THE U.S. STATE DEPARTMENT AND ANTI-SEMITISM

The authors of the annual report on the “International Religious Freedom” believe that in May and June 2008, “Hayots Ashkharh” and “Golos Armenii” Armenian newspapers and the first channel of the Public Television and Radio Company displayed anti-Semitist sentiments in their publications and broadcasts.

Let’s try to understand what happened in reality. The publications and broadcasts discussed in the State Department report on the “International Religious Freedom” definitely refer to the mediation of the “Big East” powerful Jewish Masonic organization, “The Jewish-American Committee” and other structures and individuals, as well as the sums of tens of millions of Dollars spent on the pre-election campaign in our country.

All that gives rise to the following questions:

First: Has L. Ter-Petrosyan or his closest circles refuted those facts so far?

Second: Have the above-mentioned organizations and individuals ever been dissatisfied with the “unfounded accusations” ascribed to them?

Third: Have these facts of interfering in the internal affairs of a sovereign state received a relevant assessment by the State Department - the Number 1 specialist in this sphere, which now acts in support of the sovereignty of Georgia, making relevant statements in this connection every week?

So, what’s the matter?

In none of our articles have we ever published critical statements either about Israel or the Jewish people. We never did anything of the kind even at the moments when we saw the Israeli flag swaying on the Theatrical Square during the rallies of the opposition which was struggling for power. So, what was happening was an obvious political provocation. If our country weren’t a democratic state and our authorities and people weren’t extremely tolerant, there would really be concrete manifestations of anti-Semitism.

And after all that happened, after the opposition tried to launch attack on the government hoisting the Israeli flag, did any Jew suffer in Armenia or was anyone vilified or insulted by rude words on account of his/her ethnic origin and religious affiliation?

The answer is quite clear. Those who applied to the Jewish organizations with the purpose of overthrowing the Government received relevant sums from them and, as a sign of gratitude, swayed the Israeli flag on the square. But because no anti-Semitist sentiments were observed in Armenia even after all that happened, it is obvious that instead of punishing the culprit, innocent people are now being held accountable.

That’s to say, instead of recording the obvious facts of interfering in the internal affairs of a sovereign country and demanding that the Armenian and foreign authors of such attempts respect the independence of Armenia, the State Department is trying to accuse us of protecting ourselves by using legal and quite civilized methods.

If, some time in future, the wife of the Armenian President appears to be a Russian or Chinese and receive financial assistance in the amount of several millions of Dollars from Russian or Chinese organizations with the purpose of overthrowing the authorities in Armenia, will the State Department express concern about the anti-Russian or anti-Chinese sentiments allegedly existing in our country? Definitely, it won’t. Moreover, the things will go just the other way about.

Mildly speaking, we are dealing with an illiterate attempt of falsifying the content of the universal accusation called anti-Semitism and using it as a lever of political pressure. If its authors tried to go into the heart of the matter, they would find out that anti-Semitism, as a political phenomenon, is a manifestation of aggression or intolerance against the Jewish nation vs. an attempt of resisting the obvious aggression against any country with the help some representative of this particular nation.

And such attempt, as we know, is characterized as a lawful resistance to the Jewish-Masonic or Zionist ambitions, and by the way, this practice is common in the United States as well.

ARMEN TSATOURYAN

ՀԱՅԵՐԵՆԻ ԻՄԱՑՈՒԹՅԱՆ ՄԱԿԱՐԴԱԿԸ ՀԱՍԵԼ Է ՈՂԲԵՐԳԱԿԱՆ ԶԱՎԵՇՏԻ

Երեւանի պետական համալսարանի լրագրության ֆակուլտետի այս տարվա դիմորդները «ստեղծագործական մրցույթ» առարկայի քննության գրավոր աշխատանքներում արտահայտել են զավեշտի հասնող այնպիսի մտքեր, որոնք սովորաբար բնորոշ են գրական հայերենին նոր-նոր տիրապետող դեռահասներին, այլ ոչ լրագրողի մասնագիտությունն ընտրած շրջանավարտներին: Ահա դրանցից մի քանիսը. «Շարունակվում էր հարցադրումներով լի մեր զրույցը, երբ մի նոր հարց հղիացավ գլխումս եւ պարուրեց ինձ իր հետաքրքրությամբ»: «Տեսա, թե ինչպես են շրթունքները բարձրանում վեր` դեպի այտերը ու դուրս են հորդում մի քանի լացակումած բառեր»: «Հայերը կարծես խմած լինեն ժամանակի դառնության տարբեր բաժակներից»: «Այդ ահավասիկ օրերին ինչքան մայրեր զրկվեցին իրենց որդիներից»: «Վաղուց, շատ վաղուց, երբ բիբլիական Արարատի լանջից հազիվ քաշվել, գնացել էին Նոյյան ջրերը, իրենց հետ տանելով փոքր-մեծ մեղքերը, աշխարհի վրա ի հայտ եկավ հայ առաջին մարդը, մեր նախահայրը՝ Հայկը ու հնչեց առաջին հայերեն բառը` հա՜յ»: «Տեսնելով թուրքի անմարդկային վերաբերմունքը պարսկացնելու, զրադաշտությունը տարածելու եւ ատրուշաններ կառուցելու անհագ ձգտումը, միեւնույն է, հայ ժողովուրդը կարողացավ անվեհեր պահել կամքը եւ հավատը գալիքի նկատմամբ»: «Մարմնովս սարսուռ է անցնում եւ ինձ դրդում եմ մայթեզրի նստարանին»: «Ես խոչընդոտ չդարձա սրտիս առաջ, այլ ընդհակառակը, սատար կանգնեցի նրան»: «Ես թերեւս 17 տարեկան եմ» եւ այլն:

Հայերենի իմացության այս մակարդակին հասնելու պատճառը «ստեղծագործական մրցույթ» առարկայական հանձնաժողովի նախագահ Գուրգեն Գասպարյանը բացատրում է հանրակրթական դպրոցներում հայոց լեզու եւ գրականություն առարկաների նկատմամբ վերջին տարիներին դրսեւորվող քամահրական վերաբերմունքով: «Ինչո՞ւ եմ կարեւորում այս հարցը, որովհետեւ շատերին թվում է, թե հայոց լեզուն եւ գրականությունն այն առարկաներն են, որոնք հետագայում պետք չեն գալու աշակերտին, մինչդեռ ամեն մի պետության մեջ ազգային լեզուն ու գրականությունը մարդու աշխարհայացքի ձեւավորման բաղկացուցիչներն են: Աշակերտն ինչ մասնագետ էլ դառնա, մայրենիի նկատմամբ պետք է ունենա բացառիկ վերաբերմունք, որովհետեւ հենց դա է ձեւավորում մեր պետության քաղաքացիների ազգային գիտակցությունը: Փաստորեն, մենք կամաց-կամաց կորցնում ենք մեր ապագա քաղաքացիներին, եւ եթե հայերենի նկատմամբ վերաբերմունքն այսպես շարունակվի, որոշ ժամանակ անց կունենանք պետություն, որտեղ ազգային գիտակցության կամ ազգի հավաքականության մասին խոսելն ավելորդ կլինի», ասում է Գասպարյանը:

Գրավոր աշխատանքներում դիմորդները թույլ են տվել բազմաթիվ քերականական, կետադրական, լեզվաոճական սխալներ, սակայն ամենամեծ թերությունը դիմորդների ծայրահեղ պարզունակ մտքերն են՝ սխալ ձեւակերպումներով, իրականության փաստերի աղավաղումներով, ինչն էլ ցածր գնահատականների առատության հիմնական պատճառն է, քանի որ գնահատման ժամանակ առաջին հերթին հաշվի են առնվել դիմորդի մտածողությունը, աշխարհայացքն ու գրելու ձիրքը: «Անհեթեթ մտքերի մեծ տոկոսն իջեցրեց շեմը, որովհետեւ 140 դիմորդից 33-ը ստացավ զրո միավոր, իսկ դա նշանակում է, որ դիմորդը 40-50 քերականական սխալ է ունեցել: Ամենաբարձր նիշը 18 միավորն էր, որ ստացավ միայն մեկ հոգի, մի քանի հոգի ստացան 16-17 միավոր, իսկ դիմորդների հիմնական մասը վաստակեց 8 -12 միավոր»:

Այս արդյունքները նախորդ տարիների հետ համեմատելով Գասպարյանը նկատում է, որ նվազել է ոչ այնքան դիմորդների պատրաստվածությունը, որքան մտավոր պաշարը:

Բարեբախտաբար, վատ գրված շարադրությունների մեծ քանակի մեջ եղել են 3-4 լավ աշխատանքներ, որոնցից հանձնաժողովի հավանությանն է արժանացել «Ինչպե՞ս հանդուրժել տխմարներին» վերնագրով շարադրությունը: Դիմորդն, ունեցել է ուղղագրական սխալներ, սակայն գնահատման սկզբունքի համաձայն, հանձնաժողովը լավ աշխատանքները խրախուսել է 1- 3 միավորով: «Այդ դիմորդն անպայման կդառնա լավ լրագրող, իսկ քերականական սխալները ժամանակի ընթացքում կուղղվեն: Նա ունի լրագրողի համար ամենակարեւորը` գրելու ձիրք: Դա, իրոք, ուրախացնող էր, սակայն հուսահատեցնող էր այն, որ այդպիսի գրավոր աշխատանքները չափազանց քիչ էին՝ 150-ից ընդամենը 3-4-ը: Մյուս կողմից, մտածում ենք, որ եթե ապագայում այդքան լավ լրագրող ունենանք, գոհ պետք է լինենք»:

Տարածված կարծիք կա, որ լրագրության ֆակուլտետ դիմում են թույլ առաջադիմություն ունեցող շրջանավարտները, կարծելով, թե հոդված գրելու կամ հաղորդում վարելու համար ոչ գրագիտություն է պետք, ոչ էլ ընդհանուր զարգացածություն, մինչդեռ պարզ լրատվությունից մինչեւ գեղարվեստական ակնարկ գրելու համար ստեղծագործական ձիրք է պետք, առանց որի լրագրությամբ զբաղվելն ուղղակի անմտություն է: «Մեզանում թյուր կարծիք կա, որ հեռուստալրագրողը կարող է եթեր դուրս գալ եւ ինչ ասես խոսել: Հիմա բոլոր հնարավորությունները կան տեսնելու, թե ինչպես են հաղորդումներ վարում ռուս, անգլիացի, ֆրանսիացի լրագրողներն ու համոզվելու, որ ամենաողբերգականը մեր հեռուստալրագրության վիճակն է: Ինչ պատահի խոսում են՝ առանց գիտակցելու խոսքի արժեքը: Հայոց լեզուն մեզանում դարձել է զրոյական մի բան, ինչում համոզվում ենք ամեն օր: Բողոքարկման ժամանակ դիմորդները երբեմն իրենց գրած սխալ բառը կամ արտահայտությունը արդարացնում էին այս կամ այն հեռուստաընկերությանը վկայակոչելով: Այսինքն՝ եթե այդ հեռուստաընկերությամբ հնչում է, ուրեմն ճիշտ է, իսկ վերջինս պատասխանատվություն չի զգում անգրագետ խոսք տարածելու համար: Նույնիսկ ամենաանմեղ տեղեկություն գրելիս պետք է հետեւել լեզվին, այլ ոչ թե մտածել եթերը կամ թերթի էջերը լցնելու մասին: Խիստ գնահատելու դեպքում այս տարվա դիմորդների 60 տոկոսը զրո կստանար եւ ֆակուլտետն ուսանողներ չէր ունենա, բայց այդքան մեղմ մոտենալուց հետո դարձյալ վատ արդյունքներ ունեցանք: Ուրեմն անհրաժեշտ է փոխել հայոց լեզու եւ գրականություն առարկաների նկատմամբ վերաբերմունքը: Հայաստանը ինչքան էլ ծանր վիճակում լինի, ոչինչ չունենա, հայոց լեզու եւ գրականություն առարկաները պետք է լավ դասավանդվեն դպրոցներում, որովհետեւ եթե հայը վաղը հայ չլինի, Հայաստանն էլ չի լինի, ինչքան ուզում է զարգացած տնտեսություն ունենանք: Այդպես պետք է մոտենալ հարցին, այլ ոչ թե մտածել, թե մաթեմատիկոսի կամ մյուսի ինչի՞ն է պետք հայոց լեզուն: Այսպես շարունակվելու դեպքում լրագրության եւ մյուս ֆակուլտետները շուտով կփակվեն կամ չգիտեմ ինչի կվերածվեն: Ու կասենք` «Մեր ինչի՞ն է պետք հայոց լեզուն, ապրում ենք, էլի»:

ՌՈՒԶԱՆ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

ՊԵՏԱԿԱՆ ՇԱՀԸ ՊԱՀԱՆՋՈՒՄ Է ՎՏԱՐԵԼ ԱՂԱՆԴԸ

«Հայոց Աշխարհ»-ը բազմիցս է անդրադարձել «Եհովայի վկաներ» աղանդին։ Վերջին անգամ առիթը՝ սույն կազմակերպության կողմից հունիս-հուլիս ամիսներին Նոր Արեշում գտնվող հարսանյաց սրահի դահլիճում «Մենք կավ ենք, Եհովան՝ բրուտը» կարգախոսով իննօրյա համաժողովն էր, որին փուլ առ փուլ մասնակցել են աղանդի թե՛ Երեւան քաղաքի, թե՛ մարզերի գրեթե բոլոր ակտիվ անդամները։


Հատկանշական է, որ Եհովայի վկաների հարցի քննարկումները մեզանում սովորաբար ընթանում են հիմնականում մարդու իրավունքների, խղճի ազատության, սահմանադրության, օրենսդրության մեջ կրոնական կազմակերպությունների գրանցման համապատասխան կետերի հոլովույթում։ Այնինչ, կրոնական կազմակերպությունների հարցն ընդհանրապես, եւ «Եհովայի վկաների» հարցը մասնավորապես, անհրաժեշտ է դիտարկել բոլորովին այլ հարթության վրա։

Չպետք է մոռանալ, թե աշխարհաքաղաքական ինչ գործընթացների ոլորտում ենք, ինչ շահեր են բախվում տարածաշրջանում, ինչպիսի հարցադրումներ են պարբերաբար առաջանում կամ պարտադրվում մեզ։ Այսպիսի իրավիճակը որեւէ կենսական հարցի լուծման ժամանակ մեզանից պահանջում է բոլորովին այլ մոտեցումներ, քան աշխարհում ընդունված ձեւերն են ենթադրում։

Այս առումով, օրինակ, մեզ պետք է որ այնքան էլ չհետաքրքրի, թե, ասենք, «Եհովայի վկաները» քանի երկրներում է գրանցված։ Դիցուք, բոլոր երկրներում էլ գրանցված է, կամ նույնիսկ մի քանի երկրում էլ պետական կրոն է հռչակված։ Մեզ ի՞նչ։ Մենք դրա հետ ի՞նչ կապ ունենք, կամ արդյո՞ք դա էր չափանիշը, երբ նրանց ժամանակին մեզ մոտ էլ գրանցեցին։

Կամ, ենթադրենք, մեր օրենսդրական դաշտի անկատարության պատճառով կան կրոնական կազմակերպությունների գրանցման որոշակի բարդություններ։ Մի՞թե սա նշանակում է, որ տվյալ հարցի լուծումը պետք է տեղափոխվի զուտ օրենսդրական դաշտ ու ընթանա հակասությունների հարթեցման տրամաբանությամբ։

Մեր ազգի եւ պետության կենսական շահերը պահանջում են նման խնդիրների լուծման այլ մոտեցում։ Ի վերջո, ցանկացած հարցի լուծման ժամանակ հստակ պետք է սահմանազատվեն միջոցը եւ նպատակը։ Իսկ մեր նպատակը ուժեղ եւ անվտանգ (թե՛ ներքին, թե՛ արտաքին առումներով) պետության կառուցումն է։ Եւ եթե որեւէ հարց առնչվում է ազգային եւ պետական անվտանգությանը, ապա մնացած բոլոր խնդիրները դառնում են զուտ միջոցներ։

Եթե ժողովրդավարական որեւէ սկզբունքի, տվյալ դեպքում՝ խղճի ազատության անվերապահ կիրառումը, կարող է վտանգել պետության անվտանգությունը, ապա պետք է գերակայի նպատակը՝ ուժեղ պետության կայացումը։ «Եհովայի վկաների» գործունեությունը վտանգում է մեր պետության անվտանգությունը, ուրեմն՝ աղանդը պետք է վտարվի երկրից։

Հասկանալի է, որ ինչ-որ արտասահմանցի շատ է ուզում, որ եհովայի վկաները ոչ միայն ազատ գործեն Հայաստանում, այլեւ բազմանան սնկի պես, հասկանալի է, որ շատ մոլորված կամ էլ շահագրգիռ «վկաներ» էլ են դա ուզում։ Պարզ է նաեւ, որ աղանդը արգելելու դեպքում մեզ կարող են մեղադրել ժողովրդավարական արժեքներից նահանջելու մեջ։

Հետո ի՞նչ, թող մեղադրեն։ Չէ՞ որ նույն տրամաբանությամբ մեզ կարող են մեղադրել (եւ հաճախ մեղադրում էլ են) Արցախի հարցի լուծման մեր պատկերացումների եւ ներկայումս աշխարհում ընդունված շատերին ձեռնտու մոտեցումների անհամապատասխանության համար։

Այլք ունեն իրենց շահերն ու նպատակները։ Իսկ մեր եւ «Եհովայի վկաների» նպատակները մեկընդմիշտ անհամատեղելի են լինելու։

ՎԱՐԴԱՆ ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ

ՀԱԿԱՀԱՅԿԱԿԱ՞Ն, ԹԵ՞ ՀԱՅԱՊԱՀՊԱՆ

Վերջին ժամանակներս մեր երկրի ներկայացուցիչները սկսել են ավելի հաճախ բարձրացնել հայ□թուրքական սահմանի փակ լինելու հարցը, համարելով դա հակահայկական քաղաքականության դրսեւորում, անհասկանալի ու վրդովեցուցիչ փաստ։
Իսկ մեզ թվում է, որ Թուրքիան դրանով, հակառակը, հայապահպան քաղաքականություն է վարում։
Ինչո՞ւ է թուրքերի այս դիրքորոշումը, որը, չգիտես ինչու, անհասկանալի ու վրդովեցուցիչ է որակվում, հայապահպան։ Որովհետեւ թուրքերը սկզբունքային հետեւողականությամբ թույլ չեն տալիս եւ արգելում են մեզ մոռանալ, թե մենք ով ենք։ Մենք՝ թշնամի ենք։
Եթե նույնիսկ մենք բոլորս վերջնականապես տխմարանանք, ինչը շատերն արդեն հաջողացրել են, եւ սկսենք համարել, թե թուրքերը մեր թշնամին չեն, իրենք՝ թուրքերը, մեզ թույլ չեն տա մոռանալ, որ մենք ենք իրենց թշնամին։
Որովհետեւ համարձակվում ենք հայտարարել, թե իրենց երկրի կեսն իրականում մեր պատմական հայրենիքն է։ Որովհետեւ իրենց պապերի արածը ոճրագործություն եւ ցեղասպանություն ենք անվանում եւ դեռ պահանջում ենք, որ ուրիշներն էլ անվանեն։ Եւ այլն։
Այս առումով հատկանշական է, որ հայրենի իշխանությունները թուրքի հետ բարեկամաբար հարաբերվելու ոչ մի նախապայման չեն դնում։ Իսկ սկզբունքային ու հետեւողական թուրքը դնում է, եւ իհարկե, մեծ հաճույքով պատրաստ է մեզ էլ մարդատեղ դնել եւ անգամ սահման բացել ու հետներս բարեկամություն անել, եթե հրաժարվենք մեր փուչ եւ դատարկ պահանջներից, Ղարաբաղն էլ զիջենք Ադրբեջանին։
Դրանից հետո թուրքը մեզ հետ առեւտուր էլ կանի, էքսկուրսիաներ էլ կկազմակերպի դեպի Արարատ։ Հակառակ պարագայում մենք թուրքի թշնամին ենք, այսինքն՝ հայ։
Ստացվում է, որ թուրքը մեզ հայ է պահում, ստիպում է հայ մնալ։ Եթե այդքան սկզբունքային եւ հետեւողական չլիներ, այլ լիներ, ասենք, այնքան նենգ ու խորամանկ, ինչպիսին երբեմն պատկերացնում ենք իրեն, ապա կմեղմեր իր կարծրությունն ու կբացեր սահմանը։ Նույնիսկ առժամանակ մոռանալով Ղարաբաղը։ Հետեւանքները կարող էին անկանխատեսելի լինել։
Հայաստանի Հանրապետության այսօրվա քաղաքացիների մի շատ որոշակի մասի նախասիրած երաժշտության եւ խոսքի ոճին, հայացքին ու ականջների ձեւին, կեցվածքին ու պահվածքին նայելով՝ նույնիսկ մոտավոր թիվ կարելի է ենթադրել, թե քանի հազարներ անմիջապես կմղվեին դեպի... պատմական հայրենիք։ Իհարկե, ոչ Արարատի գագաթը ելնելու համար, այլ ավելի, այսպես ասած, մարդկային նպատակներով։
Եւ հնարավոր է, որ աշխարհի, թե ինքներս մեր աչքում խաղք դառած, ստիպված լինեինք արձանագրել, եթե հայերն այս աննորմալ երկիր Հայաստանից արտագաղթում են դեպի ավելի նորմալ երկիր Թուրքիա։
Իսկ թուրքերը տասնյակ բարի նպատակներով հազարներով այցելում են Հայաստան։ Գործ են հիմնում, տուն են առնում։ Եւ կպրծներ մի հիսուն տարում Հայաստանն էլ, Հայկական հարցն էլ։
Խե՛լք չունեն թուրքերը, խե՛լք։ Բայց սկզբունքային են։ Եւ առայժմ դա ոչ թե վատ է, այլ լավ։
Սահմանը լավ բան է, սիրելի հայրենակիցներ։ Մեր հասարակության մեջ մենք ինքներս այնքան սահմաններ ենք ջնջել ու ջնջում, որ լավ է, եթե թուրքը դեռ սահմանազատում է իրեն մեզանից։
ՀԱՅՈՑ ԱՇԽԱՐՀ

ՀԱՅԿՅԱՆ ՀԱՂԹԱՆԱԿԻ 4500 ԱՄՅԱԿ

ՀԱՅԿՅԱՆ ՀԱՂԹԱՆԱԿԻ 4500 ԱՄՅԱԿԻ ԱՌԹԻՎ


Հայրենակիցնե՛ր,

2008 թվականին լրանում է Հայկ Նահապետի` Հայոց Ձորի ճակատամարտում Բելի դեմ տարած հաղթանակի 4500 տարին: Մեծ հայագետ Ղևոնդ Ալիշանի տոմարագիտական հաշվարկի համաձայն, ճակատամարտի օրը համընկնում է հայկական օրացույցի Նավասարդի 1-ին, այն է՝ օգոստոսի 11-ին: Հայկյան հաղթանակով հայոց պետականության կազմավորումն ու զարգացումը դրվել են ամուր հիմքերի վրա:

ԱՐԱՐԱՏ ռազմավարագիտական կենտրոնը շնորհավորում է համայն հայությանն այս փառապանծ տոնի առթիվ և մաղթում, որպեսզի հայոց հավաքական կամքը լինի հայկյան բազկի պես ամուր և անսասան։

Հիշելով մեր պետականակերտ հաղթանակը` վստահ ենք, որ պատվով կդիմագրավե՛նք նաև Հայաստանի և հայության առջև ծառացած ներկա մարտահրավերները, քայլ առ քայլ կկերտե՛նք մեր անդառնալիորեն հզոր և միասնական ապագան։

Այս տոնի առթիվ ԱՐԱՐԱՏ ՌԿ-ն իր կայքում ներկայացնում է`
• Պատմագիտության դոկտոր-պրոֆեսոր Էդվարդ Լ. Դանիելյանի հոդվածը՝ Հայկի հաղթանակի պատմական նշանակության և այդ անցքի տոմարագիտական հաշվարկի մասին,
• Մովսես Խորենացու պահպանած «Վահագնի ծնունդը» հին հայկական ձոնը՝ ռուսերեն և անգլերեն թարգմանություններով հանդերձ,
• Ռուզան Սահակյանի «Վահագնի ծնունդը» հեղինակային երգը` նվիրված Հայկյան հաղթանակի 4500 ամյակին (ներկայացվում է առաջին անգամ),
• Հայոց դիցաբանության ռազմի աստված Վահագնի ծնունդը պատկերող պաստառ:

ԿԵՑՑԵ՛ ՀԱՅԱՍՏԱՆ:


ԱՐԱՐԱՏ ռազմավարագիտական կենտրոն
Երևան, 9 օգոստոսի 2008թ.



www.ararat-center.org

ԱՐԱՐԱՏ ՌԿ-ն իր գիտական և կրթական ծրագրերն իրականացնելու համար ապավինում է
ձեր հոժարակամ նվիրատվություններին: Ուղարկեք դրամական օժանդակություն
ԱՐԱՐԱՏ կենտրոնին` itsmyseat.com արագ և ապահով համակարգի միջոցով:

ՆԵՈԲՈԼՇԵՎԻԿՆԵՐԻ ՌԵՖԼԵՔՍՆԵՐԸ

Համաշխարհային բանահյուսական գրականությանը հայտնի են մի քանի հեքիաթներ, որոնք սկսվում են ողբերգական իրադարձությունից։
Չարասիրտ խորթ մայրը անտառի թավուտ է տանում դստերը կամ որդուն, կապում դժբախտ երեխային ծառից ու թողնում, որ վայրի գազանները հոշոտեն։ Հաճախ ճիշտ այդպես է վարվում թագավորը՝ պատանի տարիքի հավանական ապագա մրցակցի հետ։ Բայց հեքիաթներում դատապարտված երեխան միշտ փրկվում է. երբեմն ինքնուրույն, երբեմն էլ դա անում են բարի մարդիկ կամ հրաշագործները։
Հայկական հեքիաթներում ազատություն ստացած եւ փրկված երեխան դրանից հետո պարտադիր կարգով վազում է Հյուսիսային պողոտա։ Այստեղ նա հարցազրույց է տալիս, շրջապատվում այլ երեխաներով ու նրանք բոլորը միաբերան գոռում են □Պայքար, պայքար մինչեւ վերջ□։
Ուստիեւ առողջական վիճակի պատճառով կալանքից ազատված ՀՀՇ վարչության նախագահ Արարատ Զուրաբյանի հայտնվելը Հյուսիսային պողոտայում ոչ մեկին չպետք է զարմացնի։ Դա, թանկագիններս, ռեֆլեքս է։ Եթե նախկինում գիտությանը հայտնի էր ռեֆլեքսի միայն երկու տեսակ՝ պայմանական եւ բնածին, ապա այժմ դրանց կարելի է ավելացնել նաեւ երրորդը. նեոբոլշեւիկյան։
Ակադեմիկոս Պավլովի հայտնագործած ռեֆլեքսներից տարբերվում է միայն մի բանով։ Պավլովյան շները հետեւի թաթերի վրա էին կանգնում ու թուք արտադրում ուտելիք տեսնելիս։ Իսկ հհշական շների թուքը ծորում է ցանկացած տեղում, որտեղից երեւում է Թատերական հրապարակը։
Ի դեպ, մի ուրախալի նորություն կա սրանց համար։ Մեր ունեցած տեղեկություններով, քաղաքապետարանն ավարտում է միտինգների անցկացման համար հատուկ հատկացված վայրի սարքավորումը։ Միտինգավորների տրամադրության տակ են հանգստատեղերը, ճաշարանը, Նիկոլ Փաշինյանի երգերի ու ելույթների ձայնագրությունները, արեւածաղկի սերմի ռազմավարական պաշարները, հարմարավետ փշալարը ողջ պարագծով եւ Եվրախորհրդի չորս դիտորդները՝ աշտարակներում։
Ինչեւէ, հայտնվելով Հյուսիսային պողոտայում, Արարատ Զուրաբյանը՝ տեղնուտեղը մոռանալով ցիստիցեկոզի, տրիխինելեզի, սպարգանոզի եւ իր այլեւայլ հիվանդությունների մասին, վճռականորեն հայտարարեց. □Համոզված եմ, որ հանրահավաքները գնալով շատ ավելի հզոր են լինելու։ Եւ ամեն ինչ ունենալու է իր դրական ու նորմալ ավարտն այնպես, ինչպես մենք ցանկանում ենք։ Ես համոզված եմ, որ շատ մոտ ապագայում մենք կարձանագրենք մեր վերջնական հաղթանակը։ Համոզված եմ□։
Անկեղծ ասած, վաղուց ինձ չէր վիճակվել տեսնել այդչափ համոզված մարդու։ Բայց դա չէ գլխավորը։ Գլխավորն այն է, որ, ինչպես պարզվում է, նեոբոլշեւիկները լի են պայքարը շարունակելու վճռականությամբ, քանզի չեն կարող... հիասթափեցնել ժողովրդավարության մասին երազող մարդկանց։ Այո՜... Ասում են, թե դա բուժվում է։ Բայց ոչ բոլորի մոտ եւ ոչ մինչեւ վերջ։
Հիշում եմ, մի առիթով նախագահ Բուշը, ի պատասխան ամերիկյան զորքերն Իրաքից դուրս բերելու իր ընդդիմախոսների պահանջների, արտահայտվեց իսկը Զուրաբյանի պես. □Մենք մտադիր չենք լքել ժողովրդավարություն տենչացող մարդկանց□։ Եւ որտեղ էր Բուշը տեսել ժողովրդավարություն տենչացող իրաքցիների, այդպես էլ մնաց առեղծված։
Անիմանալի են Աստծո ճանապարհները, բայց հայրենի ազատարարների ճանապարհները է՛լ ավելի անիմանալի են։ Իսկ մենք հույս ունեինք, թե ցունամին անցավ հայոց աշխարհի վրայով, հետ քաշվեց ու հանդարտվեց, քաղաքական տաշեղներն ու աղբը հավաքեցին, վերջապես վերադարձանք նորմալ կյանքի։ Այսինքն՝ □նորմալ□ ասածը, իհարկե, որոշակի գեղարվեստական չափազանցություն է։ Կյանքը մեզանում նորմալ չի եղել երբեք։ Ուստի ասենք այսպես. սովորական կյանքի։
Բայց դե տեսնո՞ւմ եք, թե ինչ է ստացվում. □հանրահավաքները գնալով ավելի հզոր են լինելու, մոտ ապագայում կարձանագրենք վերջնական հաղթանակը...□։ Եկեք պայմանավորվենք. եթե դուք, թանկագին ընթերցողներ, այդ խփնվածների մասին ինչ□որ անպարկեշտ բան մտածեցիք, ապա ձեր մտքերի համար սույն տողերի հեղինակն ու խմբագրությունը պատասխանատու չեն։ Քանզի դրանք ձեր մտքերն են։ Թեեւ, իհարկե, մեծապես հուսով ենք, որ դրանք համընկնում են մեր մտքերի հետ։
Չէ, այնուամենայնիվ շտապեցին միանգամից ազատ արձակել այս կոդլին։ Ավելի ճիշտ կլիներ՝ որպես միջանկյալ լուծում միառժամանակ տեղավորել սրանց հոգեբուժարանում։ Ըստ որում բացառելով, բնականաբար, ցանկացած բռնություն։ Կիրառելով հարկադրման մեթոդն առանց դաժանության։
Մեծ Ֆիլիպ Պինելը, որին մեծարում են նրա համար, որ աշխարհում առաջինը ազատեց շղթաներից հոգեկան հիվանդներին, ինքը հոգեբուժական հարկադրման անզիջում կողմնակից էր։ Հոգեկան հիվանդների շղթաներն ու մարմնական պատիժները վերացնելու օգտին նա հանդես էր գալիս բնավ ոչ այն պատճառով, որ ցանկանում էր վերականգնել խելագարների ազատությունը, այլ որովհետեւ հավատում էր, թե ճիշտ կազմակերպված գժանոցում հիվանդներն այն աստիճան կտպավորվեն ադմինիստրացիայի ապշեցուցիչ իշխանությունից ու հեղինակությունից, որ կոպիտ միջոցների անհրաժեշտություն պարզապես չի առաջանա։
Պինելի գրած □Տրակտատ խելագարության մասին□ աշխատությունը լի է □ահաբեկման□ եւ □սահմանափակման□ գովաբանումով, ինչի մասին վկայում է հենց թեկուզ հետեւյալ հատվածը. □Իսկ եթե խելագարը բախվում է ակնհայտորեն գերազանցող ուժերի հետ, նա ենթարկվում է դրանց՝ առանց դիմադրության ու բռնության... Խելագարության մեր դիտարկած դեպքերում ականատես եղանք առանց դաժանությունների ահաբեկման, առանց բռնության ճնշման եւ առանց զայրույթի հաղթանակման բարերար արդյունքներին□։
ԳԱԳԻԿ ՄԿՐՏՉՅԱՆ

ՈՒ՛Ժ ՏՈՒՐ ՆՐԱՆՑ, ՏԵՐ ԱՍՏՎԱԾ

Օրերս խմբագրություն այցելած տարեց տղամարդը խորհրդավոր տեսքով եւ, չգիտես ինչու, շշուկով տեղեկացրեց, որ իր ունեցած հավաստի տվյալներով, ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը մի քանի միլիոն դոլար է հատկացրել մեր երիտասարդության բարոյական ու գաղափարական այլասերման համար։
Կցանկանայինք հավատալ։ Է՜հ։ Եթե ավելի երիտասարդ լինեի, այդպիսի փողերի դիմաց այնպե՜ս կայլասերվեի։ Բայց վախենամ, որ ֆինանսավորումն այդ դարձյալ չի հասնի ժողովրդին։ Դատախազությունը պիտի հատուկ հսկողության տակ առնի այդ գործը։ Երիտասարդությունը սպասո՛ւմ է։
Իսկ առայժմ երիտասարդության այլասերմամբ որոշել է զբաղվել Բաբկեն Արարքցյանը։ Հատկապես երիտասարդության, քանզի փոքրիշատե հասուն մարդկանց մեջ երեկ հհշական թերթերից մեկում տպագրված խորհրդարանի նախկին խոսնակի □Քաղաքակրթությունների բախում□ հոդվածը կարող է միայն հեգնալից քմծիծաղ առաջացնել։
Այս ահավոր շոգին ձեռքը գրիչ վերցնելու համար Արարքցյանին առիթ ծառայեց, ինչպես ինքներդ արդեն հավանաբար կռահեցիք, Հայ ազգային կոնգրեսի ստեղծումը։ Առիթն այդ, միանգամից նշենք, չափազանց մանր է մտքի սույն տիտանի համար։
□Վրանից դուրս է գալիս ազգային հերոսը։ Նրա աչքերը փայլատակում են։ Նրա դեմքը սարսափազդու է։ Շարժումները՝ սրընթաց։ Նա հիասքանչ է□ միզանսցենը, ինչ խոսք, տպավորիչ է, բայց եթե պարբերաբար դուրս գաս վրանից նման կերպ, չխորշելով առիթի անկարեւորությունից, ապա կարող է տեղի ունենալ գործողության արժեզրկում։
Եւ այսպես, ի՞նչ եզրակացությունների հանգեց Աստծո ծառա Բաբիկը։ Պարզվում է, այսօր Հայաստանում տեղի է ունենում ոչ թե քաղաքական տարբեր դիրքորոշումներ ունեցող կուսակցությունների կամ ուժերի գաղափարական պայքար, այլ ընթանում է քաղաքակրթությունների բախում։
Մի բեւեռում գտնվող կոալիցիան ձգտում է Հայաստանում ամրապնդել ասիական ոճի բռնապետություն։ Դե, իսկ □մյուս բեւեռում օրեցօր հզորացող Համաժողովրդական շարժումից ստեղծված Հայ ազգային կոնգրեսը որդեգրել է ազատության եւ համամարդկային արժեքների վրա խարսխված պետության կերտումը, ուր գերագույն արժեքը՝ ժողովրդավարական, իրավական պետության քաղաքացին է□։
Այո՜... Ո՛ւժ տուր նրանց, Տեր Աստված։
□Համլետի□ երկրորդ գործողության երկրորդ տեսարանում Պոլոնիուսն ասում է. □Նա խենթ է, բայց իր խենթության մեջ մեթոդ կա□։ Հհշական ավազակները պատրաստվում են ստեղծել ժողովրդավարական եւ իրավական պետությո՞ւն։ Ճի՞շտ հասկացա Արարքցյանին։ Մինչեւ 1998 թվականը մենք ապրում էինք ազատության եւ համամարդկային արժեքների վրա խարսխված պետությա՞ն մեջ։
Ժողովուրդը մեզանում, ինչպես հայտնի է, ասես փոքր երեխա լինի. ինքն էլ չգիտի, թե ինչ է ուզում, չի հասկանում, թե ինչպես եւ որտեղ է ապրում, բայց նա՝ այդ ժողովուրդն էլ կարող է անչափ զարմանալ նախկին խոսնակի խոսքերից։
Գուցե բավակա՞ն է զբաղվել խեղկատակությամբ, պարոնայք։ Թեպետ յուրաքանչյուր նկարիչ ինքն է որոշում, թե երբ պիտի կտավին դնի վերջին վրձնահարվածը։ Դա արարման գաղտնիքն է. եթե ժամանակին կանգ չառնես, ապա ինչ□որ բան կփոխվի։ Ինչո՞վ է արտասովոր □Ջոկոնդան□։ Նրանով, որ մի գեղեցիկ պահ Լեոնարդո դա Վինչին որոշեց. վերջ, բավական է, հերիք եղավ։ Մի ավելորդ վրձնահարված, եւ նկարը կփչանա։
Քանի որ դժվար է հասկանալ, թե երբ է հարկավոր կանգ առնել, ցանկացած գիրք կա՛մ չափազանց կարճ է լինում, կա՛մ չափազանց երկար։ Ցանկացած նկարի մեջ ինչ□որ բան կա՛մ չափազանց քիչ է, կա՛մ չափազանց շատ։ Իհարկե, յուրաքանչյուրն էլ փորձում է կռահել, թե երբ է անհրաժեշտ կանգ առնել, բայց դա հազվադեպ է ստացվում։
Հհշականները կանգ առնել չեն կարողանում ու էշի համառությամբ ներկայացնում են ամեն ինչ այնպես, ասես մենք իրենց իշխանության օրոք չենք ապրել։ Եւ արեւն էլ Արարքցյանի ժամանակ ավելի վառ էր շողշողում, խոտը ավելի կանաչ էր, իսկ ջուրը՝ ավելի թաց։ Եւ խոշոր եղջերավոր անասուններն էլ անկասելի ծնելիությամբ ու կաթնատվությամբ հասցնում էին գյուղացիներին սեւ մելամաղձի։ Եւ ամենուր այնպիսի՜ երանություն էր տիրում, այնպիսի՜ հոգեպարար թախիծ, որ ցանկություն էր առաջանում հասցնել մեկնումեկի մռութին, գլորվել առուն ու շնչահեղձ լինել երջանկությունից։
Ամերիկյան հոգեբուժության հայր Բենջամին Ռաշը 1812 թվականին հրատարակեց իր գլխավոր աշխատությունը՝ □Մտքի հիվանդությունների բժշկական հետազոտություններ եւ դիտարկումներ□ վերնագրով։ Նա գրում էր. □Պատերազմի նպատակին հասնելու հաջողությամբ խթանված ազատության ձգտման ավելցուկը բազմաթիվ մարդկանց մեջ ձեւավորել է կարծիքներ եւ պահվածք, որոնք հնարավոր չէ ո՛չ վերացնել հորդորներով, ո՛չ էլ սահմանափակել իշխանությամբ... Չափազանց մեծ ազդեցությունը, որ այդ կարծիքները գործել են բազմաթիվ քաղաքացիների պատկերացումների, ձգտումների եւ բարքերի վրա, հանգեցրել են խելագարության հատուկ տարատեսակի առաջացման□։
Փայլո՛ւն ախտորոշում։ Հանցավոր վարչախմբից, ավազակապետությունից եւ ասիական ոճի բռնապետությունից ազատության հանդեպ հհշականների ձգտման ավելցուկը՝ խթանված պատերազմի նպատակին հասնելու հարաբերական հաջողությամբ (քանզի այդ թափթփուկի նպատակը Հայաստանի վարկաբեկումն էր, ինչն էլ նրանք արեցին մարտի 1□ին) հանգեցրեցին խելագարության հատուկ տարատեսակի առաջացման։
Հորդորներով այդ աննորմալներին խելքի չես բերի։ Հարկավոր են այլ միջոցներ։ Ի դեպ, նույն Ռաշը գրել է. □Խելագարությունը չեղյալ է հայտարարում հասարակական պայմանագիրը հիվանդի համար, զրկում նրան իրավունակությունից, զրոյի հավասարեցնում դատարանում նրա վկայությունը, բարոյական պարտավորությունները եւ այլն։

ԳԱԳԻԿ ՄԿՐՏՉՅԱՆ

Ara Papyan: Present-day Georgia has no right to Javakhk

Present-day Georgia has no right to Javakhk, for no agreement on state border was signed between Armenia and Georgia after the war in 1918, said Ara Papyan, head of Modus Vivendi center, historian and former Armenian Ambassador to Canada.

"The issue of borders in the South Caucasus should be resolved on the basis of the international law, through implementation of Woodrow Wilson's arbitral award and the principles proposed by the League of Nations on February 24, 1920," he said.

"Decisions of the Communist Party's Central Committee on Karabakh and Javakhk should not determine Armenia's borders with Georgia and Azerbaijan. Leaders of modern Georgia eye the soviet era as period of foreign occupation."

If someone questions the Paris conference's decision on Armenia, this person questions the entire legal and political system of Europe and Middle East, according to him.

"A special commission dealing with the problem of Armenian borders said in its report that all territorial disputes should be considered by the League of Nations. Javakhk's annexation to Georgia was a result of occupation regime," Papyan said.

The Armenian-Georgian war for Javakhk started on December 5, 1918 and was stopped after British interference on December 31. An agreement signed in Tiflis in January 1919 stated that the northern part of Borchalinsky district passed on to Georgia, the southern part passed on to Armenia while the middle (Lori and Zangezur) was announced a "neutral zone" and was under control of British governor-general.

After establishment of the soviet rule, Javakhk issue was raised again. Overwhelming majority of the province stood for joining Armenia. A final decision was taken at the plenary session of the Caucasus Bureau and was forwarded to consideration of the Georgian Communist Party's Central Committee, which decreed that "taking into account Akhalkalaki's political and economic ties with Tiflis, the proposals of our Armenian comrades is unacceptable."

After the end of WWI, Armenia and Turkey signed the Treaty of Sevres which envisaged Armenia's commitment to Woodrow Wilson's arbitral award determined borders with Turkey, Georgia and Azerbaijan. According to the award, Armenia was supposed to get Armenian-inhabited Transcaucasian regions, thus bringing its territory to 110 thousand km2.

«ՕԳՏԱԿԱՐ ԱՊՈՒՇՈՒԹՅԱՆ» ՎՆԱՍԻ ՄԱՍԻՆ

Հհշականների այսօրվա միտինգը իսկապես կարող է բեկումնային դառնալ։ Ոչ այն իմաստով, իհարկե, թե սրանք կցուցադրեն սկզբունքորեն նոր ու հետաքրքիր ինչ-որ բան։ Պարզապես, դատելով այս օրերին հնչող հայտարարություններից, զգալիորեն կաճի նրանց ագրեսիվությունը (թեեւ սրանից ավելի՝ էլ ո՞ւր)։
Իսկ բեկումնային կարող է դառնալ միտինգը իշխանությունների պատասխան արձագանքի իմաստով։ Վերջին ամիսների փորձը միանշանակ ցույց տվեց, որ ինչքան ավելի շատ է իշխանությունը խոսում համագործակցության ու երկխոսության մասին, որքան ավելի է մեղմում իր դիրքորոշումն ու զիջումների դիմում, այնքան ավելի են կատաղում լեւոնականները։ Այնպես որ՝ գուցե պետք է վերանայե՞լ մարտավարությունը։
Բնավ համոզված չենք, թե պետք է լսել Եվրախորհրդի «խորհրդատուներին» եւ մշտապես նորանոր զիջումներ անել նեոբոլշեւիկներին։ Ոչ մի լավ բանի դա հանգեցնել չի կարող։
Պատկերացրեք, թե ընկել եք հրոսակների ձեռքը, որոնց մոտ ծառայում են այդօրինակ «խորհրդատուներ»։ Բանդիտները պատրաստվում են հանել ձեր աչքը, իսկ «խորհրդատուները» մխիթարում են. «Նելսոնն ու Կուտուզովը նույնպես միաչքանի են եղել, բայց ինչպիսի՜ հաղթանակներ են տարել»։
Դուք հնազանդորեն թույլ եք տալիս հանել ձեր աչքը, բայց հրոսակները մտադրվում են հանել նաեւ երկրորդը։ «Խորհրդատուները» տեղնուտեղը սկսում են համոզել. «Հոմերոսը կույր էր, բայց ո՜նց էր գրում»։ Առարկելը դժվար է, իսկապես հանճարեղ էր գրում կույր սրիկան։ Եւ հանում են ձեր երկրորդ աչքը։
Ոգեւորվելով, բանդիտները որոշում են կոտրել ձեր ողնաշարն ու վերածել անդամալույծի։ Այդտեղ ձեզ հանգստացնում են՝ վկայակոչելով նախագահ Ռուզվելտին։ Իսկ երբ պատռեն ձեր թմբկաթաղանթները, արդեն չեք լսի դատողությունները հիասքանչ երաժշտություն գրող խուլ Բեթհովենի մասին։
Այնպես որ՝ պետք է գործել վճռականորեն, խիստ, բնականաբար օրենքի սահմաններում։ Պետք չէ վախենալ Եվրախորհրդի հետ հարաբերությունները փչացնելուց, որը փաստորեն շանտաժի է ենթարկում մեզ դրանով։ Եթե Բուրիդանի էշի մռութի առաջ մշտապես մի կապ դարման պահես՝ այն հեռավորությամբ, որ հոտն առնի, ապա արդյունքում պիտի գա պահը, երբ նույնիսկ էշը քար կտրած կկանգնի տեղում՝ արդեն ի վիճակի չլինելով բացահայտել ու բացահայտել այդչափ խաբուսիկ նպատակով տարվելու իր ունակությունը։
Եւ բացի այդ, հայրենի քաղաքական ուժերի եւ Եվրախորհրդի միջեւ հարաբերությունները ես կհամեմատեի հոգեբուժարանի հետ, որտեղ բարի ու զգայուն, բայցեւ, ինչպես ընդունված է, փոքր-ինչ հեգնասեր գլխավոր բժիշկը շրջայց է կատարում։ Նա լսում է բոլոր պալատների հիվանդների զառանցալից մենախոսությունները, դրանց մեծամասնությանը ոչինչ չի պատասխանում, բայց ոչ այնքան անհուսալի որոշ հիվանդներին այնուամենայնիվ ուղղում է։ Արդյունքում առաջանում է յուրօրինակ թերապիայի պատրանք։
Միայն թող հայրենի քաղաքական գործիչները չվիրավորվեն այս համեմատությունից։ Գոյություն ունի բավական համոզիչ կարծիք, համաձայն որի՝ խելագարությունը ոչ պակաս իմաստավորված է, քան ողջամտությունը եւ, ավելին. խելագարը՝ հանճարի պես, տեսնում է իրականությունը շատ ավելի ճշգրիտ, քան սովորական մարդը։ Այս տեսակետի ապշեցուցիչ հաստատումն է պարունակում Մարկոսի Ավետարանը, որտեղ մեզ հաղորդում են, որ Հիսուսի աստվածային էությունն ընդունող առաջին մարդը «դիվահար» էր, այսինքն՝ խելագար։
Հիսուսը քառասուն օր անցկացնում է անապատում, դիմադրելով Սատանայի փորձություններին, այնուհետ՝ վերադառնում Գալիլիա, որպեսզի քարոզի Աստծո Ավետարանը, եւ հավաքում իր առաջին հետեւորդներին, որոնց հետ գնում է Կափառնայում։ «Եւ մտան Կափառնայում։ Եւ Հիսուս նույն շաբաթ օրն իսկ ժողովարան մտնելով՝ ուսուցանում էր նրանց։ Եւ նրանք զարմանում էին նրա քարոզության վրա, քանզի ուսուցանում էր իշխանությամբ, այլ ոչ թե օրենսգետների պես։ Արդ, նրանց ժողովարանում մի մարդ կար՝ պիղծ ոգուց բռնված, որն աղաղակեց եւ ասաց. «Թո՛ւյլ տուր, ի՞նչ ես ուզում մեզնից, Հիսո՛ւս Նազովրեցի. մեզ կորստյան մատնելո՞ւ եկար. գիտենք քեզ, թե ով ես դու, Աստծո Սուրբն ես»։
Մեկ այլ օրինակ. «Եւ Հիսուս եկավ ծովի հանդիպակաց կողմը, գերգեսացիների երկիրը։ Եւ երբ նա նավակից դուրս եկավ, գերեզմաններից նրա դեմն ելավ մի մարդ, որին բռնել էր մի պիղծ ոգի, եւ որի բնակության տեղն իսկ գերեզմանների մեջ էր։ Եւ ոչ ոք նրան շղթաներով անգամ չէր կարող կապել... Ոչ ոք նրան չէր կարողանում զսպել... Երբ նա Հիսուսին հեռվից տեսավ, առաջ վազեց ու երկրպագեց նրան, բարձրաձայն աղաղակեց եւ ասաց. «Ի՞նչ ես ուզում ինձնից, Հիսո՛ւս, Բարձրյալ Աստծո՛ Որդի»։
Ինչեւէ, իշխանությունների գործողությունները պետք է համարժեք լինեն իրադարձությունների զարգացմանը։ Եթե ընդդիմությունը է՛լ ավելի է կարծրացնում իր պահվածքը, ապա նույնը պիտի անի նաեւ իշխանությունը։ Ժամանակին Լենինը շրջանառության մեջ դրեց «օգտակար ապուշներ» տերմինը։ Այդպես էր աշխարհի ամենաառաջադեմ ուսմունքի հիմնադիրն անվանում բուրժուական ճամբարի այն միանգամայն ողջամիտ ներկայացուցիչներին, որոնք ոչ թե վախից կամ փողի դիմաց, այլ բացառապես համոզմունքների դրդումով ջուր էին լցնում իրենց գերեզմանափորների ջրաղացին։
Շատ վատ կլինի, եթե «օգտակար ապուշության» յուրօրինակ դրսեւորումներ դիտարկվեն նաեւ հայոց աշխարհում։

ԳԱԳԻԿ ՄԿՐՏՉՅԱՆ

ԱԽԱԼՔԱԼԱՔՈՒՄ ՏԵՂԻ ՈՒՆԵՑԱԾ ՎԵՐՋԻՆ ԴԵՊՔԵՐԻ ԿԱՊԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆՐՈՒԹՅԱՆՆ ՈՒՂՂՎԱԾ «ԵՐԿԻՐ» ՄԻՈՒԹՅԱՆ ԴԻՄՈՒՄԸ

2008-ի հուլիսի 17-ին Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք տարածաշրջանի Ախալքալաք քաղաքում ոստիկանության պետ Սամվել Պետրոսյանի տան մոտակայքում տեղի ունեցավ պայթյուն, որից որեւէ տուժված չգրանցվեց:

Պայթյունից անմիջապես հետո ոստիկանությունը նախաձեռնեց հալածանքների մի աննախադեպ ալիք` ուղղված «Միասնական Ջավախք» ժողովրդավարական դաշինք քաղաքական շարժման ակտիվիստների դեմ: Այսպես, Դաշինքի անդամ 10-15 հոգի ծեծի եւ բռնության գործադրմամբ բերման ենթարկվեցին ոստիկանություն: Ոստիկանները ներխուժեցին Դաշինքին պատկանող Երիտասարդական ռադիոյի շենքը` ջարդելով մուտքի եւ սենյակների դռները եւ պատճառելով այլ ավերածություններ: Շենքում որեւէ զենք կամ զինամթերք չգտնվեց:

Հուլիսի 17-ին, ժամը 20:00-ի սահմաններում, ոստիկանության աշխատակիցները, ինչպես նաեւ քաղաքացիական հագուստով զինված անձինք, շուրջ 40 հոգի, ներխուժեցին «Միասնական Ջավախք» ժողովրդավարական դաշինքի անդամ Գուրգեն Շիրինյանի տուն: Գուրգենի հոր նկատմամբ բռնություն կիրառվեց, իսկ ոստիկաններից մեկը` Արթուր Բերուջանյան անունով սպանվեց: Ոստիկանությունը հայտարարեց, որ Գուրգեն Շիրինյանը դիմել է փախուստի. նրա հայրն ու հորաքույրը ձերբակալվեցին:

Հուլիսի 18-ին, «Միասնական Ջավախք» ժողովրդավարական դաշինքը տարածեց հայտարարություն, որտեղ տեղի ունեցածը որակեց որպես սադրանք` ուղղված իրենց կառույցի կազմալուծմանը: Դաշինքը պահանջեց իշխանություններից տեղի ունեցածի անաչառ եւ մասնագիտական հետաքննություն, որը կբացահայտի կատարվածի իրական մեղավորներին:

Հուլիսի 20-ի կեսօրին սպանվեց Արմեն Գաբրիելյան անունով մեկ այլ ոստիկան: Այս անգամ իշխանությունները հայտարարեցին, որ սպանված ոստիկանը ինքնասպանություն է գործել:

Հուլիսի 21-ին՝ վաղ առավոտյան ժամը 4:00-ի սահմաններում զինված եւ դիմակավորված վրացի հատուկ ջոկատայիններ ներխուժեցին «Միասնական Ջավախք» ժողովրդավարական դաշինքի առաջնորդ Վահագն Չախալյանի տուն եւ ձերբակալեցին ընտանիքի բոլոր անդամներին: Ժամը 5:00-ի սահմաններում Վահագն Չախալյանի մայրը ազատ արձակվեց, բայց Վահագնը, նրա հայրը եւ նրա անչափահաս եղբայրը տեղափոխվեցին Ախալցխա նահանգային կենտրոն: Ավելի ուշ նրանք տեղափոխվեցին Թբիլիսի, որտեղ նրանք շարունակում են պահվել կալանքի տակ առ այսօր: Վահագն Չախալյանի, նրա հոր եւ եղբոր նախնական կալանքի ժամկետը անմիջապես երկարացվեց երկու ամսով:

Սրան զուգահեռաբար, հատուկջոկատայինները եւս մեկ անգամ ներխուժեցին Երիտասարդական ռադիոյի շենքը, բայց այս անգամ այնտեղ «գտնվեց» եւ առգրավվեց զենք եւ զինամթերք:

Ներկա դրությամբ իշխանությունները կալանքի տակ են պահում Գուրգեն Շիրինյանի հորը` Հարություն Շիրինյանին, Գուրգեն Շիրինյանի հորաքրոջը` Կարինե Շիրինյանին, ինչպես նաեւ` Վահագն Չախալյանին, Վահագն Չախալյանի հորը` Ռուբեն Չախալյանին եւ եղբորը` Արմեն Չախալյանին: Երիտասարդական ռադիոյի շենքը փակված ու կնքված է, այնտեղ գտնվող բոլոր համակարգիչները եւ այլ գույքը առգրավված են:

Հուլիսի 23-ին հայրենադարձության եւ հիմնավորման «Երկիր» հասարակական կազմակերպությունների միությունը, Վրաստանում գործող իր «Երկիր-Վրաստան» մասնաճյուղի հետ համագործակցաբար, փաստաբանից, օպերատորից եւ միության անդամներից կազմված փաստահավաք խումբ ուղարկեց Ախալքալաք: Խումբը հարցազրույցներ անցկացրեց կալանավորված անձանց բարեկամների եւ հարեւանների, ինչպես նաեւ ոստիկանության աշխատակիցների հետ: Խումբը նաեւ այցելեց եւ նկարահանումներ կատարեց դեպքերի հիմնական վայրերում:

Արձանագրվեցին հետեւյալ փաստերը.

Ոստիկանության իրականացրած բոլոր ձերբակալություններն ուղեկցվել են կոպիտ խախտումներով: Բերման ենթարկված անձանցից եւ ոչ մեկը չի տեղեկացվել իր իրավունքների եւ իր դատավարական կարգավիճակի մասին.

Ձերբակալվածներից շատերը ենթարկվել են ծեծի ինչպես ձերբակալման պահին, այնպես էլ կալանքի տակ գտնվելու ընթացքում.

Հարկադրաբար ոստիկանության բաժին բերման ենթարկված անձինք հարցաքննվել են, ոմանք մի քանի ժամ շարունակ, սակայն նրանց ցուցմունքները չեն արձանագրվել համապատասխան քննչական գործողությունների արձանագրություններում.

Գուրգեն Շիրինյանի տան խուզարկության ընթացքում ոստիկանությունը զինամթերք էր «հայտնաբերել», սակայն այդ փաստը հաստատելու համար ընթերականներ չեն հրավիրվել.

Գուրգեն Շիրինյանի հորը չէր ներկայացվել խուզարկություն կատարելու դատարանի համապատասխան որոշում եւ չի տրամադրվել դրա օրինակը:

Ոստիկանության աշխատակիցները նվաստացուցիչ վերաբերմունք են ցուցաբերել Գուրգեն Շիրինյանի հարազատների նկատմամբ. մասնավորապես, Գուրգեն Շիրինյանի հորը ապտակ է հասցվել, նա այնուհետեւ դաժան ծեծի է ենթարկվել:

Գուրգեն Շիրինյանի հայրը եւ հորաքույրը ձերբակալվել, ապա նաեւ կալանավորվել են անօրինական, առանց որեւէ հիմքի եւ այն պատճառաբանությամբ, որ իբր իրավապահ մարմինները պետք է պարզեն, թե նրանց տնից հայտնաբերված զինամթերքը ո՞ւմ է պատկանում:

Չախալյանների տան խուզարկության ընթացքում եւս զենք-զինամթերք է «հայտնաբերվել», ինչը առիթ է հանդիսացել նրա եւ նրա ընտանիքի անդամների ձերբակալման համար: Սակայն այստեղ եւս ընթերականներ խուզարկությանը չեն մասնակցել:

Ո՛չ Վահագն Չախալյանին եւ ո՛չ էլ նրա ընտանիքի որեէ անդամի ցույց չի տրվել խուզարկություն կատարելու համապատասխան որոշումը:

Չախալյանի ընտանիքի անդամների ձերբակալությունը եւս ուղեկցվել է բռնությամբ, իսկ Ռուբեն, Վահագն եւ Արմեն Չախալյանների նկատմամբ ծեծ եւ սպառնալիքներ են գործադրվել:

Չախալյանի մայրը` Գայանե Չախալյանը եւս ձերբակալվել է: Նա ձերբակալվածի կարգավիճակով շուրջ մեկ ժամ պահվել է ոստիկանությունում, նրան հարցաքննել են, սակայն ցուցմունքը չեն արձանագրել: Վերջապես, նրան սպառնացել, այնուհետեւ ազատ են արձակել առանց որեւէ բացատրություն տալու:

Արմեն Չախալյանը, որը անչափահաս է, հարցաքննվել է առանց իր ծնողների կամ որեւէ անկողմնակալ չափահաս անձի մասնակցության:

Վերոնշյալ անձանցից բացի, որոնք շարունակում են մնալ կալանքի տակ, բազմաթիվ այլ անձինք ձերբակալվել էին, հարցաքննվել էին, նրանց բոլորին սպառնացել էին, շատերը ծեծվել, այնուհետեւ ազատ էին արձակվել առանց որեւէ բացատրության եւ նրանց ցուցմունքների համապատասխան կարգով արձանագրման:

«Միասնական Ջավախք» ժողովրդավարական դաշինքը 2006 թ. հոկտեմբերին մասնակցել էր տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններին, նրան հաջողվել էր հավաքել ձայների 30%-ը եւ դրան համապատասխանաբար ստանալ 3 տեղ Ախալքալաքի սակրեբուլոյում (տեղական ինքնակառավարման մարմին): Այնուամենայնիվ, Դաշինքը չընդունեց ընտրությունների արդյունքները` հայտարարելով, որ դրանք կեղծված են: Դաշինքի առաջնորդները եւ հատկապես Վահագն Չախալյանը հետեւողական պայքար են մղում հայ փոքրամասնության իրավունքների համար: Հիմնվելով վերոնշյալ փաստերի վրա` «Երկիր» միությունը հաստատապես համոզված է, որ Չախալյանի ձերբակալությունը եւ դրան հաջորդած կալանքը բացառապես քաղաքական դրդապատճառներից են բխում:

«Երկիր» միությունը գտնում է, որ Ախալքալաքում տեղի ունեցած վերջին դեպքերը փոքրամասնությունների խնդիրներին իրական լուծումներ տալու վրացական իշխանությունների չկամության հետեւանք են: Փոխարենը վրացական իշխանությունները օրինական բողոքի ցանկացած դրսեւորում ճնշելու նպատակով գերադասում են բռնի ուժ կիրառել:

Արդ, «Երկիր» միությունը կոչ է անում վրացական իշխանություններին.

երաշխավորել Ախալքալաքի վերջին դեպքերի արդար եւ անկողմնակալ հետաքննությունը,

անհապաղ ազատ արձակել Վահագն Չախալյանի եւ Գուրգեն Շիրինյանի բոլոր ազգականներին,

անհապաղ հետաքննել մարդու իրավունքի խախտման բոլոր դեպքերը, որոնք տեղի են ունեցել Ախալքալաքի վերջին իրադարձությունների ընթացքում, եւ, հատկապես, մարդու իրավունքների խախտումները, որոնք տեղի են ունեցել ձերբակալությունների, հարցաքննումների եւ կալանավորման ժամանակ,

իրականացնել ազգությամբ հայ երկու ոստիկանների սպանության դեպքի արդար եւ անկողմնակալ հետաքննություն,

երաշխավորել արդար եւ անկողմնակալ դատավարության Վահագն Չախալյանի իրավունքը:

«Երկիր» միությունը նաեւ կոչ է անում Վրաստանում օտարերկրյա ներկայացուցչություններին, միջազգային կազմակերպություններին եւ կառույցներին, միջազգային եւ տեղական իրավապաշտպան կազմակերպություններին եւ Վրաստանի մարդու իրավունքների պաշտպան պրն Սուբարիին.

ճանաչել Վահագն Չախալյանին եւ նրա բոլոր կալանավորված ազգականներին, ինչպես նաեւ Գուրգեն Շիրինյանի ազգականներին որպես քաղբանտարկյալների,

համապատասխան քայլեր ձեռնարկել դեպքի առիթով կալանավորված բոլոր անձանց կալանքի պայմանների դիտարկում կատարելու ուղղությամբ, որպեսզի այլեւս ապահովվի խոշտանգումների եւ նվաստացնող վերաբերմունքի չենթարկվելու, ինչպես նաեւ` մարդասիրական վերաբերմունքի եւ մարդկային անհատին ներհատուկ արժանապատվության հարգման նրանց իրավունքները:

«Երկիր» միությունը դիմում է վրացական լրատվամիջոցներին` վրացական եւ միջազգային հանրության տեղեկացված լինելու իրավունքը հարգելու, այս գործի տեղեկատվական շրջափակումը ճեղքելու, անկողմնակալ եւ մանրամասն լուսաբանումն ապահովելու կոչով:

«Երկիր» միությունն իր մտահոգությունն է հայտնում այն տագնապալի սոցիալ-քաղաքական եւ հոգեբանական հնարավոր հետեւանքների կապակցությամբ, որոնք կարող են ունենալ Ջավախքի հայ փոքրամասնության վրա վերջին իրադարձությունները: Մենք կոչ ենք անում վրացական իշխանություններին, ինչպես նաեւ միջազգային եւ տեղական կազմակերպություններին անհապաղ գործուն միջոցներ ձեռնարկել այս վերջին ճգնաժամային զարգացումների բոլոր բացասական հետեւանքները վերացնելու ուղղությամբ

Javakhk events shattered illusions about 'democratic and Europeanized Georgia'

With the recent violence in Javakhk, Georgian military and policing branch of government has demonstrated that the country can't become a member of western military and political blocs, an Armenian expert said.

"The events in Javakhk shattered illusions about a 'democratic and Europeanized Georgia'. Illegal intrusion into the houses and arrests as well as illegal detainment of elderly relations of Armenian activists create an impression that Georgia has become a medieval principality with no law and civil rights and where the local princes have full control over the residents," Eduard Abrahamyan, expert at Mitq analytical center told a PanARMENIAN.Net reporter.

"Akhalkalaki police chief Samvel Petrosyan acts as "prince" here. He actually ruined his part, incurring displeasure of the Georgian authorities and angering the Armenian population. The republic's leadership will never excuse blunders in the process of neutralization of Armenian activists. Petrosyan will apparently be replaced by a young mercenary official who will spare no effort to subdue the freedom-loving Armenians of Javakhk. The recent events are the start of Georgian lawlessness and forcible assimilation of Javakheti Armenians," he said.

"Due to complete lack of information, the Armenian population of Javakhk sometimes invents various versions of Gurgen Shirinyan's escape, the only fighter against Georgian illegal actions, who has become a hero for the Javakheti youth. Under the circumstances, Armenia should take the only outlet to the Black Sea under its political, economic and public control," Abrahamyan said

ՎՈՒԴՐՈ ՎԻԼՍՈՆԻ ՈՐՈՇԱԾ 160 ՀԶ. ՔԱՌ. ԿՄ-Ը ԵՎ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՆԵՐԿԱ ՍԱՀՄԱՆՆԵՐԸ

Արա Պապյանը հիմք է ընդունում առաջինը

Հայաստանի Հանրապետության սահմանները չպետք է շփոթել Հայաստանի Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետության սահմանների հետ, որոնք վարչատարածքային բաժանման արդյունք էին եւ որպես սահման որեւէ փաստաթղթային հիմք չունեն: Հայաստանի Հանրապետության սահմանների խնդիրն ըստ միջազգային իրավունքի, երեկ Ռազմավարական եւ ազգային հետազոտությունների հայկական կենտրոնում այսկերպ էր ներկայացնում Modus Vivendi հասարակագիտական ուսումնասիրությունների կենտրոնի ղեկավար, 2000-2006 թթ. Կանադայում Հայաստանի դեսպան Արա Պապյանը:

Ըստ Պապյանի, ակնհայտ է, որ հայոց պետականությունը ներկա սահմաններով ու ներկա ձեւով ոչ միայն ի վիճակի չէ եւ չի լինելու լուծել պետականության համար կենսական նշանակություն ունեցող խնդիրները, այլեւ խիստ խնդրահարույց կմնա մշտագո ազգային պետականություն լինելու կարողությունը: Ավելին, Հայաստանի կողմից իր տարածքների վրա իր ինքնիշխանության վերահաստատման հարցի մասնակի լուծումը (օրինակ, միայն արեւելյան սահմանների մասով, այսինքն` Լեռնային Ղարաբաղի առումով) չի լուծելու հայոց պետականության առաջ կանգնած հիմնախնդիրները եւ չի չեզոքացնելու մեր գոյությունը վտանգող մարտահրավերները:

Ըստ Արա Պապյանի, Հարավային Կովկասի երկրների փոխադարձ սահմանների, ինչպես նաեւ Հայաստանի եւ Թուրքիայի սահմանի հարցերը քննության առարկա են դարձել դեռեւս 1919-1920 թթ. Փարիզի վեհաժողովում: Հայաստանի, Ադրբեջանի եւ Վրաստանի սահմանների վերաբերյալ 1920-ի փետրվարի 24-ի «Զեկույց եւ առաջարկներ Հայաստանի սահմանները որոշող հանձնաժողովի» համապատասխան զեկույցով հստակեցվել եւ ամրագրվել են սահմանազատման սկզբունքները, իսկ Հայաստանի եւ Թուրքիայի սահմանի պարագային՝ ԱՄՆ նախագահ Վուդրո Վիլսոնի կայացրած, իր բնույթով կատարման համար պարտադիր եւ անբեկանելի Իրավարար վճռով, որ թվագրվում է 1920-ի նոյեմբերի 22:

Այս Իրավարար վճիռը, Պապյանի ներկայացմամբ, ուժի մեջ է մտել վճռի կայացման օրից եւ ուժի մեջ է առ այսօր: Նշված սկզբունքները եւ Իրավարար վճիռը ի կատար չեն ածվել, քանի որ Հարավային Կովկասի երեք երկրները բռնազավթվել, ապա եւ բռնակցվել են բոլշեւիկյան Ռուսաստանին, կորցնելով իրենց ինքնիշխանությունը` դադարել են միջազգային իրավունքի սուբյեկտներ լինելուց:

Բռնազավթման (1920/21-1922 թթ.) եւ բռնակցման տարիներին (1921-1991 թթ.) տեղի ունեցած գործողությունը` սահմանազատում, վարչատարածքային բաժանում, վարչական միավորների ստեղծում, չէր կարող եւ չի ստեղծել իրավական հետեւանք: Եվ դա այն պատճառով, որ բոլոր այդ գործողություններն ի սկզբանե խարսխված են եղել միջազգային իրավունքի կոպիտ ոտնահարմամբ առաջացած իրավիճակի վրա, որն է միջազգայնորեն ճանաչված անկախ երկրների` Հայաստանի, Վրաստանի եւ Ադրբեջանի հանրապետությունների անօրինական պետականազրկումը: Այստեղ կիրառվում է «հանցագործությունը չի ծնում իրավունք» սկզբունքը:

Մի խոսքով, Արա Պապյանի ներկայացմամբ, հայկական պետականության սահմանները վերը հիշատակված փաստաթղթերի հիման վրա բնավ էլ չեն համապատասխանում ներկա սահմաններին, ընդ որում, դրանք դեռեւս ամերիկյան մատուցմամբ պիտի ձգվեն ծովից ծով: Ավելին, Պապյանի խոսքերով, ցայսօր թուրքական պետության սահմանները չճանաչած Միացյալ Նահանգները միջազգային պարտավորություն ունի ի դեմս Վուդրո Վիլսոնի ստորագրած Իրավարար ակտի, քանի որ այն կրում է ոչ միայն Վիլսոնի ստորագրությունը, այլեւ ԱՄՆ պետքարտուղարի եւ Միացյալ Նահանգների կնիքը, ինչն էլ այդ փաստաթղթում շարադրվածը դարձնում է Միացյալ Նահանգների պարտավորություն:

Իսկ ըստ այդմ, Հայաստանը մոտավորապես 160 հզ. քառակուսի կիլոմետր տարածք պիտի ներկայացներ` ձգվելով Տրապիզոնից մինչեւ Դաշտային Ղարաբաղ:

Ա. ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

Հ. Գ. Ի դեպ, Արա Պապյանի բացատրությամբ, հիմքից զուրկ է ներկայումս Հայաստանի եւ Վրաստանի միջեւ սահմանազատման իրականացվող գործընթացը, քանի որ միջազգային իրավունքի տեսակետից այդօրինակ գործընթացը պետք է սկսվի երկու երկրների միջեւ համապատասխան պայմանագրի ստորագրումից, որտեղ տրվում է սահմանների անցկացման նկարագիրը: Այդպիսին, ըստ Պապյանի, Հայաստանն ու Վրաստանը չեն ստորագրել, հետեւաբար եւ չեն կարող անցնել սահմանների որոշման հաջորդ փուլերին` սահմանազատմանն ու սահմանանշմանը

New Opposition Bloc to be Created

YEREVAN (Combined Sources)-Several political parties announced Tuesday that they will form an opposition bloc and called the current opposition led by former Armenian President Levon Ter-Petrosyan "representatives of fascism."

The Constitutional Rights Union, the National Self-Determination Union, Armenia's Liberal Progressive Party, Armenia's Christian-Democratic Accord and Armenia's Communist Party are forces uniting for this new opposition bloc, announced CRU chairman Haik Baboukhanyan during a town hall meeting Tuesday.

According to Baboukhanyan, the goal of the new opposition coalition would not be change the leadership, but rather to provide alternatives to domestic and international challenges facing Armenia.

He also explained that the forces that have rallied around Ter-Petrosian have destroyed the Armenian nation. These forces, Baboukanyan said, believe that they are the only opposition, yet they are "representatives of fascism."




Tuesday, July 29, 2008

Baku-Tbilisi-Kars Railroad Illegal, says International Expert

YEREVAN (Regnum)--The Baku-Tbilisi-Kars Railroad, which will connect Turkey, Georgia and Azerbaijan and isolate Armenia--is illegal in the context of international law, former Armenian Ambassador to Canada Ara Papyan said during a seminar in Yerevan on Tuesday.

Turkey, Azerbaijan and Georgia have launched a railway project between the three countries, building on links forged by gas and oil pipelines. At a railway station in the eastern Turkish border town of Kars (a historic Armenian town) last week, the presidents of the three countries held a ground-breaking ceremony for the 290 million lira ($241.06 million) Turkish section of the railway, which circumvents Armenia. The three are linked by the BP-led Baku-Ceyhan oil pipeline and the Baku-Tbilisi-Erzurum gas line but trade links between Turkey and the Caucasus region are limited.

Both pipelines traverse Armenian territory occupied by Turkey, which earns considerable shares in transit fees as a result. The railroad will similarly pass through occupied Armenian territory via Kars.

According to papyan, who is the head of the Modus Vivendi Center for Public Research, The Republic of Armenia, as the legal successor to the first Armenian Republic, can challenge the legality of the projects, as they traverse territory legally awarded to Armenia by the Treaty of Sevres in 1920.

He explained that US President Woodrow Wilson's arbitration of Armenia's borders after World War I were adopted by the Treaty of Sevres and continue to remain in effect.

"The true frontiers between Armenia and Turkey have been and remain to be the borders determined by Woodrow Wilson," according to him.

Based on Wilson's decision, which has been notarized by the official state seal of the United States, Armenia's jurisdiction spreads over the provinces of Van, Bitlis, Erzrum and Trapizon--all in all 103,599 square kilometers. This decision, echoed by the Treaty of Sevres, is still valid and has the power of law, mandatory for execution by the said country, Papyan noted.

After the Sovetization of Armenia--until 1924--the texts and maps of the League of Nations continued to show the eastern border of Turkey in line with Wilson's decision, he explained.

Furthermore, Turkey and the United States currently have no legal document in which the United States recognizes the Turkish borders, Papyan explained.

"Diplomatic relations between the two countries [the US and Turkey] does not mean that the countries mutually recognize [each others] borders. Even when becoming a UN member, a country is only recognized as a legal subject, but not in the framework of its borders", explained Papyan.

According to him, there is no other legal document setting the borders between the two countries, therefore the Sevres Treaty is technically still in force and will remain in force until Armenia signs new treaties with Turkey regarding their borders.

As a result, the Treaty of Kars signed in 1921, does not have the power of international law, as it was signed between Kemalist Turkey and the Soviet Republic of Armenia, which was an occupied country not subject to international law.

"Armenian still has a legal international right to a part of the territories of eastern Turkey," he said. "Armenia demands from Turkey not the lands, but recognition of its violation of international law and the arbitration of a third country on the matter."

The former ambassador said Armenia could still claim its right for these territories, which were to be transferred to it in line with the Sevres treaty in the court.

He explained that the construction of the Baku-Tbilisi-Ceyhan pipeline and Baku-Tbilisi-Kars Railroad is illegal without Armenia's participation, adding that Armenia has the right to demand transit fees for the sections of the railroad and pipeline that traverse its territories currently occupied by Turkey.

The Armenian authorities should insist on the demilitarization of Armenia's territories under Turkish occupation, Papyan remarked.

"The vitally important issue of the national security of Armenia will thus be settled," he added.



Tuesday, July 29, 2008

Armenia will never stop pressing for Armenian Genocide international recognition

Armenia never stopped and will never stop pressing for international recognition of the Armenian Genocide perpetrated by the Ottoman Empire, RA Foreign Minister Edward Nalbandian told a news conference in Yerevan today.

"We just want normal relations with our neighbors and stand for normalization of relations with Turkey without preconditions. President Sargsyan's invitation is a good will gesture which never means that we question the fact of Genocide. We will not make concessions in recognition of Turkey's borders or in the Nagorno Karabakh issue either. Now, we are waiting for Turkey's response," the Minister said.

Turkey severed its ties and closed its border with Armenia in 1993 as a token of solidarity with Azerbaijan in the Nagorno Karabakh issue.

Ankara also says the normalization of ties depends on Armenia's formal recognition of the current borders with Turkey and changing its policy of calling for worldwide recognition of the Armenian Genocide at the hands of the Ottoman Empire.

In a sign of readiness to normalize ties, Armenian President Serzh Sargsyan proposed "a fresh start" in relations with Turkey in an article published in The Wall Street Journal earlier this month.

Sargsyan also invited Gul to a World Cup qualifying match between Armenian and Turkish teams on September 6.

HA-LA-LA, - Thats what I wanted to hear from the Armenian Govt.

Pledges to Invest in Armenia Continue, $610 Million Committed

YEREVAN (Combined Sources)-Armenian-American businessman Serob Ter-Poghosian on Tuesday pledged to invest $50 million for the development of Armenia's Lori Province.

Ter-Poghosian, who is the executive director of the US based "Metalprince" company, joins the growing list of Diaspora entrepreneurs that have responded to an appeal made for greater Diasporan investment in Armenia by President Serzh Sarkisian during the "Baze" All Armenian Youth Jamboree in Jermuk last week.

In his letter, Ter-Poghosian said that he and his partners are ready to invest $50 million in the development of Lori's industry and tourism spheres.

"Currently we are discussing the opportunity of making big investments in other provinces of Armenia as well," he said. "The life of our citizens living in the Armenian provinces must not be worse than of those living in the capital."

With the exception of Ter-Poghosian, the other five businessmen who pledged to invest in Armenia are from Russia. His pledge takes the total amount commited to $610 million.

The Chairman of the Union of Armenians in Russia, Ara Abrahamian, and the president of Russia's Bamo holdings Murad Muradian, pledged over the weekend to invest over $100 million each in Armenia's economy. Their commitments raised the total amount of pledges made since Sarkisian's appeal to $560 million. Last week, in separate letters, Samvel Karapetian, Sergey Hambardzumian, and Gagik Zakarian each pledged to invest in various sectors of Armenia's society and economy.

Abrahamian pledged to invest $150 million in Armenia's economy, while Muradian said he would invest $120 million for the implementation of housing development programs.

"I am sure that by investments and business initiatives we can alleviate the social burdens of the country, create new jobs, facilitate Armenia's economic progress and increase the country's competitiveness," Muradian said, adding that the Diaspora needs to be more "enthusiastic towards everything that is connected with Armenia."

Last Wednesday Karapetian promised to allocate $200 million for various social and business projects in Armenia and invest another $50 million for the "implementation of symbolic projects that will support Armenian statehood and serve its future generations."

"Armenia is our homeland and despite the geographic distance a part of our soul and heart is always in the homeland and lives with the pain and concerns of our country, our brothers and sisters, lives with our soil and water," Karapetian said.

Meanwhile, Hambardzumian, who is the founder and chairman of the board of directors of the "Mon Ar" company, pledged last Thursday to donate $10 million to the development and expansion of the Matenadaran Manuscript complex.

"Irrespective of anyone's financial capabilities our only wealth is our homeland and our only pride--our roots, and we all will be rich when we see our country flourishing," Hambardzumian said.

Zakarian, whose letter of commitment to Sarkisian came last Friday, pledged to invest $30 million in Armenia's mining, insurance and real estate industries. Zakarian is the chairman of Russia's "Yuniastrum" bank.

"With this letter I want to convince you in our readiness to contribute and participate in the development of our homeland," Zakarian said.

The pledges to invest what has now become a total of $610 million in the Armenian Republic come as $236.5 million in US Millennium Challenge Corporation funding has been partially frozen by Washington in what appears to be a politically motivated delay aimed at pressuring the Armenian government

Georgian authorities trying to exterminate Armenian population of Javakhk?

On July 17, 2008, no one suffered from an explosion near the house belonging to Akhalkalaki police chief Samvel Petrosyan. Immediately after the explosion, Georgian forces launched a hunt for members of United Javakhk democratic alliance. Policemen rushed into their apartments and also into the premises of the Alliance-owned Youth Radio.

The police also searched the house of Gurgen Shirinyan, activist of United Javakhk and head of Scout Movement of Javakhk. During the search, policeman Arthur Berujanyan, 23, was killed under mysterious circumstances. Gurgen Shirinyan, whose whereabouts is unknown, was accused of the murder.

There is information that Georgian special forces were instructed to kill Shirinyan, the man who, as a witness, can cast a light on the process.

Rustavi 2 Central Georgian TV channel reported Shirinyan as a gang member who has nothing to do with United Javakhk

According to BAGIN Information Center, some two dozens people were brought to police in Akhalkalaki; Georgian special forces were quartered in the Armenian-inhabited region.

“Obviously, the explosion is a recurrent provocation meant to make the Armenian region more subordinate to Georgian authorities and to ksuppress national attitude of mind in Javakhk. United Javakhk is known as the most influential political force capable to resist georgification of the population. All this happens with tacit consent of the Armenian authorities,” the information center said.

Վրաստանի իշխանությունները փորձում են ոչնչացնե՞լ Ջավախքի հայ բնակչությունը

2008թ. հուլիսի 17-ին Ախալքալաքի ոստիկանության ղեկավար Սամվել Պետրոսյանի տան մոտ պայթյուն է հնչել, որի արդյունքում ոչ ոք չի տուժել: Պայթյունից անմիջապես հետո Վրաստանի ուժային կառույցները սկսել են հետապնդել «Միասնական Ջավախք» ժողովրդավարական ալյանսի անդամներին: Շարժման տասնյակ անդամներ ձերբակալվել են, նրանց տներում զննություն է անցկացվել, ոստիկանության աշխատակիցները, ջարդելով մուտքի եւ գրասենյակի դռները, երկու անգամ ներխուժել են Երիտասարդական ռադիոյի շենք, որը պատկանում է ալյանսին, եւ էական վնաս են հասցրել շենքին: Վրաստանի ոստիկանության թվով 50 զինված աշխատակիցներ ներխուժել են Ժողովրդավարական ալյանսի ակտիվիստ, «Ջավախքի սկաուտների շարժման» ղեկավար Գուրգեն Շիրինյանի հայրական տուն եւ խուզարկություն են անցկացրել: Խուզարկության ընթացքում, որը կատարվել է առանց դատախազի թույլտվության, ինչպես դա պահանջում է օրենսդրությունը, տարօրինակ հանգամանքներում սպանվել է ոստիկանության աշխատակիցներից մեկը՝ ազգությամբ հայ, Բարալեթ գյուղի բնակիչ 23-ամյա Արթուր Բերուջանյանը: Կատարվածի մեղքը բարդվեց Գ.Շիրինյանի վրա, որի գտնվելու վայրը այժմ հայտնի չէ: Տեղեկություններ կան, որ Վրաստանի հատուկ ջոկատայինները հրաման են ստացել գտնելուն պես սպանել Գուրգեն Շիրինյանին, այսինքն նպատակ է դրված ոչնչացնել վկային, որը կարող է քննության ընթացքում ճշմարտությունը ներկայացնել:

Վրաստանի կենտրոնական «Ռուսթավի-2» հեռուստակայանը հուլիսի 19-ին ռեպորտաժ է ներկայացրել կատարվածի մասին, որտեղ Գ.Շիրինյանը ներկայացվել է որպես զինված ավազակային հարձակման մասնակից: Հեռուստաընկերությունը հաղորդել է նաեւ, որ Գ.Շիրինյանը ոչ մի կապ չունի «Միասնական Ջավախք» ժողովրդավարական ալյանսի հետ:

Ինչպես հաղորդում է «Բաղին» լրատվական գործակալությունը Ջավախքից, Ախալքալաքում ոստիկանություն բերման են ենթարկվել շուրջ երկու տասնյակ մարդիկ: Հայկական շրջանում կենտրոնացվել են մեծ թվով վրացի հատուկ ջոկատայիններ:

«Ակնհայտ է, որ այս պայթյունը հերթական սադրանքն է, որի վերջնական նպատակն է հայկական տարածաշրջանն առավել վերահսկվող դարձնել վրացական ուժերի կողմից, իսկ հիմնական խնդիրն է՝ ոչնչացնել ազգային տարրը Ջավախքում: Այդ հանգամանքը հատկապես նշանակալի է Բաքու-Ջեյհան եւ Կարս-Ախալքալաք պանթուրքիստական նախագծերի անվտանգության ապահովման համատեքստում: Հայտնի է, որ Ախալքալաքում եւ հարեւան շրջաններում բազմահազարանոց հանրահավաքներ կազմակերպող «Միասնական Ջավախքը» գործուն, ամենաազդեցիկ քաղաքական տարրն ու միասնական ուժն էր, որն ի զորու էր կազմակերպել ժողովրդի դիմադրությունը Ջավախքի վրացկանացմանն ու նշված պանթուրքիստական նախագծերին: Այս ամենը կատարվում է Հայաստանի իշխանությունների լռելյայն համաձայնությամբ եւ աջակցությամբ: Իսկ Ախալքալաքի տեղի իշխանությունները, եւ հատկապես, ոստիկանության մարմինները վաղուց ի վեր վերածվել են կույր գործիքի Վրաստանի իշխանությունների ձեռքին»,-նշում է «Բաղինը

McCain's humor often backfires

Ben Smith
Thu Jul 17, 5:34 AM ET



Ever hear that joke about waterboarding? How about the one about killing Iranians? And why is Chelsea Clinton so ugly?

If you aren't familiar with those witty japes, then you've missed out on John McCain's lighter side. Rooted in a time before there was political correctness, and before there was the "South Park" backlash against political correctness, McCain's wisecracking persona is cutting at times, self-deprecating at others, and always amused by the political process swirling around him. Even in his pursuit of the White House, the candidate has — sometimes to the dismay of his handlers — managed to keep his sense of humor.

As he campaigns through the densest media thicket in American history, it's become clear that McCain hasn't acquired the layer of polish that produced, for instance, Ronald Reagan's gentle, oft-repeated jokes and Bill Clinton's colorful, folksy yarns.

McCain's humor, by contrast, makes him the political counterpart of the radio host Don Imus (whom he has defended): It's sharp, unrehearsed and, at times, way, way over the line. This cycle, he's drawn winces, and worse, for everything from a joking reference to domestic violence to a now-notorious little ditty about bombing Iran. Earlier in his political career, the Arizona press reported that he'd cracked a rape joke that would now probably end any politician's career, a joke his aides then and now say he doesn't recall making.

To McCain's friends and supporters, the humor is a mark of his authenticity. To his detractors, some of the jokes are offensive and out of touch with contemporary mores. What's undeniable, though, is that the humor, with its political risks and, to some, its charm, is intrinsic to John McCain. He is a man of a certain generation, with a machismo forged from his experience as a Navy pilot and an aviator, a candidate who is more comfortable in his own skin than with a teleprompter.

"If you know the difference between a Navy and an Air Force pilot, you get some of this — he's a Navy pilot," said former Nebraska Sen. Bob Kerrey. "He has a healthy irreverence for the stuffy, politically correct, 'You can't say that, You can't say that.'"

Irreverence in the abstract is one thing. But McCain's specific jokes can be harder for some to stomach. Liberal bloggers have recently revived what is by far the most offensive of McCain's reported jokes, one that his aides say he doesn't recall telling, but which was reported in the Tucson Citizen, an Arizona paper, during his 1986 Senate campaign:

"Did you hear the one about the woman who is attacked on the street by a gorilla, beaten senseless, raped repeatedly and left to die? When she finally regains consciousness and tries to speak, her doctor leans over to hear her sigh contently and to feebly ask, 'Where is that marvelous ape?'"

His spokeswoman said at the time he didn't recall telling the joke, something his current spokesman, Brian Rogers, reiterated to Politico.

The president of the National Organization for Women, Kim Gandy, however, suggested that a series of McCain jokes about women, the rest uncontested by the campaign, suggest a serious lack of respect.



"Some people can't tell the difference between a joke that is really off color and one that is off-the-charts offensive, and clearly some of John McCain's 'jokes' fall into that category," she said.

Outside the contested rape joke, the most notorious of McCain's gags about women's looks came in 1998, when Chelsea Clinton was 18.

"Why is Chelsea Clinton so ugly?" he asked guests at a Senate Republican fundraiser. "Because her father is Janet Reno."

McCain's other jokes don't induce cringes quite as widespread, but Gandy said they were still likely to alienate women.

"The French remind me a little bit of an aging actress of the 1940s who is still trying to dine out on her looks but doesn't have the face for it," McCain told Fox News a few years ago.

And earlier this year, McCain responded to a question with the line, "And I stopped beating my wife just a couple of weeks ago," provoking a round of tut-tutting for his reference to the old classic example of a leading question.

Women are far from his only target. Another favorite has been the elderly. He has recalled groveling for forgiveness when, during his 1986 campaign, he referred to a retirement community called "Leisure World" as "Seizure World."

In 1999, in the course of apologizing for his joke about Clinton — which he called "insensitive and stupid and cruel" — he recalled for reporters another bad joke: ''I said, 'The nice thing about Alzheimer's is you get to hide your own Easter eggs.'" (Earlier in the 2008 campaign season, he reworked that joke to make himself the target.)

McCain hasn't toned down the jokes, which often play better with the audiences at his town halls than when snipped out and recycled on YouTube, as was the case in an incident in which he — in jest — referred to a young man who asked about his age as "you little jerk," before telling him, "You're drafted."

McCain's political allies also sometimes feel the sting. He has jokingly threatened staffers with waterboarding (a practice he condemns as torture). After former Texas Sen. Phil Gramm, a close McCain adviser, dismissed talk of a bad economy as mere psychology, McCain told reporters he planned to make Gramm — who had been seen as a prospective Treasury secretary — ambassador to Belarus.

McCain was also recently condemned by the government of Iran for suggesting that increasing U.S. cigarette sales to Iran could be "a way of killing 'em."

"We condemn such jokes and believe them to be inappropriate for a U.S. presidential candidate," said Iranian Foreign Ministry spokesman Mohammad Ali Hosseini. "It is most evident that jokes about genocide will not be tolerated by Iranians or Americans."

Iranian criticism, though, is more or less a badge of honor for presidential candidates of both parties. And McCain spokesman Brian Rogers said McCain's humor is, more broadly, central to his appeal.

"He's long said that he's said and done things in the past that he regrets," Rogers said. "You've just got to move on and be yourself — that's what people want. They want somebody who's authentic, and this kind of stuff is a good example of McCain being McCain."

But while voters say they want authenticity, McCain's campaign may test how much of his raw humor Americans can take.

"The world has changed," former Sen. Kerrey said. "It's a lot harder to tell jokes than it used to be."

ՀԱՄԱԶԱՍՊՅԱՆԻ ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ ՀԵԼԻՈՀԱՄԱԿԱՐԳԵՐԸ ՇՈՒՏՈՎ ԿՅԱՆՔ ԿՄՏՆԵՆ

Առաջինը կհելիոֆիկացվի Սառնաղբյուր գյուղը

ՄԱՐԻԵՏԱ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

Հայաստանի նման նվազ ռեսուրսներ ունեցող երկրին հրաշքներ պետք են` ոտքի կանգնելու եւ տնտեսապես հզորանալու համար: Հրաշքներ` բառիս ուղիղ եւ փոխաբերական իմաստներով, ոչ առաջինը կխանգարի,ոչ էլ երկրորդը: Եթե միայն հիշենք, թե տարբեր մասնագետներ ինչպես են անվերջ մտմտում` գտնելու քիչ ծախսատար ճյուղեր եւ տարածաշրջանային մակարդակով զարգացնելու` շահույթ բերելով պետությանն ու իրենք իրենց, հիշենք հաջողված եւ չներդրված, ընթացքից ձախողված գյուտերը, կարելի կլինի փաստել, որ հայ միտքն աշխատում է` ըմբռնելուվ, որ տարածաշրջանային մեզ շրջանցող ծրագրերի, մեզ շրջապատող ու մեզ կուլ տալ պատրաստվող հզորների առկայությամբ մենք այլընտրանք չունենք` գործի պետք է դնենք մեր միտքը, մեր գիտական ներուժն ու հնարամտությունը` հզորների ոտքի տակ չգնալու համար: Ապա եւ տեր կանգնենք մեր մտքին: Նույնիսկ տարբեր տեղական եւ դրսեկ նոստրադամուսներ գուշակում են, որ Հայաստանում պետք է մի քանի հրաշքներ կատարվեն, այդ թվում` գտնվելու է էլեկտրաէներգիա ստանալու այնպիսի պրիմիտիվ մեթոդ, որի շնորհիվ Հայաստանն այլեւս էներգիայի պրոբլեմ չի ունենալու:Հերունին փորձում է, չէ՞, արեւի էներգիան վերածել հոսանքի, ուրիշ բան, որ մերոնք առայժմ իրենց սուպերմարկետներով են զբաղված եւ բավարար չափով չեն սատարում գիտնականին` իրականացնելու գիտական մտահղացումը:

Պատահականությունը կամ Աստված, ով գիտե, այս տարվա հունվարի 19-ին Շիրակի մարզի Սառնաղբյուր գյուղում երկրի այն ժամանակվա վարչապետ, այժմ նախագահ Սերժ Սարգսյանին հանդիպեցրեց տեխնիկական գիտությունների դոկտոր Վահան Համազասպյանի հետ, ով իր հայրենի գյուղը հելիոֆիկացնելու ծրագիր ունի եւ հենց այդ օրը գյուղի եկեղեցում էր. գյուղ էր տարել առաջին անգամ ցուցադրելու իր եւ իր աշխատանքային խմբի նախագծած ու կառուցած արեւային սարքը: Հենց եկեղեցում էլ նրան ներկայացրին Ս. Սարգսյանին, ով նախագահի թեկնածուի ընտրարշավի էր գյուղում:

Նախագահի թեկնածուի հետ Համազասպյանը կես ժամ զրուցեց եւ նրանից ըմբռնում եւ աջակցության խոստում ստացավ. «Ձեր ասածի 50 տոկոսը որ իրականություն դառնա, դա մեծ բան կլինի Հայաստանի համար», ասաց Ս. Սարգսյանը:

Վահան Համազասպյանը ստեղծել է արեւային էներգիայով աշխատող տեխնիկա` այսպես ասած հելիոհամակարգեր, որոնք օգտագործվում են տաք ջուր ստանալու, սնունդ վերամշակելու եւ կենցաղային մի շարք այլ խնդիրներ լուծելու համար, եւ որոշել է նախ իր ծննդավայրի ընտանիքներում առաջինը նորագույն տեխնոլոգիան ներդնել:

Սնունդ վերամշակելիս արեւային տեխնիկայի կիրառությունը բարձր տեխնոլոգիա է ոլորտում, նրա նախագծած սարքերն այսօր նմանակը չունեն աշխարհում, անցել են լրիվ փորձարկումները եւ պատրաստ են սերիական արտադրության: Իսկ Ս. Սարգսյանին Համազասպյանը պատմել է Սառնաղբյուր գյուղը հելիոֆիկացնելու իր ծրագրի մասին եւ այն, որ հետագայում հույս ունի հելիոֆիկացնել Հայաստանի մյուս գյուղերը, եւ ընդհանրապես` աշխարհն է գալու հելիոֆիկացիայի գաղափարին:

Նախապատմությունը

Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր Վահան Համազասպյանը ծնվել է Անիի շրջանի Սառնաղբյուր գյուղում, ավարտել է Սպիտակի թիվ 3 միջնակարգ դպրոցը ոսկե մեդալով, պոլիտեխնիկական ինստիտուտի տեխնիկական կիբեռնետիկայի ֆակուլտետը եւ Մոսկվայի կիսահաղորդչային էլեկտրոնիկայի գիտահետազոտական ինստիտուտի ասպիրանտուրան:

1981 թվականին իր ասպիրանտների հետ Արտաշատում հիմնեց «Էլեկտրոնստանդարտ» հայկական գիտահետազոտական ինստիտուտը, որը սպասարկում էր Անդրկովկասի եւ Հյուսիսային Կովկասի ռազմական արդյունաբերության 500 ձեռնարկությունների: Աշխատել է Մոսկվայի, Լենինգրադի եւ Հայաստանի էլեկտրոնային արդյունաբերության ձեռնարկություններում:

Արեւային տեխնիկայով սկսեց զբաղվել 1993 թվականից, իր ասպիրանտ Վալերի Մարկարյանի հետ: 1989 թվականից արդեն Հայաստանի ռազմական արդյունաբերության 150 խոշոր ձեռնարկությունները փլուզվում էին (ընկնում էին կոնվերսիայի տակ` ինչպես ասում են). դա նշանակում էր շուկաները կորցնել եւ զրկվել արտադրատեսակներից: Հայաստանի արդյունաբերության առյուծի բաժինն ընկնում էր այդ 150 խոշոր ձեռնարկություններին: Համազասպյանն ու իր համախոհները խնդիր դրեցին դուրս գալ այդ իրավիճակից եւ այնպիսի զբաղմունք գտնել, որպեսզի կարողանան օգտագործել գործարանների տեխնիկական եւ գիտական պոտենցիալը. շատ փնտրտուքներից հետո նրանք հանգեցին այն մտքին, որ Հայաստանում հեռանկարային կարող է լինել արեւային տեխնիկան. այդ գործում կարելի է միավորել Հայաստանի էլեկտրոնային արդյունաբերության եւ մեքենաշինական բազան, (գիտական սարքաշինություն է ներառում):

Այս ուղղությամբ էլ համախոհները սկսեցին աշխատատել, եւ արդեն հասել են շատ բարձր մակարդակի` Համազասպյանն ու իր ասպիրանտների մի մեծ գիտական խումբ աշխատում է այսօր հելիոհամկարգերի նորանոր տեսակների ստեղծման վրա:

Ոլորտում աշխարհի միտումները նկատի՞ են առնված

Պատմում է Համազասպյանը. «1993 թ. մենք որոշեցինք, որ ոչ մի գրականություն չենք նայում. մեր նպատակը ոչ թե էներգիտիկա կամ այլ ոլորտ զարգացնելն էր, այլ արդյունաբերության համար նոր բնագավառ գտնելը, մեր արդյունաբերության ունեցած գիտական եւ տեխնիկական ներուժն օգտագործելը: Էդ իմաստով կարիք չկար ուսումնասիրել ուրիշնեnի փորձը, որ իրենց սխալ ճանապարհներով մենք չգնայինք, քանի որ մեր կադրային ներուժը շատ բարձր մակարդակի վրա էր եւ է. ես չեմ կարծում, որ արտերկրում նման դասի մասնագետները նույնիսկ կզբաղվեին էդ կարգի գործերով, եւ արդյունքներն իրենք վկայում են իմ ասածի մասին...»:

Վահան Համազասպյանի բառերով` այսօր նրանք իրենց ձեռքբերումների ողջ պատկերը ցույց չեն տալիս` միայն այսբերգի գագաթը, քանի որ գիտության նորույթները սովորաբար միշտ աջուձախից գողացվում են, բայց շատ-շատ գյուտեր ունեն ոլորտում, որոնց արտերկրի գիտնականները դեռ չեն հասել. արեւային տեխնիկայով դրսում օգտագործում են ջրատաքացուցիչներ միայն, դա հագեցած շուկա է, ու սպառողական հատկանիշներով այդ սարքերը դեռ չեն բավարարում պահանջարկը (գին, հարմարավետություն եւ այլն):

Առաջ գնում են` ֆոտոպանելի, հոսանք ստանալու ուղղությամբ, բայց մերոնք այլ ուղղությամբ են գնացել, որը չի կիրառում աշխարհը` հեռանկար չեն տեսել այդ ուղղության մեջ եւ սխալվել են. «Մենք տեսանք մեծ շուկա` ամբողջ աշխարհը. 2020 թվականի համար հաշվարկած է, որ էդ շուկան լինելու է 4-5 տրիլիոն դոլարի սահմաններում: 1993 թվականին նավթի մեկ բարելը մոտավորապես 20 դոլար էր, էսօր արդեն 146, գազն անընդհատ թանկանում է, էներգետիկայի խնդիրը դառնում է աշխարհի թիվ մեկ պրոբլեմներից մեկը, այնպես որ այլընտրանքի որոնումը հրատապ է»:

Դրանք ծախսատար նախագծե՞ր են

«Մեր խնդիրն է ստեղծել պարզ, հուսալի եւ կիրառության համար շատ հարմար սարքեր, որոնք օգտակար կլինեն գյուղացուն` իր տնտեսության մեջ օգտագործելու», ասում է Համազասպյանը:

«Դրանց արտադրության համար մեծ ներդրում չի պահանջվում. Հայաստանում կան բազմաթիվ գործարաններ, շատերի հետ մենք աշխատել ենք, եւ կանգ առանք «ԱԷՏԱ» բաց բաժնետիրական ընկերության վրա` մեխանիկական գործարան է, մասնավոր ֆիրմա, պատկանում է Արշակ Աբրահամյանին` պետական մտածողություն ունեցող գործարարի, որը թույլ տվեց գիտնականներին օգտագործել տեխնիկական բազան եւ վերջացնել նախագծային աշխատանքները:

Արտադրելիս, իհարկիե, մեր համագործակցությունը կշարունակվի, բայց ես գտնում եմ, որ Արշակ Աբրահամյանի նման գործարարները կարող են շատ օգտակար լինել այսպիսի գործերում, մնացած գործարարները այդ օրինակով կտեսնեն, թե գիտնականին օգնելը կորած տեղ չէ: «Սպիտակ» գիտական եւ մարզաառողջարանական կենտրոնը (հինադիր Նորայր Մուրադյան, Իվան Սիլաեւ, Աբել Աղանբեկյան եւ այլք) եւս մեծ ներդրում ունի մեր գործում: Կենտրոնի ինֆրակառուցվածքները թույլ են տալիս զարգացնելու համահայկական բիզնեսը հելիոտեխնիկայի բնագավառում»:

Ե՞րբ կսկսվի սերիական արտադրությունը

Համազասպյանն ասում է, որ սերիական արտադրությունն ուզում էին Սպիտակում սկսել` հույս ունեին, որ Սպիտակի վերելակաշինական գործարանում են այն անելու: Գործարանն ունի հարմար մասնաշենքեր, կառուցված երկրաշարժից հետո, 1993-ին այնտեղ փորձարարական աշխատանքներ էին կատարում, հնարավորություն կար հոսքագիծ ստեղծել.«Բայց ափսոս գործարանը փլուզվեց, հիմա վաճառել ու քանդում են երկրաշարժի քսանամյակի այս օրերին. նախագահին ես Սառնաղբյուրում ասացի, որ մենք պատրաստ ենք ստեղծել 1000 աշխատատեղ Սպիտակում, բայց այսօր այդ խնդիրը հանվում է, որովհետեւ գործարանը դեմոնտաժի տակ են գցել`դեռ լուրեր են, իհարկե, բայց գործարանը այնպիսի մարդկանց ձեռքում է, որ այլ կերպ են նայում խնդրին, իսկ մասնագետներն ուրիշ ձեւով են աշխատում»:

Իսկ ահա «ԱԷՏԱ» գործարանն օրական 10 համակարգ 4-5 կվտ հզորության արեւային սարքեր արտադրելու հնարավորություն, նաեւ տարածքներ ունի, որտեղ կարելի է կառուցել նոր գործարան, արտադրությունը դնել հոսքագծի վրա, այլ խոսքով` զանգվածային արտադրության անցնել: Սա փորձնական փոքր սերիական արտադրություն է լինելու, բայց որպեսզի արեւային սարքերի ինքնարժեքը ցածր ստացվի, եւ միջազգային շուկայում կարողանան դիմանալ, պետք է անցնել խոշոր սերիական արտադրության, որին Համազասպյանն ու իր համախոհները պատրաստ են, արդեն նմուշներն ունեն:

Ըստ Համազասպյանի` երկրագնդի հարավային արեւոտ բնակավայրերի մի քանի մլրդ բնակչություն ունեցող երկրներն են այն շուկան, որոնք կարող են դառնալ մեր սարքերի պոտենցիալ սպառողը:

Հասանք, վերջապես, սարքերի նկարագրմանը

ԴՎՀ. այսպես է սարքի անունը` Դոկտոր Վահան Համազասպյան:

Սարքերը դեռեւս պատենտավորված չեն` կոմերցիոն գաղտնիք է, դեռ չեն հայտարարում ոչ տեսականի, ոչ էլ` լայն առումով պիտանելիության բոլոր ոլորտները, բայց հետաքրքիր շատ նորույթներ ունեն մեր «արեւային» գիտնականները, այնպիսիք, որ աշխարհում չկան, դրանց մասին կիմացվի, երբ արդեն հոսքագծի վրա կարտադրվեն:

Այժմ արդեն, երբ վստահ են իրենց սարքերի հաջողությանը` մեր գիտնականները նայել են աշխարհում հայտնի այս դասակարգման սարքերի ֆունկցիոնալ հնարավորությունները. կան, ասենք, մինչեւ 1 կվտ հզորության փոքր սարքեր, կան մեգավատանոց կայաններ, բայց միջակայքի փոքրիկ դիապազոնը, որով մերոնք աշխատել են, չկա: Դա ընդգրկում է 4-ից մինչեւ 200 կիլովատ միջակայքը, այդ հզորությամբ էլ ստեղծվում են Համազասպյանի սարքերը:

Եթե, այնուամենայնիվ, կարճ նկարագրելու լինենք` սրանք անհատական, կոմբինացված հելիոհամակարգեր են, որոնք տալիս են ջուր եռացնելու, սնունդ վերամշակելու եւ այլ օգտակար գործողություններ կատարելու հնարավորություն եւ կարող են հոսանք տալ: Ասենք` մի ընտանիքի 200 լիտր եռացրած ջուր կարող է տալ կամ ամենօրյա սնունդը վերամշակելու հիանալի տեխնոլոգիա է, գաղտնիքը թույլ չի տալիս առայժմ ավելին ասել:

Ի՞նչ արժեք կարող են ունենալ այդպիսի սարքերը. հաշվարկված է, որ սերիական արտադրության ժամանակ մեկ կիլովատի արժեքը կլինի 150-200 դոլարի սահմաններում, ասենք 4 կիլովատանոց սարքը 800 դոլար կարժենա, սակայն այդ արժեքի հետգնման ժամկետը 2 տարի է, այսինքն` 2 տարվա ընթացքում ինքն իր ծախսերը կհանի, եւ դրանից հետո դեռ 50 տարի կաշխատի: Շատ հեշտ սպասարկվող սարքեր են, հարմարեցված գյուղացու առօրյա աշխատանքին: Համազասպյանն ու իր խումբը մոտ 30 մոդել են մշակել 15 տարում:

Համազասպյանը երազում է մոտ ժամանակում սարքերի շնորհանդեսը կազմակերպել, որը կլինի նաեւ ոլորտի շնորհանդեսը

Նա հրատապ է համարում մեկ գյուղի հելիոֆիկացիայի շնորհանդեսը կազմակերպել կառավարական բարձր մակարդակով, եւ արդեն այդ գյուղի սահմաններում կազմակերպել սոցիալական էքսպերիմենտը:

Առայժմ երկու սարք ունի պատրաստված, բայց որպեսզի շնորհանդեսն արվի միջազգային ստանդարտներով եւ բարձր մակարդակով, հարմար կլիներ, որ ասենք գյուղի տներում տեղադրվեր 50 համանման սարք. դրա համար ընդամենը 100 հազ. դոլար է պետք.«Շատ կուզեինք, որ շնորհանդեսը լիներ պատշաճ մակարդակով, հանրապետության նախագահի մասնակցությամբ. շատ կոմերցիոն գաղտնիքներ չեմ ուզում բացահայտել, բայց մենք պետք է կարողանանք մոնոպոլ դիրք գրավել այս նոր ոլորտում, համագործակցել պետքական ֆիրմաների հետ, բայցեւ` կոմերցիոն գաղտնիքները մնան մեզ մոտ, Հայաստանում, աշխարհում էլ ասեին` հայերը վերցրել ու մի գյուղ հելիոֆիկացրել են: Ուզում եմ շնորհանդեսին հրավիրել արտերկրի նշանավոր ու ազդեցիկ մարդկանց, օրինակ` Շվարցենեգերին, Անգելա Մերկելին, Ալբերտ Գորին, քանի որ նրանք արեւային էներգիայի ջատագովներ են. Ա. Գորը արեւային տեխնիկայով եւ էկոլոգիայով է զբաղվում, հիմա էլ Օբամային պաշտպանում է, քանի որ նա էկոլոգիայի խնդիրները դրել է իր ծրագրում: Կալիֆորնիայում ամեն օր Շվարցենեգերը 15 րոպեանոց ելույթ է ունենում իր Սակրամենտոյից` նվիրված արեւային թեմաներին», երազում է Համազասպյանը` շատ կարեւոր համարելով Սառնաղբյուրում հելիոֆիկացման շնորհանդեսին զուգահեռ միջազգային ֆորում կազմակերպելը, որին մասնակցելու նախնական համաձայնություն տվել են Ժորես Ալֆյորովը, Աբել Աղանբեկյանը եւ այլոք, ինչպես նաեւ արեւային խաղեր-շոու երեխաների համար` սովորեցնելով ճանաչել արեւի էներգիայից եւ սարքերից օգտվելու ձեւերը խաղերի ու մրցույթների միջոցով:

Ի դեպ` Համազասպյանն առաջին սարքն արդեն նվիրել է Սառնաղբյուրի Սուրբ Թադեւոս եկեղեցուն, եւ շնորհանդեսի կուլմինացիան կյլինի արեւով եփած մատաղի բաժանումը Սառնաղբյուրում:

Աշխարհի հզորների քթի տակ հնարավո՞ր է այդպիսի` թեկուզ տարածաշրջանային բիզնես

Հնարավոր է, լավատես է Համազասպյանը, նրանք իրենց գումարներն արդեն այս ոլորտում կներդնեն: Իհարկե, նավթին հնարավոր չէ այսօր փոխարինող գտնել ամբողջովին, բայց նավթի գներն այնքան են աճում, որ աշխարհը ստիպված է այլընտրանք փնտրել:

Մի այսպիսի գիտական վարկած կա, ուրիշ շատ այլ վարկածների հետ, ըստ որի տասնամյակներ շարունակ աշխարհի հզոր երկրների կառավարությունները գաղտնի են պահում այլմոլորոկայինների մասին տեղեկությունները, քանի որ վախենում են, թե մարդիկ նրանցից էներգիայի ստացման շատ հեշտ մեթոդներ կսովորեն, եւ նավթի ու գազի շահագործման վրա հենված իրենց արդյունաբերությունները կփլուզվեն: Նրանք երեւի պատճառներ կունենան թեկուզ այս փոքրիկ ոլորտն իրենց մրցակից համարել ու խանգարել: Բայց Համազասպյանը մատնանշում է աշխարհի հայտնի գիտնականների հետ իր կապերը եւ չի հավատում այդ բանին: Իսկ մենք տեղական նշանակության մի հիշողություն էլ ունենք. Օնիկ Կարապետյանի դեմ, որը քաղցկեղի այլընտրանքային կանխարգելման իր մեթոդն ունի, աշխատել եւ աշխատում է արտերկրի եւ տեղական վիրահատական ու ավանդական բժշկության, այսպես ասենք, մաֆիան:

Բայց Համազասպյանը, չգիտես ինչու, հանգիստ է եւ համարում է, որ այս բնագավառում Հայաստանը կարող է լիդեր լինել, համագործակցել նաեւ տեխնոլոգիապես զարգացած երկրների հետ:

Արեւի էներգիայով, կվարցե ամանի մեջ, էկոլոգիապես մաքուր եւ համային արտակարգ որակներով սնունդը լինելու է արեւով սարքերի սենսացիան եւ ոլորտի այցեքարտերից մեկը:

Հետագա քայլերը.

Սարքը շատ արագ կկրկնօրինակեն արտերկրի ֆիրմաները, մենք պետք է կարողանանք պաշտպանել նոր ոլորտը:

Շուկայում մոնոպոլ դիրք գրավելու համար մի շարք խնդիրներում պետության օգնության կարիքը կլինի. հարկային եւ վարկային արտոնություններ, շինարարական նորմաների ստեղծում`արեւի էներգիայով սարքերի շահագործման ոլորտում, արեւային տարիֆների հաստատում (արեւ ժամանակ էներգիայի 1 կիլովատը եթե ասենք 50 դրամ արժենա, արեւ չեղած ժամանակ` 5-10 դրամ, դա արեւային տեխնիկայի կիրառումը խթանող միջոցառում կլինի): Արեւային տեխնիկայի գծով` Հայաստանը միջազգային չափորոշիչների մշակման մոնոպոլ դիրքում կարող է լինել, որը կհաստավի Եվրոպայում եւ այլն:

Լրացուցիչ տեղեկանք Վահան Համազասպյանի մասին

Եղել է աշխարհում առաջին ֆոտոսկանի հեղինակը, էլեկտրոնիկայում շատ գյուտեր ունի, բազմաթիվ կադրեր է պատրաստել ոլորտում: Հելիոսարքերից բացի` զուգահեռ ստեղծել է (իր խմբի հետ միասին) հելիոտեխնիկական մեքենաշինության բազա:

Ապրում է շատ համեստ կյանքով, մեքենա չունի, ուտել-խմելու սիրահար չէ:

Ի դեպ

Վահան Համազասպյանի կուրսեցի Ժիրայր Մշեցին, ի դեպ, նույնիսկ օրհներգ է գրել` մի տեսակ հելիոֆիկացման հիմնը:

Աստծո արարյալ արեգակ արդար

Լույսի, ջերմության աղբյուր կենարար,

Բանական մարդը կամքով իր ազատ,

Ավերակում է տունն իր հարազատ...

Թող որ մարդկային քանքարը բարի,

Քեզ դաշնակից եւ գործընկեր լինի,

Լույս, ուժ, ջերմությու քեզանից առնի,

Էկոլոգիական աղետը կանխվի...

Հորձանք է տրված այդ բարի գործին,

Արագած լեռան զովաշունչ լանջին,

Բազմած Սառնաղբյուր հանրահայտ գյուղի,

Քարանձավի մոտ, հին սրբատեղի...

Գործն այդ անվտանգ, գործն այդ կենարար,

Թող որ տարածվի աշխարհից աշխարհ,

Ողջ երկրագունդը հելիոֆիկացվի,

Աստծո օրհնությամբ աշխարհը լցվի...

ՍՐԲԱԶԱՆ ՇԱՄԲԱԼԱ. ԱՆՀՆԱՐ Է ՏԵՍՆԵԼ ԱՆՏԵՍԱՆԵԼԻՆ

Առասպել եւ իրականություն

ԴԱՎԻԹ ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆ

Միջնադարյան սքոլաստիկայի հանրահռչակ ներկայացուցիչներից մեկը` լեգենդար աստվածաբան Անսելմ Քենթրբերացին փորձում էր Աստծո գոյությունը ապացուցել` հիմնվելով այն փաստարկի վրա, որ եթե Աստված գոյություն չունենար, ապա անհնարին կլիներ բարձրյալի վերաբերյալ պատկերացումը մարդկանց բանականության մեջ: Շամբալայի առասպելին հավատացող շատ եվրոպացիներ երբեմն ապավինում են հենց այս հնամենի փաստարկման համակարգին եւ համարում են, որ չէր կարող այդքան աղմուկ լինել մի բանի շուրջ, որն իրականում գոյություն չունի:

Իսկ առասպելները միշտ նոր առասպելներ են ծնել մարդկանց ուղեղներում:

Ասիական խորհրդավոր Շամբալան, Պլատոնի երկխոսություններում նկարագրված Ատլանտիդայի պես, բազմաթիվ հակասական բանավեճեր է ստեղծել թե՛ գիտնականների, թե՛ սովորական հետաքրքրասերների շրջանում. 15-16-րդ դարերում Շամբալան փորձում էին գտնել բուդդայական ուխտավորները, ճիզվիտ միսիոներները եւ չին փիլիսոփաները: Առասպելական ու կախարդական այդ երկիրը որոնում էին Հիմալայներում, խորհրդավոր Տիբեթում, Աֆղանստանում: 20-րդ դարի սկզբներին Շամբալայի որոնողական աշխատանքներով զբաղվում էին տարբեր երկրներից ժամանած գիտական արշավախմբեր, որոնցից ամենահայտնին, թերեւս, Նիկոլայ Ռերիխի արշավախումբն էր (վերջինս հատկապես զբաղվել է Արեւելքի մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ եւ Շամբալային անդրադարձել է իր ծավալուն աշխատության` «Ագնի Յոգայի» մեջ): Այս թեման հատկապես սիրում էին թեոսոֆները (նրանք, որպես կանոն, բարձրագույն արժեք էին համարում Արեւելքի իմաստնությունները` թերագնահատելով արեւմտյան քրիստոնեական արժեհամակարգը), որոնցից ամենակարկառուններից մեկը՝ Ելենա Բլավատսկայան նույնիսկ գրում էր սրբազան Շամբալայում ապրող հինգ գերինտելեկտուալ մարդկային ռասաների մասին: Նույնիսկ սովետական ՆԿՎԴ-ն ու նացիստական Գերմանիայի հատուկ ծառայությունների (Գերմանիայում նույնիսկ ստեղծվեց «Անարբե» («նախնիների ժառանգություն») ինստիուտը, որ զբաղվում էր արիական ռասայի արեւելյան արմատների որոնման աշխատանքներով) կողմից Տիբեթ էին գործուղվում գաղտնի արշավախմբեր, եւ այդ ծրագրերի իրագործման համար լուրջ պետական միջոցներ էին հատկացվում, Շամբալան դարձել էր Հիտլերի ու Ստալինի մրցակցության յուրահատուկ կռվախնձոր: Նույն Ն. Ռերիխը, ով տարիներ շարունակ զբաղվել է Շամբալա երեւույթի ուսումնասիրությամբ, 20-րդ դարասկզբին գրում է, որ Արեւմուտքում չկա մի աշխատություն` նվիրված Ասիայի անկյունաքարային համարվող այս հասկացությանը: Այն ժամանակից ի վեր աշխարհում այս թեմայի շուրջ բազմաթիվ գրքեր եւ գիտական հոդվածներ են տպագրվել, սակայն առասպելական Շամբալան այդպես էլ ծածկված է մնում խորհրդավոր շղարշով: Բազմաթիվ ճանապարհորդներին ու գիտական արշավախմբերին այդպես էլ չհաջողվեց գտնել հավաստի վկայություններ այն մասին, որ անցյալում գոյություն է ունեցել սրբազան Շամբալան: Շամբալայի առասպելն առավել գրավիչ էր դառնում հատկապես մի յուրահատուկ խթանիչ գաղափարի շնորհիվ, ըստ որի՝ Մեսիան դուրս էր գալու հենց այդ կախարդական երկրից:

Սրբազան երկրի մասին երբեմն խոսում էին` այն այլաբանորեն պատկերելով որպես «մաքուր երկիր», որը տեղակայված է բացարձակապես այլ իրականության եւ տարածաժամանակային միջավայրում, որտեղ կարող էին հասնել միայն հոգեւոր բարձր մակարդակ ձեռք բերած եզակի անհատականությունները: Շամբալան` որպես բացառապես հոգեւոր իրողության ոլորտ, կենտրոնական տեղ գրավեց տիբեթյան Կալաչակրա ուսմունքի (տիբեթյան կրոնական ուղղություն) մեջ եւ որպես հոգու հատուկ որակ, դարձավ Կալաչակրայի հետեւորդների հոգեւոր վերջնանպատակը, որին կարելի է հասնել երկարատեւ ու բարդ մեդիտացիայի շնորհիվ:

Հին ասիական առասպելների ժամանակակից վերարտադրությունների տարբեր դրսեւորումներում խոսվում է այն մասին, որ Շամբալայում ապրում են իմաստուններ, ովքեր տիրապետում են այնպիսի էզոթերիկ գիտելիքի, որը մարդուն լիարժեք իշխանություն է տալիս աշխարհի նկատմամբ, եւ այն ընտրյալները, որոնք «համաձայնության» կգան սրբազան Շամբալայի հետ, կիշխեն աշխարհին եւ մարդկանց (ի դեպ, հենց այս առասպելն էր ստիպել գերտերություններին` հետաքրքրվել այս երեւույթով):

Չնայած Շամբալան համառորեն ասոցացվում է տիբեթյան բուդդիզմի հետ, սակայն իրենք, տիբեթյան լամաները՝ հոգեւոր ուսուցիչները, սկեպտիցիզմով են վերաբերվում համանման առասպելներին: Իսկ բուդդայական որոշ ավանդույթներում Շամբալայի մասին ավանդություններն ընդհանրապես բացակայում են: Մի շարք մասնագետների կողմից գաղտնի գիտելիքների երկրի մասին ուսմունքը վերագրվում է Տիբեթի շամանական բոն կրոնին, որը մինչեւ բուդդիզմի տարածվելը անկյունաքարային նշանակության հավատալիքների համակարգ էր լեռնային այս գոտու բնակիչների համար: Այս մեկնակետից՝ Շամբալայի մասին լեգենդը սերտորեն կապված է Տոմպա Շենրաբի անվան հետ, որը հնում եղել է Շամբալա երկրի տիրակալը եւ բոն կրոնի հիմնադիրը: Ըստ ավանդության՝ Տոմպա Շենրաբը, լինելով երկնաբնակ էակի եւ երկրային կնոջ որդի, ծնվել է Օրմո Լունգրինգ երկրում (սանսկրիտերեն արտասանությամբ` Շամբալա): Շենրաբը, իր հարազատ քաղաք Յանգ-Պաչանը դարձնելով գաղտնի գիտելիքների օրրան, մարդկանց այնպիսի ծիսակարգ սովորեցրեց, որը թույլ էր տալիս սանձահարել չար ոգիներին եւ ստանալ աստվածների բարեհաճությունը: Այդ նույն քաղաքում տիրակալը հսկա տաճար կառուցեց եւ մշակեց բոն ուսմունքի խորհրդանիշը` շուռ տված սվաստիկան: Եթե դասական վեդայական համակարգում սվաստիկայի պտույտը ժամսլաքի ուղղությամբ է, ինչը խորհրդանշում է արեւի շարժման ուղղությունը, ապա բոնյան սվաստիկան հակառակ կողմ է թեքված եւ պետք է կանխորոշեր մարդկանց ամենակարողության անդրժելի հնարավորությունը, որը թույլ կտար մոգության միջոցով կոտրել աստվածային աշխարհակարգը, աստվածների կամքը ենթարկել իրենց, հաստատել բացարձակ վերահսկողություն ներքին` հոգեւոր, եւ արտաքին` նյութական աշխարհների նկատմամբ:

Մինչեւ այսօր տարբեր արշավախմբեր են ժամանում Տիբեթ՝ Շամբալայի որոնման աշխատանքներ կազմակերպելու, Շամբալայի կիզակետը գտնելու նպատակով:

Հետաքրքիր են 2005 թ. Տիբեթից վերադարձած ռուսական արշավախմբի ամփոփած արդյունքները: Արշավախումբը, որն իր ուսումնասիրությունները կատարել էր Հնդկաստանի ու Չինաստանի սահմանգծին, որոնման իր աշխատանքները կենտրոնացրել էր հատկապես Կայլաս խորհրդավոր սարի շրջակայքում: Խմբի ղեկավար Ալեքսանդր Սելվաչեւի վկայությամբ՝ միլիոնավոր բուդդիստներ, հինդուսներ, ջայնիստներ եւ բոն կրոնի հետեւորդներ 6714 մ բարձրություն ունցող Կայլաս սարը համարում են երկրագնդի ամենասրբազան վայրը: Նրանք գտնում են, որ լուսավորվել ցանկացողները պետք պտտվեն 108 անգամ (մի պտույտը կազմում է 56 կիլոմետր) սարի շուրջ, կատարեն, այսպես կոչված, Կորա, ինչը նրանց կազատի մեղքերից եւ իրական հնարավորություն կընձեռի հասնել նիրվանային` բացարձակ անխռով, ինքնաբավ ու երջանիկ աստիճանի կամ հոգեվիճակի:

Մեկ այլ արշավախումբ, որը ղեկավարել է մեկ այլ ռուս գիտնական` բժշկական գիտությունների դոկտոր Յ. Զախարովը, իր ուսումնասիրությունները եւս կատարել է նույն Կայլաս լեռան շուրջ: Արշավախումբը փորձել է պտտվել լեռան շուրջ բոն ավանդույթի համաձայն եւ հայտնաբերել է մի հովիտ, որը նշված չէ ոչ մի քարտեզի վրա: Արշավախումբն այնտեղ հայտնաբերել է նաեւ յոգայով զբաղվող մի ամբողջ համայնք, ընդ որում, այդ միջավայրը, գիտնականների դիտարկմամբ, անտանելի է նույնիսկ ֆիզիկապես գերպատրաստված օրգանիզմների համար: Արշավախբին 400 մետր էր մնացել, որպեսզի հասներ լեռան գագաթին, սակայն խմբի անդամների ֆիզիկական դիմադրողականությունը դա թույլ չի տվել. նրանք ունեին լեռնային հիվանդության բոլոր նախանշանները: Այնուամենայինիվ, արշավախմբի ղեկավարը, մի կողմ դնելով Շամբալայի հոգեւոր կենտրոնի մասին բոլոր կրոնական առասպելները, խոստովանել է, որ Կայլասը երկրագնդի կարեւորագույն էներգետիկ կենտրոններից մեկն է:

Մինչ արեւմտյան քաղաքակրթությունը փորձում է հասկանալ Շամբալա երեւույթը` փորձելով գտնել սրբազան երկրի ֆիզիկական տեղակայությունը, խորհրդավոր Արեւելքի` մասնավորապես Տիբեթում բնակվող բազմաթիվ ուսուցիչներ եւ հոգու ու մարմնի կատարելագործմամբ զբաղվող գուրուներ պարզապես վեհանձնորեն ժպտում են արեւմուտքցիների անսպառ էնտուզիազմի վրա: Արեւելքի շատ ուսուցիչներ սովորեցնում են, որ սրբազան Շամբալան կարելի է շոշափելի դարձնել հոգեւոր ներհայեցողության միջոցով` երկարատեւ ու խորը մեդիտացիոն պրոցեսների շնորհիվ: Իսկ արեւմուտքի մարդու համար սկզբունքորեն անհնար է Շամբալայի ֆենոմենը: Տիբեթաբան Ռ. Թուրմանի բնորոշմամբ՝ Տիբեթի մշակույթը միշտ միտված է մարդու ներքին` հոգեւոր եւ բանականության շերտերի նախահիմքերի բացահայտմանը, իսկ արեւմուտքին առավելապես հետաքրքրում է մարդու գործունեության նյութական շերտերի, արտաքին` ֆիզիկական ընդարձակումը, որը դրսեւորվում է սկսած խաչակիրների` նոր երկրներ նվաճելու արշավանքներից, վերջացրած մարդու` բնությունն իրեն ենթարկելու պարզունակ փորձերով, ասենք, տիեզերքի նվաճում եւ այլն:

Ընդհանրապես՝ մասնագետների շրջանում բազմիցս քննարկվել է այն հարցը, թե արդյո՞ք կարող է արեւմտյան աշխարհայացքը կրող ուսումնասիրողը լիովին հասկանալ Արեւելքի իմաստնությունները, ներթափանցել Արեւելքի բարդ ու դժվարըմբռնելի կրոնափիլիսոփայության խորքերը: Արեւելյան արժեհամակարգը եւ գենետիկական կոդը կրող բուդդիստ, հինդու եւ այլ ուսուցիչներ, ուսումնասիրողներ կարծում են, որ արեւմուտքցիներն ունեն խիստ դոգմատիկ հոգեբանություն եւ կարծրատիպային մտածելակերպ, ինչը թույլ չի տալիս վերջիններիս դուրս գալ մտավոր ու հիվանդագին մոգարգելքներից (տաբու), Արեւելքի մշակութային ժառանգությունը գնահատել` տուրք չտալով արեւմտյան հոգեբանական մշակութային բարդույթներին: Այնպես որ, Շամբալայի` արեւմտյան մասնագետների ուսումնասիրություններին Արեւելքում մեծ մասամբ, մեղմ ասած, հումորով են վերաբերվում:

Այնումենայնիվ, Շամբալայի երեւույթին առնչվող բոլոր նյութերը, գիտական, աշխարհագրական ուսումնասիրությունները, տարբեր ավանդույթների առատությունն ու դրանց տարբերությունները ոչ թե լույս են սփռում երեւույթի մութ անկյունների վրա, այլ ընդհակառակը` Շամբալան դարձնում են առավել խորհրդավոր ու առասպելական: Եվ սովորական հետաքրքրասերը, ամեն դեպքում, ցանկանում է, որ իրեն ուղղակի մատնացույց անեն Շամբալան, նա ուզում է իր մտապատկերների մեջ ունենալ սրբազան Շամբալայի հստակ ուրվագիծը, նա նույնիսկ ցանկանում է տեսնել անտեսանելին, կամ՝ գոնե հավատալ դրան: