքարտերից մեկը:

Հետագա քայլերը.

Սարքը շատ արագ կկրկնօրինակեն արտերկրի ֆիրմաները, մենք պետք է կարողանանք պաշտպանել նոր ոլորտը:

Շուկայում մոնոպոլ դիրք գրավելու համար մի շարք խնդիրներում պետության օգնության կարիքը կլինի. հարկային եւ վարկային արտոնություններ, շինարարական նորմաների ստեղծում`արեւի էներգիայով սարքերի շահագործման ոլորտում, արեւային տարիֆների հաստատում (արեւ ժամանակ էներգիայի 1 կիլովատը եթե ասենք 50 դրամ արժենա, արեւ չեղած ժամանակ` 5-10 դրամ, դա արեւային տեխնիկայի կիրառումը խթանող միջոցառում կլինի): Արեւային տեխնիկայի գծով` Հայաստանը միջազգային չափորոշիչների մշակման մոնոպոլ դիրքում կարող է լինել, որը կհաստավի Եվրոպայում եւ այլն:

Լրացուցիչ տեղեկանք Վահան Համազասպյանի մասին

Եղել է աշխարհում առաջին ֆոտոսկանի հեղինակը, էլեկտրոնիկայում շատ գյուտեր ունի, բազմաթիվ կադրեր է պատրաստել ոլորտում: Հելիոսարքերից բացի` զուգահեռ ստեղծել է (իր խմբի հետ միասին) հելիոտեխնիկական մեքենաշինության բազա:

Ապրում է շատ համեստ կյանքով, մեքենա չունի, ուտել-խմելու սիրահար չէ:

Ի դեպ

Վահան Համազասպյանի կուրսեցի Ժիրայր Մշեցին, ի դեպ, նույնիսկ օրհներգ է գրել` մի տեսակ հելիոֆիկացման հիմնը:

Աստծո արարյալ արեգակ արդար

Լույսի, ջերմության աղբյուր կենարար,

Բանական մարդը կամքով իր ազատ,

Ավերակում է տունն իր հարազատ...

Թող որ մարդկային քանքարը բարի,

Քեզ դաշնակից եւ գործընկեր լինի,

Լույս, ուժ, ջերմությու քեզանից առնի,

Էկոլոգիական աղետը կանխվի...

Հորձանք է տրված այդ բարի գործին,

Արագած լեռան զովաշունչ լանջին,

Բազմած Սառնաղբյուր հանրահայտ գյուղի,

Քարանձավի մոտ, հին սրբատեղի...

Գործն այդ անվտանգ, գործն այդ կենարար,

Թող որ տարածվի աշխարհից աշխարհ,

Ողջ երկրագունդը հելիոֆիկացվի,

Աստծո օրհնությամբ աշխարհը լցվի...

ՍՐԲԱԶԱՆ ՇԱՄԲԱԼԱ. ԱՆՀՆԱՐ Է ՏԵՍՆԵԼ ԱՆՏԵՍԱՆԵԼԻՆ

2008-07-14T14:59:00.000-07:00

Առասպել եւ իրականություն

ԴԱՎԻԹ ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆ

Միջնադարյան սքոլաստիկայի հանրահռչակ ներկայացուցիչներից մեկը` լեգենդար աստվածաբան Անսելմ Քենթրբերացին փորձում էր Աստծո գոյությունը ապացուցել` հիմնվելով այն փաստարկի վրա, որ եթե Աստված գոյություն չունենար, ապա անհնարին կլիներ բարձրյալի վերաբերյալ պատկերացումը մարդկանց բանականության մեջ: Շամբալայի առասպելին հավատացող շատ եվրոպացիներ երբեմն ապավինում են հենց այս հնամենի փաստարկման համակարգին եւ համարում են, որ չէր կարող այդքան աղմուկ լինել մի բանի շուրջ, որն իրականում գոյություն չունի:

Իսկ առասպելները միշտ նոր առասպելներ են ծնել մարդկանց ուղեղներում:

Ասիական խորհրդավոր Շամբալան, Պլատոնի երկխոսություններում նկարագրված Ատլանտիդայի պես, բազմաթիվ հակասական բանավեճեր է ստեղծել թե՛ գիտնականների, թե՛ սովորական հետաքրքրասերների շրջանում. 15-16-րդ դարերում Շամբալան փորձում էին գտնել բուդդայական ուխտավորները, ճիզվիտ միսիոներները եւ չին փիլիսոփաները: Առասպելական ու կախարդական այդ երկիրը որոնում էին Հիմալայներում, խորհրդավոր Տիբեթում, Աֆղանստանում: 20-րդ դարի սկզբներին Շամբալայի որոնողական աշխատանքներով զբաղվում էին տարբեր երկրներից ժամանած գիտական արշավախմբեր, որոնցից ամենահայտնին, թերեւս, Նիկոլայ Ռերիխի արշավախումբն էր (վերջինս հատկապես զբաղվել է Արեւելքի մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ եւ Շամբալային անդրադարձել է իր ծավալուն աշխատության` «Ագնի Յոգայի» մեջ): Այս թեման հատկապես սիրում էին թեոսոֆները (նրանք, որպես կանոն, բարձրագույն արժեք էին համարում Արեւելքի իմաստնությունները` թերագնահատելով արեւմտյան քրիստոնեական արժեհամակարգը), որոնցից ամենակարկառուններից մեկը՝ Ելենա Բլավատսկայան նույնիսկ գրում էր սրբազան Շամբալայում ապրող հինգ գերինտելեկտուալ մարդկային ռասաների մասին: Նույնիսկ սովետական ՆԿՎԴ-ն ու նացիստական Գերմանիայի հատուկ ծառայությունների (Գերմանիայում նույնիսկ ստեղծվեց «Անարբե» («նախնիների ժառանգություն») ինստիուտը, որ զբաղվում էր արիական ռասայի արեւելյան արմատների որոնման աշխատանքներով) կողմից Տիբեթ էին գործուղվում գաղտնի արշավախմբեր, եւ այդ ծրագրերի իրագործման համար լուրջ պետական միջոցներ էին հատկացվում, Շամբալան դարձել էր Հիտլերի ու Ստալինի մրցակցության յուրահատուկ կռվախնձոր: Նույն Ն. Ռերիխը, ով տարիներ շարունակ զբաղվել է Շամբալա երեւույթի ուսումնասիրությամբ, 20-րդ դարասկզբին գրում է, որ Արեւմուտքում չկա մի աշխատություն` նվիրված Ասիայի անկյունաքարային համարվող այս հասկացությանը: Այն ժամանակից ի վեր աշխարհում այս թեմայի շուրջ բազմաթիվ գրքեր եւ գիտական հոդվածներ են տպագրվել, սակայն առասպելական Շամբալան այդպես էլ ծածկված է մնում խորհրդավոր շղարշով: Բազմաթիվ ճանապարհորդներին ու գիտական արշավախմբերին այդպես էլ չհաջողվեց գտնել հավաստի վկայություններ այն մասին, որ անցյալում գոյություն է ունեցել սրբազան Շամբալան: Շամբալայի առասպելն առավել գրավիչ էր դառնում հատկապես մի յուրահատուկ խթանիչ գաղափարի շնորհիվ, ըստ որի՝ Մեսիան դուրս էր գալու հենց այդ կախարդական երկրից:

Սրբազան երկրի մասին երբեմն խոսում էին` այն այլաբանորեն պատկերելով որպես «մաքուր երկիր», որը տեղակայված է բացարձակապես այլ իրականության եւ տարածաժամանակային միջավայրում, որտեղ կարող էին հասնել միայն հոգեւոր բարձր մակարդակ ձեռք բերած եզակի անհատականությունները: Շամբալան` որպես բացառապես հոգեւոր իրողության ոլորտ, կենտրոնական տեղ գրավեց տիբեթյան Կալաչակրա ուսմունքի (տիբեթյան կրոնական ուղղություն) մեջ եւ որպես հոգու հատուկ որակ, դարձավ Կալաչակրայի հետեւորդների հոգեւոր վերջնանպատակը, որին կարելի է հասնել երկարատեւ ու բարդ մեդիտացիայի շնորհիվ:

Հին ասիական առասպելների ժամանակակից վերարտադրությունների տարբեր դրսեւորումներում խոսվում է այն մասին, որ Շամբալայում ապրում են իմաստուններ, ովքեր տիրապետում են այնպիսի էզոթերիկ գիտելիքի, որը մարդուն լիարժեք իշխանություն է տալիս աշխարհի նկատմամբ, եւ այն ընտրյալները, որոնք «համաձայնության» կգան սրբազան Շամբալայի հետ, կիշխեն աշխարհին եւ մարդկանց (ի դեպ, հենց այս առասպելն էր ստիպել գերտերություններին` հետաքրքրվել այս երեւույթով):

Չնայած Շամբալան համառորեն ասոցացվում է տիբեթյան բուդդիզմի հետ, սակայն իրենք, տիբեթյան լամաները՝ հոգեւոր ուսուցիչները, սկեպտիցիզմով են վերաբերվում համանման առասպելներին: Իսկ բուդդայական որոշ ավանդույթներում Շամբալայի մասին ավանդություններն ընդհանրապես բացակայում են: Մի շարք մասնագետների կողմից գաղտնի գիտելիքների երկրի մասին ուսմունքը վերագրվում է Տիբեթի շամանական բոն կրոնին, որը մինչեւ բուդդիզմի տարածվելը անկյունաքարային նշանակության հավատալիքների համակարգ էր լեռնային այս գոտու բնակիչների համար: Այս մեկնակետից՝ Շամբալայի մասին լեգենդը սերտորեն կապված է Տոմպա Շենրաբի անվան հետ, որը հնում եղել է Շամբալա երկրի տիրակալը եւ բոն կրոնի հիմնադիրը: Ըստ ավանդության՝ Տոմպա Շենրաբը, լինելով երկնաբնակ էակի եւ երկրային կնոջ որդի, ծնվել է Օրմո Լունգրինգ երկրում (սանսկրիտերեն արտասանությամբ` Շամբալա): Շենրաբը, իր հարազատ քաղաք Յանգ-Պաչանը դարձնելով գաղտնի գիտելիքների օրրան, մարդկանց այնպիսի ծիսակարգ սովորեցրեց, որը թույլ էր տալիս սանձահարել չար ոգիներին եւ ստանալ աստվածների բարեհաճությունը: Այդ նույն քաղաքում տիրակալը հսկա տաճար կառուցեց եւ մշակեց բոն ուսմունքի խորհրդանիշը` շուռ տված սվաստիկան: Եթե դասական վեդայական համակարգում սվաստիկայի պտույտը ժամսլաքի ուղղությամբ է, ինչը խորհրդանշում է արեւի շարժման ուղղությունը, ապա բոնյան սվաստիկան հակառակ կողմ է թեքված եւ պետք է կանխորոշեր մարդկանց ամենակարողության անդրժելի հնարավորությունը, որը թույլ կտար մոգության միջոցով կոտրել աստվածային աշխարհակարգը, աստվածների կամքը ենթարկել իրենց, հաստատել բացարձակ վերահսկողություն ներքին` հոգեւոր, եւ արտաքին` նյութական աշխարհների նկատմամբ:

Մինչեւ այսօր տարբեր արշավախմբեր են ժամանում Տիբեթ՝ Շամբալայի որոնման աշխատանքներ կազմակերպելու, Շամբալայի կիզակետը գտնելու նպատակով:

Հետաքրքիր են 2005 թ. Տիբեթից վերադարձած ռուսական արշավախմբի ամփոփած արդյունքները: Արշավախումբը, որն իր ուսումնասիրությունները կատարել էր Հնդկաստանի ու Չինաստանի սահմանգծին, որոնման իր աշխատանքները կենտրոնացրել էր հատկապես Կայլաս խորհրդավոր սարի շրջակայքում: Խմբի ղեկավար Ալեքսանդր Սելվաչեւի վկայությամբ՝ միլիոնավոր բուդդիստներ, հինդուսներ, ջայնիստներ եւ բոն կրոնի հետեւորդներ 6714 մ բարձրություն ունցող Կայլաս սարը համարում են երկրագնդի ամենասրբազան վայրը: Նրանք գտնում են, որ լուսավորվել ցանկացողները պետք պտտվեն 108 անգամ (մի պտույտը կազմում է 56 կիլոմետր) սարի շուրջ, կատարեն, այսպես կոչված, Կորա, ինչը նրանց կազատի մեղքերից եւ իրական հնարավորություն կընձեռի հասնել նիրվանային` բացարձակ անխռով, ինքնաբավ ու երջանիկ աստիճանի կամ հոգեվիճակի:

Մեկ այլ արշավախումբ, որը ղեկավարել է մեկ այլ ռուս գիտնական` բժշկական գիտությունների դոկտոր Յ. Զախարովը, իր ուսումնասիրությունները եւս կատարել է նույն Կայլաս լեռան շուրջ: Արշավախումբը փորձել է պտտվել լեռան շուրջ բոն ավանդույթի համաձայն եւ հայտնաբերել է մի հովիտ, որը նշված չէ ոչ մի քարտեզի վրա: Արշավախումբն այնտեղ հայտնաբերել է նաեւ յոգայով զբաղվող մի ամբողջ համայնք, ընդ որում, այդ միջավայրը, գիտնականների դիտարկմամբ, անտանելի է նույնիսկ ֆիզիկապես գերպատրաստված օրգանիզմների համար: Արշավախբին 400 մետր էր մնացել, որպեսզի հասներ լեռան գագաթին, սակայն խմբի անդամների ֆիզիկական դիմադրողականությունը դա թույլ չի տվել. նրանք ունեին լեռնային հիվանդության բոլոր նախանշանները: Այնուամենայինիվ, արշավախմբի ղեկավարը, մի կողմ դնելով Շամբալայի հոգեւոր կենտրոնի մասին բոլոր կրոնական առասպելները, խոստովանել է, որ Կայլասը երկրագնդի կարեւորագույն էներգետիկ կենտրոններից մեկն է:

Մինչ արեւմտյան քաղաքակրթությունը փորձում է հասկանալ Շամբալա երեւույթը` փորձելով գտնել սրբազան երկրի ֆիզիկական տեղակայությունը, խորհրդավոր Արեւելքի` մասնավորապես Տիբեթում բնակվող բազմաթիվ ուսուցիչներ եւ հոգու ու մարմնի կատարելագործմամբ զբաղվող գուրուներ պարզապես վեհանձնորեն ժպտում են արեւմուտքցիների անսպառ էնտուզիազմի վրա: Արեւելքի շատ ուսուցիչներ սովորեցնում են, որ սրբազան Շամբալան կարելի է շոշափելի դարձնել հոգեւոր ներհայեցողության միջոցով` երկարատեւ ու խորը մեդիտացիոն պրոցեսների շնորհիվ: Իսկ արեւմուտքի մարդու համար սկզբունքորեն անհնար է Շամբալայի ֆենոմենը: Տիբեթաբան Ռ. Թուրմանի բնորոշմամբ՝ Տիբեթի մշակույթը միշտ միտված է մարդու ներքին` հոգեւոր եւ բանականության շերտերի նախահիմքերի բացահայտմանը, իսկ արեւմուտքին առավելապես հետաքրքրում է մարդու գործունեության նյութական շերտերի, արտաքին` ֆիզիկական ընդարձակումը, որը դրսեւորվում է սկսած խաչակիրների` նոր երկրներ նվաճելու արշավանքներից, վերջացրած մարդու` բնությունն իրեն ենթարկելու պարզունակ փորձերով, ասենք, տիեզերքի նվաճում եւ այլն:

Ընդհանրապես՝ մասնագետների շրջանում բազմիցս քննարկվել է այն հարցը, թե արդյո՞ք կարող է արեւմտյան աշխարհայացքը կրող ուսումնասիրողը լիովին հասկանալ Արեւելքի իմաստնությունները, ներթափանցել Արեւելքի բարդ ու դժվարըմբռնելի կրոնափիլիսոփայության խորքերը: Արեւելյան արժեհամակարգը եւ գենետիկական կոդը կրող բուդդիստ, հինդու եւ այլ ուսուցիչներ, ուսումնասիրողներ կարծում են, որ արեւմուտքցիներն ունեն խիստ դոգմատիկ հոգեբանություն եւ կարծրատիպային մտածելակերպ, ինչը թույլ չի տալիս վերջիններիս դուրս գալ մտավոր ու հիվանդագին մոգարգելքներից (տաբու), Արեւելքի մշակութային ժառանգությունը գնահատել` տուրք չտալով արեւմտյան հոգեբանական մշակութային բարդույթներին: Այնպես որ, Շամբալայի` արեւմտյան մասնագետների ուսումնասիրություններին Արեւելքում մեծ մասամբ, մեղմ ասած, հումորով են վերաբերվում:

Այնումենայնիվ, Շամբալայի երեւույթին առնչվող բոլոր նյութերը, գիտական, աշխարհագրական ուսումնասիրությունները, տարբեր ավանդույթների առատությունն ու դրանց տարբերությունները ոչ թե լույս են սփռում երեւույթի մութ անկյունների վրա, այլ ընդհակառակը` Շամբալան դարձնում են առավել խորհրդավոր ու առասպելական: Եվ սովորական հետաքրքրասերը, ամեն դեպքում, ցանկանում է, որ իրեն ուղղակի մատնացույց անեն Շամբալան, նա ուզում է իր մտապատկերների մեջ ունենալ սրբազան Շամբալայի հստակ ուրվագիծը, նա նույնիսկ ցանկանում է տեսնել անտեսանելին, կամ՝ գոնե հավատալ դրան:

ՔԱՆԴԵԼ, ԾԱԽԵԼ ՄԻՆՉԵՎ ՎԵՐՋ

2008-07-11T11:32:00.001-07:00

Այն, որ Տեր-Պետրոսյանը մեր ժամանակների ամենամեծ ստախոսն է, հանրահայտ է։ Բայց մեկ բան է՝ հերթական անգամ «ձեռքի հետ» արձանագրել սույն տխուր փաստը, եւ միանգամայն այլ բան՝ անել դա փաստացի նյութի վրա։

«Հայոց Աշխարհ»-ը շարունակում է հրապարակումների շարքը, որոնց նպատակն է՝ առանց զգացմունքների, բացառապես թվերի հիման վրա անդրադառնալ վերջին միտինգում Տեր-Պետրոսյանի ներկայացրած ծիծաղելի մեղադրանքներին։

Անդրադառնալով Ռոբերտ Քոչարյանի նախագահության 10 տարիներին, հուլիսի 4-ի հանրահավաքում Լ.Տեր-Պետրոսյանը հայտարարեց.

-Համարյա ողջ պետական գույքը եւ պահուստային հողատարածքները խորհրդանշական գներով վաճառեց իր մերձավորներին։

Եկեք տեսնենք, թե իրականում ով ինչքան գույք է վաճառել եւ ինչ է ստացել պետությունը դրա դիմաց։

Ինչպես հայտնի է, Հայաստանում պետական գույքի մասնավորեցման գործընթացը սկսվեց հողերի ապապետականացմամբ։ Դա 1992 թվականն էր։ Կարճ ժամանակահատվածում պետական հողերի ավելի քան 90 տոկոսը սեփականաշնորհվեց։ Մնացին միայն համայնքային նշանակության շատ սահմանափակ պահուստային հողատարածքները։

Հողի սեփականաշնորհմանը զուգահեռ, ամբողջությամբ ապապետականացվեց նաեւ գյուղատնտեսական տեխնիկան։ Պետությունը հողը հանձնեց գյուղացուն եւ դրանով ավարտված համարեց իր գործը։ Չստանալով որեւէ աջակցություն, արդեն հաջորդ տարվանից գյուղատնտեսական նշանակության շատ վարելահողեր ուղղակի վերածվեցին խոտհարքերի։

Դրա հետեւանքով խիստ կրճատվեցին ցանքատարածությունները, նվազեց գյուղատնտեսության արտադրողականությունը։ Գյուղատնտեսական տեխնիկան, չստանալով համալրում, սկսեց արագ շարքից դուրս գալ։ Լ.Տեր-Պետրոսյանի նախագահության տարիներին պետական աջակցությամբ գրեթե ոչ մի միավոր գյուղտեխնիկա չի ներկրվել Հայաստան։

Գյուղատնտեսական նշանակության հողատարածքները, առանց որոշակի դասակարգման, միեւնույն սխեմայով մասնավորեցվեցին գյուղացիական տնտեսություններին, որոնք ստացան չնչին տարածքներ՝ համայնքների տարբեր հատվածներում։ Ընդ որում, շատ դեպքերում միեւնույն սեփականատիրոջը պատկանող հողակտորները հայտնվեցին իրարից մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա՝ լրացուցիչ բարդություններ ստեղծելով եւ ծախսեր առաջացնելով դրանց մշակման համար։

Այսինքն՝ հողի մասնավորեցման որդեգրված քաղաքականությունը հանգեցրեց դրանց մասնատմանը, մշակման արդյունավետության նվազեցմանը։ Պատահական չէ, որ մասնավորեցումից նույնիսկ 15 տարի հետո ժամանակին բարձր բերքատվություն ապահովող շատ վարելահողեր շարունակում են մնալ անմշակ, որովհետեւ դրանց մաս-մաս շահագործումը շահավետ չէ։

Գյուղատնտեսական հողերի մասնավորեցմանը Ռ.Քոչարյանը չի մասնակցել։ Փոխարենը՝ նրա նախագահության տարիներին ստեղծվեցին պայմաններ գյուղտեխնիկայի համալրման համար։ Սկսած 1998 թվականից իրականացվել են մի շարք դրամաշնորհային ծրագրեր, որոնց շնորհիվ Հայաստան են ներմուծվել եւ շուկայականից էապես ցածր գներով գյուղացիական տնտեսություններին են մատակարարվել շուրջ 110 հացահատիկահավաք կոմբայն եւ 745 միավոր տարբեր տեսակի տրակտոր։

Ռ.Քոչարյանի նախագահության տարիներին իրացվել են արտադրական նշանակության հողատարածքներ, ընդ որում, հիմնականում Երեւանում։ Դրանք այն հողերն են, որոնք հատկացվել են քաղաքաշինական ծրագրերի իրականացման նպատակով։

Ի վերջո, մայրաքաղաքում կառուցվեցին բազմաթիվ շենքեր, կյանքի կոչվեց «Հյուսիսային պողոտայի» ձեւավորման գաղափարը եւ այլն։ Այս ամենը նպաստավոր ազդեցություն թողեց Հայաստանի ամբողջ անշարժ գույքի շուկայի վրա։ Եթե մինչ այդ անշարժ գույքի գները անընդհատ իջնում էին, ապա մայրաքաղաքում մեկնարկած լայնածավալ շինարարությունից հետո դրանք սկսեցին թանկանալ։

Այժմ տեսնենք, թե ինչ է տեղի ունեցել արտադրական ձեռնարկությունների մասնավորեցման ոլորտում։

1997-2007թթ., որը համընկնում է Ռ.Քոչարյանի վարչապետության եւ նախագահության տարիների հետ, Հայաստանում մասնավորեցվել է շուրջ 4590 օբյեկտ։ Ընդհանուր առմամբ դրանից պետությունը ստացել է ավելի քան 122 մլրդ դրամ եւ 108 մլն դոլար։

Ռ.Քոչարյանի նախագահության տարիներին փոփոխություն կատարվեց մասնավորեցման հայեցակարգում։ Եթե մինչ այդ պետական գույքը օտարվում էր սեփականաշնորհման սերտիֆիկատներով, առանց որեւէ պայմանի, ապա 1998 թվականից վերանայվեց այդ մոտեցումը։ Դադարեցվեց, այսպես կոչված, անհեռանկար վաուչերային սեփականաշնորհումը։ Փոխարենը՝ պետական գույքը սկսվեց մասնավորեցվել ներդրումային փաթեթով հանդերձ։ Դրանով սեփականատերերը ստանձնում էին նաեւ թե՛ ընկերությունները գործարկելու, եւ թե՛ աշխատատեղեր ապահովելու պարտավորություններ։ Այս մոտեցումը հնարավորություն տվեց վերաշահագործել տարիներ շարունակ անգործության մատնված բազմաթիվ ձեռնարկություններ։

Լ.Տեր-Պետրոսյանի նախագահության տարիներին, երբ սկսվեց մասնավորեցման գործընթացը, ապապետականացվել է 4917 օբյեկտ։ Այսինքն՝ շուրջ 230-ով ավել, քան 1997-2007թթ.։ Ընդհանուր առմամբ այս շրջանում մասնավորեցումից պետությունը ստացել է ընդամենը 40,2 մլրդ դրամ, որը 4,5 անգամ պակաս է, քան 1997-2007թթ. ստացված դրամական մուտքերն են։

Եթե ընդունենք, որ Ռ.Քոչարյանը պետական օբյեկտները վաճառել է «խորհրդանշական» գնով, ապա կարելի է ասել, որ Լ.Տեր-Պետրոսյանը դրանք ուղղակի նվիրել է։ Ասենք՝ Երեւանի «Արարատ» գինու կոմբինատը 1996թ. վաճառվել է ընդամենը 200 հազար դոլարով։ Եւս մոտ 1 մլն դոլար կազմել են պետական բյուջեի եւ այլ կազմակերպությունների նկատմամբ կուտակված պարտքերը։

Ի դեպ, դա եղել է յուրահատուկ քաղաքականություն մասնավորեցման գործընթացում։ Այդպիսի պարտքեր ունեցել են մասնավորեցված գրեթե բոլոր ձեռնարկությունները։ Շատ դեպքերում, պետության կողմից տնօրինվող ձեռնարկությունները դիտավորյալ դրել են պարտքերի տակ, սնանկացրել եւ իրացրել չնչին գումարներով։

Պանրի մի ամբողջ գործարան վաճառվել է ընդամենը 20 վաուչերով, որի շուկայական արժեքն ընդամենը 3-4 հազար դրամ էր։ Դժվար չէ հաշվել այդ գործարանի մասնավորեցման գինը, որը տեղի է ունեցել սեփականաշնորհման առաջին փուլում։ Այսպիսի օրինակներ, անշուշտ, կարելի է երկար թվարկել, բայց դրանից երեւույթի էությունն ամենեւին չի փոխվում։

Էժան գներով եւ առանց պարտավորությունների ձեռնարկությունների վաճառքը հանգեցրեց դրանց արագ քայքայմանը։ Շատ գործարաններ, որոնք վաուչերներով հաջողացրել էին իշխանությանը մոտ կանգնած, այսպես կոչված, սկսնակ գործարարները, ապամոնտաժվեցին եւ որպես մետաղի ջարդոն արտահանվեցին։

Պատահական չէր, որ Լ.Տեր-Պետրոսյանի նախագահության տարիներին արդյունաբերության 1 տոկոս աճի պայմաններում արտահանումը հանկարծ ավելանում էր 25-26 տոկոսով։ Սակայն սա այլ թեմա է, որին կանդրադառնանք առաջիկայում։

Ս.ԲԵԳԼԱՐՅԱՆ

ՍԱԲԻՆԱ ՖՐԵՅԶԵՐ. ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ ՏԱՐԱԾՔԱՅԻՆ ԱՄԲՈՂՋԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՃԱՆԱՉՈՒՄԸ ՉԻ ԲԱՑԱՌՈՒՄ ԼՂ ԿԱՐԳԱՎԻՃԱԿԸ ՈՐՈՇԵԼՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔԸ

2008-07-11T11:04:00.000-07:00

Ա. ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

«Եվրոմիության անդամ երկրները ճանաչում են Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը, բայց դա չի նշանակում, թե նրանք դեմ են Լեռնային Ղարաբաղի բնակչությանը իրենց ապագա կարգավիճակը որոշելու իրավունք տրամադրելուն», ադրբեջանական «Դեյ.ազ» գործակալությանը տված հարցազրույցում նման կարծիք է հայտնել Միջազգային ճգնաժամային խմբի Եվրոպայի հարցերով ծրագրերի ղեկավար Սաբինա Ֆրեյզերը:

Ըստ Ֆրեյզերի, Եվրոմիությունը ղարաբաղյան հարցի կարգավորման գործում կարող է ավելի մեծ դերակատարություն ունենալ առանձին, հատուկ ներկայացուցչի միջոցով, հատկապես դիտորդական գործառույթների իրականացմամբ: Թե կարգավորման ինչ մոդել է հավանական ԼՂ հարցում` Ֆրեյզերը Եվրոմիության կտրվածքով գտնում է, որ ԵՄ անդամները համաձայնեցված ընդհանուր կարծիք չունեն՝ Լեռնային Ղարաբաղը պիտի լինի Ադրբեջանի մաս, թե՞ առանձին պետություն:

Առավել հետաքրքրական է, որ, Սաբինա Ֆրեյզերի կարծիքով, Եվրոմիության երկրները բնավ էլ շահագրգռված չեն ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հարցում առավել մեծ դերակատարություն ունենալու, ավելին, Մինսկի խմբում ընդգրկվելու մեջ, քանի որ նրանք լիուլի բավարարված են բանակցությունների ներկա ձեւաչափով: Ինչ վերաբերում է ՄԱԿ-ի ներգրավմանը այս հարցում, ապա Ֆրեյզերը «Դեյ.ազ»-ին կարծիք է հայտնել, որ երկու զուգահեռ միջնորդական առաքելությունների, անգամ երկու բանակցային գործընթացների պարագան ոչինչ չի տա:

Ինչ վերաբերում է ներկայումս Մինսկի խմբի առաջարկած փաստաթղթին ու դրանում չհամաձայնեցված կետերին, ապա, ըստ Ֆրեյզերի, այդ սկզբունքներն առաջ գնալու ամենալավ ճանապարհն են: «Ադրբեջանն արեց հնարավորը հիմնարար սկզբունքներում օկուպացված 7 շրջանների ազատման եւ փախստականների վերադարձի, այդ թվում` Լեռնային Ղարաբաղի տարածք, հարցը մտցնելու համար: Հիմնական տարաձայնությունը Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի շուրջն է: Հայաստանը պնդում է, որ ԼՂ անկախության հնարավորությունը ընդգրկվի հիմնարար սկզբունքներում, Ադրբեջանը կտրականապես դեմ է: Ես անձամբ գտնում եմ, որ ԼՂ կարգավիճակի որոշումը պետք է հետաձգվի, երբ կվերականգնվի հայերի ու ադրբեջանցիների փոխադարձ վստահությունը»:

Countries yielding to Azerbaijan’s provocations hamper Karabakh process

2008-07-11T10:15:00.000-07:00

If one of the sides speaks of one principle and completely ignores the other, it seriously hampers talks for the Nagorno Karabakh conflict settlement, Armenia’s Foreign Minister Edward Nalbandian said when commenting on priority of the principle of territorial integrity Azerbaijan constantly mentions about.

“The countries, which yield to Azerbaijan’s provocations, undermine the peace process. No one should doubt that the conflict can be resolved only through recognition of the NKR people’s right to self-determination,” he said. “Some 80 states were recognized in 1950-ies. Majority of current 192 UN member states became independent through their right to self-determination.”

“It’s obvious that oil and gas income create an illusion of power. This illusion was the main cause of Karabakh war, the consequences of which are well known to everybody,” the Minister said

ՎԻԼԻ, ԴՈՒ ԽԵՆԹ ԵՍ, ՀԱՆՃԱՐԵՂ ՈՒ ԱՆԿՐԿՆԵԼԻ ԽԵՆԹ

2008-07-10T10:50:00.000-07:00

Մեր հանճարեղ խենթերից ամենահմայիչներից է Վիլյամ Սարոյանը, որի անունը յուրաքանչյուր հայ լսում է այս մեծ աշխարհը ճանաչելու առաջին քայլերի հետ: Լսում ենք ու քիչ անց սկսում ինքներս հպարտորեն ու արժանապատվությամբ կրկնել, թվել այն անունների շարքում, որոնք մեր ճակատը բաց են պահում քաղաքակրթության անդաստանում:

Շատ է մերը: Եվ հայի ճակատագիրը շատ է իրենը: Արմատները խորը` խրված անմոռանալի Բիթլիս «լեռնանիստ քաղաքի», ավերված հայրական տան հիմքերի մեջ, որովհետեւ «Բիթլիսը իմ ժողովրդի քաղաքն է...», բացատրում է նա օտարին, աշխարհին ու չի սպասում, որ տեսնի հասկացա՞վ օտարը, անսա՞ց աշխարհը...

Եղեռնից ու բարբարոս վայրագի ճանկից մազապուրծ, փրկված, չխուսափեց, սակայն, որբի ճակատագրից: Մի ողջ ազգ, ողջ սերունդ էր որբացած, Վիլին չէր կարող խուսափել, փրկվել... որբությունից: Շատ էր մերը: Եվ ճակատագիրը շատ էր հայի...

Օտարի որոմնախառն հացը դառն է հայի քիմքին` պնդում էր Խրիմյան Հայրիկը: Ուրեմն, հայի ճակատագիրը այդ հացից էլ պիտի անխուսափելիորեն փշրանքներ տար, «բաժին հաներ» փոքրիկ Վիլիի համար. «Հայերը ստորակարգ էին համարվում, նրանք չսիրված էին եւ ես մի հայ էի...»: Դպրոցահասակ, փոքրիկ Վիլին հենց սկզբից կարողացավ հասկանալ, տեսնել, անվրեպ գնահատել իրավիճակն ու ճշտել իր տեղը մեքսիկացի, իսպանացի, խափշիկ ու Աստված գիտե, թե ուրիշ ինչ ծագմամբ մանչուկների շարքում: «Ես պարծենում էի` լինելով մեկը ամենաարհամարհվածներից եւ ատվածներից: Ես ուզում էի, որ արհամարհողները եւ ատողները հաստատ վստահ լինեն, թե ով էի ես, որին, իհարկե, իրենք ատել էին» («Պարտվողը», թարգմանությունը Ա. Սարյանի): Թե ճակատագիրը հայի էլ չլիներ, այս տողերը հուշում են, որ Վիլին, իր ձեռքով, ուժով կդարձներ հայի:

Կարդացող հայի առաջին ծանոթությունը Վիլյամ Սարոյանի հետ տեղի է ունենում վաղ պատանեկության շրջանում (արժե հիշել, որ Վիլյամ Սարոյանն էլ Վիլյամ Սարոյանին ճանաչել է մոտավորապես այդ տարիքում եւ խոստովանում է, թե հանդիպումը հետաքրքիր էր, անգամ անմոռանալի): Վաղ պատանեկությունից մեր սիրելի ուղեկիցներն են դառնում Հոմերը, Մարկուսը, Ջոնին: Ու մենք հանգամանքների բերումով շուտ հասունացող մեր տեսակով շատ շուտ հասկանում, գլխի ենք ընկնում, որ մարդկային համաշխարհային կատակերգության թատերաբեմում, մեր սիրտը մնալու է մեր բաժին լեռներում:

Կարդացող հայը Սարոյան սկսում է «ըմբոշխնել» վաղ պատանեկությունից ու վերընթերցում է մինչեւ խոր ծերություն, քանզի ամեն տարիք իր Սարոյանն ունի` մանկան համար` պարզ, անգամ պարզունակ, զարմացած, մեծի համար` իմաստուն, փիլիսոփա ու խոհուն, բայց միշտ անուղղելիորեն լավատես: Ու բոլոր տարիքներում, սարոյանական անկեղծ հիացմունքով ու հրճվանքով ենք ընդունում ցանկացած նոր ժողովածու, թող, որ այն պարունակի նաեւ նախորդ հրատարակություններից գործեր, միեւնույն է, նոր է: Դրանք մեր «սեղանի» գրքերն են: Շատ են մերը: Այս հրաշալի փաղանգին սարոյանական տարում եկավ ավելանալու նաեւ բանասիրության թեկնածու Ասատուր Սարյանի կազմած «Մարդկության տունը» ժողովածուն, որը լույս է ընծայել ԵՊՀ հրատարակչությունը: Հատկանշական է, որ կազմողը գիրքը օժտել է շատ հանգամանալից, հիմնավոր, երեխաների մտահորիզոնը լայնացնող, խորացնող ծանոթագրություններով, առաջաբանով:

Կազմողն այս անգամ բոլորովին նոր ելակետից է մոտեցել ահռելի ժառանգությանը, ի մի է բերել 1930-50-ականներին տպագրված գործերը, որոնք առնչվում են դպրոցական թեմային: Դպրոց... Բոլոր ժամանակների հանճարները պնդում են, թե դպրոցը ստեղծված է միջակությունների համար (գուցե ա՞յդ է պատճառը, որ մեր լեզվում այն կոչվեց միջնակարգ): Սարոյանն էլ խոստովանում է. «Ես ատում եմ դպրոցը: Ես ատում եմ այդօրինակ օրենքն ու կարգ ու կանոնը»: Ու նա գրում էր, որ դպրոցը դադարի «ազատ ու սուր մտքի բանտ լինելուց», որովհետեւ` «Ցանկությունս է, որ երեխաները միշտ լավ զգան»:

Ահա՛, այս տեսակետից շատ կարեւոր ու հատկանշական է, որ ժողովածուն կազմողը` Ասատուր Սարյանը, շուրջ 15 տարի է, ինչ ղեկավարում է Երեւանի Ն. Գոգոլի անվան թիվ 35 դպրոցը: Ակնհայտ է, որ Սարյանը մանկուց սիրում է Սարոյանին, դասեր է առել նրանից, իսկ դա նշանակում է, որ մեր դպրոցում երեխան ավելի լավ կզգա իրեն...

ԱՆԻ ԽՈՒԴԱՎԵՐԴՅԱՆ

ՓՈԽԵԼ Է ՊԵՏՔ ՈՉ ԹԵ ԿԱՀՈՒՅՔԸ, ԱՅԼ ԱՂՋԻԿՆԵՐԻՆ

2008-07-08T11:53:00.000-07:00

Պատմում են, որ ականավոր կենսաբան Ալֆրեդ Կյունը Ավստրիայի գիտությունների ակադեմիայում իր զեկույցը մի անգամ ավարտեց Գյոթեի խոսքերով. «Մտածող մարդու գերագույն երջանկությունն է՝ ըմբռնել ըմբռնելին եւ անվրդով հարգել անըմբռնելին»։

Ասելով դա, գիտնականը մի պահ լռեց, հետո բողոքալից բարձրացրեց ձեռքն ու հնչեղ ձայնով, խլացնելով արդեն դղրդացող բուռն ծափահարությունները, բացականչեց. «Ո՛չ, պարոնայք։ Բնավ ոչ անվրդով, ո՛չ»։

Այդպես էլ «Շաբաթական վարկանիշի» պարագայում է։ Ի դեմս հայրենի քաղաքական գործիչների, մենք ցանկանում ենք ըմբռնել նաեւ անըմբռնելին։ Չենք վախենում զրկել նրանց աստվածային հատկանիշներից՝ ներթափանցելով էության խորքերը։ Եւ հայրենի քաղաքական գործիչներն իրենց զարմանահրաշ հատկանիշներից որեւէ մեկի գիտական բացատրությունից հետո երբեք չեն հայտնվում տոնավաճառային մերկացված շառլատանի դրության մեջ, որը կորցրել է հրաշագործի հեղինակությունը։ Քանզի յուրաքանչյուր մանրէ հայոց աշխարհում գիտի, որ իրենք կատարելության մարմնացում են։

Գիտնականները ժամանակին չափազանց հետաքրքիր գիտափորձ անցկացրին գետածածանի նկատմամբ։ Նրանք հեռացրին ձկնիկներից մեկի ուղեղի այն մասը, որը պատասխանատու է վտառային միավորման ռեակցիաների համար։ Գետածածանը դրանից հետո միանգամայն նորմալ տեսք ուներ, սովորականի պես ուտում էր ու լողում, եւ նրա պահվածքի միակ առանձնահատկությունն այն էր, որ բացարձակապես ուշադրություն չէր դարձնում. լողո՞ւմ է իր հետեւից ընկերներից մեկնումեկը, թե՞ ոչ։

Եթե ծածանը կեր էր տեսնում կամ որեւէ այլ պատճառով ցանկանում մի կողմ թեքվել, ապա վճռականորեն անում էր դա՝ ոչ մեկի վրա ուշադրություն չդարձնելով։ Եւ ահա թե ինչ էր այդ ժամանակ կատարվում. ամբողջ վտառը հետեւում էր նրան։ Փաստորեն վիրահատված կենդանին հենց իր արատի շնորհիվ դարձավ անվիճելի ֆյուրեր։

Կարծում ենք, գրեթե համանման ձեւով է ազատագրական շարժման առաջնորդ դարձել նաեւ նախկին նախագահ ԼԵՎՈՆ ՏԵՐ-ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ, որն անցած շաբաթ հայտարարեց. «Մեր պահանջները չկատարելու դեպքում, օգոստոսի 1-ից սկսած շարժման գլխավոր կարգախոսը կլինի հայտարարել Սերժ Սարգսյանի հրաժարականը եւ արտահերթ նախագահական ընտրությունների անցկացումը»։

Դե՞։ Եւ ինչո՞վ է տարբերվում սույն ֆյուրերը վիրահատված գետածածանից։ Համենայն դեպս՝ ներկայացված վերջնագիրը վկայում է նեոբոլշեւիկների պարագլխի մտավոր ծայրահեղ դեգրադացիայի մասին, ինչի համար ավազակապետության ոչ մի արատն արդեն արդարացում չէ։ Եւ դեռ դժգոհում են, որ ընդդիմությունը կրում է մի պարտությունը մյուսի հետեւից։ Անառականոցի մասին հին անեկդոտում համանման իրավիճակում խորհուրդ էր տրվում փոխել ոչ թե կահույքը, այլ աղջիկներին։

Ինչեւէ, մարդիկ, ինչպես հայտնի է, բաժանվում են իրենց մեղսագործ համարող արդարակյացների եւ իրենց արդարակյաց համարող մեղսագործների։ Միանշանակ երկրորդ խմբին պատկանող եւ -4 միավոր ստացած Տեր-Պետրոսյանն իր ներկայիս ողջ գործունեությունը խարսխում է ցինիկ ստի վրա, եւ դրա փայլուն ապացույցն էր վերջին միտինգը։

Հիշո՞ւմ եք, թե ինչպես է Մեծ ինկվիզիտորը Դոստոեւսկու վեպում ասում. «Ոչ, մեր սրտին թանկ են նաեւ թույլերը։ Նրանք արատավոր են ու խռովարար, բայց ի վերջո հենց նրանք կդառնան խոնարհ ու հնազանդ։ Նրանք կզարմանան՝ մեզ նայելով, եւ աստվածներ կհամարեն մեզ այն բանի համար, որ առաջնորդելով իրենց, համաձայնվել ենք դիմանալ ազատությանը եւ իշխել իրենց նկատմամբ։ Բայց մենք կասենք, թե հնազանդ ենք Քեզ եւ իշխում ենք հանուն Քեզ։ Մենք նորից կխաբենք նրանց։ Հենց այդ ստի մեջ էլ ամփոփված կլինի մեր տառապանքը, քանզի մշտապես ստիպված կլինենք ստել»։

Ժամանակին Վլադիմիր Մայակովսկին գրում էր. «Եթե հանկարծ / թանգարանում / որպես նմուշ ցուցադրվի / արտասվող բոլշեւիկ, / ապա ամբողջ օրը / թանգարանը լի կլինի / պարապ-սարապ մարդկանցով։ / Հարկավ. / նման բան / դարերով էլ չես տեսնի»։

Չգիտեմ՝ արտասվող բոլշեւիկների առումով ինչպես, բայց հիրավի լավ քաղաքական գործիչն իսկապես հազվագյուտ ապրանք է, որը կարիք ունի եթե անգամ ոչ թանգարանի, ապա թանգարանային վերաբերմունքի՝ հաստատ։ Այժմ խոսենք հենց այդպիսի մեկի մասին։

Իրենց վերջին միտինգում ազատագրական շարժման առաջնորդները տառապագին փորձում էին հասկանալ, թե ովքեր են իրենք եւ ինչ են անելու հիմա այդ երջանկության հետ։ Ինչպես միշտ, մտավոր ջանքերի կենտրոնում հայտնվեց ՀԺԿ փոխնախագահ ԳՐԻԳՈՐ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԸ։ Մտքի արիությունն այդ մարդու մեջ մրցակցում է միայն իր իսկ բարոյական կատարելության հետ, ինչը երեւում է հենց թեկուզ հետեւյալ հայտարարությունից. «Մեկ անգամ եւս փաստում ենք. գոյություն ունի այսօր մեկ ճանապարհ՝ տվեք հրաժարական ու հեռացեք։ Սա է միակ ճանապարհը, սա է միակ փրկությունը»։

Ճանաչելով նախկին պատգամավորին՝ որպես ծայրաստիճան ազնիվ ու սկզբունքային մարդու... այսինքն՝ ես չեմ ճանաչում նրան ո՛չ որպես ազնիվ, ո՛չ էլ սկզբունքային մարդ, բայց կարո՞ղ է այդպիսին չլինել Դեմիրճյանի տեղակալը. ահա ուրեմն, չեմ կասկածում, որ կհասնի ողջ հանցավոր վարչախմբի հրաժարականին։ Այո... կարծես թե հասակն առած մարդ է այդ -2 միավոր ստացած Գ.Հարությունյանը, մինչդեռ իրականության ընկալման թարմությամբ ասես ծծկեր լինի։

Լավ, հրաժարականի հարցը համարենք լուծված, բայց ի՞նչ է լինելու հետո։ Մենք, բնականաբար, ամեն կերպ ողջունում ենք ազատարարների զարմանահրաշ բազմազանությունը, բայց լեզու կգտնե՞ն արդյոք նրանք միմյանց հետ հաղթանակից հետո։

Մասնագիտական գրականության մեջ նկարագրված է մի չափազանց հետաքրքիր գիտափորձ, որը կարող է տալ սույն հարցի պատասխանը։ Գիտնականները տարբեր տեղերից բռնած առնետներին միասին փակում էին ընդարձակ վանդակում, որտեղ նրանց համար ստեղծված էին միանգամայն բնական պայմաններ։ Սկզբում առանձին կենդանիները կարծես թե վախենում էին իրարից։ Հարձակվելու տրամադրություն նրանք չունեին։

Իսկապես ագրեսիվ նրանք դառնում էին միայն այն ժամանակ, երբ սկսում էին վարժվել միմյանց եւ յուրացնել տարածքի հատվածները։ Այդ ժամանակ սկսում էին զույգեր ձեւավորվել տարբեր տեղերից վերցրած, իրար անծանոթ առնետներից։ Եթե միաժամանակ առաջանում էր մի քանի զույգ, ապա դրան հաջորդած մարտերը կարող էին չափազանց երկար շարունակվել։ Իսկ եթե զույգերից մեկը ձեւավորվում էր մյուսներից քիչ ավելի շուտ, ապա ամուսինների միավորված ուժերն այն աստիճան էին ճնշում վանդակում նրանց դժբախտ հարեւաններին, որ զույգերի հետագա ձեւավորումն անհնար էր դառնում։

Միայնակ առնետներն ակնհայտորեն իջեցվում էին ստորին դասի, եւ այդուհետ զույգը հետապնդում էր նրանց անդադար։ Նույնիսկ չափազանց մեծ վանդակում նման զույգին, որպես կանոն, երկու-երեք շաբաթն էլ բավական էր, որպեսզի վերացներ մնացած բոլոր բնակիչներին, այսինքն՝ 10-15 ուժեղ, հասուն առնետների։

Ողջ աշխարհում երեխաները, ընդօրինակելով մեծերին, խաղում են տուն-տունիկ եւ կռիվ-կռիվ։ Անտիկ հասարակություններում նրանք խաղում էին սրբազան ծիսակատարություններ ու առասպելական հերոսներ, միջնադարյան Եվրոպայում երեխաները տարված էին դատարան, դատավճիռ ու մահապատիժ խաղալով։ «Մեծական» խաղը մանկական ենթամշակույթի «մշտակայություններից» մեկն է, աշխարհի պես հին ու անսահման բազմադեմ։ Մեծահասակները սյուժեներ են հուշում երեխաներին իրենց խաղերի համար։ Երբեմն նրանք անում են դա միանգամայն գիտակցաբար։

«Հանրապետության» քաղխորհրդի փոքրիկ անդամ ՍՈՒՐԵՆ ՍՈՒՐԵՆՅԱՆՑԸ զօր ու գիշեր խաղում է «հեղափոխություն» ուշագրավ խաղը։ Ահավասիկ անցած շաբաթ էլ նա հայտարարեց. «Այն նույն հետեւողականությամբ, որ մենք արդեն երկրորդ անգամ ոստիկանությունից եւ այս ավազակապետությունից ազատում ենք Մատենադարանը, նույն հետեւողականությամբ պետք է Հայաստանը դարձնենք ազատ, անկախ երկիր»։

Այո... Պետք է կողքից եւս մի գլուխ աճեցնես, որպեսզի հասկանաս, թե ինչ է ուզում -2 միավոր ստացած Ս.Սուրենյանցը։ Նույնիսկ չգիտենք, թե ինչ ախտորոշում տալ սրան։

Թեպետ, ամերիկացի նշանավոր հոգեբույժ Կարլ Մենինգերը հավաստիացնում է, որ իրականում գոյություն ունեն ոչ թե տարբեր հոգեկան հիվանդություններ, այլ միայն մեկը, եւ որ յուրաքանչյուր մարդ ժամանակ առ ժամանակ հակված է դրան այս կամ այն չափով։ «Մենք պնդում ենք,- գրում է Մենինգերը,- որ գոյություն ունեն վիճակներ, որոնց առավել համապատասխանում է «հոգեկան հիվանդություն» անվանումը։ Բայց հիվանդության տարբեր տեսակներին եւ կլինիկական պատկերներին այդչափ մեծ կարեւորություն տալու փոխարեն, առաջարկում ենք իմաստավորել հոգեկան հիվանդության բոլոր դրսեւորումները որպես միասնական ինչ-որ բան, որն իր էությամբ տարբերակվում է լոկ քանակապես»։

Դե իսկ ընդհանուր առմամբ՝ ինչո՞վ այս Գավրոշը հերոս չէ, ընդօրինակման ինչո՞վ նմուշ չէ։ Ես նույնիսկ հուշարձան կկանգնեցնեի նրա պատվին. միանգամից, առանց նախնական քննարկումների։ Որպեսզի մարմարե կամ բրոնզե տեսքով վեր խոյանար ավազակապետությունից ազատագրված Մատենադարանի տարածքում։ Եւ պարզած ձեռքով մատնացույց աներ մնացյալ բոլորին ճշմարտության, արդարության եւ ազատության կանխադրույթները։

ՊԱԿ-ի նախկին ղեկավար ԴԱՎԻԹ ՇԱՀՆԱԶԱՐՅԱՆԻՆ մենք օրերս անդրադարձել ենք, բայց սյուժեն սրընթաց զարգանում է, եւ ամենահետաքրքիրն այդ նոր շրջադարձում այն է, որ մեր հերոսը հանկարծ խոսեց օրենքի մասին։ Քանզի դա, եթե խորը մտածենք, չափազանց ծիծաղելի է։ Շահնազարյան եւ օրենք։ Սուրբ ինկվիզիցիային կից հակահրդեհային կոմիտեի պես մի բան։

Թեպետ, դատեք ինքներդ։ Անցած շաբաթ նա հայտարարեց. «Իշխանությունները թող հասկանան, որ այն օրենքները, որոնք իրենց համար այսօր գոյություն չունեն, այդ նույն օրենքներով իրենք կանգնելու են դատարանի առաջ՝ մեղադրյալի աթոռին»։

Մի կողմ թողնենք գործի տեխնիկական կողմը, թեեւ, անշուշտ, հետաքրքիր կլիներ տեսնել մեղադրյալի աթոռին կանգնածին։ Այստեղ ուրիշ բան է կարեւոր։ Այն, որ այսօր օրենքի մասին դատողություններ են անում -3 միավոր ստացած Դ.Շահնազարյանի պես անձնավորությունները, մեղավոր են ոչ թե իրենք, այլ Ֆիլիպ Պինելը, որը 1793 թվականին փարիզյան Բիսետր հիվանդանոցում աշխարհում առաջին անգամ արգելեց խցերում կատաղի հոգեկան հիվանդներին գամող շղթաները։ Եւ հիմա մենք սրանց ձեռքը կրակն ենք ընկել։

Ի դեպ, ուշադրություն դարձրեցի՞ք Շահնազարյանի տոնի կտրականությանը։ Այնինչ դեռ Պողոս Առաքյալը, դիմելով նրանց, ովքեր ասում են. «Այսօր կամ վաղը կգնանք այսինչ քաղաքն ու կապրենք այնտեղ մեկ տարի, եւ կզբաղվենք առեւտրով ու եկամուտ կստանանք», ուսուցանում էր. «Փոխանակ ասելու՝ «Եթե Աստված կամենա եւ ողջ լինենք, ապա կանենք այս կամ այն», դուք՝ լինելով ամբարտավան, սնապարծ խոսքեր եք ասում. այդօրինակ ցանկացած սնապարծություն չարիք է»։

Կազատագրվի՞ երբեւէ հայոց աշխարհն այդ ինքնասիրահարված ու ինքնավստահ խելագարներից։ Դժվար թե։ Մեզանում տարածքն օդափոխելու ցանկացած փորձ ավարտվում է «փակե՜ք պատուհանը, փչո՛ւմ է» ճիչերով։

Ասենք, ամեն ինչ կախված է Աստծո կամքից։ Այո, հենց այդպես է որ կա։ Համենայն դեպս՝ մերօրյա Հայաստանում։ Քանզի պետության կամքից երկրում գրեթե ոչինչ կախված չէ։ Հակառակ դեպքում հայրենի հեռուստաալիքները ամերիկյան անվերջանալի մարտաֆիլմերի փոխարեն վերջապես կցուցադրեին վավերագրական քրոնիկայի կադրեր. ձախողված պետական հեղաշրջման կազմակերպիչ Տեր-Պետրոսյանի ձերբակալությունը։

Քաղաքական գործիչներին հետեւում էր ԳԱԳԻԿ ՄԿՐՏՉՅԱՆԸ

Ադրբեջանը ժամանակակից տեխնիկա է ցուցադրել

2008-07-08T11:18:00.000-07:00

Անցած շաբաթ Բաքվում կայացած զորահանդեսի ժամանակ Ադրբեջանը անսովոր անկեղծությամբ նոր ռազմական տեխնիկա է ցուցադրել, ինչը պետք է մտածելու առիթ տա հայկական կողմին», - գրում է Վաշինգտոնում լույս տեսնող Armenian Reporter թերթը:

«Նոր համակարգերի տվյալներն այնպիսին են, որ հայկական կողմի համար ավելի դժվար են դարձնում հաջողությամբ դրանց դիմակայելը», - կարծիք է հայտնում թերթի մեկնաբանը:

Նրա վկայությամբ՝ հունիսի 26-ին տեղի ունեցած զորահանդեսի ժամանակ ցուցադրվել է SS-21 մակնիշի «երկիր - երկիր» բալիստիկ հրթիռների առնվազն երեք տարատեսակ: Կախված արդիականացման աստիճանից՝ այս հրթիռները ունակ են կրելու մոտ 500-կիլոգրամանոց մարտագլխիկներ, որոնք կարող են հասցվել 15-ից 120 կիլոմետր հեռավորության վրա, ընդ որում նշանակետից շեղումը կազմում է ընդամենը մի քանի մետրից մինչեւ 50 մետր:

Երեւանը գտնվում է Նախիջեւանի սահմանից 70 կիլոմետր, իսկ Ադրբեջանի Գեդաբեկի սահմանամերձ շրջանից՝ 100 կիլոմետր հեռավորության վրա, ինչը Հայաստանի մայրաքաղաքը խոցելի է դարձնում երկու ուղղություններից էլ:

«Միջազգային համաձայնագրերը պահանջում են, որ ցանկացած պետություն նման սպառազինության մասին պարտադիր տեղեկացնի համապատասխան միզազգային մարմիններին: ՄԱԿ-ի սովորական սպառազինությունների ռեգիստրը մինչեւ 2007 թվականի օգոստոսը նման զեկույց Ադրբեջանից չէր ստացել, ինչը նշանակում է, որ կամ Ադրբեջանը այդ արդիական զենքը բոլորովին վերջերս է ձեռք բերել, կամ պարզապես հարկ չի համարել տեղեկացնել դրա մասին», - գրում է թերթը:

Բաքվում Ուկրաինայի դեսպան Բորիս Կլիմչուկը հաստատել է, որ զորահանդեսի ժամանակ ցուցադրված զինատեսակների մեծ մասը ձեռք է բերվել Ուկրաինայից:

Armenian Reporter-ի վկայությամբ՝ զորահանդեսի ընթացքում ցուցադրվել են նաեւ ռուսաստանյան արտադրության «Սմերչ» տիպի բազմագլխիկ հրթիռներ, ինչպես նաեւ թուրքական եւ իսրայելյան արդադրության զինատեսակներ, մասնավորապես, լրտեսական ինքնաթիռներ:

«Անցած շաբաթվա զորահանդեսը հստակ ուղերձ էր Հայաստանին եւ չի կարող ընկալվել զուտ որպես տոնակատարություն: Ցուցադրված սպառազինությունը եւ դրա ձեռքբերման եղանակը իրական արձագանք են ակնկալում թե' Հայաստանի զինված ուժերի կողմից, թե' արտաքին քաղաքականության բնագավառում», - եզրակացնում է թերթը:

State Dept.'s David Kramer Owes an Apology for Misusing "Anti-Semitism" Card Against Armenia

2008-07-08T09:46:00.001-07:00

By Appo JABARIAN
Executive Publisher/Managing Editor
USA ARMENIAN LIFE Magazine

appojabarian@gmail.com

In a June 28 article titled "American Stick and Carrot," published by Yerevan-based Azg Daily, an opposition daily non-aligned with Ter-Petrossyan, commentator Armen Manvelian wrote: "During all his encounters in Armenia, Mr. [David] Kramer was emphasizing that 'Anti-Semitism in Armenia' was unacceptable. We can't disagree with such an idea, but first and foremost, let's try to understand what does Mr. Kramer have in mind when talking about 'Anti-Semitism.'"

One wonders why "Anti-Semitism" is being monopolized by Hebrew people when there are other Semitic languages: Arabic, Aramaic, Syriac-speaking peoples such as Christian and Muslim Arabs, Christian Assyrians and Chaldeans among others?

If the Deputy State Secretary means Anti-Hebrewism, then let's note that Mr. Kramer is in the wrong country to make that kind of statement. Right next door, in our two neighboring countries, Iran and Turkey, the "Anti-Hebrewism" or "Anti-Zionism" is much commonplace. In the first case, it is on state level, and in the second case, it has penetrated in the wide circles of society, wrote Mr. Manvelian.

If by doing so, Mr. Kramer wants to defend the Ter-Petrossyan extremist wing of the opposition then he has unwittingly validated the public notion that Ter-Petrossyan is the protégé of the Neo-Conservatives in Washington and the America Israel Political Action Committee (AIPAC).

In a June 27 open letter to former President Levon Ter-Petrosyan, Dr. Ishkhan Babajanian of the United States, an independent political thinker wrote to Ter Petrossyan: "I remember when you were elected as Armenian president. We liked you and we were very happy and enthusiastic. Your picture was hanging on my living room wall for many years, until March 2008, when your ruinous action started to divide Armenians and to destabilize Armenia (creating a new Azeri attack on March 4th in Levonarch). Now, once again you're going too far by attempting to declare the President of Artsakh Republic (Nagorno-Karabakh) a "Persona Non Grata" in Armenia. Your offensive remarks about Artsakh Army Defense Forces is nothing but an interference in Artsakh/Karabakh's internal affairs by discrediting the Armenian heroic Defense Forces. Also your statements are aimed at destabilizing and weakening the united Artsakh/Karabakh; and at creating hostility between Armenia's and Artsakh/Karabakh's Armenian people. This is not acceptable to the Armenian people and makes us suspicious of your intentions and that is why in Diaspora we question: 'Why do the West and the Turks prefer you to come to power?'"

In a June 26 a commentary titled "He Comes, He Sees, He Instructs," published in Yerevan-based "Hayots Ashkharh" daily (The Armenian World), Arthur Hovhannisyan wrote: "On June 25, Assistant US Secretary of State on Issues Regarding Democracy, Human Rights and Labor David Kramer gave a press conference in the US Embassy in Armenia, saying that 'My visit is aimed at familiarizing myself with the process of works in the spheres of politics and human rights,'" falsely claiming that during the recent months Democracy has "collapsed" in Armenia.

Regarding the implementation of journalistic work and the eradication of intimidation towards them, it is really ridiculous to speak about these so-called "restrictions on the freedom of press," when anywhere in the world despite any kind of intimidation, journalists usually do their work. It is another issue that we must struggle against these condemnable intimidations. By the way, "these intimidations are aimed not only against pro-opposition newspapers but also 'Hayots Ashkharh' and many other pro-governmental newspapers. These intimidations are prevalent even in the most developed European countries and the USA," underlined Hovhannisyan.

As for illegal demonstrations, "the freedom of demonstrations in many Council of Europe and European Union member countries the right to demonstrations is not exclusive. … According to the Constitutions of those countries and Human Rights International Basic Document, it is subject to legal restrictions. Touching upon those detained for their 'political stances,' Mr. Kramer simply avoided listing even one or two names of those 'political' detainees," clarified the daily. Regarding the inquest on March 1 sad events "does David Kramer or the State Secretariat possess any facts that refute the results of the inquest? Of course not! We asked the Deputy State Secretary whether or not he is familiar with the materials of the inquest," inquired the commentator.

"In my view, it is enough to say that I completely trust the information provided by my colleagues from the Embassy. Frankly I trust this information more than the inquest materials," retorted Mr. Kramer.

Mr. Hovhannisyan concluded: "I think it is quite clear from where Kramer's colleagues take the above-mentioned information." Obviously, that information is very suitable to Ter-Petrossyan's supporters and in turn suitable to Mr. Kramer. One wonders if Mr. Kramer is simply carrying out orders that are especially favoring the foreign policy objectives of his Neo-Conservative bosses in Washington and inside the Bush administration.

Referring to the political naiveté of certain leaders' surrogates, Manvelian added: "Incidentally, do you remember about 'Democracy and Human Rights?' In order to expand its hegemony around the world, the Soviet Union used to export 'Workers' Revolution,' and Ayatollah Khomeini spread the 'Islamic Revolution.' In this 21st century the best marketable brand seems to be 'Democracy and Human Rights.' In any case, The U.S. Deputy State Secretary's visit to Armenia has once more highlighted the bankruptcy of our political elites' provincial mentality in the ranks of both the pro-government and pro-Ter-Petrossyan supporters. The latter, not having any statesmen's way of thinking, is tying the future of an entire sovereign state to a statement made by a Western diplomat, and is trying to extract something out of it, by becoming joyous or sad with it."

"The U.S. official, who also met Ter-Petrossyan, singled out the continuing imprisonment of dozens of opposition leaders and activists, saying that he had "extensive discussions" on the issue with Prime Minister Sarkisian as well as Justice Minister Gevorg Danielian and Prosecutor-General Aghvan Hovsepian," reported Ruben Meloyan and Emil Danielyan in a June 25 article on www.armenialiberty.org.

"We did express concerns that the vast majority of people detained in connection with the March 1-2 events were from the opposition, And so we reiterated our hope that people detained for expressing their political views would in fact be released promptly," reportedly said Kramer.

But Mr. Kramer fails to mention that by uttering the word "opposition" in this case, he means the Ter-Petrossyan-led extremist wing of the main opposition. Of course most of the detained are from that particular group. My question: How come not a single member from other opposition groups was detained?

Because the other segments of the Armenian opposition have wisely refrained from falling to the extremist leaders' propaganda and instigations to get ample supply of rocks, iron bars and – reportedly- even hand grenades and handguns in order to use them against their own municipal authorities, and unarmed Armenian soldiers for the ultimate purpose of executing a coup d'état! Ten people died during the tragic events of March 1-2, and the culprits, and surely at the head of them Mr. Ter-Petrossyan, must be brought to Justice.

The June 20 demonstrations led by Ter-Petrossyan attracted a smaller crowd than he anticipated. However, this time the demonstrators were not instigated to resort to violence as their predecessors were on March 1, and obviously no one was arrested. In a rare glimpse of fairness, Mr. Kramer commended the authorities for not breaking up last Friday's rally.

In a separate meeting, Mr. Kramer encouraged Ter-Petrossyan's supporters to hold anti-government rallies in front of the U.S. Embassy in Armenia.

How about if a foreign diplomat came to Washington DC and encouraged American demonstrators to hold their demonstration in a certain location on American soil, a sovereign country, what would have been the reaction of American officials and the public?

During his meetings with Armenian officials and the ensuing news conferences, Kramer condemned Armenian state television for "making anti-Semitic comments in its continuing verbal attacks on Ter-Petrossyan. Citing the Jewish origin of Ter-Petrossyan's Russian-born wife Lyudmila," the state-controlled Public Television as well as some pro-government newspapers have alleged in recent weeks that the opposition "leader's" bid to return to power was part of a "Judaic-Masonic" conspiracy against Armenia.

The Armenian Premier was quoted as describing that rhetoric as "extremely condemnable and inadmissible." Justice Minister Danielian told the visiting U.S. official, however, that Public Television's controversial reports "can not be unequivocally deemed 'Anti-Semitic.'"

"For a country with a proud history of relations with the Jewish community and with the state of Israel, we made clear that anti-Semitism has no place in Armenia. … And based on the reaction that we heard from people in the government, it is my hope that there will be an immediate end to such rhetoric," said Kramer.

Mr. Kramer's exaggerated views on the so-called "Anti-Semitism" in Armenia, and his inflammatory rhetoric amount to slandering the Armenian people.

Since when officialdom America has began allowing individuals like Kramer in the U.S. State Dept, act like an official in the Foreign Ministry of Israel?

For how long more, will the Kramers of this world continue to abuse the "Anti-Semitism" card? What if Armenians accuse Mr. Kramer of "Anti-Armenism?"

By abusing the "Anti-Semitism" card, Mr. Kramer has rendered a major disservice to the righteous Jews who consciously abstain from such missteps. He owes Armenia and the Armenian People an apology for misusing the "Anti-Semitism" card against Armenia.

ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ «ԹԱՅՄՍԻ» ՕՆԼԱՅՆՈՒՄ

2008-07-07T11:23:00.000-07:00

Պատմաբանների, լրագրողների եւ գիտաշխատողների ուշադրությունը հրավիրելով անգլիական հեղինակավոր «Թայմս» թերթի օնլայն հրապարակումներին (The Times:http//archive.timesonline.co.uk/tol/archive/#), Ժան Էսքիյանը մեկ օրինակ է բերում թերթի 1915 թվի սեպտեմբերի 25-ի համարից: Հոդվածը վերնագրված է` «Մի ամբողջ ազգի բնաջնջումը: Երիտթուրքերի քաղաքականությունը ընդդեմ հայերի»:

«Եթե պատերազմը հիմքից չի ցնցում ամբողջ աշխարհը եւ թողնում է, որ կարեւոր իրադարձությունները լռության մատնվեն, ապա անտարակույս քաղաքակիրթ աշխարհի բոլոր երկրներում հանրահավաքներ կանցկացվեն բողոքելու երիտթուրքերի հայկական քաղաքականության անմարդկային բնույթի դեմ:

Դա կարելի է ամփոփել մեկ նախադասությամբ, որ նրանք աստիճանական, բայց արդյունավետ ձեւով բնաջնջում են ամբողջ հայ ժողովրդին եւ ձերբազատվում հպատակ մի ցեղից:

Կարգը հետեւյալն է. ամեն մի հայկական գյուղից օրական այնքան մարդ են դուրս բերում, որքան գնացքները կարող են տանել: Երբ նրանց դուրս են բերում եւ ուղեկցորդի առաջնորդությամբ քշում դեպի Տավրոսի լեռները, որից այն կողմ այդ թշվառները, որ ընդամենը մի քանի օրվա սննդի պաշար ունեն, պետք է շարունակեն իրենց ճանապարհը դեպի հարեւան Մոսուլ, որտեղ իբր ապահով կլինեն:

Բայց իրականում այդ տարածքը ընդամենը անապատ է եւ մի քանի ժամվա ընթացքում քուրդ կամ բեդվին ասպատակների խմբերը թալանում են ու կողոպտում այդ անօգնական տղամարդկանց, կանանց եւ երեխաներին, որ ողջ մնացողները մահանում են սովից եւ ծարավից:

Նրանցից ոչ մեկը չի հասնում նախատեսված վերջնակետը: Ովքեր փորձում են փախչել այլ ուղղությամբ, սպանվում են թուրք հովիվների կողմից: Հուսահատ կանայք իրենց երեխաներին նետում են Եփրատ գետը, չտեսնելու համար նրանց տառապանքը: Ոմանք էլ նույնիսկ վաճառում են նրանց: Ներքին գործերի նախարար Թալեաթ փաշան Ամերիկայի դեսպանին հայտնել է, որ մտադիր չէ փոխել իր քաղաքականությունը եւ որ «հայկական հարցը նրան զվարճացնում է»:

Փոքր Ասիայում եւ մասնավորապես հայկական շրջաններում տեղակայված ամերիկյան միսիոներական կազմակերպությունները աստիճանաբար թողնում են տարածքը դեսպանի խորհրդով:

Թուրքերի քաղաքականությունն ընդհանուր առմամբ վրեժխնդրության դրսեւորում է: Մահվան դատապարտվածներից յուրաքանչյուրը անմեղ քաղաքացի է»:

Հոդվածը ստորագրել է «թղթակիցը»:

Օնլայնում տեղադրվել են թերթի նյութերը 1875 թվից:

Հ. Ծ.

Russia, Azerbaijan Sign Strategic Agreement

2008-07-07T10:54:00.000-07:00

BAKU (Combined Sources)--In a bid to bring Azerbaijan back into its energy orbit and cement Russia's hold over Caspian Sea energy, Russian President Dmitri Medvedev signed on Thursday a declaration of friendship and strategic partnership with Azerbaijan, which contained an unusually explicit statement of support for Azerbaijan's stance on the Nagorno-Karabakh Conflict.

"The two sides underlined the importance of a speedy resolution of the Nagorno-Karabakh conflict on the basis of respect for ... sovereignty, territorial integrity and the inviolability of a state's borders," said the declaration, which was penned during talks where Aliyev described the reocupation of Karabakh as "national goal No. 1."

"We are grateful to Russia for this position," Aliyev said after talks with Medvedev.

Azerbaijan agreed later Thursday to discuss selling gas to Russia, a prospect that could undermine a Western-backed project to bypass Russia and ship fuel from the Caspian Sea region directly to Europe.

The announcement was made by the head of Russia's gas giant Gazprom on the first day of President Dmitry Medvedev's regional tour aimed at securing Russia's role as the main link between Caspian and Central Asian gas and Europe.

"In the course of talks, Gazprom and Azeri colleagues decided to start talks;on the conditions for buying Azeri gas," Gazprom CEO Alexei Miller told reporters in Baku after Medvedev's talks with Azeri President Ilham Aliyev.

Russia is one of the world's largest gas producers but it needs to import the fuel from its ex-Soviet neighbors to cover its own needs and export gas to lucrative European markets.

Most of the gas from ex-Soviet states around the Caspian Sea flows into Russia's pipeline network. A push by the European Union and United States to court those states and build alternative export routes has alarmed Moscow.

Gazprom spokesman Sergei Kupriyanov said Russia was seeking a long-term contract with Azerbaijan and was ready to buy as much gas as Baku was willing to sell. Medvedev and Aliyev said more bilateral contracts were possible in the future.

Medvedev spared no effort to win the heart of Azerbaijan, a gas producer and a potential host of a trans-Caspian pipeline linking Central Asian fields and Europe.

"Azerbaijan is our strategic partner with whom we are linked by history and special kind of relations," Medvedev said in a statement after talks with Aliyev.

Russia, which brokered a ceasefire of the conflict in 1994, has a history of manipulating the Caucasus for its geostrategic gains. In the early stages of the conflict Moscow backed Azeri efforts to ethnically cleanse Karabakh's Armenian population .In the early 1920s, Stalin placed the Armenian enclave within Soviet Azerbaijan a move to tighten Moscow's grip over the Soviet Armenian Republic.

Although the Nagorno-Karabakh Republic gained its independence from Azeri rule at the collapse of the Soviet Union, Baku is vowing to restore its control over the historically Armenian territory by any means necessary, including an all out war.

Thursday's developments come as an increasingly belligerent Azerbaijan continues to undermine the legitimacy of the current Nagorno-Karabakh peace talks mediated by the OSCE Minsk Group.

In recent months, Azerbaijan has used diplomatic alliances to gain support for its territorial integrity doctrine by a number of international bodies, including the United Nations General Assembly. It has also been raising allegations in the Minsk Group and the Council of Europe against Armenia's position regarding the Nagorno-Karabakh conflict settlement process, claiming that an “Armenian occupation of Azeri lands” hampers the peace process. Official Baku has also hinted at its willingness to seek the dissolution of the OSCE's Minsk Group.

In the past few years Baku has been using its energy supplies to leverage its position in the Karabakh settlement process by embracing Western-backed energy projects including an oil pipeline to the Mediterranean built by a BP-led consortium, and a second link that pumps gas from Azerbaijan to Turkey.

Azerbaijan's BP-operated Shakh Deniz gas field will, at least initially, supply all the gas for Nabucco pipeline--an EU backed project to reduce dependence on Russian supplies.

Nabucco's backers also want Central Asian Turkmenistan, which has one of the world's biggest gas reserves, to feed its gas to Nabucco through a projected trans-Caspian pipeline.

Russia, which has struck a deal with Turkmenistan, Uzbekistan and Kazakhstan to upgrade the Soviet-era network of export pipelines to Europe last year, seeks to persuade Turkmen leaders against seeking alternative routes.

Turkmenistan and Kazakhstan are another two stops of Medvedev's trip which will last until Sunday.

ANCC calls to put an end to Turkish lies and misinformation

2008-07-07T10:16:00.000-07:00

Turkish politicians and some Turkish media outlets are once again trying to mislead the international community with false news stories and by distorting facts on the Armenian Genocide, says a statement issued by the Armenian National Committee of Canada (ANCC).

Hurriyet, a leading Turkish daily, published (July 2) a news story under the “Turkish Thesis Regarding 1915 Events Adopted by OSCE” headline, which quoted Alaattin Buyukkaya, head of the Turkish group at the Organization for Security and Co-operation in Europe (OSCE) Parliamentary Assembly in Astana, Kazakhstan. According, to Buyukkaya, the OSCE adopted the “motion submitted by the Turkish delegation. He
also said: "The motion underlines that past events like genocide should be recognized only after historians carried out a detailed research in all kinds of archives.” The news item tried to link the so-called motion to the Turkish government proposal “to the Armenian government” for “the establishment of a joint historical commission composed of historians and other experts from both sides to study together the events of 1915 and to open the archives of Turkey and Armenia, as well as the archives of all relevant third-party countries and share their findings publicly.”

“The Hurriyet "news" couldn’t be farther from the truth. The OSCE did not adopt any motion on the Armenian Genocide during its meeting. In its final declaration, under Chapter Three (page 8), the OSCE adopted a series of measures and recommendations regarding the “collapse of communism in Eastern Europe and the former Soviet Republics and particularly the profound psychological effects of these changes.” In Article 61 the organization clearly parallels the above events to the “psychological and societal” effects to the “end of the Second World War.”

“In contrast to the Turkish claims, Article 60 of OSCE communique stressed the importance of “reconciliation” of each nation with its “past in an open and public process,” meaning Turkey should come to terms with its crimes against humanity (the mass killing of Armenians, Greeks, Jews, Assyrians, Pontians, Arabs, and Kurds).”

“In a further blow to Turkish government’s “historians commission” proposal “to study the Armenian Genocide,” the OSCE (page 45, article 12) said the organization “strongly encourages all parliaments to adopt acts regarding recognition of the [Ukrainian Famine] Holodomor,” thus coming to the conclusion that history should not be left only to historians, and that parliaments should adopt resolutions/acts recognizing such crimes against humanity,” the statement says.

“Once again the Turkish government is stretching the truth and is distributing false news in its desperate and futile denial policy of the Armenian Genocide,” stated Aris Babikian, ANCC executive director. He called on the international community and media to put an end to the Turkish government’s misrepresentations, lies, and PR spin."

The ANCC leader said: "If the Turkish government has the chutzpah to twist current events and the deliberations of international organizations, it is no wonder that it would be engaged in the denial of the Armenian Genocide which took place 92 years ago."

Babikian called on the Turkish government to heed the OSCE advice and come to terms with its dark chapter of history and recognize the Armenian Genocide. He said: "Turkey should put an end to this deceit and charade which it has been involved in for the past 92 years.

TURKEY NOT READY TO RECOGNIZE THE GENOCIDE OF ARMENIANS

2008-07-04T09:30:00.000-07:00

# Director of the Institute of Oriental Studies of the National Academy of Sciences, Turkologist Ruben Safrastyan is the interlocutor of “Hayots Ashkharh” daily.

“Mr. Safrastyan at this stage of the geo-political developments what peculiarities do Armenian-Turkish relations have?”

“We must record that Turkey’s attitude towards Armenia is at clarification stage in the condition of the aggravation of the country’s internal-political situation. As we know the ruling party “Justice and Development” is facing different charges.

Besides that, recently the sector of the Turkish secret organization named “Ergenekon” was revealed. The goal of the organization is to stage a military coup d'état in Turkey.

Ex-military-men, influential figures, Generals and representatives of Turkish elite are the members of the before mentioned organization, by the name of a Turkish epos.

In fact it is the regular attempt of the traditional Turkish kemaly elite to maintain power. The thing is there is a struggle between two pro-governmental groupings in Turkey. The newly formed elite united with the pro-governmental “Justice and Development” party is struggling against the kemaly elite that has been in power for decades.

This struggle has created great tension in Turkey’s internal political life. In such conditions the government in power did certain steps regarding Armenian Turkish relations, aimed at gaining the support of the West, especially the USA. It is not a secret that for many years the USA puts pressure on Turkey to open the borders with Armenia.

In this context, it’s worth mentioning that the victory of Democratic Presidential Candidate Barrack Obama is becoming quite possible.

Turkish analysts preview that in this case it will be impossible to avert the adoption of resolution 106 in the Congress.

It is not accidental that the representatives of Turkish Foreign Ministry met with Obama’s counselors, during which according to our information the Americans recommended their Turkish partners to elaborate another program of Armenian-Turkish relations. The Turks will most probably try to create delusion among American democracy as if they are doing their best to improve relations with Armenia.”

“Why delusion? Doesn’t Turkish people, society, or the authorities want to have regular relations with Armenia?”

“In my view Turkey is not ready for principled changed in their policy regarding Armenia. According to Turkey Armenia must announce that it doesn’t have any territorial demands towards Turkey and that it recognizes Kars agreement, that it is ready for unilateral concessions regarding Karabakh, refuses the goal of the recognition of the Genocide of Armenians and will remove this issue from its foreign policy.

Of course the latter is the most important issue for Turkey. But we must also record that Armenian historians and the specialists have already recognized the fact of the Genocide. American scientist’s society doesn’t accept Turkish stance saying that the fact of the Genocide is disputable.

The US leadership also accepts the fact of the Genocide, but not officially, taking into account their state interests. But in the very near future the USA will have to officially recognize the Genocide of Armenians. In this regard Turkey intimidates that it will break off with the USA and will use sanctions, but it is of course ridiculous. And the USA in its turn recommends Turkey not to lose face and to find serious solutions.”

“Recently OSCE Parliamentary Assembly adopted Turkey’s proposal, according to which the Parliaments of the member countries must encourage the idea of the formation of the joint committees of the countries with disputable issues, to conduct historical investigations. Thus many issues will be solved.”

“Still in 2005, when Erdoghan sent a letter to our President to set up a committee of historians, Armenia officially responded that we are ready to set up a committee to study all the spheres. In my view this is the only way to bilaterally discuss, all the existing problems and achieve results.

In case of setting up a committee of historians, believe me, Armenia will never agree to making the issue of the Genocide of Armenians a matter of discussion. We are ready to discuss the reasons and consequences of the Genocide in the framework of historical facts. But before the discussion there should be a certain consensus. For scientific dispute there are certain principles that must be mutually agreed upon. Otherwise the discussion is senseless.”
# GEVORG HARUTYUNYAN

ԱՄԵՐԻԿՅԱՆ ՄՏՐԱԿՆ ՈՒ ԲԼԻԹԸ

2008-06-30T11:13:00.001-07:00

Կամ ինչպես վերացնել «հակասեմիտիզմն» ու Բեն Լադենին Հայաստանից

Ինչպես հայտնի է, վերջին օրերին Հայաստանում էր ԱՄՆ-ի պետքարտուղարի ժողովրդավարության եւ մարդու իրավունքների հարցերով տեղակալ Դեյվիդ Կրամերը: Նման բարձրաստիճան հյուր Վաշինգտոնից մեր երկիր ամեն օր չէ, որ ժամանում է, այնպես որ, կարծում եմ, վերջինս արժանի է մեր ուշադրությանը, հատկապես հաշվի առնելով թե՛ մարդու իրավունքների եւ թե՛ ժողովրդավարության խայտառակ վիճակը Հայաստանում:

Արեւմտյան տարբեր տրամաչափի չինովնիկների այցերին հետեւելը ինքնին հետաքրքրական է, քանի որ միանգամից կարծիք ես կազմում մի քանի հարցի վերաբերյալ, նախ` պարզորոշ երեւում է մեր քաղաքական դաշտի ու ընդհանրապես հասարակության գավառականությունն ու նաեւ այդ արեւմտյան չինովնիկների մտավոր տգիտությունը, որոնցից շատերը, իմ կարծիքով, Հայաստան գալուց ու մեկնելուց հետո էլ գլխի չեն ընկնում թե, օրինակ, աշխարհի որ մայրցամաք են այցելել: Ինչեւէ, ամերիկացի բարձրաստիճան պաշտոնյայի այցը, հասկանալի կերպով, պայմանավորված էր մեր երկրում ստեղծված ներքաղաքական իրավիճակով եւ «պետքարտուղարության անհանգստությամբ այդ առիթով»:

Կիսելով պետքարտուղարության մտահոգությունը, այնուամենայնիվ չենք կարող չանդրադառնալ Դեյվիդ Կրամերի մի քանի հայտարարություններին, որոնք նա հնչեցրեց իր այցի եւ բազմաթիվ հանդիպումների ժամանակ:

Նախ` հակասեմականության մասին, որն այդքան սարսափեցրել էր մեր բարձրաստիճան հյուրին: Վերջինս բոլոր հանդիպումների ժամանակ անընդհատ շեշտում էր, որ հակասեմականությունը Հայաստանում անթույլատրելի է: Չհամաձայնել նման տաղանդավոր մտքին, իհարկե, չենք կարող, սակայն փորձենք նախ եւ առաջ հասկանալ թե ինչ նկատի ունի Կրամերը հակասեմականություն ասելով: Մեր ընթերցողներին հիշեցնեմ, որ ըստ ազգագրության լեզուներն իրենց ծագումնաբանությամբ բաժանվում են լեզվաընտանիքների, որոնցից մեկն է նաեւ սեմական լեզվաընտանիքը, որի մեջ մտնում են մի շարք լեզուներ` արաբերեն, ասորերեն, արամեերեն, եբրայերեն եւ այլն: Այսինքն` չեմ կարծում, թե որեւիցե մեկը հայտարարի, թե Հայաստանում կան հակաարաբական կամ հակաասորական տրամադրություններ, արամեացիների մասին ընդհանրապես քչերը գիտեն, իսկ եթե փոխպետքարտուղարը նկատի ունի հակահրեականությունը, ապա նկատենք, որ Կրամերը սխալ երկրում է անում նման հայտարարությունները: Հենց մեր հարեւան երկու երկրներում` Իրանում եւ Թուրքիայում է հակահրեականությունը կամ հակասիոնիզմը բավականին տարածված, առաջինում` պետական, երկրորդում` կենցաղային մակարդակով: Հայ իրականության մեջ հակահրեականություն երբեք չի եղել ու չկա մինչ օրս, իսկ տարբեր մանր-մունր կազմակերպությունների ժամանակ առ ժամանակ տարածվող նմանատիպ հայտարարությունները երբեք լուրջ չեն ընդունվել, առավել եւս չեն էլ նկատվել հասարակության լայն շերտերի կողմից: Իսկ եթե Կրամերը այսպիսով ցանկանում էր պաշտպանել լեւոնական ընդդիմությանը, որն իր ցույցերին սիրում էր Իսրայելի դրոշը ծածանել, ապա իր հայտարարությամբ պետքարտուղարի տեղակալը, կարծես թե ոչ ուղղակիորեն հաստատում է մամուլում տարածված այն հաղորդագրությունները, թե իբր լեւոնական ընդդիմությունը լուրջ գումարներ է ստացել Իսրայելից:

Ինչեւէ, Կրամերի այցը հետաքրքրական էր նաեւ մեկ այլ առումով. ցույց տվեց մեր քաղաքական ու լրատվական միջոցների գավառականությունը: Դուք երբեւէ եղե՞լ եք Հայաստանի հեռավոր գյուղերից որեւիցե մեկում, եթե եղել եք, ապա շատ լավ կհասկանաք «քաղաքից մարդ ա եկել» արտահայտության ողջ ուժը, դա բավական է, որ ամբողջ գյուղի բնակչությունը հավաքվի գյուղացիներից մեկի տանը եւ թամաշա անի «քաղքից» եկածին: Թումանյանի Գիքորի ոճով արած նմանատիպ մի պատմություն էլ կապված էր Կրամերի այցի հետ: Հետաքրքրական էր դիտել, թե ինչպես էր հայաստանյան քաղաքական ողջ վերնախավը հերթ կանգնել ԱՄՆ-ի դեսպանատան առաջ` սեղմելու Կրամերի ձեռքը: «Քաղքից» եկած տղեն բոլորին մեծահոգաբար ընդունում էր, ժպտում, խոսում, խորհուրդներ տալիս, մեծահոգաբար ուսերին թմփթմփացնում ու նույնիսկ պատասխանում լրագրողների հարցերին: Իշխանամետ լրագրողներն անհամբեր սպասում էին թե ինչ դրական բան կասի մեծարգո Կրամերը իշխանությունների հասցեին, իսկ ընդդիմադիրները` թե ինչպես կքննադատի նույն այդ իշխանություններին: Ասենք, որ Կրամերը, դեռ Հռոմեական կայսրության ժամանակներից հաստատված ավանդույթի համաձայն, հավասարաչափ մտրակ ու բլիթ էր բաժանում բոլորին, իր «հպատակներին» հորդորելով հանգիստ ապրել, իրար միս չուտել, իրար հետ երկխոսության գնալ, չգժտվել, առավել եւս դատարկ բաների համար, եւ ընդհանրապես հետեւել մարդու իրավունքներին ու ժողովրդավարությանը երկրում: Իսկ այն երջանիկները, ովքեր անձամբ սեղմել էին Կրամերի ձեռքը, հավանաբար երդվեցին իրենց ձեռքն այլեւս չլվանալ ու բոլորին ցույց տալ, հպարտանալով, որ այս ձեռքով են սեղմել աշխարհում մարդու իրավունքներ ու ժողովրդավարություն տարածողի ձեռքը:

Ի դեպ, ժողովրդավարության ու մարդու իրավունքների մասին, հիշո՞ւմ եք, ժամանակին, որպեսզի իր հեգեմոնիան տարածի ողջ աշխարհում, ԽՍՀՄ-ը պրոլետարական հեղափոխություն էր տարածում, իսկ այաթոլլա Խոմեյնին՝ իսլամական հեղափոխություն: 21-րդ դարում ամենալավ տարածվող «բրենդը» մարդու իրավունքներն ու ժողովրդավարությունն են: Հասկանալի է, որ մարդու իրավունքները եւ ժողովրդավարությունը մտրակ դարձրած ԱՄՆ-ը ժամանակ առ ժամանակ իր ներկայացուցիչներին է ուղարկում հսկելու համար, թե ինչպես են վերը նշված արժեքները տարածվում եւ ով է այդ ուղուց շեղվել: Այնպես որ, Դեյվիդ Կրամերին կարելի է դիտարկել ամերիկյան այդ մտրակի դերում, որը եկել էր վատ լսող աշակերտներին ձաղկելու:

Ի դեպ, հետաքրքրական էր նաեւ Կրամերի մեկ այլ հայտարարությունը, որ սեպտեմբերի 11-ից հետո ստեղծված երկկուսակցական հանձնաժողովի օրինակով Հայաստանում եւս պետք է այդպիսի հանձնաժողով ստեղծել: Թե ինչո՞ւ էր հատկապես սեպտեմբերի 11-ի հանձնաժողովը օրինակ բերել փոխպետքարտուղարը, դժվարանում եմ ասել, սակայն համեմատությունն ինքնին հետաքրքրական է, կարելի է կարծել, որ, հավանաբար, ըստ ամերիկացիների, մարտիմեկյան դեպքերի ժամանակ կողմերից մեկում միջազգային ահաբեկիչներ են եղել, ափսոս, Կրամերը չի ճշտել թե հատկապես ո՞ր կողմում էր մարտնչում «հայազգի» բեն Լադենը:

Ինչեւէ, ԱՄՆ-ի պետքարտուղարի տեղակալ Դեյվիդ Կրամերի այցը Հայաստան մեկ անգամ եւս պարզորոշ ի ցույց դրեց մեր քաղաքական վերնախավի, թե՛ իշխանամետ եւ թե՛ ընդդիմադիր ու նրանց սպասարկող լրատվամիջոցների ողջ գավառամտությունը եւ քաղաքական սնանկությունը: Վերջիններս չունենալով ազգային-պետական մտածելակերպ, մի ամբողջ պետության ապագան տեսնում են միայն Արեւմուտքից ժամանած այս կամ այն չինովնիկի հայտարարության մեջ, փորձում են ինչ-որ նրբերանգներ հասկանալ նրա ասածներից, դրանով ուրախանալով կամ տխրելով:

ԱՐՄԵՆ ՄԱՆՎԵԼՅԱՆ

«ՍԱՐՅԱՆԸ ԵՎ ՓԱՐԻԶԸ»

2008-06-27T10:59:00.001-07:00

«Գասպրինտ» հրատարակչությունը 2007-ին տպագրել է «Սարյանը եւ Փարիզը» խորագրով ժողովածուն: 328 էջ ծավալով (չհաշված Մարտիրոս Սարյանի եւ օտարազգի նկարիչների՝ բազմաթիվ ներդիր գունավոր նկարները) այդ ժողովածուն հրատարակվել է շքեղ կազմով եւ բարձրորակ թղթով: Գիրքը նորություն է, որովհետեւ առաջին անգամ գրեթե ամբողջությամբ ներկայացվում է մեծն Սարյանի փարիզյան կյանքն (1926-1928 թթ.) ու այդ շրջանի ծանրակշիռ արվեստը: Եվ այս երեւույթը Մարտիրոս Սարյանի հանճարը, նրա մեծությունն ընկալելու, գնահատելու նորովի հնարավորություն է ընձեռում:

Ժողովածուի հրատարակությունը նախաձեռնել, բնագրերը հավաքել ու պատրաստել, կազմել եւ գեղարվեստական ձեւավորումը ծրագրել է Երեւանի Սարյանի տուն-թանգարանի տնօրենուհի, արվեստաբան Ռուզան Սարյանը:

Պետպատվերով հրատարակված «Սարյանը եւ Փարիզը» ժողովածուին իր նպաստն է բերել տիկին Ալիս Նավասարդյանը՝ ի հիշատակ իր ամուսնու՝ Էդուարդ Նավասարդյանի:

Ժողովածուն խմբագրել, որոշ նյութեր թարգմանել եւ 23 էջ ծավալով վերլուծական առաջաբան է գրել ճանաչված գրականագետ, արվեստասեր Ավիկ Իսահակյանը: «Որքա՜ն ազատ եմ այստեղ շնչում...» (Սարյանի միտքն է. Ռ. Ի.) վերնագրով առաջաբանում, ելնելով ժողովածուի նյութերից, հանգամանորեն քննում ու բնութագրում է Մ. Սարյանի փարիզյան կյանքի դրվագները եւ այդ շրջանի նրա արվեստը: Ապրելով Փարիզում (1926-1928 թթ.), Մ. Սարյանը պատկերում էր հայրենի եզերքի գունագեղ բնությունը: Փարիզյան կտավներն արտահայտում են հանճարեղ նկարչի ու հայկական անզուգական բնաշխարհի ներդաշն միասնության վեհ գաղափարը. Սարյանը եւ Հայաստանը մի անտրոհելի համաձուլվածք են: Ավիկ Իսահակյանը իր առաջաբանի վերջում ընդհանրացնում է. «... Ներկայացվող գիրքը նաեւ մի պատուհան է՝ բացված Սարյանի կյանքի եւ ստեղծագործության փարիզյան շրջանի վրա, որը կես դար, գուցե եւ ավելի ժամանակահատված խորհրդային պաշտոնական քննադատության կողմից անտեսվել, լռության է մատնվել. ասես ոչինչ չի եղել...» (էջ 23):

Անդրադառնալով ժողովածուի նյութերին՝ նշեմ, որ հայ արվեստի պատմության մեջ հայտնի է, որ Մարտիրոս Սարյանը 1926-28 թթ., մոտ մեկուկես տարի, ապրել է Փարիզում, արգասաբեր ստեղծագործել, կերտել հանճարեղ կտավներ՝ առլեցուն հայկական կյանքով ու բազմերանգ բնությամբ: Ինչպիսի՜ հոգու աչքեր, մտքի թռքիչներ ու երեւակայություն է ունեցել Սարյանը, որ ապրելով շքեղաշուք Փարիզում, տեսնելով Նոտր Դամը, Սիտեն, Վերսալը, Էյֆելի աշտարակը, Ելիսեյան դաշտերը, Բուլոնյան անտառը, Մոնմարտրն ու Մոնպառնասը, Սենայի ափերն ու Սեն-Միշելը, վրձնել է Կոտայքի լեռները, հայկական գյուղը, հայրենի աղբյուրը, լեռնային գետակը, կիրճը, ծառը եւ այլն: Ինչպիսի՜ կապվածություն հայրենի երկրին ու հողին...

Սակայն, ավա՜ղ, Փարիզում նրա պատկերած մոտ 40 նկարները Հայաստան վերադառնալու ճանապարհին այրվել են Կոստանդնուպոլսի նավահանգստում՝ ֆրանսիական բեռնատար նավի վրա բռնկված հրդեհից: Սա մի դրամատիկ էջ էր մեծ նկարչի կյանքում:

Ընդգծեմ, որ ժողովածուի ընդգրկած մի շարք նյութեր հրապարակվում են առաջին անգամ, եւ, որ կարեւորն է, զգալի մասն էլ Մ. Սարյանի «Գրառումներ իմ կյանքից» աշխատության հեղինակային, այսինքն՝ մայր բնագրից բերված մասունքներ են, իրենց հատուկ գունեղ լեզվով ու կենսափիլիսոփայական խորքով: Սարյանը պատկերել է իր ճամփորդությունը Սանկտ Պետերբուրգից Փարիզ եւ իր փարիզյան կյանքն ու արվեստը: Գրքի նյութերից յուրաքանչյուրը մեծ նկարչի դիմապատկերի մի ուրվագիծ է, վառ վկայություն՝ նրա տպավորությունների ու անպատմելի գեղագիտական ճաշակի ու զգացողության:

Ժողովածուում մի առանձին բաժին են կազմում Մ. Սարյանի նամակները, հոդվածները, մտքերն ու կարծիքները հանրահռչակ Վան Գոգի, Պոլ Գոգենի, Ռենուարի, Պաբլո Պիկասոյի, ֆրանսիական իմպրեսիոնիստների մասին: Դրանք, որ ընտրաքաղված են թե՛ անցյալ դարի մամուլի էջերից, թե՛ տարբեր ցուցահանդեսների կատալոգներից եւ թե՛ մի շարք արվեստագետների գրքերից, հուշերից, աներկբայորեն վկայում են Մ. Սարյանի գեղագիտական փայլուն մտածողության ու լայն աշխարհայացքի մասին:

Նմանօրինակ նյութերի ժողովածու կազմելով, կարելի է ասել, Ռուզան Սարյանը իրագործել է իր նպատակը: Բայց կազմողն իր առջեւ դրել է առավել բարդ խնդիր՝ ո՛չ միայն ներկայացնել «Փարիզը Սարյանի աչքերով ու ըմբռնմամբ», այլեւ բացահայտել, թե ի՛նչ է «Սարյան-Փարիզ զուգահեռը արվեստագետների աչքերով ու հայացքներով»: Հենց այս զուգահեռն է ներկայացված գրքի երկրորդ մասում:

Գրքի նյութերը կարելի է բաժանել երկու մասի. հրապարակումները՝ կապված Սարյանի կյանքի ու ստեղծագործության փարիզյան շրջանին եւ նրա առաջին ցուցահանդեսին (Փարիզ, 1928) եւ, երկրորդ, հրապարակումներ, որոնք ցուցադրում են Սարյանի արվեստն ու նրա փարիզյան հաջորդ ցուցահանդեսները՝ 1980-ից մինչեւ ներկա ժամանակները:

Այստեղ է, ահա՛, որ մենք վերջապես կարող ենք ունկնդիր լինել ոչ միայն Սարյանի արվեստի հայազգի մեկնաբանների, այլեւ օտարազգի արվեստագետների (հիմնականում ռուս, ֆրանսիացի) ծանրակշիռ գնահատումներին: Եթե հայ մարդուն ուրախացնում է Սարյանի արվեստը գնահատողների այնպիսի սիրված եւ հաճախ անսպասելիորեն հայտնված հայկական անուններով, ինչպիսիք են Արշակ Չոպանյանը, Երվանդ Քոչարը, Ռաֆայել Շիշմանյանը (Հրաչ կեղծանվամբ), Զապել Եսայանը, Վահան Թոթովենցը (Թովի), Վիլյամ Սարոյանը եւ այլք, ապա այլազգիների շարքում են Աբրամ Էֆրոսը, Վլ. Իվանովը, Ալեքսանդր Կամենսկին, Իլյա Էրենբուրգը, Լուի Արագոնը, Ռաուլ-Ժան Մուլեն, Պոնտյուս Հյուլտոնը եւ ուրիշները: Եվ այս հեղինակավոր արվեստագետները պատշաճ ձեւով են արժեւորում ու չափակշռում Մ. Սարյանի արվեստը:

Մի կարեւոր հանգամանք. Սարյանի մասին ֆրանսիացիների բարձր կարծիքները ցայսօր մեծավ մասամբ անմատչելի էին արվեստասեր շատ ընթերցողների՝ թե՛ սկզբնաղբյուրներ ձեռք բերելու, եւ թե՛ լեզվական խոչընդոտի առումներով: Այսինքն՝ նոր հավաքած նյութերից բացի, ներկա ժողովածուի համար կատարվել է (Ռ. Սարյանի, Ավիկ Իսահակյանի կողմից) թարգմանական պատկառելի աշխատանք:

Գրքում ճաշակով զետեղված են 35-ից ավելի ցուցադրական նյութեր, մեծարժեք ներդիր նկարներ, որոնք առավել խոսուն ու արտահայտիչ են դարձնում Մ. Սարյանի փարիզյան շրջանի արտակարգ լուսավոր ու բազմերանգ արվեստը՝ կենսափիլիսոփայական խորքով ու լայնընդգրկուն բովանդակությամբ:

Համակողմանիորեն ներկայացնելով Մ. Սարյանի կյանքի ու ստեղծագործության փարիզյան բազմաբեղուն շրջանը՝ գրախոսվող աշխատությունը փաստագրական լայն հնարավորություն է ընձեռում ընթերցողին միանգամայն նորովի ընկալելու եւ արժեւորելու նկարչի հանճարը: Աներկբայորեն հավասարվում է մեծահռչակ Լուի Արագոնի հետեւյալ միտքը. «Այնքան գեղեցիկ, որ դարերը մեր Սեզանի, մեր Մատիսի կողքին կդասեն Սարյանին՝ առաջին կարգում եւ ավելի վեր (ընդգծումն իմն է,- Ռ. Դ.) հռչակավոր նկարիչներից, քանզի նա երջանկության նկարիչ է» (էջ 246): Հիրավի, այդպես է. Մարտիրոս Սարյանն ունի իր իսկական տեղը ազգային ու համաշխարհային արվեստում:

ՌՈՄԱ ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ