Wednesday, March 05, 2008

ԻՍՐԱՅԵԼՑԻ ՊՐՈՖԵՍՈՐԸ ՊՆԴՈՒՄ Է, ՈՐ ՀՐԵԱ ԱԶԳ ԳՈՅՈՒԹՅՈՒՆ ՉՈՒՆԻ


Թել Ավիվի համալսարանի պրոֆեսոր, պատմաբան Շլոմո Զանդը հավաստիացնում է, որ հրեա ազգ գոյություն չունի, իսկ պատմական հայրենիքից հրեաների արտաքսումը լոկ առասպել է Իսրայել պետության ստեղծումն արդարացնելու համար:
Պատմաբանն իր «Երբ եւ ինչպես դուք դարձաք հրեաներ» գրքում գրում է, որ հրեա ժողովուրդ չի եղել, գոյություն են ունեցել պարզապես հուդայականություն դավանող մարդկանց խմբեր:
«Միգնյուզ» կայքէջը մեջբերում է Զանդի այն պնդումը, թե հրեաների արտաքսումը հնարանք է: Պատմաբանը պարզաբանում է, որ հռոմեացիները սկզբունքորեն չեն կիրառել նվաճված ժողովուրդների արտաքսումներ, իսկ արաբների գալուց հետո, նրա խոսքերով, հուդայականների մեծ մասն ընդունել է իսլամ եւ ձուլվել է հասարակության մեջ: Զանդը եզրակացնում է, որ ժամանակակից պաղեստինցիներն այդ ձուլված հուդայականների ժառանգներն են:
Զանդը չի ժխտում հրեաների գաղթը Բաբելոն, բայց պնդում է, որ տվյալ երեւույթը մեծ մասամբ կամավոր բնույթ է կրել:
Պատմաբանը նաեւ հակասական հետեւություն է անում, թե հուդայականներն իրենց կրոնը տարածել են հարեւանների մեջ. այստեղ նա մեջբերում է անում Եսթերի գրքից: Իսրայելում ավելի վաղ անցկացված, բայց հրապարակայնորեն չքննարկված հետազոտությունների հիման վրա Զանդը հանգամանորեն նկարագրում է Արաբական թերակղզու հարավի հուդայական թագավորությունը եւ Հյուսիսային Աֆրիկայի հուդայական բարբարոսներին: Նրա կարծիքով, Իսպանիայի հրեական համայնքը (սեֆարդներ) գոյատեւել է քրիստոնեական Իսպանիան նվաճած եւ ապա հուդայականություն ընդունած արաբներից:
Գիտնականի կարծիքով, աշքենազները Խազարական խանության` հյուսիս գնացած սերունդներն են: Զանդը ընդգծում է, որ իդիշը վաճառականների տարածած խազարական խոսվածքի եւ գերմաներենի խառնուրդ է:
Բոլոր մայրցամաքներում եւ բոլոր ռասաների մեջ հուդայականություն քարոզած համայնքների գոյությունը Զանդին մտածել է տալիս, որ հրեա ժողովրդի պատմության վերաբերյալ հանրաճանաչ ճշմարտությունների մեծ մասը հորինել են սիոնիզմի հիմնադիրները, որոնց մի շարք դոգմաներ հեռու չեն ռասիստական դրույթներից:
Իսրայելը պետք է հրաժարվի «Հրեական ժողովրդավարական պետություն» ձեւակերպումից եւ դառնա ամենքի պետությունը, եզրակացնում է պատմաբանը:

ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԴՈՒՐՍ


ԵՊՀ Արեւելագիտության ֆակուլտետի թուրքագիտության բաժնի շրջանավարտ Գեւորգ Կալոշյանը թուրքերեն է թարգմանել Նար-Դոսի «Ես եւ նա» պատմվածքը: Այն կարող է հրատարակվել Թուրքիայում:
Կալոշյանների գերդաստանը եղեռնի տարիներին մեծ կորուստներ է ունեցել: Միայն մի քանի հոգու է հաջողվել ողջ մնալ:
Գեւորգի հայրը մինչեւ բանակում ծառայության անցնելը ապրել է Արեւմտյան Հայաստանի Մալաթիա քաղաքում, ծառայությունից հետո տեղափոխվել Ստամբուլ: Հենց այնտեղ էլ կազմավորվել է Կալոշյանների ընտանիքը: Գեւորգի հայրն ու եղբայրները կահույքագործ են: Թուրքիայում հայրը հայտնի է եղել որպես լավ արհեստավոր: Նա նաեւ վոլեյբոլի մարզիչ է եղել: 1980 թ. որպես զբոսաշրջիկ` նրանք եկել են Հայաստան ու մինչ օրս այստեղ են: «Հորս հայացքները թույլ չէին տալիս ապրել Թուրքիայում», պատմում է Հայաստանում ծնված Գեւորգը: Բայց Խորհրդային Հայաստանում հաստատվելն էլ դժվար էր: Սիլվա Կապուտիկյանի, Գեւորգ Էմինի միջնորդությամբ մեկ տարվա ընթացքում նրանք վերջապես Հայաստանի քաղաքացիություն են ստանում: Մտավորականները խանդավառությամբ են ընդունել այն լուրը, որ Թուրքիայից եկած մի հայ ընտանիք ցանկանում է հաստատվել հայրենիքում:
Ղարաբաղյան պատերազմի օրերին, ինչպես բոլորը, այս ընտանիքը եւս ապրել է ծանր կյանքով, բայց այնքան մեծ է եղել ոգեւորությունը, որ բոլոր դժվարություններն էլ մղվել են հետին պլան: Գեւորգը չի հիշում իրենց տանը որեւէ խոսակցություն Հայաստանից հեռանալու մասին, չնայած, ինչպես ինքն է ասում, հնարավորությունների առումով որեւէ խնդիր չեն ունեցել, ասենք, Եվրոպա կամ թեկուզ նորից Թուրքիա գնալու համար:
«Շատ դժվար է միանշանակ գնահատել Թուրքիան, կյանքը Թուրքիայում, հայերի նկատմամբ եղած դիրքորոշումները: Այդ երկիրը շատ շերտերից է կազմված: Հայրս շատ բան է պատմել ինձ այնտեղի մասին», ասում է Գեւորգը: Նրա մեջ կամաց-կամաց մեծ հետաքրքրություն է առաջացել թուրքերենի նկատմամբ, որովհետեւ բոլոր հարազատները տիրապետել են այդ լեզվին: Մինչեւ համալսարան ընդունվելը թուրքերեն չի իմացել, որովհետեւ ընտանիքում ասես տաբու է եղել այդ լեզվի վրա: Նա պատմում է, որ երբ Հայաստան են եկել, հեռուստացույցի ալեհավաքը տեղադրողներն առաջարկել են որոշակի գումարի դիմաց այնպես անել, որ այն թուրքական ալիքներ էլ որսա: «Հայրս հայհոյանքների տարափ է իջեցրել այդ մարդու գլխին»,- պատմում է Գեւորգը: Բայց երբ տղան ընտրել է իր մասնագիտությունը, «հակաթուրքերենական» մթնոլորտը մեղմվել է: Ծնողները շատ են օգնել որդուն համալսարանում թուրքերեն ուսումնասիրելու տարիներին:
«Թուրքերի հետ բազում խնդիրներ ունենք, որոնք պիտի մի օր հանգուցալուծման հասնեն», ասում է Գեւորգը: Նա համոզված է, որ թուրք-հայկական հարաբերությունները չեն կարող մշտապես այնպիսի բնույթ կրել, ինչպես այսօր: «Թուրքիայում շատ են մարդիկ, որոնք ընդունում են անցյալի մեղքերը: Եթե մենք վանենք նաեւ այս դեմոկրատական շրջանակներին, դա, անշուշտ, բացասական ազդեցություն կունենա հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման վրա: Բայց ուզում եմ, որ մեր ու նրանց քայլերը համարժեք լինեն: Այնպես չլինի, որ 20-րդ դարասկզբի նման մենք զիջենք, եղբայր անվանենք նրանց, բայց պարզվի, որ նրանց մտադրությունները, մեղմ ասած, բնավ էլ եղբայրական չեն»:
Իսկ «Ես եւ նա»-ն թարգմանելու գաղափարը ծնվել է այսպես: Գեւորգը պատմում է. «Մոտ մեկ տարի առաջ մեր տուն էին եկել Ստամբուլի «Առաս» (Արաքսի թուրքերեն անվանումը) հայկական հրատարակչության աշխատակիցներից մի քանիսը, որոնք ծանոթ էին հորս հետ: «Առասն» արդեն բազմաթիվ գրքեր է հրատարակել Թուրքիայում հայերի ու հայկական հարցի վերաբերյալ հենց թուրքերենով: Նրանք հայտնեցին, որ Թուրքիայի որոշ շրջանակներ ցանկանում են մշակույթի, գրականության ասպարեզում փոխգործակցել Հայաստանի հետ. հայ գրողների ստեղծագործությունները տպագրել թուրքերենով, թուրքերինը` հայերենով: Ես էլ որոշեցի անմասն չմնալ այդ ամենից ու թարգմանել որոշ ստեղծագործություններ, որոնցով կարելի է ներկայանալ օտար ընթերցողին»: Առայժմ Գեւորգը թարգմանել է միայն «Ես եւ նա»-ն, հիմա էլ աշխատում է Նար-Դոսի «Սպանված աղավնի» վիպակի վրա: Նա ցանկանում է ամեն հայ հեղինակից թարգմանել գոնե երկու-երեք ստեղծագործություն: Որոշել է արձակից սկսել, որովհետեւ դեռ չի համարձակվում չափածո գործեր թարգմանել: Ընտրում է այնպիսի թեմաներ, որոնք հոգեհարազատ կլինեն նաեւ թուրք ընթերցողի համար: Գեւորգն արդեն ներկայացրել է թուրքերեն «Ես եւ նա»-ն «Առաս» հրատարակչությանը: Նրանք պիտի ծանոթանան գործին, եթե կարիք լինի, շտկեն որոշ բաներ ու հրատարակեն Թուրքիայում: Երբ Գեւորգն ավարտի նաեւ «Սպանված աղավնին», արդեն կպայմանավորվի հրատարակչության հետ Նար-Դոսի ստեղծագործությունների առանձին գիրք հրատարակելու մասին:
Գեւորգը բաժանել է իր թարգմանած ստեղծագործությունը ԵՊՀ արեւելագիտության ֆակուլտետի Թուրքագիտության բաժնի ուսանողներին: Նա համոզված է, որ հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործում որոշակի, թեկուզ փոքր դերակատարում ունենալու համար պարտադիր չէ քաղաքական պաշտոններ զբաղեցնել: Ըստ նրա` ամեն բան սկսվում է գաղափարներից:
Քսանմեկամյա երիտասարդն առհասարակ հետաքրքրվում է գրականությամբ. փոքրիկ ժողովածու է կազմել մի քանի արեւմտահայ բանաստեղծների եւ իր արեւմտահայերեն բանաստեղծություններից` դրանք դասավորելով երիտասարդ աղջկա եւ տղայի սիրային երկխոսության ձեւով: Նա նույնիսկ վեպ է գրում:
ՄԱՐԻԱՄ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

«ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ՍՈՍԿ ԺՈՂՈՎՐԴԻ ԶԱՆԳՎԱԾԱՅԻՆ ՈՉՆՉԱՑՈՒՄ ՉԷՐ»

«Ազգին» ուղարկած «Անխոհեմ լրագրություն կամ ինչ ընդհանրություններ ունեն Անկարան, Ափոն, Աշոտը եւ այլք» նամակում Արմեն Կ. Հովհաննիսյանը հայտնում է, որ «USA Armenian Life Magazine»-ը փետրվարի 21-ի խմբագրականում քննադատության թիրախ է դարձրել Հայաստանի առաջին արտգործնախարար, ԱԺ պատգամավոր Րաֆֆի Հովհաննիսյանին՝ նրանց ողջ գերդաստանին ծանակելը համարելով բարոյական եւ մասնագիտական պարտք: Պատճառը, ինչպես քանիցս գրվել է, այն է, որ 2007-ի օգոստոսին Թուրքիայի նախագահ Աբդուլլահ Գյուլին հղած իր նամակում Րաֆֆի Հովհաննիսյանը «Հայոց ցեղասպանություն» արտահայտության փոխարեն օգտագործել է «Հայոց մեծ հայրենազրկում» բառեզրը, որն ըստ հոդվածագրի, «խիստ վիրավորական է», քանի որ դրանով Հովհաննիսյանը ջուր է լցնում թուրքերի ջրաղացին, «քաջալերում է թշնամուն»:
Արմեն Հովհաննիսյանը նշում է, որ Րաֆֆի Հովհաննիսյանն այդ արտահայտությունը օգտագործել է նաեւ միջազգային ամսագրերում տպագրված իր մի շարք հոդվածներում: «Երիտթուրքերը միայն մի քանի միլիոն մարդկանց կյանքը չէ, որ խլեցին. հայերի զանգվածային սպանդն, այո, ավարտված է, բայց հետեւանքները տակավին շարունակվում են: Ուրեմն՝ ցեղասպանությունը սոսկ ժողովրդի զանգվածային ոչնչացում չէր: Հայրենիքի յուրացումը հավասարապես կործանարար էր եւ շարունակվում է մինչ օրս՝ մերօրյա Թուրքիային դարձնելով երիտթուրքերի կատարած ոճրագործության մեղսակիցը: Մեզանից ոմանք միջազգային քաղաքականության ամենաազդեցիկ ատյաններում պահանջում են պատմության ճանաչում, իսկ ուրիշները թաքնվում են դեղին լրագրության եւ, մանավանդ, հայրենանվեր մարդկանց բնույթի ոչնչացմանն ուղղված անձնավորված արշավների հետեւում: Չնայած հայաստանյան որոշ պաշտոնական շրջանակներում նկատվող վախին, Րաֆֆի Հովհաննիսյանի հանդեպ նախանձին, ինչպես նաեւ Ափո Ջաբարյանի, Աշոտ Գրիգորյանի եւ անանուն այլ «ակտիվիստների» չարակամությանը, Հովհաննիսյանը հաջորդ ամիս կրկին կմեկնի Ստրասբուրգ՝ շարունակելու իր ճիգերն ի նպաստ Հայոց մեծ հայրենազրկման ճանաչման եւ արդար հատուցման», իր խոսքն ամփոփելով գրում է Արմեն Հովհաննիսյանը:
Ռ. Պ.

ՔՐԵԱԿԱՆ ԳՈՐԾ՝ ՀՐԱՆՏ ԴԻՆՔԻ ՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԴԱՏԱՊԱՐՏԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ

Այդ մասին նախորդ օրը տեղեկացրել է թուրքական BIA լրատվական գործակալությունը: Տեղեկության համաձայն, 2007-ի հունվարի 20-ին մեր հայրենակից Հրանտ Դինքի սպանության հաջորդ օրն Անկարայում կազմակերպված սգո միջոցառման ժամանակ ելույթ է ունեցել հրապարակախոս Թեմել Դեմիրերը: Նա մասնավորապես ասել է. «Ապրում ենք մի երկրում, որտեղ ճշմարտությունների մասին չբարձրաձայնելը ենթադրում է դառնալ սպանության անմիջական մասնակիցը: Հրանտ Դինքին սպանել են ոչ միայն նրա համար, որ ինքը հայ էր, այլ արտահայտվում էր մեր երկրում կատարված ցեղասպանության մասին: Եթե թուրք մտավորականները 301 անգամ չխախտեն քրեական օրենսգրքի 301-րդ հոդվածը, ապա դառնալու են Դինքի սպանության հանցակիցը: Ցեղասպանությունը մեր պատմության իրողությունն է: Դա կոչվում է հայերի ցեղասպանություն: Այս իրողությունը բոլորիս կյանքի գնով է բացատրել Հրանտը: Դինքի սպանության հանցակիցներն են նրանք, ովքեր խուսափում են խախտել մարդասպան պետության քրեական օրենսգիրքը: Նրանք, ովքեր անցյալում բնաջնջել էին հայերին, այսօր հարձակվում են մեր քուրդ եղբայրների վրա: Հանուն ժողովուրդների եղբայրության պայքարողները պարտավոր են հաշտվել սեփական պատմության հետ: Ես կոչ եմ անում բոլորին, գործել 301-րդ հոդվածի սահմանած հանցանքը: Այո, հայերի ցեղասպանություն է եղել մեր երկրում»:
Հիմք ընդունելով այս ելույթը, դատախազ Լեւենթ Սավաշը 2007-ի հունվարի 24-ին միջնորդագիր է ներկայացնում դատարան, այսպիսով ոստիկանությունն սկսում է հետաքննությունը: Միջնորդագիրն ու հետաքննության արդյունքների հիման վրա Անկարայի երկրորդ ատյանի դատարանը «մարդկանց միջեւ թշնամանք եւ ատելություն սերմանելու», ինչպես «Հրապարակավ Թուրքիայի Հանրապետությունը նսեմացնելու» մեղադրանքով քրեական գործ է հարուցում Թեմել Դեմիրերի դեմ: Դատական առաջին նիստը նշանակված է մարտի 6-ին: Դրան իսկույն արձագանքում են մի շարք թուրք մտավորականներ եւ ձեռնամուխ են լինում «Թեմել Դեմիրերի հետ համերաշխության նախաձեռնության» ստեղծմանը:
Հ. Չ.

«ԿՈՍՈՎՈՅԻ ԱՆԿԱԽՈՒԹՅՈՒՆԸ ՈԳԵՎՈՐԵԼ Է ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՅԵՐԻՆ»

Հայտարարում է Ադրբեջանի նախագահը եւ ստեղծում հակասությունների հավելյալ պաշար Թուրքիայի հետ

Մարտի 4-ին, երբ ադրբեջանական հատուկ նշանակության ջոկատը Մարտակերտի շփման գծում գրոհում էր հայկական դիրքերի վրա, գրավում պաշտպանական հենակետերից մեկը, ապա հետ շպրտվում եւ փախուստի դիմում, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւը Խանլարում հայտարարում է. «Ինչ գնով էլ լինի, վերականգնելու ենք Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը»:
Նրա հայտարարությանն արձագանքել էր թուրքական հանրային հեռուստատեսությունը: Ըստ MSNBC-ի, նույն օրը Իլհամը վերադարձել է Բաքու, որտեղ ասել է, թե բոլորովին վերջերս անկախություն հռչակած Կոսովոն ոգեւորել է Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչությանը: Հիշեցնենք, որ նախադեպի հանգամանքը խիստ զայրացրել է Ադրբեջանին, ինչի հետեւանքով Միլի Մեջլիսն ի նշան բողոքի որոշում է ընդունել Կոսովոյից դուրս բերել խաղաղարար միջազգային ուժերի կազմում ծառայող ադրբեջանական 33 հոգանոց ջոկատը:
Հատկանշական է, որ Թուրքիան, ելնելով «Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետության» համար նախադեպ ստեղծելու հեռանկարից, ողջունել էր Կոսովոյի անկախությունը, ճանաչելով անհապաղ: Այլ կերպ, որքան էլ Ադրբեջանն ու Թուրքիան համարվեն մեկ ազգի երկու առանձին պետություններ, ակնհայտ են նրանց տարաձայնություններն, ընդ որում ոչ միայն Կոսովոյի հարցում:
Հակառակ Թուրքիայի պահանջներին, Ադրբեջանը համառորեն հրաժարվում է ճանաչել «Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետությունը», պատճառաբանելով, թե այդ դեպքում Եվրոմիության անդամ Հունաստանն էլ Կիպրոսի Հանրապետության հետ կճանաչի Լեռնային Ղարաբաղի անկախությունը: Մինչ Թուրքիան հարաբերությունները բարելավելիս մի շարք բնագավառներում սերտորեն համագործակցում է Սիրիայի եւ Իրանի պես Հայաստանին ավանդաբար բարեկամ երկրների հետ, Ադրբեջանը Սիրիայի հարցում հանդես է գալիս ամերիկյան դիրքերից, իսկ Իրանի առնչությամբ պատրաստակամություն է հայտնում, որ ստեղծման դեպքում կմիանա ԱՄՆ-ի նախաձեռնած հակաիրանական կոալիցիային:
Թուրքիան եւ Իրանը միանգամայն հակադիր դիրքերում են Միջերկրածովյան միության հարցում, որի ստեղծման շուրջը Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելն ու Ֆրանսիայի նախագահ Նիկոլա Սարկոզին արդեն փոխհամաձայնության են եկել: Այս հակադրությունը, որի հիմքում ընկած են Միջերկրածովյան միության ստեղծման պարագային ԵՄ-ին անդամակցության հնարավորությունը կորցնելու Անկարայի մտավախություններն ու Եվրոինտեգրման Ադրբեջանի հաշվարկները, առավելապես պետք է արտահայտվի ՀՀ նախագահական ընտրությունների եւ հատկապես դրա արդյունքների նկատմամբ վերաբերմունքի հարցում:
Խոսքը տվյալ դեպքում Թուրքիայի նախագահ Աբդուլլահ Գյուլի մասին է, որը փետրվարի 21-ին Ֆրանսիայի, Ռուսաստանի եւ Վրաստանի նախագահներից անմիջապես հետո Հայաստանի նախագահ ընտրվելու առնչությամբ թուրք ազգի եւ անձամբ իր անունից ոչ միայն շնորհավորել էր ՀՀ վարչապետ Սերժ Սարգսյանին, այլեւ բարեմաղթանքներ էր հայտնել հայ ժողովրդին: Քանի որ նույն օրն Ադրբեջանը նոտա էր ներկայացրել ԵԱՀԿ-ին, Եվրոպայի խորհրդին եւ Եվրոխորհրդարանին՝ պահանջելով անվավեր ճանաչել ՀՀ նախագահական ընտրությունների արդյունքները, ուստի Աբդուլլահ Գյուլի շնորհավորական ուղերձով Անկարան ոչ միայն անտեսում էր Բաքվի նոտան, այլեւ ցույց էր տալիս նոտայից բխող ՀՀ նախագահական ընտրություններն անվավեր ճանաչելու ադրբեջանական պահանջի սնանկությունը:
Միաժամանակ նշենք, որ Թուրքիայի նախագահի շնորհավորական ուղերձը Հայաստանի նորընտիր նախագահին, Ադրբեջանի վերոհիշյալ պահանջի սնանկությունը ցույց տալուց բացի զսպաշապիկի ներգործություն է ունեցել թուրքական կենտրոնական թերթերի վրա: Այդ իսկ պատճառով դրանք հատ ու կենտ բացառությամբ մարտի 1-ի խժդժությունների եւ Մարտակերտում հայ-ադրբեջանական շփման գծում բախումների առնչությամբ առանձնակի ոգեւորություն չեն դրսեւորում:
Թուրքական թերթերն, ընդհանուր առմամբ, չեն փորձում նաեւ ուռճացնել տվյալները: Դրա վկայությունը երեւանյան խժդժություններում կատարված 8 սպանության եւ 30 ձերբակալության մասին կառավարամետ «Ենի շաֆաքի» գլխավորությամբ կենտրոնական թերթերի հրապարակած տվյալներն են: Նույնը պետք է ասել նաեւ թուրքական հանրային հեռուստատեսության մասին, որն, ինչպես «Ենի շաֆաքն» ու այլ թերթեր, բացառությամբ Ադրբեջանում հրատարակվող «Զամանի», Մարտակերտի շփման գծում տեղի ունեցած բախումների առնչությամբ տուրք չեն տալիս 12 հայ զինծառայողի սպանության վերաբերյալ ադրբեջանական պաշտոնական հայտարարություններին: Պարզապես դրանք կիսով չափ կրճատում են սպանված ադրբեջանցի զինծառայողների թիվը, նշելով, որ նրանք 4-ն են, հայտնի է 3-ի անունը, ադրբեջանական կողմն առաջ է քաշում մեծ թվով հայերի սպանության վարկած:
ՀԱԿՈԲ ՉԱՔՐՅԱՆ

«ԱՋ ՈՒԺԵՐԻ ԴԱՇԻՆՔՆ» ՈՒ ԼԵՎՈՆ ՏԵՐ-ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ

Ովքե՞ր եւ ինչո՞ւ նախաձեռնեցին Հայաստանի նախկին նախագահի վերադարձը

Նախընտրական շրջանի մեր հրապարակումներից մեկում («Ինչո՞ւ Հայաստանի նախկին նախագահը Մոսկվա մեկնեց», «Ազգ», 15 փետրվարի, 2008) անդրադարձել էինք Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի այդ օրերին Մոսկվա կատարած այցելությանը եւ դրա նպատակներին: Մասնավորապես նշել էինք, որ նախկին նախագահի նախընտրական շտաբի տարածած տեղեկությունները, թե նա իբր հանդիպել է այն ժամանակ Ռուսաստանի փոխվարչապետ եւ նախագահի գլխավոր թեկնածու Դմիտրի Մեդվեդեւի հետ, հերքեցին հենց ռուսական պաշտոնական աղբյուրները: Նշել էինք նաեւ, որ այդ տեղեկությունը նախկին նախագահի հերթական բլեֆն էր եւ լիովին տեղավորվում էր ապատեղեկատվության տարածման նրա նախընտրական ռազմավարության մեջ:
Միաժամանակ, անդրադառնալով այն տեղեկատվությանը, որ նա հանդիպել է «Աջ ուժերի դաշինք» կոչվող ռուսաստանյան կուսակցության ներկայացուցիչ եւ Մոսկվայի հրեական համայնքի ղեկավար Լեոնիդ Գոսմանի հետ, այն միտքն էինք ընդգծել, որ չնայած ե՛ւ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի նախընտրական շտաբը, ե՛ւ Լեոնիդ Գոսմանը հերքել են այդ հանդիպման փաստը, այն, այնուամենայնիվ, կայացել է: Գաղտնիք չէ, որ «Աջ ուժերի դաշինք» կոչվող կուսակցությունը արեւմտյան շրջանակների եւ մասնավորապես տխրահռչակ օլիգարխ Բորիս Բերեզովսկու շահերն է ներկայացնում եւ Ռուսաստանի անհանդուրժողական ընդդիմությունն է: Պատահական չէինք համարել նաեւ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի կապը ռուսաստանյան վերոնշյալ ուժի եւ Ադրբեջանից Ռուսաստանը շրջանցելով էներգակիրների տեղափոխմամբ շահագրգռված շրջանակների հետ: Այն համոզմունքն էինք հայտնել, որ հենց այդ շրջանակներն են նախկին նախագահին «խաղի մեջ» մտցրել՝ Հայաստանի միջազգային վարկանիշը եւ դիրքերը թուլացնելու նպատակով: Ներկայումս, երբ արդեն բոլորս ենք ականատես հետընտրական զարգացումներին, երեւի թե այլեւս կասկածելու տեղ չկա, որ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի վերադարձը հենց վերոնշյալ՝ Հայաստանը ապակայունացնելու եւ վարկանիշը գցելու նպատակով էր արված, ինչը, դժբախտաբար, տեղի ունեցավ: Սակայն ոչ միայն անմիջական արդյունքով, այլեւ հենց կոնկրետ իրադարձություններով հստակորեն երեւում է Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի ակնհայտ կապը ռուսաստանյան «Աջ ուժերի դաշինք» կուսակցության հետ: Ինչի՞ մասին է խոսքը:
Հայաստանում հենց նախագահական ընտրությունների օրը ռուսաստանյան «Աջ ուժերի դաշինքի» ինտերնետային էջում (www.sps.ru) հայտնվում է ոչ այլ մեկի, այլ հենց այդ կուսակցության ղեկավար Նիկիտա Բելիխի «Այսօր Հայաստանում նախագահական ընտրություններ են» վերնագրով հոդվածը: Հոդվածը բացահայտ համակրանքով է լցված Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի եւ հակակրանքով՝ Ռոբերտ Քոչարյանի եւ Սերժ Սարգսյանի նկատմամբ: Ներկայացնենք մի քանի դրվագներ այդ հրապարակումից:
Փորձելով արդարացնել Հայաստանի նախկին նախագահի կառավարման իսկապես մղձավանջային տարիները, Նիկտա Բելիխը հայտնագործում է, որ 90-ականները «ցուրտ ու սով էին գրեթե ամբողջ հետխորհրդային տարածքում», եւ դժգոհում, որ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի՝ «խորհրդային ռեժիմին հաղթելու մասին» հայկական հեռուստատեսությամբ խոսք անգամ չի ասվում: Միաժամանակ «Աջ ուժերի դաշինքի» ղեկավարը նեղսրտում է, ասելով, որ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին Հայաստանի իշխանությունները մեղադրում են, որ նա ցանկանում էր «հանձնել» Լեռնային Ղարաբաղը Ադրբեջանին, մինչդեռ, ըստ Նիկիտա Բելիխի խիստ քնքուշ մենկաբանության, «նախկին նախագահը նախատեսում էր 1998-ին ստորագրել հակամարտության կարգավորման փուլային համաձայնագիր Ադրբեջանի հետ»:
Ելնելով վերոնշյալից, կարիք կա հարցնելու, թե ինչո՞ւ էր հենց հայաստանյան ընտրությունների օրը վերոնշյալ ռուսաստանյան քաղաքական ուժի ղեկավարն անձամբ, այդպես ջանասիրաբար շտապել արձագանքելու հայաստանյան ընտրություններին, կամ կարելի է կասկածել նախընտրական շրջանում այդ կուսակցության ներկայացուցչի հետ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի հանդիպման փաստի առկայությանը: Այս ամենը բացահայտում է, թե ում շահերն է արտահայտում Հայաստանում Տեր-Պետրոսյանը, որտեղից է գալիս նրա վերադարձը քաղաքականություն եւ որ շրջանակներն են աջակցում նրան:
Ինչ վերաբերում է մարտի 2-ի նախագահական ընտրություններին եւ դրան հաջորդած ռուսաստանյան այս նույն ուժի՝ «Աջ ուժերի դաշինքի» եւ նույն Նիկիտա Բելիխի կազմակերպած բողոքի ցույցին, ապա դա վերջնականապես պայթեցնում է Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի նախընտրական շտաբի այն օրերին փչած փուչիկը՝ Դմիտրի Մեդվեդեւի հետ իբր նրա հանդիպման մասին: Ինչպե՞ս կարող էր Դմիտրի Մեդվեդեւը հանդիպել Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին, երբ վերջինս հանդիպում եւ աջակցություն է ստանում իրեն արմատապես ընդդիմադիր «Աջ ուժերի դաշինքի» եւ նրա հովանավորողների հետ: Ի դեպ, նույն «Աջ ուժերի դաշինքի» ինտերնետային էջում ամիսներ շարունակ տեղադրված էր Դմիտրի Մեդվեդեւի նկարը եւ կոչ էր արվում ռուսաստանցիներին չմասնակցել նախագահական ընտրություններին, որը բնորոշվում էր որպես «ֆարս»: Բացի այդ, Ռուսաստանի նախագահի ընտրությունների հաջորդ օրը, նույն Նիկիտա Բելիխին, չարտոնված հանրահավաք անցկացնելու համար Մոսկվայի ոստիկանությունը ձերբակալեց:
Ասվածին մնում է ավելացնել, որ արդեն ծիծաղելի է ռուսաստանյան թերթերից մեկին տված հարցազրույցում Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի արտահայտությունը, թե ինքը չի կարող բացահայտել Ռուսաստանում իր հանդիպումների գաղտնիությունը: Այդ ամենն այնքան բացահայտ է: Մնում է միայն ծանոթանալ տեղի ունեցող իրադարձություններին եւ առկա հրապարակումներին, ինչը եւ ներկայացրինք:
ԱՐԱ ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ

ԵՎՐՈՊԱՅԻ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՄԻՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՖՈՐՈՒՄԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ԸՆԴՎԶՈՒՄԸ

«Սարսափի տարիների վերականգնման ցնորք, Հայաստանի առաջին նախագահի ահաբեկչական պլանները» վերնագրով Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին հղած իր նամակում Եվրոպայի հայկական միությունների ֆորումի նախագահ Աշոտ Գրիգորյանը անդրադառնում է «Ռեգնում» գործակալությանը նրա տված ասուլիսին՝ անելով դրանից բխող եզրահանգումներ: Նա մեջբերում է նաեւ Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի հետ հարաբերությունները «շեշտակիորեն բարելավելու» Տեր-Պետրոսյանի առաջարկը, ընդգծելով, որ դրան կարելի է հասնել միմիայն տարածքային կորուստների ու ցեղասպանությունից հրաժարվելու ճանապարհով՝ «Հասկանալի է, որ դուք արյուն չեք թափել այդ սուրբ հողակտորի ազատագրման համար, բայց գոնե հարգեք հայ ժողովրդի որդիների թափած արյունն ու մեկընդմիշտ հրաժարվեք ձեր հայրենադավ գործունեությունից»: Երեւանի ժուռնալիստների միությունում երեկ նա ընթերցեց եւս մեկ նամակ՝ հասցեագրված «Ժառանգություն» կուսակցության Րաֆֆի Հովհաննիսյանին, որը Թուրքիայի նախագահին ուղարկած շնորհավորական ուղերձում ցեղասպանություն բառի փոխարեն գործածել էր հայրենազրկում կամ մեծ տեղահանություն բառը: Ըստ Գրիգորյանի, դրանով Րաֆֆի Հովհաննիսյանը ոչնչացրել է Հայոց ցեղասպանության ճանաչման համար տարված տարիների աշխատանքը, իմաստազրկել է 2 տասնյակից ավելի երկրների խորհրդարաններում ընդունված բանաձեւերը: «Անկասկած, Հովհաննիսյանը լիովին քաջատեղյակ է ցեղասպանություն բառի քաղաքական արժեքին: Չէ՞ որ Թուրքիան պատրաստ է առատորեն վճարել, որ հայերը ցեղասպանություն բառը փոխարինեն մեկ ուրիշ բառով: Սլովակիայում Թուրքիայի դեսպանը ձգտում է ամեն ինչ անել, որպեսզի հանվի Բրատիսլավայի կենտրոնում տեղադրված խաչքարը, իսկ ցեղասպանություն բառի փոխարեն գործածվի մեկ այլ բառ»:
Ռ. Պ.

Armen Hovannisian is Suppressing Free Journalism

By APPO JABARIANExecutive Publisher/Managing EditorUSA ARMENIAN LIFE Magazine

appojabarian@gmail.com

On February 19, just before USA Armenian Life Magazine's deadline, I wrote an article titled "Raffi Hovannisian Panders to Turkey at the Cost of Political Bankruptcy."

Both positive and negative responses were received. But the most notable response came from a denialist Turkish Prof. Gürbüz Çelebi of Ege University in Izmir (Smyrna), Turkey. He enthusiastically used Hovannisian's replacement of the term "Armenian Genocide" with a very weak term "Great Armenian Dispossession," as a weapon to undermine the justice sought by Armenians.

Bernard Bagrad Nazarian wrote: "I read your piece debunking Raffi Hovannisian's distortion of Armenian history with great relish and satisfaction. It's timely and 100% SPOT ON. Well done! Below I forward you my own modest response to his ("Heritage" party's) unacceptable and potentially disastrous distortion and 'intervention'/meddling/messing around with Armenia's diplomacy and history - dated 15 Feb. You may be interested to learn that I have received no response to this direct e-mail to them, which itself was in response to their own direct e-mail to me titled 'Herqum' ('Denial'). The attachment to it was their denial of the "Hayots Ashkharh" (The Armenian World) article - the entire e-mail trail is there all dated 15 Feb."

Nazarian continued: "What is curious to me is that not only have they not responded to or acknowledged my e-mail but looks like they have 'blacklisted' me or eliminated me from their distribution list altogether as I have received nothing (I do not consider that a great loss!), since my e-mail after sending me, unsolicited, regular shots for years."

In his rebuttal of Hovannisian's Heritage party's response, Nazarian underlined: "However, I find it interesting, to say the least, that 'Heritage' is distorting the 'Hayots Ashkharh' report by creating a big distortion of its own, and compounding the situation, presumably in order to hide Mr. Raffi Hovannisian's initial clear distortion of history - evasion from the use of the proper legal and historical word (and the only appropriate one in the context), i.e. Genocide!"
Nazarian further urged Hovannisian: "In your letter to 'Hayots Ashkharh,' you are translating Dispossession as 'Hayrenazrkum' (Ed.-'Deprivation of Homeland')! Now dispossession can be interpreted as 'Hayrenazrkum' with the greatest stretching of the imagination. Its real meaning is 'unezrkum' (Ed.-'Deprivation of property')! The verb 'dispossess' means to take away property, especially land; compel somebody to give up the house he occupies. And it still leaves the question: 'Why not use the proper word which is Genocide?'"

Prof. Armen Ayvazyan, the director of the "Ararat" Center for Strategic Research, wrote: "I congratulate you on this excellent -- though long overdue -- rebuke to the Hovannisian clan! To dig up the roots of their ideological bankruptcy, I would suggest reading my book on 'The History of Armenia as Presented in the American Historiography: A Critical Survey' (1998, in Armenian) as well as the ensuing debates, which are partially presented at the following sites:
http://www.hayq.org/index.php?p=10&l=eng (English),
http://www.hayq.org/index.php?p=10&l=arm (Armenian),
http://www.hayq.org/index.php?p=10&l=rus (Russian)."

An unidentified critic named "Paul S." wrote: "And Mr. Jabarian, I don't know what you are seeing through your diasporan rose-colored glasses, but Richard Hovannisian's comment about Armenia's undemocratic levels rivaling Turkey's was utterly spot on - or have you just ignored the obviously falsified elections which just took place?"

Hovsép Fidanian wrote: "An apologetic clarification is in order, in my estimation. In my humble opinion, there is nothing wrong with the usage of the word 'dispossession', alongside the accepted phrases of the 'Armenian Genocide', or as I prefer to call it the 'Armenian Holocaust', thus not allowing our Jewish brethren to monopolize the tragedy of their genocide." Why apologize for a factual statement? In fact Fidanian is saying the same thing that I and many others have said: If any one of us wants to use any secondary term -i.e. "Great Armenian Dispossession," let them use it but only in addition to the legal term "Armenian Genocide," not in its place.

Another one of my critics who asked to remain unanimous said to me: "Are you attacking Raffi because he sided with Levon Ter Petrossyan in his candidacy in the 2008 Armenian presidential election?"

R. Hovannisian's jeopardizing Armenia and Armenians' national interests is totally separate issue from his endorsement of Ter Petrossyan. True, Raffi did say during a Feb. 19 rally in support of Ter-Petrossyan: "We are joined together by the imperative for giving a brand new meaning to the legacy of our past, including both its accomplishments and its shortfalls, and by the abiding need firmly to place our nation's future upon the true path of progress. And Levon Ter-Petrosyan has become the principal spokesman for that great return toward the future." But that's irrelevant, because this writer did not endorse any one of the nine candidates in the Armenian presidential race.

Secondly, my Diasporan glasses are not "rose-colored." I'm a realist. In no way have I ever suggested that Armenia is a corruption-free state. It has a long way to go. But I shall not allow myself to further compound Armenia's problems by giving the enemy new ammunition to be used against Armenia. In time, the generational transition will transform Armenia and its society into a healthy democracy. Just like they say in French "Il ne faut pas mettre le chariot avant les bœufs" -- in English it means: "don't put the cart in front of the horse."

Ironically, among the dissenters to my article, the person who has paid homage to the elder Prof. Richard Hovannisian and his son Raffi K. Hovannisian more than any of my critics is this writer. During my entire career as an independent publisher since 1978, the number of news items, photos and articles featuring positive editorial coverage of the equally positive activities by Prof. Hovannisian and his son Raffi, amounts to tens of thousands of print column inches.

It's true. Prof. Hovannisian and his son Raffi have done much to help their people's Cause. But they have also caused considerable damage to Armenia by their compromising remarks. So, what's wrong with giving praise for good deeds and criticizing the bad ones?

While I understand Raffi's frustrations, I do not share his Armenia-disparaging approach.

I am seeking the resurrection of the former Raffi K. Hovannisian and the former Prof. Richard Hovannisian who were more interested in helping Armenia unconditionally rather than looking for personal/political gains. Can they return to their original selfless love of Armenia?

Who says that today's Armenia is free of corruption? But that doesn't give anyone the "carte blanche" to mutilate its fledgling image on the world stage.

The truth must have hurt. Raffi's younger brother Armen Hovannisian's attack against me proves the point that I raised in my inquiry "One wonders, what's going on in the Hovannisian households in Los Angeles and Yerevan?" Another member of the Hovannisian family just joined father Prof. Richard, brother Raffi K., and nephew Garin.

Armen titled his article "Reckless Journalism." He would have been more accurate had he titled it "Recklessly Factual Journalism."

On July 30, 2007, on the eve of the passage by U.S. House Foreign Relations Committee of the Armenian Genocide resolution 106, Raffi's son Garin wrote in the Washington Times: "Bad congressional resolutions might well begin to sound like good Philip Larkin: 'Sexual intercourse began /In nineteen sixty-three. .../ Between the end of the Chatterley ban /And the Beatles' first LP.'" This was not the first time that the junior Hovannisian has ridiculed and poked fun at his martyred Armenian ancestor's Cause. How can Armen explain the timing between Garin's disparaging remarks in July, just before Raffi's damaging letter in August of 2007 to the president of Turkey?

Armen wrote: "We know that Jabarian strongly inferred that Hrant Dink was an agent of the Turkish government. But what charge does he bring against Hovannisian? Jabarian is not quite bold enough to utter the words himself. So he quotes. He quotes Hayots Ashkharh, ... He quotes one Ashot Grigoryan from Slovakia. They claim, in one way or another, that Raffi Hovannisian has committed "treason!" That, supposedly, was Hrant Dink's crime, too."
He then listed a set of paragraphs derived from a number of articles where Raffi uses the main, legally very valuable term, "Armenian Genocide" in addition to using the secondary term "great Armenian dispossession." I see no problem there. However in his letter to the Turkish president, he conveniently omits the legal term.

Furthermore, Armen grossly misrepresented the events related to the late Mr. Dink's visit of Los Angeles. Nobody inferred. This writer simply asked a poignant question raised by a number of readers of USA Armenian Life, soon after Mr. Dink publicly equated the infamous Turkish law 301 on "insulting Turkishness" with the fair and just French law on punishing the denial of genocide. Does Armen's criteria in journalism not allow this or any other writer to ask questions? How can he expect to "transform" Armenia into a democracy, when he attempts to suppress free journalism? Is that not an act of dictatorship?

Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի ելույթը Սահմանադրական դատարանում

«Ես զերծ կմնամ իրադրության քաղաքական գնահատականից եւ կանգ կառնեմ մի քանի զուտ իրավական շեշտադրումների վրա: Քանի որ սա իմ առաջին ելույթն է հրապարակային` մարտի 1-ի առավոտյան ժամը 6:30-ից հետո, ես ուզում եմ առիթից օգտվելով խոր ափսոսանք արտահայտել մարտի 1-ի ողբերգության առթիվ եւ խորապես ցավակցել բոլոր զոհվածների ընտանիքներին ու մտերիմներին: Իսկ այժմ իմ բուն հայտարարությունը. Ես ուզում եմ ուշադրություն հրավիրել Ընտրական օրենսգրքի 78 հոդվածի վրա. - «Գրանցման պահից հանրապետության նախագահի այն թեկնածուները, ովքեր գտնվում են պետական ծառայության մեջ, կամ աշխատում են տեղական ինքնակառավարման մարմիններում, ընտրությունների ընթացքում ազատվում են իրենց աշխատանքային պարտականությունները կատարելուց եւ իրավունք չունեն օգտագործելու իրենց պաշտոնեական դիրքի առավելությունը: Հանրապետության նախագահը, կամ Սահմանադրության համաձայն` հանրապետության նախագահի պաշտոնակատարը` Ազգային ժողովի նախագահը կամ վարչապետը հանրապետության նախագահի թեկնածու առաջադրվելու դեպքում շարունակում են իրենց լիազորությունների կատարումը, սակայն չպետք է օգտագործեն իրենց պաշտոնեական դիրքի առավելությունը»: Այս հոդվածը չափազանց հստակ է եւ իմպերատիվ: Իմպերատիվ հոդվածները մեկնաբանության ենթակա չեն: Գործող վարչապետը միայն մեկ հանգամանքում կարող էր առաջադրվել եւ գրանցվել, եթե նա զբաղեցներ Հայաստանի գործող նախագահի պաշտոնակատարի կարգավիճակը: Այդպիսի կարգավիճակ գործող վարչապետը չունի: Ես համարում եմ, որ նրա գրանցումը ի բնե եղել է անօրինական, հետեւաբար` ոչ լեգիտիմ, սա` մեկ: Երկրորդ, Սահմանադրության 53.1 հոդվածը. - «Ռազմական եւ արտակարգ դրության ժամանակ հանրապետության նախագահի ընտրություն չի անցկացվում, իսկ հանրապետության նախագահը շարունակում է իր լիազորությունների իրականացումը»: Նախագահի ընտրություն` նշանակում է ընտրական ողջ գործընթացը, սկսած առաջադրումից մինչեւ բողոքարկման համար սահմանված ժամկետի ավարտը, այն է` Սահմանադրական դատարանի վճիռը: Այս պահին մենք գտնվում ենք ընտրությունների պրոցեսի մեջ, հետեւաբար, քանի որ հիմա արտակարգ դրություն է, այս ընտրությունները վավերական կամ օրինական չեն կարող համարվել: Երրորդ, անհասկանալի է Սահմանադրական դատարանի գործընթացի միակողմանի լուսաբանման փաստը: Դիմող կողմը հնարավորություն չունի լուսաբանելու Սահմանադրական դատարանի ընթացքը: Խախտված է հավասարության սկզբունքը: Բացի այդ, դատավարության ընթացքում պահանջվող վկաներից շատերը, որոնք մեր շարժման համակիրներն են, կողմնակիցները եւ իմ նախընտրական շտաբների ակտիվիստները, ձերբակալված են: Դրանք մեր ամենակարեւոր վկաներն են: Հետեւաբար, այս իրադրության մեջ Սահմանադրական դատարանի ցանկացած որոշում, բացի ընտրությունները անվավեր ճանաչելուց, կառաջացնի լեգիտիմության դեֆիցիտ, ինչը վտանգավոր է ե�ւ երկրի ապագայի համար, ե�ւ Սահմանադրական դատարանի հեղինակության համար: Ես չեմ պատկերացնում` այս պայմաններում կայացած Սահմանադրական դատարանի որեւէ վճիռ ինչպես կընդունվի իմ` դիմողիս կողմից, ժողովրդի կողմից եւ միջազգային հանրության կողմից: Այսինքն, Հայաստանի գլխին մշտապես կախված է լինելու ոչ լեգիտիմ իշխանություն ունենալու վիճակը: Ելքը ես համարում եմ Եվրամիության նախագահության երեկվա հայտարարության առաջարկները, որ ես ձեզ կներկայացնեմ եւ կխնդրեմ կցել գործին: Ես ամբողջությամբ ընդունում եմ այդ առաջարկները` ամբողջությամբ, դա համարելով եւ Սահմանադրական դատարանի այս նիստի ընթացքում մեր գործելակերպի ծրագիրը, մեր պլատֆորմը: Դրանք են հետեւյալ կետերը. դադարեցնել արտակարգ դրության վիճակը, ազատ արձակել բոլոր ձերբակալվածներին, ապահովել ինֆորմացիոն հավասար հնարավորություններ, իրականացնել մարտի 1-ի իրադարձությունների միջազգային անկախ հետաքննություն եւ սկսել երկխոսություն իշխանությունների հետ: Այս բոլոր կետերը ես ընդունում եմ եւ, ինչպես ասացի, համարում մեր գործունեության հիմքը ինչպես Սահմանադրական դատարանում, այնպես էլ հրապարակայնորեն»:

«...ԼԵՎՈՆ ՏԵՐ-ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ ՊԵՏՔ Է ՊԱՏԱՍԽԱՆ ՏԱ Ե՛Ւ ԺՈՂՈՎՐԴԻ, Ե՛Ւ ԻՐԱՎԱՊԱՀ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԻ ԱՌՋԵՎ»


«Ցավոք, չհաջողվեց խուսափել ընդհարումներից: Կան մարդկային զոհեր», ցավակցություն հայտնելով զոհվածների ընտանիքներին` երեկ իր մամուլի ասուլիսն սկսեց Հայաստանի նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը: «Իրադարձությունների զարգացումը ցույց տվեց, որ արտակարգ դրություն մտցնելը անհրաժեշտություն էր, եւ համոզմունք ունեմ, որ եթե այդ միջոցը չկիրառվեր, ապա կորուստները շատ ավելի մեծ կլինեին եւ հետեւանքները շատ ավելի ծանր Հայաստանի համար», ներկայացրեց Քոչարյանը: Իրադարձությունների ամբողջական պատկերը վերականգնվելու է րոպե առ րոպե, ինչը հնարավորություն կտա ճիշտ գնահատական տալու իրադարձություններին եւ իրավական համապատասխան գործունեություն իրականացնել:
Իրադարձությունների մասնակիցներին, Քոչարյանի մատուցմամբ, կարելի է բաժանել երեք խմբի: Առաջին խումբը հենց կազմակերպիչներն են, որոնք կազմակերպել են ժողովրդի հավաքը քաղաքապետարանի դիմացի հրապարակում, որի արդյունքում հրահրվել են լուրջ ընդհարումներ:
Այս խումբը Քոչարյանը բաժանեց երկու մասի. մարդիկ, ովքեր շատ ագրեսիվ հրահրել են բախումներ, կարկառուն դեմքը Նիկոլ Փաշինյանն է, եւ մարդիկ, ովքեր հասկանալով, որ իրավիճակը դուրս է գալիս իրենց վերահսկողությունից, փորձել են հանգստացնել մարդկանց, օրինակ, Դավիթ Շահնազարյանը:
Մասնակիցների երկրորդ խմբում են նրանք, ովքեր կազմակերպել են հարձակումներ ոստիկանության վրա, օգտագործել են զենք եւ պայթուցիկ նյութեր: «Զոհվածների մեղքը հիմնականում այս խմբի վրա է, քանի որ նրանց գործունեության հետեւանքով են եղել զոհեր եւ բազմաթիվ վիրավորներ: Ընդ որում, այդ հարձակումները ոստիկանության դեմ կազմակերպված բնույթ էին կրում», մանրամասնեց նախագահը:
«Երրորդ խմբում ցույցի այն մասնակիցներն են, որոնց մասին չի կարելի ասել, թե հարձակումներ էին գործում, բայց հետո ակտիվորեն մասնակցել են թալանին»: Այս երեք խմբերը տարբեր աստիճանի մեղք են գործել, եւ մոտեցումը կլինի տարբերակված: «Բայց շատ մեծ անարդարություն կլինի, եթե իրավապահ մարմինները, չպատժելով կազմակերպիչներին եւ հրահրողներին, միայն զբաղվեն այն մարդկանցով, որոնք, կարծում եմ, իրենք նաեւ զոհ դարձան այս հանրահավաքներին», ավելացրեց Քոչարյանը:
«Լուրջ վնասվեց երկրի վարկանիշը», նշեց Քոչարյանը եւ հիշեցրեց, որ Հայաստանը տարածաշրջանում դեռեւս մեկ ամիս առաջ համարվում էր ամենից կայուն, արագ զարգացող երկիրը: «Երբ նայում եմ այդ դեպքերի տեսանյութերը, ամոթի զգացում եմ ունենում... Պետք է բոլորս համարձակություն ունենանք շատ սթափ գնահատելու տեղի ունեցածը եւ միասին աշխատել վերականգնելու ե՛ւ երկրի վարկանիշը, ե՛ւ մեր ժողովրդի հանդեպ աշխարհում ձեւավորված վերաբերմունքը», ասաց Հայաստանի նախագահը:
Արտակագ դրության ժամկետը կարճելու հարցի առնչությամբ նախագահ Քոչարյանն ասաց. «Հայտարարված է 20 օրով: Այսօր ես չեմ տեսնում այդ ժամկետը ոչ երկարաձգելու, ոչ էլ կարճացնելու անհրաժեշտություն, եւ առաջին հերթին պետք է փորձենք կազմակերպիչների վայրը ճշտել եւ ցանկը: Արտակարգ դրությունը հանելուց առաջ պետք է վստահ լինենք, որ այն կարգի անօրինականություններ չեն կրկնվի: Այսօր այդ վստահությունը լիարժեք չէ, քանի որ դրսում են այն մարդիկ, ովքեր զենք ու պայթուցիկ են կիրառել զինվորականների դեմ»:
Լեռնային Ղարաբաղում, ըստ հայկական լրատվության, եղել է հարձակում հայկական պահակակետի վրա` ականանետերի օգտագործմամբ: Պահակակետը ադրբեջանական զինուժը գրավել է, բայց պատասխան վճռական գործողություններից հետո պահակակետը վերադարձվել է եւ վերականգնվել է ստատուս քվոն: Հայկական կողմն ունի միայն երկու վիրավոր: «Ես կարծում եմ, որ մենք ի վիճակի ենք հարթելու այս միջադեպը», նշեց Քոչարյանը, հավելելով, որ հավանական է` Ադրբեջանում մտածել են, թե իրավիճակից ելնելով, ղարաբաղյան ուժեր են տեղափոխվել Հայաստան: «Ես կարող եմ ասել, որ նման բան չկա, մարտունակությունը պատշաճ մակարդակի վրա է եւ կարծում եմ, որ քաղաքական առումով կոռեկտ չէ օգտագործել նման իրավիճակները բացարձակապես այլ նպատակների համար», նկատի ունենալով Ադրբեջանի պահվածքը` պարզաբանեց նախագահը:
Ինչ վերաբերում է իշխանություն-Տեր-Պետրոսյան երկխոսությանը, ապա Քոչարյանն ասաց. «Երկխոսությունն ընդդիմության այդ հատվածի հետ մերժվել է հենց իրենց կողմից: Նորընտիր նախագահն էլ հայտարարեց երկխոսության պատրաստակամության մասին: Գրեթե բոլորը, բացի Տեր-Պետրոսյանից, արձագանքել են, եւ, որքան ես գիտեմ, ընթանում են ակտիվ բանակցություններ ապագա կոալիցիոն կառավարության համար»:
Տեր-Պետրոսյանի պատճառաբանությանը, թե ցանկացել է գնալ երկխոսության եւ հանդարտեցնել հանրահավաքի մասնակիցներին, Քոչարյանը արձագանքեց, թե կարող էր գնալ` միայն թե առանց թիկնազորի, քանի որ վերջինս ապօրինի միջոցառումների չէր կարող մասնակցել: «Եթե նա վախ ուներ սեփական անվտանգության, պետք է նաեւ մտահոգություն ունենար հավաքված զանգվածի անվտանգության: Եվ տղամարդկություն պետք է ունենար, եթե ուներ այդ մտահոգությունը, գնալու ու մասնակցելու հանրահավաքին, բայց նպատակներն ուրիշ էին»:
Տեր-Պետրոսյանն իրադարձությունների օրը անվտանգության աշխատակիցների միջոցով տեղեկացրել է, թե կցանկանար գնալ եւ հանգստացնել ժողովրդին, բայց եւ պայման է դրել, որ գնալով այնտեղ մարդկանց տանելու է օպերայի հրապարակ` այնտեղ շարունակելու երաշխավորված 15-օրյա հանրահավաքը: Ընդ որում, առաջարկի պահին վիճակը քաղաքապետարանի դիմաց արդեն բախումնային էր՝ այրված մեքենաներով ու ոստիկանների վրա հարձակումներով: «Պատկերացնո՞ւմ եք, եթե թույլ տայինք այդ վիճակում ամբոխը (Մաշտոցի պողոտայով) հասներ մինչեւ օպերա»: Պատասխանը եղել է, թե նման առաջարկն ուշացած է, բայց կարելի է գնալ եւ ամբոխին տանել «Դինամո» մարզադաշտի մոտ: Դրան էլ վերջնագրային ձեւով հակառակվել է Տեր-Պետրոսյանը:
«Եվ ընդհանրապես ինձ համար ուղղակի զարմանալի է, թե մարդ ոնց է կարողացել տանը նստել այդ ամբողջ գիշեր... Ավելի անհասկանալի կլիներ, եթե պետական թիկնազորով գնար այնտեղ. ոստիկանության հետ բախումների ժամանակ թիկնազորի զինված սպաները պետք է մասնակցեին այն կողմից: Ուղղակի անբարոյական է ուսադիրներով մարդուն դնել նման վիճակում», նշեց Քոչարյանը, ավելացնելով, որ ցայսօր Տեր-Պետրոսյանը չի հրաժարվել թիկնազորից:
Մարտի 1-ին Ամենայն հայոց կաթողիկոսի` ԼՏՊ-ին հանդիպելու ցանկության առնչությամբ Քոչարյանը ասաց, որ տեղյակ է եղել կաթողիկոսի մտադրությանը` ողջունելով եւ, սակայն, թերահավատություն արտահայտելով: Ավելի ուշ Հայաստանի նախագահը տեղեկացել է, որ Վեհափառին չեն ընդունել: «Ինձ համար ապշելու հանգամանք է, որ աշխարհի որեւէ կետում որեւէ հայ կարող է Վեհափառին իր դռան մոտից հետ ուղարկել»: Ըստ Քոչարյանի տպավորության, հավանաբար ԼՏՊ-ն մտածել է, թե իշխանությունները խուճապի մեջ են եւ խնդրել են Վեհափառին գնալ տեսության, բայց դա եղել է Ամենայն հայոց կաթողիկոսի նախաձեռնությունը: «Վեհափառի հետ չհանդիպելով, նա կորցրեց հնարավորությունը այս վիճակից դուրս գալու՝ իր երեսը փրկելով», եզրակացրեց նախագահը:
20-օրյա ժամկետից հետո հանրահավաքների հավանական վերականգնման առնչությամբ նախագահ Քոչարյանը նշեց, որ արդեն իսկ Տեր-Պետրոսյանի գործունեության արդյունք է եղած խայտառակությունը, որ ստացվեց նորմալ մարդկանց պսիխոզի մեջ մտցնելով: «Դրա համար Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը պետք է պատասխան տա ե՛ւ ժողովրդի, ե՛ւ իրավապահ մարմինների առջեւ... Եվ եթե ներեն նրան, պետք է ների սեփական ժողովուրդը»:
Ապօրինի գործողությունների նախապատրաստման մասին ոստիկանական տեղեկություններով հանդերձ, ինչո՞ւ իշխանություններն ավելի շուտ կանխարգելիչ քայլեր չձեռնարկեցին հարցին, Ռոբերտ Քոչարյանը պատասխանեց, որ մինչեւ մարտի 1-ը իրավապահները զենք ու զինամթերք էին առգրավում: «Արդյոք թույլատրելի՞ էր 9 օր շարունակ հանդուրժել չարտոնված հանրահավաքները: Եթե 2-րդ կամ 3-րդ օրը ցրեինք այդ հանրահավաքները, հետեւանքները կլինեին ավելի մե՞ղմ, թե ոչ: Իմ տպավորությամբ` կլինեին ավելի մեղմ, քանի որ 9 օրվա ընթացքում պսիխոզային իրավիճակը կարողացան փաթաթել հավաքվող ժողովրդի գլխին: Նույնիսկ մարտի 1-ին ցրելու խնդիր չկար, այլ փորձ՝ համոզելու, որ վրաններ չլինեին, քանի որ դրանք փակում էին տեսադաշտը եւ օպերատիվ ծառայություններով հնարավոր չէր պարզել` ի՞նչ կա վրաններում: Չէինք ցրում, որովհետեւ մտածում էի, որ վերահաշվարկի ու բողոքարկման գործընթաց էր գնում եւ մեր ակտիվ գործողությունները կարող էին դիտվել որպես դրա խանգարմանն ուղղված քայլեր: Մտածում էի, որ ավելի ճիշտ կլինի Սահմանադրական դատարանի որոշումից հետո ավելի կոշտ միջոցներով փորձել կայունացնել վիճակը... Այն ժամանակ ե՛ւ դիտորդները, ե՛ւ Հայաստանում հավատարմագրված դեսպանները, պատվիրակությունները, բոլորը մեկ բան էին ասում՝ ուժ չկիրառել խաղաղ ցուցարարների նկատմամբ: Ո՞րն է հանդուրժողականության սահմանը: Երբ ասում էի, թե, օրինակ, իրենց երկրներում քանի՞ օր կհանդուրժեին, ասում էին, թե այդքան չէինք հանդուրժի, բայց ինձ խորհուրդ էին տալիս ուժ չկիրառել»:
Վերջին 3 օրվա ընթացքում դրսի պատվիրակությունների հետ հանդիպումներից Քոչարյանը մի դրվագ պատմեց: «Շատերն են ասում, որ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը պետք է պատժվի: Կազմակերպիչները պետք է պատժվեն: Ես ապրիլի 9-ից հետո նախագահ չեմ լինելու, բայց եթե այս իրավիճակից Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը փորձի քաղաքական կապիտալով դուրս գալ, ո՞ւր են երաշխիքները, որ ես 5-10 տարի հետո չեմ մտածելու նույն ճանապարհով վերադառնալ իշխանության: Ուրեմն հիմա պետք է այնպիսի միջոցառումներ ձեռնարկել, որ երբեւէ որեւէ մեկի մեջ այդպիսի ցանկություն չլինի»:
Մարտի 21-ից հետո հանրահավաքների հնարավոր շարունակման տարբերակի պարագայում Քոչարյանի մոտեցումն ավելի խիստ կլինի: «Իմ կարծիքով` քաղաքային իշխանությունները չպետք է արտոնեն որեւէ հանրահավաք մինչեւ վիճակն ամբողջովին չխաղաղվի: Այս անգամ չենք սպասելու երկու, երեք, հինգ օր, հենց առաջին օրն արձագանքը լինելու է կտրուկ, որ նույն վիճակում չհայտնվենք»: Ավելին, ըստ նախագահի, գուցե լինի հանրահավաքների օրենքում փոփոխություն կատարելու անհրաժեշտություն, որի միջոցով հնարավոր կլինի սահմանափակել մեկ տեղում անընդմեջ նույն քաղաքական ուժի հավաքները:
Լրագրողների հարցին, թե ինչպես է նախագահը վերաբերվում Հայաստանի օմբուդսմենի հայտարարությանը, Քոչարյանը պատասխանեց, որ նա չի տիրապետում եւ չի տիրապետել իրավիճակին: Նախագահի տպավորությամբ, Արմեն Հարությունյանի թեկնածությունն այդ պաշտոնում իր կադրային առաջարկներից ամենից անհաջողն է:

Իլհամ Ալիեւ. «Պատրաստ ենք ազատագրելու գրավյալ տարածքները

Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւը հայտարարել է, որ իր երկիրը պատրաստ է ազատագրելու «գրավյալ տարածքները»: «Մենք ռազմական տեխնիկա, ինքնաթիռներ եւ զինամթերք ենք գնում՝ պատրաստ լինելու համար գրավյալ տարածքների ազատագրմանը, եւ մենք պատրաստ ենք դրան»,֊ - «Ռոյթերզ»֊-ի փոխանցմամբ՝ ասել է երեկ Ալիեւը: Խոսելով Կոսովոյի անկախության հռչակման մասին, Ադրբեջանի նախագահն ասել է. - «Տեսնում եք, թե ինչպես են խախտվում միջազգային օրենքների նորմերը: Եվ դա բացասական ազդեցություն է գործում Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման վրա: Ուժի գործոնը վճռորոշ է մնում, եւ մենք կհասնենք Ղարաբաղի վերամիավորմանը»: «Ժամանակը կգա, երբ հայերը կհամաձայնեն կարգավորմանը»,֊ - եզրափակել է Ալիեւը:

Վազգեն Մանուկյան. «Լեւոն Տեր-֊Պետրոսյանը ժողովրդի մի հատվածը հանեց մյուսի դեմ

Ազգային ժողովրդավարական միության (ԱԺՄ) առաջնորդ Վազգեն Մանուկյանը, որը մասնակցել է նախագահական ընտրություններին, այսօր հայտարարել է, որ Լեւոն Տեր-֊Պետրոսյանը «ժողովրդի մի հատվածը հանել է մյուսի դե»:

Իր հայտարարության մեջ Վազգեն Մանուկյանը նշում է. - «Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի ստեղծած կլանային համակարգը` անցնելով ղարաբաղյան ծագում ունեցող մարդկանց ձեռքը, նպաստում էր, որ ժողովրդի դժգոհությունը իշխանությունների նկատմամբ վերածվի դժգոհության ղարաբաղցիների դեմ: Նա փորձ արեց այդ դժգոհությունը դարձնել ատելություն ղարաբաղցիների նկատմամբ, եւ իշխանությունների դեմ պայքարը ձեւակերպվեց որպես «համազգային ազատագրական պայքար»` հանելով ժողովրդի մի հատվածը մյուսի դեմ: Հետո սերմանվեց ատելություն` իրեն չմիացած թեկնածուների, քաղաքական կուսակցությունների, հասարակության ներկայացուցիչների նկատմամբ` նրանց որակելով դավաճաններ ու տականքներ: Մյուս կողմից` հասարակության համբերության բաժակը արդեն լցված էր երկրում տիրող անարդարություններից, անօրինականություններից: Ավելացան ընտրությունները` իրենց անընդունելի խախտումներով, ընտրակաշառքներով: Ստացանք շատերի կողմից կանխագուշակվող բախումը: Իսկ մի՞թե իշխանությունները չէին կարող կանխագուշակել այն` կանխավ չթողնելով լարվածության այդպիսի կուտակում:

Ազատության հրապարակում իրենց քարոզում էին, որ դա համաժողովրդական պայքար է արդարության համար: Ասում էին` պայքար արդարության, ազատության համար, բայց շանտաժի ենթարկում ու վախեցնում իրենց կարծիքը ազատ արտահայտողներին, ողջունում Ջհանգիրյանին, որը 1995 թվականին ընտրակեղծիքների հիմնական իրականացնողն էր, գեներալ Մանվելին, որը Էջմիածնում հաստատել էր ռազմաֆեոդալական համակարգ: Այս անհանդուրժողականությունը տարավ ոչ միայն անմեղ 8 հոգու կյանք, նաեւ առաջին անգամ 1920 թվականի մայիսյան ապստամբությունից հետո պառակտեց մեր հասարակությունը` էապես թուլացնելով պետությունը»:

Պատասխանելով այն հարցին, թե ինչ է պետք անել, Վազգեն Մանուկյանը կարծիք է հայտնում. - «Իհարկե, օրենքի առջեւ պետք է պատասխան տան մարտի 1-ի եւ 2-ի դեպքերի բոլոր մեղավորները` բացառելով ցանկացած բռնություն եւ հաշվեհարդար նրանց նկատմամբ: Պետք է չեզոքացնել հասարակությունը թունավորող բեւեռները` ապահովելով նաեւ իրական ազատ եւ պատասխանատու լրատվամիջոցների գոյությունը: Ստեղծելով հասարակության համաձայնություն` ազդել իշխանությունների վրա, որ նրանք դրսեւորեն բարի կամք իրականացնելու համար լայն համակարգային բարեփոխումներ` ճիշտ ճանապարհով առաջ տանելով երկիրը: Իշխանություններն էլ դասեր պետք է քաղեն այս ողբերգությունից, որի պատասխանատվությունը կրում են նաեւ իրենք` իրենց վարած ներքին քաղաքականությամբ, քանի որ անարդարությունները, արդարացի դժգոհության կուտակումը միշտ այս կամ այն ձեւով բերում է պայթյունի: Միայն ուժի վրա հենվելով` իշխանություն պահել անհնար է մեր ժամանակներում»:

Tuesday, March 04, 2008

Azeri armed forces attempted to seize Armenian positions

/PanARMENIAN.Net/ Azerbaijan made an attempt to make use of the domestic tension in Armenia to provoke a ceasefire violation in Mardakert direction, RA Foreign Minister Vartan Oskanian told reporters in Yerevan. “The Azeri units tried to advance through the Armenian territory and seize a post but were rebuffed. Several Armenian servicemen were injured, 2 Azeri soldiers were killed. The skirmish is going on but not so violently. We have already sent a notice to OSCE CiO’s special representative Andrzej Kasprzyk and hope that the situation will settle down soon,” he said.“If someone in Baku hopes to gain psychological dividends, thinking that we are too concentrated on our internal affairs, he is deeply mistaken,” the Armenian Minister emphasized.

Sunday, March 02, 2008

Levon's Native Dance

Have you seen our Jewish First President Dance?
Click the link see him perform his native dance -> http://youtube.com/watch?v=FYIBZvOcJCA

Friday, February 29, 2008

«ԱԶԱՏՈՒԹՅԱՆ ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄ ԻՍՐԱՅԵԼԻ ԴՐՈՇԸ ԾԱԾԱՆԵԼԸ ԸՆԴԴԱՏՅԱ ԳՈՐԾ Է»


Ասում է Հայաստանի հրեական համայնքի ղեկավարը


Նախընտրական եւ հետընտրական հանրահավաքներում օտար պետության դրոշ ծածանվել էր միայն նախագահի թեկնածու Արթուր Բաղդասարյանի հրավիրած հանրահավաքներից մեկում, բայց ոչ առանձին պետության, այլ Եվրոմիության դրոշը: Ազատության հրապարակում յոթ օր ու գիշեր հանրահավաք անող Լեւոն Տեր-Պետրոսյանն ու նրա աջակիցները փետրվարի 27-ին իրենց ցնծությունը արտահայտեցին Իսրայելի պետական 2 դրոշներով՝ հաղթականորեն պահված հարթակից քիչ հեռու կանգնածների ձեռքերում: Այդ դրոշների ֆոնի վրա ազգային ու ժամանակակից պարեր պարող Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին Հանրային հեռուստատեսությամբ նախորդ օրը դիտած մարդկանց համար եթե ոչ անհասկանալի, գոնե անսպասելի էին այդ երկրի պետական դրոշն ի ցույց ամենքի հանելու քաղաքական նրբերանգները: Այդօրինակ քաղաքական «միացում» կարող էր տեղի ունենալ միայն այն դեպքում, եթե հանրահավաքում ներկա գտնվեին իրենց երկրի խորհրդանիշն իրենց հետ բերած իսրայելցիները կամ մեր երկրի հրեական համայնքի անդամները: Վերջիններս, ինչպես «Ազգի» հետ հեռախոսազրույցում ասաց Հայաստանի հրեական համայնքի ղեկավար Ռիմա Վարժապետյանը, չեն մասնակցում Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի աջակիցների հանրահավաքին: Մնում է ենթադրել, որ կամ լեւոնական թեւի հարազատներն են ժամանել Իսրայելից, կամ որոշ մասնակիցներ իրենց արդեն իսկ համարում են իսրայելցիներ:
«Իսրայելի դրոշը հանրահավաք տանելու հետ մենք ոչ մի կապ չունենք, ուղղակի ապշահար ենք այդ արարքից: Դա ընդդատյա գործ է, ո՞վ է իրեն իրավունք վերապահել մեկ այլ պետության դրոշի ներքո հանրահավաք անել: Մենք այստեղ Հայաստանի քաղաքացիներ ենք, ես չգիտեմ՝ դա ո՞ւմ կազմակերպած սադրանքն է: Մեզ իրոք շատ է հետաքրքրում, թե ո՞վ է կանգնած դրա հետեւում: Մեր համայնքի անդամները չեն գնում Ազատության հրապարակ, մենք ոչ մի կապ չունենք ո՛չ ընդդիմության, ո՛չ էլ նրանց հանրահավաքների հետ», ասաց Ռիմա Վարժապետյանը, բացառելով, որ այդպիսի անմիտ արարք կարող էր իրեն թույլ տալ Հայաստանի առաջին նախագահի ազգությամբ հրեա կինը՝ Լյուդմիլա Տեր-Պետրոսյանը:
Հայաստանի հրեական համայնքը, ինչպես նշեց համայնքի ղեկավարը, երեկ շնորհավորական հեռագիր է ուղարկել նախագահ ընտրված Սերժ Սարգսյանին: «Մեզ համար նա է երկրի ղեկավարը, նրան ուղարկած հեռագիրը տեղադրել ենք մեր ինտերնետային էջում: Այս ընտրություններում աջակցել ենք նրան՝ գնահատելով վերջին տարիներին Հայաստանի զարգացման համար նրա ունեցած ներդրումը»:
ՌՈՒԶԱՆ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Մենք` սումգայիթյան ջարդերի 20-ամյակին նվիրված հանրահավաքի մասնակիցներս...

Մենք` սումգայիթյան ջարդերի 20-ամյակին նվիրված հանրահավաքի մասնակիցներս, Ղարաբաղյան կարգավորման Մինսկի խմբի համանախագահ պետությունների (ԱՄՆ, Ռուսաստան, Ֆրանսիա) ղեկավարներին, ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարին, ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդին, Եվրոխորհրդարանին, Եվրոպայի խորհրդին, ԵԱՀԿ-ին, Հայաստանի նախագահին, ՀՀ Ազգային ժողովի նախագահին դիմում ենք սույն հայտարարությամբ:
Կյանքը ցույց է տվել, որ այսպես կոչված Ղարաբաղյան կարգավորմամբ արդյունավետորեն զբաղվելու միջազգային պաշտոնական կազմակերպությունների եւ միջազգային ընկերակցության բոլոր փորձերը ապարդյուն են անցել: Եվ այդ կապակցությամբ կան իրական երկյուղներ, որ կգա մի օր, երբ, ինչպես դա հաճախ է լինում, անտեսելով տրամաբանությունն ու ողջախոհությունը, կընդունեն չկշռադատված որոշում, որն անկանխատեսելի հետեւանքների կհանգեցնի ամբողջ տարածաշրջանում: Մինչդեռ առաջին անելիքը աղետի կանխումն է:
Կասկած չկա, որ ադրբեջանա-ղարաբաղյան խնդրի լուծման կարեւորագույն փաստարկը անմիջականորեն հակամարտող կողմերի բանակցություններն են: Սակայն բոլոր 20 տարիների ընթացքում համապատասխան միջազգային կազմակերպությունները, ինչպես նաեւ շահագրգիռ երկրները ակնհայտորեն հաշվի չեն առնում այն փաստը, որ բանակցություններն անցկացվում են Ադրբեջանում այսօր իշխող հակահայկական թունոտ հիստերիայի եւ ռազմաշունչ հայատյացության պայմաններում:
Պաշտոնական Բաքուն վաղուց արդեն Հայաստանին հայտարարել է մոլի ալյատյացությամբ համեմված անհաշտ պատերազմ, որն ակադեմիկոս Սախարովը Սումգայիթից անմիջապես հետո անվանեց «քարանձավային ռասիզմ»: Եվ այս ամենը տեղի է ունենում Ադրբեջանում օտար կարծիքների, հավատալիքների, մշակույթների նկատմամբ հանդուրժողականության քարոզչության ներկայիս լիակատար բացակայության պայմաններում:
Ամբողջ աշխարհի աչքի առջեւ տեղի է ունենում հայ ժողովրդին Ադրբեջանի հայտարարած մարդատյաց պատերազմ, հիմա արդեն` տեղեկատվական դաշտում: Եվ ակնհայտ է դառնում, որ բանակցությունների սեղանի շուրջը նստելուց առաջ հարկավոր է նախ եւ առաջ շուտափույթ կանգնեցնել այդ պատերազմը:
Ավելին, «սումգայիթի» եւ «բաքվի» անպատիժ մնալը, հայկական ջարդերի կազմակերպիչներին ու իրագործողներին ազգային հերոսներ դարձնելը, Բուդապեշտում քնած գործընկերոջը միայն հայ լինելու պատճառով կացնահար արած ադրբեջանցի երիտասարդ սպային գրեթե սրբացնելը հանգեցրին այն բանին, որ այսօրվա Ադրբեջանի համար արդեն հատկանշանական են դարձել ոչ միայն չարագույժ հայատյացությունը, այլեւ պատերազմի բացահայտ կոչերը: Եվ հարկ է ընդգծել, որ արյունահեղության կոչ են անում ոչ թե հասարակ մարդիկ, այլ պաշտոնական անձինք, սկսած Ադրբեջանի նախագահից մինչեւ Միլի մեջլիսի պատգամավորները: Սեփական ժողովրդի առջեւ ի լուր աշխարհի ցինիկորեն հայտարարում են, որ «առաջիկա տարիներին Հարավային Կովկասի քարտեզի վրա գոյություն չի ունենա Հայաստան պետություն, քանզի այդ ժողովուրդը տարածաշրջանում ապրելու իրավունք չունի»:
Այսպիսով, անվերջանալի չարագործությունների ու վայրագությունների համար զղջալու փոխարեն, ահաբեկիչների դատավարության փոխարեն մենք այսօր լսում ենք միայն զենքի շառաչ եւ փոխվրեժի սպառնալիքներ, նույնիսկ նորագույն պատմության փաստերի խեղաթյուրում եւ հայ ժողովրդի արժանապատվությունը նսեմացնող անվերջանալի վիրավորանքներ:
Եվ հենց այսպիսի ռազմաշունչ պայմաններում, երբ մի ամբողջ ժողովրդի դեմ ուղղված հիրավի կենդանական ատելության զգացումները ծայրաստիճան շիկացած են, երբ ԽՍՀՄ տրոհումից հետո դադարեցված են Սումգայիթում ու Բաքվում հայերի ցեղասպանության կազմակերպիչների եւ իրականացնողների պատիժներին վերաբերող բոլոր դատական գործերը, անիմաստ եւ բարոյազուրկ է դառնում բանակցությունների սեղանի շուրջը նստելը: Քանզի նման աննորմալ իրավիճակում հազիվ թե հնարավոր լինի ակնկալել սթափ երկխոսություն եւ, իհարկե, հարցի խելամիտ լուծում:
Ուզում ենք ձեզ հիշեցնել, որ եթե Թուրքիան, մաքրելով իր պետական արխիվները, պատմաբաններին ցինիկորեն հրավիրում է դրանցում գտնել Հայոց ցեղասպանության մասին վկայող փաստաթղթեր, ապա Սումթայիթի եւ Բաքվի դեպքում բոլոր անհրաժեշտ վկայությունները պահպանվել են:
Նախկին ԽՍՀՄ շատ քաղաքներում դատավարություններ են անցկացվել Սումգայիթի եւ Բաքվի ջարդերի գործերով: ԽՄԿԿ ԿԿ քաղբյուրոյի նիստերում, ԽՍՀՄ ժողպատգամավորների համագումարների եւ խորհրդային խորհրդարանի նստաշրջանների նիստերում քանիցս լսվել է Սումգայիթի եւ Բաքվի ոճրագործությունների հարցը եւ ընդունվել են որոշումներ: Այնպես որ բոլոր անհրաժեշտ նյութերը կան դատաքննությունները վերսկսելու համար: Մնում է հիշեցնել, որ խոսքը ահաբեկչության, մարդկության եւ մարդկայնության դեմ գործված ոճիրների մասին է, որոնց նկատմամբ կիրառելի չէ վաղեմության ժամկետի միջազգային իրավական սկզբունքը:
Մենք խորապես համոզված ենք. Սումգայիթի եւ Բաքվի ջարդերի կազմակերպիչների եւ իրականացնողների նկատմամբ արդար դատաստանից հետո միայն հնարավոր կլինի հուսալ, որ երկու ժողովուրդներն իրենք կգտնեն մերձեցման կետեր, որոնք առավել հուսալիորեն կհանգեցնեն տարածաշրջանում իրական հաշտության ու խաղաղության: Եվ միայն այդ ժամանակ հնարավորություն կստեղծվի բանակցությունների սեղանի շուրջը նստել բոլոր հարցերի հաջող լուծման համար:
Հայտնի է, որ չպատժված «սումգայիթը» հանգեցրեց նոր «սումգայիթների», որոնք իրենց հերթին ահաբեկչության նոր ու անթիվ օջախների ստեղծմանը հանգեցրին ոչ միայն ԽՍՀՄ-ում եւ ապա ԱՊՀ երկրներում այլեւ ողջ աշխարհում: Եվ չարիքի ծավալման այդ շղթայական ռեակցիան մենք չենք կանգնեցնի, եթե յուրաքանչյուր առանձին դեպքում չպատժվի հակամարդկային հանցագործությունը: Մենք` հանրահավաքի մասնակիցներս, այդ թվում նաեւ Սումգայիթի եւ Բաքվի բազմաթիվ զոհերս, պահպանելով Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի տառն ու ոգին, հաստատակամորեն պահանջում ենք, որ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը ՄԱԿ-ի կանոնադրության հիման վրա միջազգային դատարան հիմնի Ադրբեջանի տարածքում 1988-ի փետրվարին (Սումգայիթ) եւ 1990-ի հունվարին (Բաքու) միջազգային իրավունքի լուրջ խախտումների համար պատասխանատու անձանց դատական հետապնդման համար: Եվ միայն դրանից հետո մենք կարող ենք խոսել արդարության հաղթանակի մասին, առանց որի երբեք չի լինում հուսալի խաղաղություն:
Սումգայիթի զոհերի հիշատակի 20-ամյակին նվիրված երեւանյան հանրահավաքի մասնակիցներ

Thursday, February 28, 2008

U.S. urges Turkey to withdraw troops from N. Iraq

The United States called on Thursday for NATO ally Turkey to end its major ground offensive against Kurdish PKK rebels in northern Iraq as soon as possible, but Ankara said it would stay until the job was done.Defense Secretary Robert Gates told reporters in Ankara that he had been given no timetable for a Turkish withdrawal."The key is for us to make clear what our interests are, our concerns about the situation in Iraq," he said after meeting with Turkey’s defense minister.Washington fears that a prolonged Turkish operation will undermine stability in the region, particularly Iraq."It should be clear that military action alone will not end this terrorist threat," Gates added, saying Ankara must also take political and economic steps to isolate the PKK guerrillas and help support Turkey’s large ethnic Kurdish minority, Reuters reports. For his part, Turkish Prime Minister’s chief foreign affairs adviser Ahmed Davutoglu said that decision on withdrawal terms has not been taken yet.Some 100 thousand Turkish troops crossed the Iraqi border on February 22 night. 173 Kurdish rebels and 17 Turkish soldiers are reported to be killed.
It would be interesting to know what Gates thinks about the "great ally" now?!

Remembering Sumgait

20 years ago, on February 28, Azeri OMON (special) forces began a pogrom against Armenians living in the Azeri city of Sumgait. This was a direct response by Azeris to millions of Armenians demonstrating in Yerevan and Stepanakert to demand for the unification of Armenia and Karabakh. Those protests had begun eight days earlier and sparked the Karabakh liberation movement.

«ՊԱՏԵՐԱԶՄՈՂՆԵՐԻ ԽԱՂԱՂՈՒԹՅՈՒՆԸ»

Փետրվարի 25-ին, ժամը 23.15-00.30 գերմանական WDR-ը վերոհիշյալ վերնագրով մի ֆիլմ ցուցադրեց՝ Ղարաբաղյան պատերազմի մասին: Ռեժիսորը Վարդան Հովհաննիսյանն է, խմբագիրը՝ Ֆելիքս Կուբալլանը: Հիշյալ փաստավավերագրությունը, որի հեղինակային վերնագիրն ավելի երկար է՝ «Մարդկային մի պատմություն պատերազմի եւ խաղաղության օրերին», 2007-ին արդեն արժանացել է մրցանակների՝ Նյու Յորքում Տրիբեկա կինոփառատոնում՝ «Նոր անուններ» բաժնում, երեւանյան «Ոսկե ծիրանում»՝ 4 մրցանակ, իսկ Պրահայում անցկացվող «Մեկ աշխարհ» միջազգային փաստավավերագրական կինոփառատոնում ֆիլմը ցուցադրվել է մրցույթից դուրս, արժանացել լայն քննարկման:
Ֆիլմի հեղինակը պատերազմի սկզբում 5 օր նկարահանումներ է կատարել մարտական գործողությունների առաջին գծում, հարցազրույցներ վարել զինվորների հետ, այնուհետեւ թողել տեսախցիկով փաստագրությունը, պատերազմը «ձայնագրել ու տեսագրել» իր մաշկի վրա՝ 4 տարի մասնակցելով ռազմական գործողություններին: Զինադադարից հետո 12 տարի էր պետք, որ տեսանյութն ի մի գար՝ ի՞նչ են անում այն տղաները, ում նկարել էր՝ խաղաղության տարիներին ինչո՞վ են զբաղված երբեմնի պատերազմողները: WDR-ի կայքէջի տեղեկատվության համաձայն, 40 000 մարդու կյանք խլած, միլիոնից ավելի փախստական գրանցած ղարաբաղյան պատերազմի՝ ֆիլմի հերոսներից մեկը՝ Ֆելոն, ով նախկինում նույնիսկ մի հավ չէր կարող մորթել, հրադադարից հետո էլ սահմանամերձ դիրքերը չի լքել: «Ես այստեղ եմ, որ իմ հավասարակշռությունը գտնեմ: Հիմա գիտեմ, թե պատերազմն ինչ է՝ Չարն է», ասում է նա: Քանի դեռ խաղաղության պայմանագիրը չկա, հիմա ավելի վտանգավոր է, քան այն ժամանակ»:
Հրազդանում է ապրում մաթեմատիկայի դասատու Արմոյի կինը: «Ոչ մի անգամ արձակուրդ էլ չեկավ՝ «բա մենք չգնանք, ո՞վ գնա», պատմում է երիտասարդ այրին: Վարդանի տեսախցիկը ռումբերի սուլոցի տակ հենց այդպես էլ արձանագրել է՝ «Արմո, կթողնե՞ք Ձեր պոստը»: «Կենդանի՝ ոչ: Բա որ իմ պոստը լքեմ, ո՞վ կմնա»:
Անահիտը բուժքույր է, Երեւանից: «Ի՞նչ է Ձեզ համար հայրենիքը» հարցին ռազմի դաշտում պատասխանում է. «Բառերով չեմ կարող ասել: Ուզում եմ իմ հայրենասիրությունը երեխաներիս փոխանցել: 15 տարեկան իմ տղային ասում եմ՝ եթե ես մեռնեմ, խոսք տուր, որ իմ գործը կշարունակես»: Անահիտն այսօր էլ զինվորական համազգեստով է: «Պատերազմից հետո նկատեցի, որ բանակը, զինվորությունը շատ եմ սիրում», ասում է Անահիտը, որը թոռնիկի տեր է:
Քաջիկը հիվանդանոցում է: Լավ է, որ ապրում է, բայց լսողական ցնորքներ ունի, պատմում է հիվանդանոցի բժիշկը: Գեւորգը փոստատար է, նրա համագյուղացի Ավագն էլ ողջ է: Մարտական ընկերությունը շարունակվում է:
Բանտում է Ճուտը: Նա ջոկատի ղեկավար էր, աշխույժ, քաջ տղա: «Մոտս մարիխուանա կար, բռնեցին: Աստծուն հավատում եմ, շատերին եմ սպանել, գիտեմ, որ պատասխան պիտի տամ»: «Երբ մի տեղ վեճ կա, հեռու եմ քաշվում, մեկ էլ տեսար նյարդերդ չդիմացան, սպանեցիր: Պատերազմը սովորեցրեց սպանել», ասում է բանտից դուրս եկած ու երկրորդ տղայի ծնունդին սպասող Ճուտը: «Առաջինի անունը Գեւորգ եմ դրել, երկրորդինը Գրիգոր պիտի լինի՝ պատերազմում զոհված ընկերներիս անուններն են»:
Դուդուկի հնչյուններով ուղեկցվող անչափ սրտառուչ այս ֆիլմը, որ դաս է պատերազմի ու խաղաղության, անանց ու վեհ արժեքների մասին է, վատ չէր լինի, որ ներկայացվեր Հ1-ով:
ԱՆԱՀԻՏ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ, Գերմանիա

ԼՈՒՍԻՆԵ ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ. «ԴԵՌ ՊԱՏՐԱՍՏ ՉԵՄ ԸՆՏԱՆԻՔ ԿԱԶՄԵԼՈՒ»


Դերասանուհի, գեղեցկուհի, մոդել Լուսինե Թովմասյանը չափազանց լավատես է, փորձում է մթության մեջ էլ փնտրել լույսի շողը: Այժմ Լուսինեն վարում է ակտիվ հասարակական ու գործարարի կյանք: Շատերը նրան անվանում են «բիզնես-լեդի»: Դերասանուհին «Նյու մեգ» ամսագրի տնօրենն է եւ «Նոր ռադիոյի» հիմնադիր նախագահը: Լուսինեի խոսքերով՝ աշխատանքից չի խուսափում, կատարում է հաճույքով ու սիրով:
- Դժվա՞ր է լինել հանրապետության եւ Եվրոպայի ամենագեղեցիկ աղջիկներից մեկը:
- Դժվար չէ: Ընդհակառակը, շատ հաճելի է: Իհարկե, կան օրեր, երբ անտրամադիր եմ, տխուր, սակայն աշխատում եմ վատ տրամադրությունս թաքցնել: Երբ դուրս եմ գալիս փողոց, հանդիպում մարդկանց, լուսանկարվում, հասկանում եմ, որ մարդկանց հետ շփումը իմ կյանքի մի մասն է կազմում: Պարտավորություն է, որ կատարում եմ մեծ հաճույքով:
- Խոսակցություն կա այն մասին, որ շուտով նկարահանվելու ես նոր ֆիլմում:
- Այո: Ֆրանս-հայկական համատեղ ֆիլմ է: Գլխավոր դերերում Պիեռ Ռիշարն ու Արմեն Ջիգարխանյանն են: Անուններն ինքնին խոսում են պատասխանատվության ու պրոֆեսիոնալիզմի մասին: Ֆիլմի նկարահանումները կսկսվեն շուտով: Դեռեւս քասթինգ չի անցկացվել, բայց կարծում եմ, ֆիլմում կնկարահանվեն այլ հայազգի դերասաններ: Չեմ ուզում խոսել իմ մարմնավորած կերպարի ու ֆիլմի սցենարի մասին: Թող անակնկալ լինի:
- «Մի՛ վախեցիր» ֆիլմում մարմնավորում էիր դեռահաս Մարիին:
- Մարիի կերպարը հետաքրքրական է՝ բարի, լավատես, անմեղ: Նրա ու Լուսինեի միջեւ կան նմանություններ ու տարբերություններ: Ես Մարիի նման համբերատար չեմ, սակայն հերոսուհու բնավորության մեջ կան գծեր, որոնք վերցրեցի, դարձրեցի իմը: Նկարահանումներն անցան շատ լավ: Խորեն Լեւոնյանը հոյակապ դերասան է եւ խաղընկեր: Հրաշալի ու պրոֆեսիոնալ խումբ էր հավաքվել, ովքեր ամեն հարցում ինձ աջակցում էին:
- Մոտակա ծրագրերիդ մեջ ամուսնությունը մտնո՞ւմ է:
- Ոչ: Մտովի այդ քայլին դեռ չեմ տրամադրվել: Ինձ չեմ պատկերացնում կնոջ կամ մոր դերում՝ հոգ տանելիս, դաստիարակելիս: Ես ինքս դեռ երեխա եմ ու իմ մասին դեռեւս հոգ են տանում: Սակայն դա չի նշանակում, որ չեմ ցանկանում ընտանիք կազմել, երեխաներ ունենալ: Կգա ժամանակը, երբ այդ ամենը կլինի իմ ընտանիքում: Հիմա պատրաստ չեմ ընտանիք կազմելու:
- Հաճա՞խ ես ներում:
- Ներում եմ, բայց երբեք չեմ մոռանում վատ արարքները:
- Հետեւում ես մտքի՞դ, թե՞ սրտիդ:
- Համատեղում եմ: Պետք է կարողանալ այնպիսի լուծում գտնել, որ բանականությունն ու զգացմունքը նույն բանը հուշեն: Իսկ եթե չի ստացվում, թողնում եմ ժամանակի վրա: Ժամանակն ամենալավ դեղատոմսն է ու ինձ երբեք հուսախաբ չի անում:
- Քեզ ճակատագրական կին համարո՞ւմ ես:
- Ո՛չ: Ես շատ համառ եմ, ունեմ ցանկություններ եւ ամեն ինչ անում եմ, որ իրականանան: Իհարկե, եղել են բազմաթիվ ցանկություններ, որ այդպես էլ չիրականացան: Երեւի այդքան էլ շատ չեմ ցանկացել: Եթե շատ ցանկանա, յուրաքանչյուրը կարող է հասնել իր երազածին:
- Երջանի՞կ ես:
- Այո՛: Երբ տանն եմ, ընտանիքիս անդամների հետ, երբ խաղում եմ քրոջս փոքրիկի՝ Մեգիի հետ: Ունեմ հրաշալի ընկերներ, աշխատանք, երջանիկ եմ, որովհետեւ ինձ շատերը ճանաչում են ու սիրում: Այնքան քիչ բան է պետք երջանիկ լինելու համար: Աշխատում եմ երջանկության յուրաքանչյուր վայրկյանը վայելել:
- Մի առիթով ասացիր, արդեն մարդկանց այնքան էլ շատ չես վստահում:
- Այո՛: Առաջ մարդկանց միանգամից հավատում էի, նվիրվում ու վստահում: Հետագայում փորձը ցույց տվեց, որ այդպես չի կարելի: Պետք է վստահել միայն ամենամտերիմ մարդկանց, ովքեր միշտ անկեղծ են ու յուրաքանչյուր պահի պատրաստ են աջակցել:
Յուրաքանչյուրիս մոտ էլ լինում եմ հիասթափության պահեր: Բարեբախտաբար մեծ հիասթափություն ես չեմ ապրել: Չեմ ուզում շատ նվիրվել, որ հիասթափությունը խորը չլինի:
- Շուտով գարուն է:
- Գարունն իմ ամենասիրելի եղանակներից է: Թարմություն է, գեղեցկություն, պայծառություն: Ուզում եմ, որ քաղաքում բոլորը ժպտան ու միմյանց սիրեն, չարությամբ ու ատելությամբ չլցվեն: Մեր կյանքում պակասում է սերն ու նրբանկատությունը:

«ՊԱՏԵՐԱԶՄՈՂՆԵՐԻ ԽԱՂԱՂՈՒԹՅՈՒՆԸ»

Փետրվարի 25-ին, ժամը 23.15-00.30 գերմանական WDR-ը վերոհիշյալ վերնագրով մի ֆիլմ ցուցադրեց՝ Ղարաբաղյան պատերազմի մասին: Ռեժիսորը Վարդան Հովհաննիսյանն է, խմբագիրը՝ Ֆելիքս Կուբալլանը: Հիշյալ փաստավավերագրությունը, որի հեղինակային վերնագիրն ավելի երկար է՝ «Մարդկային մի պատմություն պատերազմի եւ խաղաղության օրերին», 2007-ին արդեն արժանացել է մրցանակների՝ Նյու Յորքում Տրիբեկա կինոփառատոնում՝ «Նոր անուններ» բաժնում, երեւանյան «Ոսկե ծիրանում»՝ 4 մրցանակ, իսկ Պրահայում անցկացվող «Մեկ աշխարհ» միջազգային փաստավավերագրական կինոփառատոնում ֆիլմը ցուցադրվել է մրցույթից դուրս, արժանացել լայն քննարկման:
Ֆիլմի հեղինակը պատերազմի սկզբում 5 օր նկարահանումներ է կատարել մարտական գործողությունների առաջին գծում, հարցազրույցներ վարել զինվորների հետ, այնուհետեւ թողել տեսախցիկով փաստագրությունը, պատերազմը «ձայնագրել ու տեսագրել» իր մաշկի վրա՝ 4 տարի մասնակցելով ռազմական գործողություններին: Զինադադարից հետո 12 տարի էր պետք, որ տեսանյութն ի մի գար՝ ի՞նչ են անում այն տղաները, ում նկարել էր՝ խաղաղության տարիներին ինչո՞վ են զբաղված երբեմնի պատերազմողները: WDR-ի կայքէջի տեղեկատվության համաձայն, 40 000 մարդու կյանք խլած, միլիոնից ավելի փախստական գրանցած ղարաբաղյան պատերազմի՝ ֆիլմի հերոսներից մեկը՝ Ֆելոն, ով նախկինում նույնիսկ մի հավ չէր կարող մորթել, հրադադարից հետո էլ սահմանամերձ դիրքերը չի լքել: «Ես այստեղ եմ, որ իմ հավասարակշռությունը գտնեմ: Հիմա գիտեմ, թե պատերազմն ինչ է՝ Չարն է», ասում է նա: Քանի դեռ խաղաղության պայմանագիրը չկա, հիմա ավելի վտանգավոր է, քան այն ժամանակ»:
Հրազդանում է ապրում մաթեմատիկայի դասատու Արմոյի կինը: «Ոչ մի անգամ արձակուրդ էլ չեկավ՝ «բա մենք չգնանք, ո՞վ գնա», պատմում է երիտասարդ այրին: Վարդանի տեսախցիկը ռումբերի սուլոցի տակ հենց այդպես էլ արձանագրել է՝ «Արմո, կթողնե՞ք Ձեր պոստը»: «Կենդանի՝ ոչ: Բա որ իմ պոստը լքեմ, ո՞վ կմնա»:
Անահիտը բուժքույր է, Երեւանից: «Ի՞նչ է Ձեզ համար հայրենիքը» հարցին ռազմի դաշտում պատասխանում է. «Բառերով չեմ կարող ասել: Ուզում եմ իմ հայրենասիրությունը երեխաներիս փոխանցել: 15 տարեկան իմ տղային ասում եմ՝ եթե ես մեռնեմ, խոսք տուր, որ իմ գործը կշարունակես»: Անահիտն այսօր էլ զինվորական համազգեստով է: «Պատերազմից հետո նկատեցի, որ բանակը, զինվորությունը շատ եմ սիրում», ասում է Անահիտը, որը թոռնիկի տեր է:
Քաջիկը հիվանդանոցում է: Լավ է, որ ապրում է, բայց լսողական ցնորքներ ունի, պատմում է հիվանդանոցի բժիշկը: Գեւորգը փոստատար է, նրա համագյուղացի Ավագն էլ ողջ է: Մարտական ընկերությունը շարունակվում է:
Բանտում է Ճուտը: Նա ջոկատի ղեկավար էր, աշխույժ, քաջ տղա: «Մոտս մարիխուանա կար, բռնեցին: Աստծուն հավատում եմ, շատերին եմ սպանել, գիտեմ, որ պատասխան պիտի տամ»: «Երբ մի տեղ վեճ կա, հեռու եմ քաշվում, մեկ էլ տեսար նյարդերդ չդիմացան, սպանեցիր: Պատերազմը սովորեցրեց սպանել», ասում է բանտից դուրս եկած ու երկրորդ տղայի ծնունդին սպասող Ճուտը: «Առաջինի անունը Գեւորգ եմ դրել, երկրորդինը Գրիգոր պիտի լինի՝ պատերազմում զոհված ընկերներիս անուններն են»:
Դուդուկի հնչյուններով ուղեկցվող անչափ սրտառուչ այս ֆիլմը, որ դաս է պատերազմի ու խաղաղության, անանց ու վեհ արժեքների մասին է, վատ չէր լինի, որ ներկայացվեր Հ1-ով:
ԱՆԱՀԻՏ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ, Գերմանիա

Wednesday, February 27, 2008

ՍԵՐԺ ՍԱՐԳՍՅԱՆԸ ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ԱՌԱՋԱՐԿ ԱՐԵՑ

Միաժամանակ խոստացավ պատժել օրինազանցներին
ՄԱՐԻԵՏԱ ՄԱԿԱՐՅԱՆ

Երեկ Հանրապետության հրապարակում ասեղ գցելու տեղ չկար: Հանրապետության բոլոր մարզերից ու Երեւանի բոլոր համայնքներից եկել էին նրանք, ովքեր իրենց քվեն էին տվել փետրվարի 19-ին ՀՀ նախագահի թեկնածու Սերժ Սարգսյանի օգտին: Ներկաները մեկ րոպե լռությամբ հարգեցին Սումգայիթի անմեղ զոհերի հիշատակը, որից հետո նոր միայն իր շնորհակալության ու վստահության խոսքը հղեց Հայաստանի երրորդ հանրապետության երրորդ նորընտիր նախագահ Սերժ Սարգսյանն ու վստահեցրեց, որ ամեն ինչ կանի, որպեսզի լուծի իրենց առջեւ ծառացած խնդիրները: «Այսօր մեզ մեկտեղել են ե՛ւ հաղթանակի բերկրանքը, ե՛ւ մտահոգությունները մեր երկրի ապագայի հանդեպ...», ասաց ընտրված նախագահ Սերժ Սարգսյանն ու ցավ հայտնեց, որ դեռ շատ վերքեր նոր են սպիանում, քանի որ ոմանք չեն կարողանում մինչեւ վերջ գիտակցել ու գնահատել մեր երկրի ձեռքբերման արժեքը, ժողովրդավարության արժեքը, ընտրությունների միջոցով իշխանություն ձեւավորելու արժեքը, մեծամասնության կարծիքի արժեքը:
Ս. Սարգսյանը շնորհակալություն հայտնեց այն ընտրողներին, ովքեր քվեարկել էին մյուս թեկնածուների օգտին ու ասաց. «Մենք հարգում ենք մեր քաղաքացիների տեսակետներն ու չենք բաժանում հասարակությունը՝ մերոնց ու նրանց, կամ, ինչպես որոշ վայ ժողովրդավարներ են ասում՝ «մերոնց եւ ազգի տականքների», ֆաշիզմն ու ռեւանշիզմը մեզ համար խորթ են»:
Այնուհետեւ Սերժ Սարգսյանն անդրադառնալով ընտրական գործընթացին, վստահեցրեց, որ այն «միայն ուժեղացնելու է մեզ, միայն նպաստելու է մեր երկրի հետագա վերելքին ու իրական ժողովրդավարության արմատավորմանը, եւ այս բարձր ամբիոնից դիմում եմ նախկին թեկնածուներին ու նրանց սատարող քաղաքական ուժերին՝ եկեք համագործակցենք ընդհուպ կոալիցիոն կառավարության ձեւավորումն ի նպաստ Հայաստանի զարգացմանը»: Անդրադառնալով մեր երկրում ժողովրդավարության զարգացման մարտիկ ու շարժիչ ուժ հանդիսացող քաղաքացիներին, Ս. Սարգսյանը շեշտեց. «Յուրաքանչյուր հաղթանակ ինչ որ հանգրվանի վերջն է, բայց ինձ համար, մեր բոլորի հաղթանակը, ընդամենը սկիզբն է գալիքի հաղթանակների եւ մեր սերունդներն այս հաղթանակով են հպարտանալու»:
Այնուհետեւ Ս. Սարգսյանը նշեց, որ այսօր մենք ականատես ենք այն երեւույթի, թե ինչպես են հասարակությունը բաժանել, տրոհել, ականատեսն ենք, թե ինչպես է ագրեսիվ խմբավորումը ցանկանում ամեն գնով հասնել իր նպատակին, ինձ համար այսօր չկա մերոնքականի-ձերոնքականի խնդիրը: «Այսօր կա Հայաստանի խնդիրը, մեր արժեքների, մեր ձեռքբերումների խնդիրը, որի լուծման համար մենք հավաքվել ենք այստեղ եւ կոչ եմ անում հաղթահարել այս արհեստական բաժանումը»: Սերժ Սարգսյանը հորդորեց ներկաներին չլցվել չարությամբ Ազատության հրապարակում տիրող իրավիճակից, քանի որ այնտեղ նույնպես մեր քույրերն ու եղբայրներն են, որոնք ակամա դարձել են մեր մի քանիսի վրեժխնդրության ու աթոռապաշտական նկրտումների գործիքը» ու խնդրեց զսպել հույզերը եւ հանդուրժողականություն ցուցաբերել:
Վերլուծելով, թե ինչ տվեցին այս ընտրությունները, նա նշեց, որ ժողովրդին երկփեղկման տանողները լավ գիտեն իրեն. «Ես արմատից կտրելու եմ լկտի պահվածքը, հարկեր չտալը, զոռբայությունն ու խմբապետությունը, մաուզերիստ մեր երկրում այլեւս չի լինելու, իսկ իրենց կյանքը միայն մութ անկյուններում պատկերացնողների համար ոչինչ չէր մնում, քան փախչել եւ հարթակներից խոսել ժողովրդավարության մասին, ինչից իրականում իրենք այնքան հեռու են, որքան հեռու են մեր ժողովրդի հոգսերից ու խնդիրներից: Այս ամենի մեջ ինձ համար ամենից անընդունելին մի քանի ընկերների անվայել պահվածքն է, ում սատանան կարողացավ գայթակղել խոստումներով ու զազրախոսությամբ: Ես վայրկյան անգամ չեմ վատնելու չափն անցածներին իրենց տեղը դնելու համար, անկախ անցած մարտական ուղուց, շնորհված կոչումներից ու պարգեւներից: Հայաստանի շահը վեր է ամեն ինչից», շեշտեց Սերժ Սարգսյանն ու պատմական ժամանակաշրջան համարեց մեր երկրի երկու ընտրությունները:
Այնուհետեւ ընտրված նախագահը նշեց, որ չնայած որոշ մարդիկ չկարողացան օգտվել իրենց ազատություններից ու կորցրին կոռեկտությունը, չափն անցան, սակայն դա չի նշանակում, որ մեր քաղաքը պիտի կաթվածահար լինի ու խոստացավ պաշտպանել ամեն մի քաղաքացու խոսքի ազատության իրավունքը եւ հայտարարեց. «Ես ամենավճռական քայլերը կձեռնարկեմ մեր երկրում առկա քաղաքական կայունության ամրապնդման, հասարակական կարգ ու կանոնի պահպանման ու հասարակության բնականոն կյանքի ապահովման ուղղությամբ»: Վկայակոչելով Սուրբ գիրքը, Սերժ Սարգսյանն ասաց. «Ամեն ինչ ունի իր ժամանակը, այսօր քարեր հավաքելու ժամանակը չէ, այսօր քարը փեշից թափելու ժամանակն է, այսօր ոխակալության ժամանակը չէ, այլ խաղաղության ժամանակն է, միասնության ժամանակն է... Առաջ Հայաստան, առաջ դեպի բարգավաճ ու անկոտրում ու երազած մեր Հայաստանը, դեպի նոր հաղթանակներ»: Հանրահավաքի մասնակիցները, չնայած անձրեւին, մի քանի ժամ ունկնդրեցին հայ էստրադայի ճանաչված երգիչ-երգչուհիների ելույթները:

ԼԵՎՈՆ ՏԵՐ-ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ 10 ՏԱՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐԵԼ Է ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԲՈԼՈՐ ՀՆԱՐՔՆԵՐԸ

Հոգեբանական տարբեր հնարքներով հասարակության գիտակցության վրա ազդելու մեթոդները այս կամ այն չափով գործում են գրեթե բոլոր ընտրությունների ժամանակ, սակայն քիչ է պատահում, որ նախագահական ընտրություններում առաջադրված թեկնածուներից մեկը, օրինակ՝ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը, այդ հնարքներին տիրապետի այնպիսի վարպետությամբ, որի համար, ըստ հոգեբան Կարինե Նալչաջյանի, պահանջվում է մոտ 10 տարի: Ասվածը միանգամից համոզիչ դարձնելու համար բերենք նրա նշած ամենաթարմ օրինակը. նախորդ օրը Ազատության հրապարակում Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը քոչարի է պարել իր 2 աջակիցների հետ՝ հասարակ ժողովրդի վրա կիրառելով հոգեբանական տերմինով ասած՝ «հասարակ մարդու մանիպուլացիան»: Հոգեբանական այս հնարքը գործադրվում է հանրույթին ցույց տալու, որ ինքը նրանցից մեկն է, կարող է նրանց պես թաշկինակը ձեռքն առնել ու ցատկոտել: Մարդիկ հրճվում են, հուզվում, հիանում՝ անտեղյակ հոգեբանական այն բոլոր տեխնոլոգիաներից, որ իրենց նախընտրելի թեկնածուն գործի է դրել եւ իրենց որպես գործիք օգտագործել քարոզարշավի հենց սկզբից:
«Հոգեբանական հայտնի մանիպուլացիաներից է պիտակներ փակցնելը. եթե ցանկանում ես մարդկանց համոզել քո ճշմարտացիության մեջ, պետք է անպայման պիտակներ փակցնես՝ «ավազակներ, դավաճաններ, տականքներ»: Բոլորին հայտնի է, թե թեկնածուներից ով է այդպիսի պիտակներով խոսում, դա նկատելի էր նաեւ Արթուր Բաղդասարյանի եւ մյուսների ելույթներում՝ չափի ու սահմանների տարբերությամբ: Նայած թե ո՞ւր են տանում այդ պիտակները, ի՞նչ արարքների են մղում: Եթե ժողովրդի հուզականությունը բարձր է, դրանք բավականին ազդու են: Պիտակներից բացի, Ազատության հրապարակում կիրառվում է նաեւ «փայլուն ընդհանրացումների» մանիպուլացիան, օրինակ՝ «նրանց կպատժի Հայաստանի անկախ դատարանը», այդ լսելով մարդիկ միանգամից ոգեշնչվում են, մտովի «փայլուն ապագա» տեղափոխվում»:
Հանրության ենթագիտակցության վրա հրաշալի է ազդում Տեր-Պետրոսյանի կիրառած հաջորդ մանիպուլացիան, որը հոգեբանները կոչում են տրանսֆերի՝ փոխանցման մանիպուլացիա: Երբ մեկը ներքին կապ է հաստատում իր եւ ազգային հերոսի կամ անբասիր հեղինակություն ունեցող երջանկահիշատակ մեկի հետ, խոսում է նրանց անունից այնպես, որ մարդիկ զգում են նրանց հոգեւոր ներկայությունը, դրանով հրաշալի է ազդում հանրույթի վրա ու հասնում է իր նպատակին: Հոգեբանական այս հնարքով Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի համար տրանսֆերի օբյեկտ են դարձել Կարեն Դեմիրճյանն ու Վազգեն Սարգսյանը:
«Հայացք» ակումբ հրավիրված Կարինե Նալչաջյանը երեկ նշեց եւս մեկ՝ «վկայակոչման» մանիպուլացիայի մասին, որը ամենից շատ նկատելի էր Արտաշես Գեղամյանի քարոզարշավի ընթացքում: Այս տեխնոլոգիայով անհատը փորձում է իր խոսքը արժեւորել հայտնի մարդկանց ասույթները մեջբերելով կամ նրանց անձամբ ճանաչած լինելու մասին պատմելով: Այս մանիպուլացիան բավականին տարածված է մեր կյանքում, դրանից հատկապես սիրում են օգտվել իրենց կարեւորելու ձգտում ունեցողները:
«Դրանք մտածված մանիպուլացիաներ են եւ դրանց իմացությամբ զինվածները ներգործում են մարդկանց մտքի, գիտակցության վրա: Կարեւորն այն է, թե ինչ նպատակով են դրանք կիրառվում, որովհետեւ մեզանում ձեւավորված սոցիալական 2 խմբերը հոգեբանական տարբեր վիճակներում են: Հանրույթի մի հատվածը կատարել է իր ընտրությունն ու հետեւում է իրադարձություններին՝ առանց կիսատության զգացում ունենալու, իսկ մյուս հատվածը հոգեկան լարվածության մեջ է, որովհետեւ նրա համար ընտրությունները դեռ ավարտված չեն: Ամենից ուժեղ լարվածության մեջ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանն է, մյուսներն անհամեմատ ավելի հանգիստ են: Լարվածություն կա նաեւ հաղթած ճամբարում, որովհետեւ ներքաղաքական այսպիսի վիճակում նրանք չեն կարողանում ճաշակել հաղթանակի բերկրանքը», ասաց Նալչաջյանը:
Իր պարտության հետ հաշտվելուց համառորեն հրաժարվող լեւոնական թեւն այս պահին օգտագործում է երիտասարդների հուզական պոռթկումները՝ իրենց ճանապարհին խոչընդոտող ամեն ինչ ավերելու, ջարդելու տենչով, իսկ ի՞նչ կլինի դրանից հետո, այդ երիտասարդները չեն գիտակցում, որովհետեւ մի քանի ամսվա ընթացքում նրանց գիտակցությունը դարձրել են թունելային, «նրանք անքննադատ ընդունում են ամեն մի ասվածը, դա հիպնոսի պես մի բան է, որը դեպի կործանում է տանում: Սա նշանակում է, որ թուլացել է ազգի հոգեբանական պաշտպանվածությունը: Չեմ ուզում հոռետես լինել, բայց գուցե այսպես է գալու մեր վերջը»:
ՌՈՒԶԱՆ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Tuesday, February 26, 2008

American Jewish Committee and Genocide Denial


I've been sent a recording and transcript of a public exchange that took place yesterday between Barry Jacobs of the American Jewish Committee and AramBarry Jacobs of the American Jewish Committee: Don't talk to him about "genocide denial," he's a pragmatist Hamparian of the Armenian National Committee. It happened at a Washington, DC lecture on Israeli-Turkish relations. Hamparian takes Jacobs and the AJC to task for its participation in the world's most successful campaign of genocide denial, i.e. Turkey's campaign to deny the systematic murder of over a million Armenians during World War I. (For those tuning in late, The Armenian Genocide was the prototypical genocide in that it compelled Raphael Lemkin, the Polish-Jewish lawyer who coined the term "genocide," to seek ways to criminalize the mass-slaughter of whole communities. The AJC has abetted its denial by actively supporting Turkish efforts to prevent recognition of the genocide.) Jacobs responds by suggesting that the AJC can't hope to say whether the genocide took place, because, jeez, World War I was so long ago! Then he swiftly non sequiturs to the very different argument that it's bad to acknowledge past genocides unless it makes good geopolitical sense. And then he adds that that's not just the position of the AJC, but also the position of "the Jewish community." Well, all I can say is that whoever Barry Jacobs is talking about when he refers to "the Jewish community," their positions are morally bankrupt and a public disgrace to American Jews. Transcript below.
Aram Hamparian, Executive Director of the Armenian National Committee of America: Your efforts to score points in Ankara at the expense of the Armenian Genocide issue is a transparent transaction that, I think, squanders the moral capital of the Jewish community, undermines our collective efforts to fight Holocaust denial, and, if the ADL [Anti-Defamation League] experience of the last few months is any indication, is very far outside of the mainstream of your own community, and it's just so painful to come and hear you echo those same themes again. I just had to share that with you. Barry Jacobs, Director of Strategic Studies of the American Jewish Committee: It's not about the position of the American Jewish Committee and the American Jewish community. It's not about, we are not historians, which is a polite, bullshit way of saying we're not going to take responsibility, we are not going to make a decision on 1915. But the relationship between United States and Turkey, if we want to, I don't know where you are, whether you are right or left, if you're left in the United States and want to get out of Iraq, well, look you at the map, Brits have pulled out of Basra, there are only two ways to get out of Iraq, you have to go south, you have to go north, and if you go north you got to go through Turkey. So the argument that finally persuaded Congress, and I know this is not – I'm looking for a strong enough word – [unintelligible] but, the message was that the bilateral relationship between the United States and Turkey will suffer greatly if this resolution is passed. The Jewish Community believed that also, and that's been our position. And the world is not made up of choices between good and bad, at least not in the Foreign Service when I was in it, it's made up between choices between bad and worse. So we take practical positions, and the position of all the Jewish organizations, including ADL, was not have a position on the facts of what happened, or not taking a public position on what happened in 1915, we did not think, do not think, that the United States Congress is the place to settle this. And that's all I can tell you. And that's the real world and that's the position of United States Government and of the Government of Israel.

Monday, February 25, 2008

ՈՎ ԻՆՁ ՀԵՏ ՉԷ, ՏԱԿԱՆՔ Է...


Այսպես կամ մոտավորապես այսպես է ասել Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը երեկ Ազատության հրապարակում տեղի ունեցած հանրահավաքի ամբիոնից: Ըստ «Lragir.am»-ի, ՀՀՇ առաջնորդն ի մեջ այլ բաների, ասել է. «Սա վեհացման եւ ստորացման ժամանակաշրջան է: Դժվար է պատկերացնել մի քաղաքացի, որն ունի արժանապատվություն եւ չի կանգնում շարժման կողքին, ուրեմն դա ազգի տականքն է»: Նա ցավ է հայտնել, որ տականքը շատ է, սակայն նշել է նաեւ, որ «ազատ քաղաքացիների, համաժողովրդական շարժման մասնակիցների ավելանալու հետ մեկտեղ այդ տականքը նվազելու է եւ քչանալով՝ մտնելու է իր բները»:
Այս էլ մեր ուսյա՜լ, գիտնակա՜ն, իմաստո՜ւն, եվրոպական ու համաշխարհային արժեքներ կրո՜ղ նախագահացուն...


եվ այս ազգի դավաճան հրեա–հպատակ բոսյակը տասնյակ հազարավոր ամբոխներ է իր հետեվից քարշ տալիս՞...

Friday, February 22, 2008

ԿՈՍՈՎՈ-ՄԵՏՈԽԻԱՆ ՍԵՐԲԱԿԱՆ ՀԱՅՐԵՆԻՔԻ ԱՆԲԱԺԱՆ ՄԱՍՆ Է

Մի էջ հայ-սերբական բարեկամության նորագույն պատմությունից

Հայ հասարակագիտական-քաղաքագիտական միտքը, կապկելով արեւմտյան գործակիցներին, թութակի նման կրկնում է Կոսովոյի հարցի համանմանությունը Լեռնային Ղարաբաղի հարցին: Մինչդեռ իրականում նմանությունը Նախիջեւանի հետ է. Կոսովոյում կատարվեց հենց այն, ինչ անցյալ դարի առաջին կեսին` հայկական Նախիջեւանի հետ: Վերջին հարյուրամյակին բնավորվելով հայոց հայրենիքի այդ հատվածում, քոչվոր թուրքազգիներն ու քրդերը ժամանակի ընթացքում հայաթափեցին այդ տարածքը` 1920-ականների սկզբին քեմալական-խորհրդային դավադրությամբ այնտեղ հիմնելով Նախիջեւանի «ինքնավար հանրապետությունը»: Նույնն արեցին ալբանացիները սերբական Կոսովոյի հետ` անցյալ դարի երկրորդ կեսին: Համանմանություն կա նույնիսկ տեղանունների հարցում. սերբերի համար գոյություն ունի սերբական Կոսովո-Մետոխիա, հայերիս համար` հայկական Շարուր-Նախիջեւան:
Իմ համոզումով` թուրքական դարավոր լծից առավել տուժել են երեք ժողովուրդներ` բուլղարները, սերբերն ու հայերը: Վերջին երկուսն այսօր էլ շարունակում են «ճաշակել» թուրքական բարբարոսությունների հետեւանքները, մասնավորաբար` հայրենի տարածքների օտարումը, նրանցում տարատնկված պետություններով եւ պետական նոր կազմավորումների երեւան գալով. Սերբիայում` Կոսովոն, Հայաստանում` Նախիջեւանը, Ջավախքը, Թուրքիան եւ ուրվագծվող քրդական պետական կազմավորում(ներ)ը:
Հայ-սերբական բարեկամությունն ունի դարերի պատմություն: Նա նոր իմպուլս ստացավ 1990-ական թվականներին` հայ եւ սերբ ժողովուրդների հերթական ազգային-ազատագրական զինյալ պայքարի տարիներին:
Այդ հարաբերությունների վերահաստատման ու ամրապնդման մեջ կարեւոր ներդրում ունեցավ Հայկական ժողովրդային շարժումը: Ստորեւ մի դրվագ հայ-սերբական բարեկամության նորագույն պատմությունից:
ՀՅԴ հովանավորությունը վայելող «Հայկական ցեղասպանության արդարության մարտիկներ» կազմակերպության երկու մարտիկներ` Րաֆֆի Էլբեկյանն ու Անդրանիկ Պողոսյանը 1983 թվականին Բելգրադի կենտրոնում զգետնեցին Հարավսլավիայում Թուրքիայի դեսպան Կալիպ Բալկարին: Գործողության վայրում պատահաբար հայտնված սերբ պահեստի մի սպա (եթե չեմ սխալվում` ազգանունը Պոպովիչ էր), կրակոցներ լսելով, առանց երկար-բարակ մտածելու, հանում է իր ատրճանակն ու կրակում հայ տղաների վրա` ծանրորեն վիրավորելով Անդրանիկ Պողոսյանին, որի հետեւանքով Պողոսյանը սայլակին գամված հաշմանդամ դարձավ (նա ավելի քան մեկ տասնամյակ հաստատվել է Հայաստանի Հանրապետությունում):
Իմանալով սերբ սպայի հանպատրաստի «հերոսական» արարքի մասին, Թուրքիայի այդ օրերի բռնատեր գեներալ Քենան Էվրենը նրան պաշտոնապես հրավիրում է Անկարա եւ նախագահական պալատում նրան շնորհում Թուրքիայի պետական բարձրագույն շքանշաններից մեկը:
Անցան տարիներ: Հարավսլավիան սկսեց մասնատվել: Սկսվեց սերբ ժողովրդի` հանուն հայրենիքի վերամիավորման ազգային-ազատագրական պայքարի նոր փուլը խորվաթների, բռնի իսլամացած նախկին ազգակիցների (բոշնակների) եւ սերբական հայրենիք թափանցած ալբանացիների դեմ, որոնք լայն օժանդակություն էին ստանում (այսօր էլ են ստանում` առատաբար) արեւմտյան ու մուսուլմանական երկրներից եւ ... Վատիկանից: Իհարկե, Թուրքիան եւս ակտիվորեն միջամտեց` առաջնորդված Բալկաններից չինական պարիսպ ձգվող պանթուրքական զառանցանքով: Այս իրողությանն ի տես, սերբ սպան անհանդուրժելի համարեց իր մոտ պահել թուրքական շքանշանը: Եվ մի օր նա հայտնվեց Բելգրադում Թուրքիայի դեսպանատան ճաղավանդակների մոտ, տեսախցիկների ու լրագրողների ներկայության թքեց թուրքական շքանշանի վրա եւ դա շպրտեց ճաղավանդակից ներս:
Այս լուրը Հայկական ժողովրդային շարժման միջոցով հասավ Լիբանան: Դա իմանալով, ՀԺՇ-ի Լիբանանի մասնաճյուղի անդամ մի հայ երիտասարդ ոսկերիչ, ի նշան երախտագիտության, նախաձեռնեց եզակի մի մեդալի իրագործումը: Նա ցանկացավ, որ իր ստեղծագործածը կրկնօրինակ չունենա: Այդ նպատակով, նա մեդալի միակ օրինակը պատրաստելուց հետո փչացրեց կաղապարը: Եվ այսպես ծնվեց մոտ 30 գրամ քաշով ոսկե մեդալը, որի մեկ կողմում, հիշում եմ, քանդակված էր սերբական խաչը, մյուս կողմում` Մասիսները: Մեդալն ուներ «Հայ ժողովուրդէն սերպ ժողովուրդին» արեւմտահայերեն մակագրությունը, առաջին երկու բառերը` մեդալի առաջին երեսում, մյուս երկուսը` երկրորդ կողմում քանդակված:
Հայ-սերբական բարեկամությունը խորհրդանշող մեդալը ՀԺՇ-ի Հունաստանի կենտրոնի միջոցով հասցվեց սերբ պահեստի սպային: Հայ տղաները հետագայում պատմում էին, որ մեդալն ափերում պահելով, նախկին զինվորականը բարձրաձայն լաց էր եղել անակնկալի պատճառած հուզմունքից...
Հավատում եմ, որ կանցնեն հայ եւ սերբ ժողովուրդների այս դառնագույն ժամանակները, երկու ճակատագրակից ազգերը կվերականգնեն իրենց հայրենիքի ամբողջականությունը եւ կշարունակեն իրենց հավերժի երթը` մնալով բարեկամ, հոգեհարազատ, եւ ինչո՞ւ չէ, նույնիսկ դաշնակից ընդհանուր թշնամիների դեմ պայքարում (1990-ականներին սակավաթիվ հայ երիտասարդներ կռվել են սերբերի կողքին):
ԳԵՎՈՐԳ ՅԱԶԸՃՅԱՆ

ՄԻՆՉ ՄԱՐԴԻԿ ԶԲԱՂՎԱԾ ԵՆ ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՎ

Մինչ մարդիկ, մասնավորապես ամերիկահայերը, զբաղված են ընտրություններով` Ամերիկայում եւ Հայաստանում, աշխարհում այլ հետաքրքրական զարգացումներ էին տեղի ունենում, որոնցից մի քանիսը «Կալիֆոռնիա կուրիեր» թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր ՀԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆՅԱՆԸ ներկայացնում է ընթերցողների ուշադրությանը:
- Փոխնախագահ Դիկ Չեյնին եւ պաշտպանության քարտուղար Ռոբերտ Գեյթսը Թուրքիա են այցելելու մարտ ամսին մի խումբ բարձրաստիճան զինվորական եւ քաղաքացիական պաշտոնյաների ընկերակցությամբ: Նրանցից առաջ անցյալ շաբաթ Անկարայում էին գտնվում «Միացյալ աշխատակազմերի ղեկավարների» փոխնախագահ, գեներալ Ջեյմս Քարթրայթը, քարտուղարության գլխավոր գծով փոխհամակարգող Ֆրենկ Ուրբանչիչ կրտսերը եւ գլխավոր դատախազ Մայքլ Մուկասին: Հետաքրքրական է իմանալ, թե նրանք պարզապես իրենց պաշտոնում գտնվելու վերջին տարվա հնարավորությունի՞ց են օգտվում` ճանապարհորդելու հարկատուների հաշվին, թե՞ մի նոր վտանգավոր արկածախնդրություն են մոգոնում Մերձավոր Արեւելքում:
- Երուսաղեմում գործող Հոլոքոսթի եւ ցեղասպանության ինստիտուտի գործադիր տնօրեն պրոֆ. Իսրայել Չառնին նոր վերլուծական մի ուսումնասիրություն է գրել, որը խորհրդածելու տեղիք է տալիս: Մասնագիտությամբ հոգեբան պրոֆեսորն իր նոր «Մտավոր խանգարումների եւ Հոլոքոսթի ու Հայոց ցեղասպանության նման բացահայտ ցեղասպանությունների ժխտման միջեւ գոյություն ունեցող հնարավոր հարաբերությունների հարցը» խորագրով աշխատության մեջ փորձում է պարզաբանել, թե արդյոք այդ ուրացողները տառապո՞ւմ են մտավոր հիվանդություններով: Ըստ նրա, «խելագարություն է պնդել, որ պատմական մի դեպք կամ իրադարձություն, որին ամբողջ աշխարհն է ծանոթ, տեղի չի ունեցել»:
Նրանց մեջ անպայման «հոգեկան խանգարումների երեւույթներ պետք է լինեն», համոզված է նա: Գուցե հայերիս համար այս ախտորոշումը նորություն չլինի, բայց լավ է, որ դրան անդրադառնում է համաշխարհային ճանաչման արժանացած մի մասնագետ:
- Եվրոմիության պաշտոնյաների ճնշումների տակ թուրքական կառավարությունը շուտով խորհրդարանի քննարկմանն է ներկայացնելու չարաբաստիկ 301 հոդվածի վերամշակված տարբերակը, որը, մեր տվյալներով, առանձնապես չի տարբերվում նախկինից: Նոր տեքստը դարձյալ հետապնդելու է բոլոր նրանց, ովքեր վիրավորում են թուրք ժողովրդին, հանրապետությանը, պետությանը, խորհրդարանին, դատական մարմիններին, զինվորականությանը եւ ոստիկանությանը: Նոր տարբերակը խախտողներին 24 ամսվա բանտարկություն է սպասում: Դժվար է պատկերացնել, որ նման «օրենքներով» Թուրքիան հավակնում է մուտք գործել քաղաքակիրթ Եվրոպայի երկրների շարքը:
- Չբավարարվելով մուգ մաշկ ունեցող ամերիկացիներին իրենց նախնիներից (թուրք նավաստիներից, որոնց նավը խորտակվել է Մ. Նահանգների արեւելյան ափերի մոտ) սերած լինելու պնդումներով, որոշ թուրքեր այժմ պնդում են, թե իրենք բնիկ ամերիկացի հնդկացիների հարազատ արյունակիցներն են: Այս մասին է գրել Էլիֆ Օզմենեկը «Թրքիշ դեյլի նյուզ» թերթում, փորձելով նույնիսկ նմանություններ գտնել թուրքերենի եւ բնիկ ամերիկացիների լեզուների միջեւ: Հավանաբար ոգեւորված նման ապատեղեկատվություններով, որոշ թուրքեր Նյու Յորքում վերջերս կայացած մի կոնֆերանսի ժամանակ (կազմակերպված Ստամբուլի համալսարանի Ամերիկայում ապրող շրջանավարտների ասոցիացիայի կողմից) հարցրել են կազմակերպիչներին, թե արդյոք թուրքերը կարո՞ղ են ԱՄՆ այցելել իրենց նորահայտ ազգակիցների (ամերիկացի կարմիր հնդկացիների) հրավերներով: Կոնֆերանսի հետին ծրագրերի մասին գաղափար կազմելու համար բավական է նշել վերոհիշյալ ասոցիացիայի նախագահ Ալի Չինարի խոսքերը. «Մ. Նահանգների Սենատում 15 բնիկ ամերիկացի սենատոր կա: Ուստի այս կոնֆերանսը ես համարում եմ մի նոր, կարեւոր քայլ ուժեղացնելու թուրքական քարոզչությունը Ամերիկայում եւ առավել մեծ աջակցություն ակնկալելու Սենատից»:
- Նորաստեղծ «Մ. Նահանգների ազերիների ցանցը» վերջերս հայտարարել է, որ «400 հազար անդամները» պաշտպանելու են հանրապետական թեկնածու Ջոն Մակքեյնին: Իհարկե, բոլոր ամերիկացիների նման այդ ամերիկաազերիներն ազատ են իրենց ընտրության մեջ, սակայն հարցն այլ է. նրանցից քանի՞սն են Մ. Նահանգների քաղաքացի եւ քանի՞սն իրավունք ունեն քվեարկելու: Հավանաբար սենատոր Մակքեյնը հույսը նրանց վրա չպետք է դնի:
Թարգմ. Հ. Ծ.

Thursday, February 21, 2008

ՀԻԼԱՐԻԻ ԸՆՏՐԱՐՇԱՎԻ ՀԵՏԱՔՐՔՐԱԿԱՆ ՎԱՐԿԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐԸ

Թիկունքում՝ այլոց թվում նաեւ թուրքական քարոզչությունն է
«Ազգը» փետրվարի 12-ին տպագրեց Օնտարիոյից (Կանադա) դոկտ. Տիգրան Աբրահամյանի հոդվածը, որտեղ հեղինակը նշում էր. «Չնայած Օբամայի մարդասիրական կեցվածքն ու հասարակական կյանքում բազմազգ կորպորացիաների եւ քարոզչական խմբավորումների միջամտության քննադատությունները լուսաբանվել են բավականաչափ, Քլինթոնի հին ու նոր, միաժամանակ բարդ կապերը պետական կառույցների տարբեր ենթաբաժինների հետ մնացել են ստվերում: Բայց չէ՞ որ շատ բան է կախված այն հանգամանքից, թե ովքեր են ֆինանսավորում ընտրարշավները»:
«Արմինյն միրոր սփեքթեյթր» շաբաթաթերթից խմբագրությանը տրամադրված Նաթ Պարրիի հոդվածը, որն առաջինը հրատարակել է «Consortiumnews.com» կայքէջը, կարծես պատասխանում է Աբրահամյանի առաջադրած հարցին:
Փետրվարի 5-ին կայացած «գերընտրություններից» հետո Հիլարի Քլինթոնը հայտարարեց, որ իր նախընտրական արշավի ֆոնդին 5 մլն դոլար է փոխանցում իր անձնական միջոցներից, ընդգծելով, որ խոսքը ընտրական կազմկոմիտեին գումար փոխ տալու մասին է:
Եթե նախքան «գերընտրությունները» հայտնած լիներ, հավանաբար ավելորդ ուշադրություն բեւեռած կլիներ ինչպես իր ընտրարշավի ֆինանսական «առողջության», այնպես էլ հանգանակված գումարների աղբյուրների վրա:
Ի տարբերություն ուրիշ շատ հարուստ քաղաքական գործիչների, Քլինթոնները ո՛չ հարստություն են ժառանգել, ո՛չ էլ բիզնեսի միջոցով գումարներ դիզել: Ընդամենը յոթ տարի առաջ Սպիտակ տունը թողնելով, նրանք միլիոնավոր դոլարների պարտքի տակ խրված էին՝ դատաիրավական ծախսեր հոգալուց հետո:
Դրանից հետո նրանք ի վիճակի եղան հարստության տիրանալու (ներկա հաշվարկներով մոտ 30 մլն) հիմնականում գրքերի պայմանագրերից եւ նախկին նախագահի «կարգավիճակի» շնորհիվ, որը շահավետ գործարքների եւ արտասահմանյան դասախոսությունների լայն հնարավորություն ստեղծեց:
Հազիվ հարստացած ընտրապայքարի մեջ մտնելու Հիլարիի որոշումն այդ պատճառով էլ զարմանք պատճառեց շատերին: Իսկ վերջին այդ 5 մլն դոլարի փոխատվությունը՝ կասկածներ հարուցեց: Փետրվարի 6-ին նա լրագրողներին հայտնեց, որ «դա իմ փողն է», նկատի ունենալով, որ չի հենվում իր ամուսնու կամ այլոց նյութական օժանդակության վրա:
Ըստ իր հաղորդումների, 2001-ից այս կողմ նա 9,9 մլն դոլար է վաստակել «Սայմոն եւ Շուստեր» հրատարակչատան հրատարակած իր «Ապրելով պատմությունը» վերնագրով գրքից: Իսկ որպես սենատոր տարեկան եկամուտն է 169,300 դոլար:
Ընտանիքի բյուջեի մեծ մասը, այդուհանդերձ գոյանում է Բիլ Քլինթոնի դասախոսություններից, ելույթներից եւ գործարքներից: Այդ բոլորը, ընտրարշավի դրամահավաքի հետ, տնօրինում է «Քլինթոն ինկորպորեյշնը»:
Անցյալ ամիս «Ուոլ սթրիթ ջոռնըլը» (հունվարի 22-ին) հաղորդեց, որ նախկին նախագահը 20 մլն դոլար է վաստակելու «Յուկսիպա» ընկերության հետ բարդ մի գործարքի շնորհիվ: Այդ ընկերության տերը իր երկարամյա աջակից միլիարդատեր Ռոն Բըրքլն է, որը կապեր ունի Դուբայի կառավարիչ շեյխ Մոհամեդ բին Ռաշիդ էլ Մակտումի հետ:
Մյուս կողմից, հունվարի 31-ին «Նյու Յորք թայմսը» բացահայտեց, որ Քլինթոնը 2005-ին օժանդակել էր կանադացի հանքային մագնատ Ֆրենկ Գյուստրային, որ ուրանի գործարկման շահավետ գործարք կնքի Ղազախստանի կառավարության հետ: Դրանից հետո Գյուստրան 31,3 մլն դոլարի նվիրատվություն էր արել Քլինթոնի հիմնադրամին:
Նախկին նախագահը նաեւ 10,2 մլն դոլար է վաստակել 2006-ին կարդացած 57 դասախոսությունների դիմաց: Դրանցից 31-ը Մ. Նահանգներից դուրս՝ 6,4 մլն դոլար արժողությամբ: Ընդհանուր առմամբ 2001-07 թվերին Բիլ Քլինթոնը մոտ 40 մլն է կարողացել կուտակել բանախոսություններից (ըստ «Վաշինգտոն փոստի» տվյալների), որոնց հոնորարը հասնում է 400 հազար դոլարի:
Հիլարիի «Դա իմ փողն է» ակնարկը վերաբերում էր դաշնային այն օրենքի դրույթին, որ թույլատրում է թեկնածուին անսահմանափակ նվիրատվություններ անել միայն «իր միջոցներից»: Այդ էր պատճառը, որ սենատոր Ջոն Քերին անցյալ ընտրություններում 6,4 մլն դոլարի փոխատվության համար օգտագործեց ոչ թե իր կնոջ՝ մուլտիմիլիոնատեր Թերեզա Հայնց Քերրիի փողերը, այլ իր բոստոնյան տան կողմնակի եկամուտները:
Այժմ արդեն նախկին թեկնածու Ջոն Էդվարդսի խորհրդականներից Ջ. Թրիպպին՝ մեկնաբանելով հավելյալ 5 մլն-ի փոխատվությունը, «Վաշինգտոն փոստին» ասել է. «Դա նշանակում է, որ նա չափազանց անբարենպաստ վիճակում է շարունակելու իր պայքարը»:
Առեղծված է մնում նաեւ մի այլ հանգամանք: Ինչո՞ւ էր պետք այդ հավելյալ 5 միլիոնը, եթե 2007-ին նա կարողացել էր իր ընտրարշավի համար հավաքել ավելի մեծ գումար, քան որեւէ այլ թեկնածու՝ երկու կուսակցություններից: Ըստ տեղեկությունների, նա 115,7 մլն դոլար էր հավաքել նախօրոք իր ծրագրած 75 մլն-ի դիմաց: Օբաման՝ իր մրցակիցը, հավաքել էր 102,2 մլն դոլար:
Մյուս հարցն այն է, թե արդյոք օտարերկրյա ֆինանսական օժանդակություն չի՞ հասնում Քլինթոնի հիմնադրամին: «ABC նյուզ» եւ «Հետաքննական լրատվության կենտրոնի» (ՀԼԿ) տվյալներով, նման արտաքին օժանդակությունները անհարկի միջամտություն են նշանակում հետագայում երկրի քաղաքականության մեջ: 2000-ի Բուշի քարոզարշավի օրերին, օրինակ, 245 օժանդակողներից 104-ը վարչական պաշտոններ զբաղեցրին հետագայում: Նրանցից 23-ը դարձան դեսպաններ, երեքը՝ մտան կառավարություն: Արդյոք նման բան չի՞ սպասում այս անգամ:
ՀԼԿ-ի տվյալներով, նվազագույնը 100 հազար դոլար հանգանակածներից գրանցված են որպես «օտար կառավարությունների քարոզիչներ»: Դրանցից երկու գլխավորները՝ Ջոն Մերիգանն ու Մաթյու Բարնստայնը աշխատում են Դուբայի կառավարիչների համար: Նրանք նաեւ թուրքական կառավարության օգտին են աշխատում, փորձելով «Թուրքիայի շահերը պաշտպանել»: Խոսքը մասնավորապես վերաբերում է Ա. աշխարհամարտի օրերին օսմանյան թուրքերի իրագործած հայերի Ցեղասպանության բանաձեւի տապալմանը վերջին րոպեին:
Մերիգան-Բարնստայնի ղեկավարած «DLA Piper» ֆիրման խոստացել էր 250 հազար դոլար ներդնել ընտրարշավում: Անցյալ սեպտեմբերին, ի պատասխան այն հարցերի, թե արդյոք պատրաստվո՞ւմ է ամուսինը գումարներ ներդնողների ցուցակը հրապարակել, Հիլարին ասել էր, որ նա «ուրախ կլինի այդ անել»: Մինչեւ օրս այդպիսի ցուցակ չի հրապարակվել: Ըստ «Նյու Յորք թայմսի» տվյալների, մեկ միլիոն դոլար նվիրատվություն անողներից առնվազն երկուսը ներկայացնում են ընկերություններ, որոնք «խնդիրներ ունեն արդարադատության նախարարության հետ»: Ուրիշներն անմիջական կապեր ունեն օտարերկրյա կառավարությունների հետ, որոնք իրենց տարածաշրջանում քաղաքականության փոփոխություններ են ակնկալում:
«Քլինթոն հիմնադրամին» չճշտված գումարներ են փոխանցել Սաուդյան արքայական ընտանիքը, Մարոկկոյի թագավորը, Միացյալ Արաբական Էմիրություններից մի հիմնադրամ, Քուվեյթի եւ Քաթարի կառավարությունները եւ այլն:
Հիլարի Քլինթոնի ընտրարշավի պատասխանատուները ժխտում են, որ իրենք կապ ունեն «Քլինթոնի հիմնադրամի» հետ, բայց այդպե՞ս է:
Եվ ամերիկացիները հույս ունե՞ն ակնկալելու որեւէ փոփոխություն «խնամիության» եւ «կաշառակերության» հատկանիշներից, որոնցով բնորոշվում է Բուշ կրտսերի ժամանակաշրջանը:
Թարգմ. Հ. Ծ.