1915-ի իրադարձություններում ճշմարտության բացահայտման քողի տակ վիճարկվում է Հայոց ցեղասպանության փաստը
Մարտի 18-ին Անկարայում գործող Եվրասիական ռազմավարական հետազոտությունների հայկական ուսումնասիրությունների ինստիտուտի ամենօրյա տեղեկագրում հրապարակել են Հայոց ցեղասպանության «ուսումնասիրության» ուղղությամբ կատարվող աշխատանքների վերաբերյալ հոդվածներ, որոնցից վերջինը արտատպություն է «գորշ գայլերի» խոսափող «Ենի չաղ» թերթից, իսկ առաջինը՝ թարգմանությունն է Վիգեն Չեթերյանի շվեյցարական «Neue Zuricher Zeitung» թերթի մարտի 13-ի համարում գերմաներեն լույս տեսած հոդվածի: Հոդվածում Չեթերյանը լուսաբանում է փետրվարի 27-մարտի 1-ը Ժնեւի համալսարանի միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտում կազմակերպված միջոցառումը, որին մասնակցել են աշխարհի տարբեր համալսարաններից 25 գիտաշխատողներ, ուսումնասիրելու համար 1908-ի երիտթուրքական հեղափոխության, ինչպես նաեւ «Իթթիհադ վե Թերաքիի» կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի նպատակները:
Հոդվածից ակնհայտ է դառնում, որ ժնեւյան միջոցառումը եղել է «Հայ-թուրքական պատմագրություն» նախագծի շրջանակներում գործող հայ եւ թուրք գիտնականների աշխատանքային խմբի հերթական նիստը: Հոդվածագիրը, հիմք ընդունելով «Օսմանյան կայսրությունում հայերի կոտորածների նկատմամբ» հայկական եւ թուրքական կողմերի հակադիր դիրքորոշումը, նշում է, որ պատմագրությունը դրա պատճառով կենտրոնացել է 1915-1917 թթ. իրադարձությունների վրա, որպեսզի պարզաբանի դրանք ցեղասպանությո՞ւն էին, թե՞ ոչ:
«Ահա, գրում է Չեթերյանը, 2000-ին հենց այս առաջադրանքով միավորվեցին բազմաթիվ ուսումնասիրողներ: Հայ-թուրքական աշխատանքային խմբի կյանքի կոչմանը մեծապես նպաստել է Չիկագոյի համալսարանի քաղաքագիտության պրոֆ. Ռոնալդ Սյունին: Կարեւոր էր հայ-թուրքական պատմագրության համատեղ նախագծի իրականացումը: Սյունին ասում է. «Հայերը մի կերպ են ներկայացնում իրադարձությունները, թուրքերը՝ մեկ այլ: Անցյալի ամբողջական պատկերը վերականգնելու համար անհրաժեշտ է ի մի բերել բոլոր տեսակետները»: Աշխատանքային խումբը որոշեց նիստերն անցկացնել դռնփակ: Ըստ Սյունիի, եթե դրանք դռնփակ չլինեն, ապա մասնակիցները չեն կարող ազատորեն կարծիք հայտնել եւ բանավիճել»:
Անցած տարիներին, ինչպես Չեթերյանն է նշում, վերոհիշյալ նախագծի աշխատանքները առաջընթաց են ապրել եւ ուսումնասիրվող հարցերի թվին ավելացվել է «ցեղասպանության հետեւանքների» հարցը, աշխատանքային նոր խմբի ստեղծումով: Ժնեւյան միջոցառումը հայ-թուրք գիտնականների աշխատանքային խմբի 6-րդ նիստն է եղել, որին մասնակցել են ինչպես ԱՄՆ-ից, այնպես էլ Եվրոպայից ու Թուրքիայից գիտնականներ, որոնք քննարկել են հետեւյալ հարցեը. ինչո՞ւ տեղի ունեցավ ցեղասպանությունը, որո՞նք էին դրա պատմական նախադրյալները, պատրաստի ծրագիր ունե՞ր իթթիհադականների կենտրոնական կոմիտեն:
Շրջանցելով միջոցառման այլ մասնակիցներին, Չեթերյանը նշում է, որ Սյունիի պես աշխատանքային խմբի հիմնադիրներից է նաեւ Միչիգանի համալսարանի պրոֆ. Ֆաթմա Մյուգե Գյոչեքը, որը նույնպես խուսափում է ցեղասպանություն բառի օգտագործումից ինչպես Սյունին, բայց ոչ թե դրան չհավատալու պատճառով: Ըստ Չեթերյանի, տկն Գյոչեքին զարմանք է պատճառել սեփական պատմությանն առնչվող հարցերում Թուրքիայի լռությունը, դրա համար էլ ընդգրկվել է հայերի, թուրքերի եւ Թուրքիայի համար կարեւոր նշանակություն ունեցող աշխատանքային այս խմբի կազմում:
Չեթերյանի վկայությամբ, թեեւ Գյոչեքը բացառել է էթնիկ խտրականության հանգամանքը Թուրքիայում, բայցեւայնպես ընդգծել է, որ թուրքական պետությունը «կոտորածների ենթարկելու համար ներողություն չի խնդրել հայերից», դրա բացասական հետեւանքներն այսօր իրենց վրա են զգում երկրի էթնիկ եւ կրոնական փոքրամասնությունները, իսկ Ցեղասպանությունը Թուրքիայում կազմալուծել է «բարոյական կապվածությունը» (ըստ երեւույթին՝ պետության հետ): Նա որպես օրինակ նշել է հայերի ունեցվածքի կողոպուտը, ընդգծելով, որ դա ստվեր է գցել երկրի մասնավոր սեփականության համակարգի վրա:
Հոդվածագիրը պրոֆ. Ժիրայր Լիպարիտյանին նույնպես անվանում է աշխատանքային վերոհիշյալ խմբի հիմնադիրներից, նշում, որ նրա կարծիքով այս խումբը նպաստել է «պատմական բանավեճի» օրինականացմանը, ավելացնելով. «Խմբի աշխատանքներին մասնակցում էր նաեւ հանգուցյալ Հրանտ Դինքը»: Ըստ Չեթերյանի, հայ եւ թուրք գիտնականների աշխատանքային խումբը ձեռք է բերել որոշակի հասունություն:
Մեկնաբանելով Չեթերյանի հոդվածը, ՅՈւՆԵՍԿՕ-ում Թուրքիայի ազգային հանձնաժողովի նախկին փոխնախագահ Փոլաթ Թաջարը նախ «հատուկ նպատակին ծառայելու» մեջ մեղադրում է պրոֆ. Գյոչեքին, ապա Ցեղասպանության թուրքական ժխտողականությունը հերքելու մղումով, գրում է. «Իրադարձությունները ցեղասպանությո՞ւն էին, թե՞ ոչ՝ հարցի պատասխանը պետք է տա համապատասխան դատարանը, այլ ոչ թե պատմաբանը: Ցեղասպանություն բառը, որի շուրջ հազիվ թե հնարավոր լինի ընդհանուր հայտարարի գալ, պետք է թողնել իրավաբանների հայեցողությանը: Սակայն պատմաբանները, սոցիոլոգները, հնագետները կարող են խոսել ողբերգական իրադարձություններից: Կոտորած բառն արդեն օգտագործվում է: Այդ շրջանում մեծ վիշտ են կրել օսմանյան բոլոր հպատակները, անկախ դրանից եղել են հայ, թե մահմեդական, թուրք կամ քուրդ: Իրականությանը չեն համապատասխանում պնդումները, թե թուրքական պետությունն ու պետական գործիչները ժխտում են 1915-16 թթ. տեղի ունեցած մեծ աղետը: Հայերը կարող են դա մեծ աղետի իմաստ կրող «Մեծ եղեռն»-ով արտահայտել: Ես չեմ ասում, որ նրանք հենց այսօրվանից փոխեն իրենց դիրքորոշումը, սակայն երկխոսությունը, հետազոտություններն էլ զուգահեռաբար թող շարունակվեն: Այդպես էր մտածում նաեւ Հրանտ Դինքը»:
Ինչ վերաբերում է «Ենի չաղի» հոդվածին, ապա այս թերթը «Ցեղասպանության ստի անխոնջ պաշտպան» Թաներ Աքչամին համարում է «հայամետ», նրան վերագրում է «հայկական սփյուռքի խոսափողը» դառնալու առաքելությունը, ապա եւ մեղադրում, թե նորից հարձակման թիրախ դարձրեց թուրք ազգին: Ինչպե՞ս: «Ենի չաղը» պատասխանում է. «Վերջերս Աքչամը հայտարարեց, որ այդ հարցը կլուծվի, եթե թուրքական կառավարությունը հանձն առնի իբրեւ «հանցանք» ճանաչել 1915-ի իրադարձությունները»:
Ինչպես երեւում է, հայ-թուրք գիտնականների աշխատանքային խումբը, դրա Ցեղասպանություն բառի օգտագործումից խուսափող անդամները եւ նրանց դռնփակ նիստերը 1915-ի իրադարձությունների առնչությամբ ճշմարտությունը բացահայտելու քողի տակ վիճարկում են Հայոց ցեղասպանությունը եւ ծառայում թուրքական պետությանը պատասխանատվությունից հնարավորինս ձերբազատելու ընդհանուր նպատակին:
ՀԱԿՈԲ ՉԱՔՐՅԱՆ
Monday, March 24, 2008
ԳԵՐՄԱՆԱՑԻՆԵՐԸ ՀԵՐԹԱԿԱՆ ԱՆԳԱՄ ՄԵՂԱ ԵՆ ԳԱԼԻՍ ՀՐԵԱՆԵՐԻ ԱՌՋԵՎ: ԻՍԿ ԹՈ՞ՒՐՔԸ
Ինձ թվում է՝ հայը նույնիսկ երազում, նույնիսկ ոչ հեռավոր ապագայում չի պատկերացնի, որ Թուրքիայի ղեկավարը անմիջականորեն ելույթ է ունենում.... Հայաստանի Ազգային ժողովում... թուրքերեն: Ներողություն է խնդրում Ցեղասպանության համար եւ գոհունակություն հայտնում թուրք-հայկական հարաբերությունների գերբարձր մակարդակի կապակցությամբ:
Իսկ չէ՞ որ համանման բան տեղի ունեցավ օրերս Իսրայելում: Գերմանիայի ներկայիս կանցլեր Անգելա Մերկելը, հանդես գալով Քնեսեթի պատգամավորների առջեւ գերմաներեն, իր մեջ ուժ գտավ հայտարարելու, որ Իսրայելն ու Գերմանիան փոխկապակցված են «Շոահեի» (Հոլոքոսթի) հիշողություններով, որ հրեա ժողովրդի ցեղասպանությունը գերմանացիներին համակում է ամոթի զգացում:
Զգո՞ւմ եք ազգերի բարոյականության մակարդակը: Իսկ թուրքն իրեն այսօր այնքան «քաղաքակիրթ» է համարում, որ տակավին ոճրագործությունից չմաքրագործված ձեռքով ծեծում է Եվրոպայի դուռը: Հիմա էլ՝ վերականգնված գլխաշորով:
Ընդսմին, չի կարելի ասել, թե գերմանացիներին ու հրեաներին հեշտ է տրվում այդ հաշտությունը: Նույնիսկ Քնեսեթի պատգամավորների մեկ քառորդը պատրաստ էր լքել պառլամենտը կանցլերի ելույթի ժամանակ: Սակայն գերմանացիների կողմից մեղքի ընդունումը եւ հսկայական նյութական փոխհատուցումը մեղմում են հրեաների ցավը:
Իսկ թուրքե՞րը...
Իսկ մեր որոշ թուրքասեր հայե՞րը...
ՌՈՒԲԵՆ ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ, Մոսկվա
Իսկ չէ՞ որ համանման բան տեղի ունեցավ օրերս Իսրայելում: Գերմանիայի ներկայիս կանցլեր Անգելա Մերկելը, հանդես գալով Քնեսեթի պատգամավորների առջեւ գերմաներեն, իր մեջ ուժ գտավ հայտարարելու, որ Իսրայելն ու Գերմանիան փոխկապակցված են «Շոահեի» (Հոլոքոսթի) հիշողություններով, որ հրեա ժողովրդի ցեղասպանությունը գերմանացիներին համակում է ամոթի զգացում:
Զգո՞ւմ եք ազգերի բարոյականության մակարդակը: Իսկ թուրքն իրեն այսօր այնքան «քաղաքակիրթ» է համարում, որ տակավին ոճրագործությունից չմաքրագործված ձեռքով ծեծում է Եվրոպայի դուռը: Հիմա էլ՝ վերականգնված գլխաշորով:
Ընդսմին, չի կարելի ասել, թե գերմանացիներին ու հրեաներին հեշտ է տրվում այդ հաշտությունը: Նույնիսկ Քնեսեթի պատգամավորների մեկ քառորդը պատրաստ էր լքել պառլամենտը կանցլերի ելույթի ժամանակ: Սակայն գերմանացիների կողմից մեղքի ընդունումը եւ հսկայական նյութական փոխհատուցումը մեղմում են հրեաների ցավը:
Իսկ թուրքե՞րը...
Իսկ մեր որոշ թուրքասեր հայե՞րը...
ՌՈՒԲԵՆ ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ, Մոսկվա
Thursday, March 20, 2008
Yerevan may recognize Karabakh in response to Baku policy
/PanARMENIAN.Net/ The UN resolution on Karabakh is nothing but Azerbaijan’s attempt to counterbalance the one adopted on Kosovo’s independence and to prove that Kosovo can’t set a precedent for Nagorno Karabakh, Armenian President Robert Kocharian told a news conference today. “If Baku proceeds with its policy, Yerevan will recognize independence of Nagorno Karabakh and conclude military agreements with it. With its state institutes and ability to defend borders, Nagorno Karabakh has more rights to independence than Kosovo,” he said. As to Baku’s statements on dismissal of the OSCE Minsk Group, President Kocharian said, “The OSCE MG is the best format. If Baku isn’t satisfied with the format of talks, it doesn’t mean that we should give it up. Let them not negotiate if they don’t want to. However, in this case Azerbaijan will shoulder the responsibility for development of the negotiation process.”
ԹՈՒՐՔ ԳՐՈՂԸ ԱՆԳԼԻԱՅՈՒՄ ՀԱՎԱԿՆՈՒՄ Է ՊԱՐԳԵՎԻ, ԻՍԿ ԹՈՒՐՔԻԱՅՈՒՄ` ՊԱՏԺԻ
Թուրք գրող Էլիֆ Շաֆագը «Ստամբուլի ապօրինի զավակները» վեպի համար հավակնում է Անգլիայում գրականության ասպարեզում հեղինակավոր Orange Broadband Prize for Fictions պարգեւին: Թուրքերեն թարգմանությամբ «Հայրն ու ապօրինի զավակը» կոչված վեպում թուրք-հայկական հարաբերություններին անդրադառնալու, դրանց էությունը բացատրելու, Օսմանյան կայսրության ժամանակաշրջանում թուրքերի կողմից հայերին ցեղասպանության ենթարկելու մասին բացահայտ արտահայտություններ անելու համար 301-րդ հոդվածով «թրքությունը վիրավորելու եւ թուրքերին ցեղասպանության մեջ մեղադրելու» հիմնավորմամբ դատական գործ է հարուցվել Էլիֆ Շաֆագի դեմ, որը հետագայում կարճվել է: Վեպում թուրք-հայկական հարաբերությունները 90-ամյա ժամանակաշրջանի հատվածում պարզաբանվում են Ստամբուլի եւ ԱՄՆ-ի միջեւ թուրք եւ հայ ընտանիքների ունեցած կապերի միջոցով:
Wednesday, March 19, 2008
ՔԱՅԼՈՒՄ ԵՆՔ ԱՆԳԱՂԱՓԱՐ, ԱՆՓՈՒՅԹ ԵՆՔ ՄԵՐ ՀԱՆՃԱՐԻ ՀԱՆԴԵՊ, ՀԱՎԱՏՈՒՄ ԵՆՔ ԿՌՏԱԾՆԵՐԻՆ
«Կարո՞ղ է լինել մի սերունդ, որ նախորդ սերնդից հանկարծ չունենա ոչինչ ժառանգած իբրեւ ջիղ, արյուն ու ավյուն, օ՜, այդ ի՞նչ բացիլ էր, ոգու ցեց, որ սղոցեց անգամ նաիրյան երգի սաղմը ազատ, սաղմը զրահավոր եւ որդի նման մտավ ներս», Չարենցի այս եւ բազում այլ տողեր մեր այսօրվա իրականության ամենաճշգրիտ արտացոլանքն են: Դրանց այժմեականության մասին խոսելիս դերասան, ասմունքող Ազատ Գասպարյանը ցավով շեշտեց, որ հայերս երբեք դասեր չենք քաղում պատմությունից, մեզ թողնված գրական մասունքներից, չենք մտածում մեր մեջ սողոսկող որդի ու բացիլի մասին: «Մենք անփույթ ազգ ենք, ինչպես Չարենցն է ասում, պատմության քառուղիներում քայլել ենք անսկզբունք, անգաղափար, ու մինչեւ հիմա շարունակում ենք այդպես քայլել: Անփույթ մեր հանճարի, մեր շնորհքի հանդեպ, հավաքվում ենք կռտած դատողությունների շուրջը, մինչդեռ մեզ ավանդվել է հեռու մնալ կռտածներից», ասաց Ազատ Գասպարյանը: Չարենցագետ Դավիթ Գասպարյանի հետ երեկ նա հրավիրվել էր «Հայելի» ակումբ, պատասխանելու լրագրողներին հուզող հարցերին, սակայն բախվեցին միտինգային տրամադրությունների, ներքաշվեցին քաղաքական խոսակցությունների մեջ: «Չարենցյան ընդվզումը, բողոքը հայհոյանքով չէ, այլ գաղափարախոսությամբ: «Ձեր խավարի հանդեպ, հոգիս ընդմիշտ կրակ է», գրել է բռնապետությունից վիրավորված բանաստեղծը: Այսօր մենք չունենք ստեղծագործող այդպիսի լիդեր: Ես կարող եմ ստեղծագործողի թիկունքին կանգնել, այլ ոչ կուսակցական տգետ, անգրագետ լիդերների: Աթոռապաշտների հետ ես գործ չունեմ, չեմ կարող նրանց պաշտպանել: Կյանքս կտամ արվեստագետի համար, բայց այդ քաղաքական գործիչների համար ես չկամ», ասաց Գասպարյանը: Լրագրողներին շատ էր հուզում այն հարցը, թե արդյո՞ք մասնակցել է մարտի 1-ի հանրահավաքին: «Այո, ցանկացա ժողովրդի կողքին լինել, բայց սադրանքի ենթարկվեցի: Մեկը բղավեց վրաս ասելով՝ «Դուք չէի՞ք, որ պաշտպանում էիք...»: Անմիջապես հեռացա այնտեղից, քանի դեռ չէի ծեծվել»:
Չարենցի մշտարթուն պատգամը՝ «Ով հայ ժողովուրդ, քո միակ փրկությունը քո հավաքական ուժի մեջ է», մեզանում անգիր գիտեն գրեթե բոլորը: Չարենցագետ Դավիթ Գասպարյանը կարծում է, որ ժամանակն է այդ պատգամը մտցնելու կյանք, իրագործելու: «Քաղաքական ահավոր լարված մթնոլորտ է ամենուրեք՝ մեքենաներում, սրճարաններում, ընտանիքներում, գյուղերում ու քաղաքներում, այս ահավոր լարվածությունը պետք է մեղմել, պետք է խաղաղեցնել: Սա ամենամեծ չարիքն է, որ մենք կարող էինք բերել մեր ժողովրդին, այսպես չի կարող լինել, որովհետեւ այս ամենը տանում է դեպի ազգի մանրացում, թշնամացում, փոշիացում»: Նա առաջարկում է լարվածությունը թուլացնելու տարբեր ճանապարհներ. նախ պետք է ունենալ ուժեղ եւ առողջ ընդդիմություն, այլ ոչ թե ուղղորդվող ու ծախու, ստեղծել իդեալական նախագահի մոդել, իսկ ամենակարեւորը՝ փոխադարձ հարգանքի մթնոլորտ: Չարենցի «Գիրք ճանապարհինը» նրա բնորոշմամբ, մեր պատմության խտացումն է, մեր անցյալը, նաեւ ապագան, հատկապես «Պատմության քառուղիները», «Մահվան տեսիլը»: Երկրին ու մեզ պատած ցավն ու մորմոքը նա արտահայտեց Չարենցի տողերով՝ «Որպես ձգված թավջութակի ձգված մի լար, դողում է սիրտս կարոտով մի ահարկու»: Չարենցի որ տողն էլ հիշեմ, այսօրվա համար ճիշտ է: Չարենցի պես մտավորականն այսօր ժողովրդի մեջ պիտի լիներ, դժբախտաբար, մեր այսօրվա մտավորականությունը փոշիացած է, բաժան-բաժան: Այն հզոր ուժը, որ կոչվում է մտավորականություն, չկա, եւ միշտ չէ, որ այդ անվան տակ հանդես եկողները մտավորականներ են, դրանք խանութպաններ են, ծախվածներ, կեղծվածներ: Մեզ մոտ այդ ամենը չպիտի լիներ, ամենաբարբարոս ձեւերով կատարվեց, եղբայրը եղբոր դեմ էր, ուրիշ կերպ պիտի լիներ, մի քիչ մեղմ, հանգիստ, բայց ամենաբիրտ ձեւով եղավ: Մթնոլորտը լի է տագնապով, վախով, մորմոք ու ցավ կա», ասաց Դավիթ Գասպարյանը:
Երկու մտավորականներն ասելու շատ բան ունեին, բայց նրանց ամենամեծ ցանկությունն այն էր, որ մեր երկրում լինի առողջ մթնոլորտ, ամուր ընդդիմությամբ՝ առանց բախումների եւ առճակատման: Իսկ մտավորականությունը պետք է հեռու լինի կուսակցականությունից, մտավորականի կուսակցությունը պիտի լինի Չարենցի, Կոմիտասի, Մաշտոցի կուսակցությունը:
ՌՈՒԶԱՆ ՊՈՂՈՍՅԱՆ
Չարենցի մշտարթուն պատգամը՝ «Ով հայ ժողովուրդ, քո միակ փրկությունը քո հավաքական ուժի մեջ է», մեզանում անգիր գիտեն գրեթե բոլորը: Չարենցագետ Դավիթ Գասպարյանը կարծում է, որ ժամանակն է այդ պատգամը մտցնելու կյանք, իրագործելու: «Քաղաքական ահավոր լարված մթնոլորտ է ամենուրեք՝ մեքենաներում, սրճարաններում, ընտանիքներում, գյուղերում ու քաղաքներում, այս ահավոր լարվածությունը պետք է մեղմել, պետք է խաղաղեցնել: Սա ամենամեծ չարիքն է, որ մենք կարող էինք բերել մեր ժողովրդին, այսպես չի կարող լինել, որովհետեւ այս ամենը տանում է դեպի ազգի մանրացում, թշնամացում, փոշիացում»: Նա առաջարկում է լարվածությունը թուլացնելու տարբեր ճանապարհներ. նախ պետք է ունենալ ուժեղ եւ առողջ ընդդիմություն, այլ ոչ թե ուղղորդվող ու ծախու, ստեղծել իդեալական նախագահի մոդել, իսկ ամենակարեւորը՝ փոխադարձ հարգանքի մթնոլորտ: Չարենցի «Գիրք ճանապարհինը» նրա բնորոշմամբ, մեր պատմության խտացումն է, մեր անցյալը, նաեւ ապագան, հատկապես «Պատմության քառուղիները», «Մահվան տեսիլը»: Երկրին ու մեզ պատած ցավն ու մորմոքը նա արտահայտեց Չարենցի տողերով՝ «Որպես ձգված թավջութակի ձգված մի լար, դողում է սիրտս կարոտով մի ահարկու»: Չարենցի որ տողն էլ հիշեմ, այսօրվա համար ճիշտ է: Չարենցի պես մտավորականն այսօր ժողովրդի մեջ պիտի լիներ, դժբախտաբար, մեր այսօրվա մտավորականությունը փոշիացած է, բաժան-բաժան: Այն հզոր ուժը, որ կոչվում է մտավորականություն, չկա, եւ միշտ չէ, որ այդ անվան տակ հանդես եկողները մտավորականներ են, դրանք խանութպաններ են, ծախվածներ, կեղծվածներ: Մեզ մոտ այդ ամենը չպիտի լիներ, ամենաբարբարոս ձեւերով կատարվեց, եղբայրը եղբոր դեմ էր, ուրիշ կերպ պիտի լիներ, մի քիչ մեղմ, հանգիստ, բայց ամենաբիրտ ձեւով եղավ: Մթնոլորտը լի է տագնապով, վախով, մորմոք ու ցավ կա», ասաց Դավիթ Գասպարյանը:
Երկու մտավորականներն ասելու շատ բան ունեին, բայց նրանց ամենամեծ ցանկությունն այն էր, որ մեր երկրում լինի առողջ մթնոլորտ, ամուր ընդդիմությամբ՝ առանց բախումների եւ առճակատման: Իսկ մտավորականությունը պետք է հեռու լինի կուսակցականությունից, մտավորականի կուսակցությունը պիտի լինի Չարենցի, Կոմիտասի, Մաշտոցի կուսակցությունը:
ՌՈՒԶԱՆ ՊՈՂՈՍՅԱՆ
Jewish Scholars Blast Israeli Ambassador for Misrepresenting Genocide
TEL AVIV--Jewish Genocide scholars professors Yair Auron, Israel W. Charny and Elihu D. Richter wrote an open letter to Israeli Foreign Minister Tzipi Livni expressing their irritation on the announcement of Gaby Levy, Ambassador of Israel to Turkey that, “What we [Israel] realized in Gaza, was not a genocide just like the way it was not a genocide carried out against Armenians.” The ambassador of Israel to Turkey made a speech following Turkish Prime Minister Recep Tayipp Erdogan criticized Israel's attack on Gaza.
Below is the text of the open letter:
Open Letter to Tzipi Livni, Minister of Foreign Affairs, Israel.
We are writing to express our shock, disbelief and horror at the statements attributed to Ambassador to Turkey Gaby Levy by the website of Sabah News (Turkey) that "what we [Israel] did in Gaza is not genocide just like there is no Armenian genocide." These statements were reportedly in response to comments made by Prime Minister Erdoghan of Turkey criticizing Israel's response to the terror attacks from Gaza. We would like to believe that he was misquoted. Ambassador Levy is insultingly wrong in denying the Armenian genocide. There is an overwhelming body of historical evidence from many separate and independent bodies of information to show that the mass atrocities experienced by the Armenians were a result of an intentional policy on the part of the Turkish government at the time. It is precisely this evidence of intent to kill and destroy, in whole or in part, as defined by the UN Convention on Genocide, which is why these atrocities constitute genocide. They were adjudged genocide by Raphael Lemkin, the person who gave the world the word-concept of genocide, and have been so adjudged by any number of impartial commissions and professional authorities, including the International Association of Genocide Scholars. Israel's ambassador is humiliatingly further misdirected on Gaza, where it is Hamas, an organization with a genocidal agenda, which is carrying out terror attacks aimed at killing, destroying and expelling the entire population. Israel is defending itself against the perpetrators of this genocidal agenda. The Grad rockets Hamas is now firing at population centers in Israel come from Iran which has expressed a sworn determination to wipe out the State of Israel. Clearly Israel has never embarked on a genocidal program or action in Gaza, but for the ambassador to prove his point as it were by comparing Israel's actions today in Gaza to the known genocidal activities of the Ottoman Turks against the Armenians and other non-Moslem minorities in 1915 and on is self-defeating in the extreme. The aim of Israel's military actions in Gaza is to stop the genocidal terror aimed at the Israeli public. To link proof that Israel is not the aggressor in Gaza with a denial of the validity of the Armenian Genocide is seriously harmful to Israel. Ambassador Levy's mission is not to revise historical truth, but to represent Israel with honor, self-respect, competence and integrity. He has failed the test on all counts. By publicly declaring his denial of the Armenian genocide, he paves the way for denial of all other genocidal threats, foremost of which are those now facing Israel. Israel's relationship with Turkey is a matter of vital importance to the two countries. But this relationship does not require public displays of obsequiousness and participation in genocide denial. It does require Ambassador Levy to advise Turkey of the genocidal threats from Hamas, and from Iran, its paymaster. We call upon the Government to repudiate the remarks attributed to him. Sincerely, Prof. Yair Auron, PhD, Dept. of Sociology, Open University of Israel Prof. Israel W. Charny, PhD (retired Tel Aviv University and Hebrew University), Executive Director, Institute on the Holocaust and Genocide, Jerusalem, Editor, Encyclopedia of Genocide Prof. Elihu D. Richter, MD, MPH, Genocide Prevention Program, Hebrew University-Hadassah School of Public Health and Community Medicine
Tuesday, March 18, 2008
Below is the text of the open letter:
Open Letter to Tzipi Livni, Minister of Foreign Affairs, Israel.
We are writing to express our shock, disbelief and horror at the statements attributed to Ambassador to Turkey Gaby Levy by the website of Sabah News (Turkey) that "what we [Israel] did in Gaza is not genocide just like there is no Armenian genocide." These statements were reportedly in response to comments made by Prime Minister Erdoghan of Turkey criticizing Israel's response to the terror attacks from Gaza. We would like to believe that he was misquoted. Ambassador Levy is insultingly wrong in denying the Armenian genocide. There is an overwhelming body of historical evidence from many separate and independent bodies of information to show that the mass atrocities experienced by the Armenians were a result of an intentional policy on the part of the Turkish government at the time. It is precisely this evidence of intent to kill and destroy, in whole or in part, as defined by the UN Convention on Genocide, which is why these atrocities constitute genocide. They were adjudged genocide by Raphael Lemkin, the person who gave the world the word-concept of genocide, and have been so adjudged by any number of impartial commissions and professional authorities, including the International Association of Genocide Scholars. Israel's ambassador is humiliatingly further misdirected on Gaza, where it is Hamas, an organization with a genocidal agenda, which is carrying out terror attacks aimed at killing, destroying and expelling the entire population. Israel is defending itself against the perpetrators of this genocidal agenda. The Grad rockets Hamas is now firing at population centers in Israel come from Iran which has expressed a sworn determination to wipe out the State of Israel. Clearly Israel has never embarked on a genocidal program or action in Gaza, but for the ambassador to prove his point as it were by comparing Israel's actions today in Gaza to the known genocidal activities of the Ottoman Turks against the Armenians and other non-Moslem minorities in 1915 and on is self-defeating in the extreme. The aim of Israel's military actions in Gaza is to stop the genocidal terror aimed at the Israeli public. To link proof that Israel is not the aggressor in Gaza with a denial of the validity of the Armenian Genocide is seriously harmful to Israel. Ambassador Levy's mission is not to revise historical truth, but to represent Israel with honor, self-respect, competence and integrity. He has failed the test on all counts. By publicly declaring his denial of the Armenian genocide, he paves the way for denial of all other genocidal threats, foremost of which are those now facing Israel. Israel's relationship with Turkey is a matter of vital importance to the two countries. But this relationship does not require public displays of obsequiousness and participation in genocide denial. It does require Ambassador Levy to advise Turkey of the genocidal threats from Hamas, and from Iran, its paymaster. We call upon the Government to repudiate the remarks attributed to him. Sincerely, Prof. Yair Auron, PhD, Dept. of Sociology, Open University of Israel Prof. Israel W. Charny, PhD (retired Tel Aviv University and Hebrew University), Executive Director, Institute on the Holocaust and Genocide, Jerusalem, Editor, Encyclopedia of Genocide Prof. Elihu D. Richter, MD, MPH, Genocide Prevention Program, Hebrew University-Hadassah School of Public Health and Community Medicine
Tuesday, March 18, 2008
Tuesday, March 18, 2008
350 ՀԱԶԱՐ՝ «ՔԱՆԴԵԼՈՒ» ԸՆՏՐԱՀԱՎԱՔԻՆ
Ի՞նչը միավորեց այդքան մարդկանց փետրվարի 19-ին
Նախագահական ընտրությունների արդյունքները եւ հաջորդող իրադարձությունները դեռ երկար ժամանակ կքննարկվեն: Թե ինչո՞ւ զարգացումները գնացին այդ ուղղությամբ, ինչո՞ւ տեղի ունեցավ այն, ինչը թվում էր, թե Հայաստանում չէր կարող տեղի ունենալ, եւ բազմաթիվ այլ ինչուների պատասխանները դեռ պետք է տրվեն: Սակայն այսօր արդեն տեղի ունեցածի որոշ պատճառներ կարելի է տեսնել: Ընդ որում, դրանք շատ ավելի խորքային են, քան ներկայումս շրջանառվող սոցիալական, գործող իշխանություններից դժգոհ լինելու, հոգեբանական դիվերսիայի ենթարկվելու եւ այլ պատճառները, որոնք թեեւ նույնպես առկա են, բայց հիմնականները չեն:
Այն, որ 2008-ի փետրվարի 19-ին ընտրողների ձայները բաշխվեցին նախագահի 4 հիմնական թեկնածուների միջեւ, տարօրինակ կամ արտառոց համարել չի կարելի: Տարօրինակ չէր նաեւ, որ 270 հազար մարդ իր ձայնը տվեց ժողովրդին պոպուլիստական խոստումներով իր կողմը գրավող ընդդիմադիր թեկնածու Արթուր Բաղդասարյանին, 100 հազարը՝ իշխանության մաս կազմող, բայց նույն իշխանության հանդեպ քննադատական կեցվածք ընդունած ՀՅԴ թեկնածու Վահան Հովհաննիսյանին եւ վերջապես 862 հազարը՝ իշխանական թեկնածու Սերժ Սարգսյանին: Տարօրինակ էր, որ քաղաքական համակարգը փոփոխելու լոզունգով հանդես եկող Վազգեն Մանուկյանը ստացավ միայն 21 հազար ձայն: Առավել արտառոց էր նախկին նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի ստացած 21 տոկոս կամ ավելի քան 350 հազար ձայները:
Բազմիցս է ասվել, թե ովքեր են նախկին նախագահին ձայն տվել՝ նրա թիմակիցները եւ համախոհները, որոնք եղել են իշխանության ղեկին, քաղաքական որոշ ուժեր, որոնք սպասելիքներ ունեին նախկին նախագահի իշխանության գալու դեպքում, տարբեր տրամաչափի նախկին պաշտոնյաներ, որոնք այս իշխանությունների ժամանակ զրկվել էին պաշտոններից, սոցիալապես վատ վիճակում գտնվող մարդիկ, որոնք հոգնել են վատ ապրելուց, բայց մոռացել են, թե ում իշխանության տարիներից են սկսել վատ ապրել, նաեւ փոքր ու միջին բիզնեսով զբաղվող մարդիկ, որոնք չնայած կայացել են վերջին 5-6 տարիներին, բայց օբյեկտիվ եւ սուբյեկտիվ դժգոհություններ ունեն կապված հարկային եւ պետական այլ կառույցների հետ, եւ մարդիկ, որոնք անկախ սոցիալական կամ այլ կացությունից, պարզապես դժգոհ են իշխանություններից: Սակայն չի կարելի չնկատել նրանց միավորող մեկ ընդհանրություն: Նրանք բոլորը ձայն էին տվել մի անձի, որը խոստանում էր քանդել, ոչնչացնել, նստեցնել, որը երկրի հետագա զարգացման իր պատկերացումների մասին ոչինչ չէր ասում: Սակայն քանդելու եւ ոչնչացնելու խոստումը բավարար եղավ, որպեսզի նա իր շուրջը հավաքի նման պատկառելի ընտրազանգված: Ի՞նչ է սա նշանակում:
Դժբախտաբար, մեր ժողովրդի մի զգալի հատվածի մեջ շարունակում է ապրել «քանդելու» եւ «ոչնչացնելու» մտայնությունը եւ դրանով կողմնորոշվելը: Սա միայն սոցիալական վիճակով չի կարելի բացատրել, քանզի սոցիալապես վատ վիճակում գտնվողներն ամենեւին էլ միաձայնորեն Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին չընտրեցին: Մյուս թեկնածուները եւ հատկապես սոցիալական կյանքի անմիջական բարելավումներ խոստացող Արթուր Բաղդասարյանն ու թոշակների կամ աշխատավարձերի բարձրացում իրականացրած Սերժ Սարգսյանը նույնպես ստացան նույն խավի ձայները: Սակայն այդ ընտրողները տարբերվում են նախկին նախագահին ընտրողներից, որովհետեւ իրենց վիճակից դուրս գալու ելքը տեսնում են ոչ թե ինչ-որ բան քանդելու կամ ինչ-որ մեկին ոչնչացնելու կամ, ծայրահեղ դեպքում, հեռացնելու, այլ կայունության, զարգացման, կառուցելու մեջ:
Հետընտրական շրջանի իրադարձությունները եւ հատկապես մարտի 1-2-ի դեպքերը փաստացի ապացույց էին, որ նախկին նախագահին ընտրել էին «քանդելն» ու «ոչնչացնելը» որպես խնդիրների լուծման տարբերակ տեսնողները: Նրանք, որպես կանոն, չեն էլ պատկերացնում եւ չեն ցանկանում մտածել, թե ի՞նչ է լինելու, եթե իրենց թեկնածուի հաղթանակից հետո հաջողվի «քանդել» ու «ոչնչացնել», ի՞նչ են ստանալու իրենք: Մինչդեռ պատմությունից հայտնի է, որ գալու է խոր հիասթափության պահը, որ մի քանի տարի հետո արդեն այդ նույն մարդիկ եւ նրանց ավելացած բազում ուրիշներն են հրապարակներ ու փողոցներ դուրս գալու «քանդելու», «ոչնչացնելու», «նստեցնելու» հերթական կոչ անողների հետեւից գնալու համար: Իսկ որ դա վաղ թե ուշ անխուսափելիորեն բերելու է պետականության կորստի, միանշանակ է: Հարց է առաջանում, որտեղի՞ց է գալիս «քանդելու»՝ սեւեռուն գաղափար հիշեցնող թաքցված կամ անթաքույց մոլուցքը եւ ինչպե՞ս կարելի է դրա դեմ պայքարել:
Գլխավոր պատճառը դարեր շարունակ պետականության բացակայությունն է: Եթե, օրինակ, Ռուսաստանում իրենց պաշտոնավարման ավարտից 10 տարի հետո փորձեին նախագահ ընտրվել, ենթադրենք Միխայիլ Գորբաչովը կամ Բորիս Ելցինը, որոնք նույն՝ պետություն քանդողի համարումն ունեն Ռուսաստանում, ինչպես Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը Հայաստանում, եւ եթե նրանք խոստանային քանդել Վլադիմիր Պուտինի «ստեղծած ավազակապետությունը», պատկերացնո՞ւմ եք, թե ինչ արձագանք կստանային ռուսական հասարակության կողմից: Ոչ թե 21 տոկոս, նրանցից եւ ոչ մեկը 1-2 տոկոսից ավելի ձայն չէր հավաքի, քանզի, ի տարբերություն մեզ՝ հայերիս, ռուսները պետություն են ունեցել դարեր շարունակ եւ ոչ միայն պետություն, այլեւ կայսրություն, որը նրանց ազգային հպարտության գլխավոր բաղադրիչներից է: Եվ ամեն մեկը, ով կփորձի ձեռք բարձրացնել այդ պետականության վրա, կարժանանա Ռուսաստանի բնակչության ընդգծված բացասական եւ անհանդուրժող վերաբերմունքին: Ավաղ, հաճախ ավելորդ ինքնագովությամբ տառապող հայերս, գոնե մեր մի հատվածը դեռ շատ հեռու է նման գիտակցություն ունենալուց: Թեեւ պետք է նշել, որ այն սկսել է ձեւավորվել: Դրա ապացույցն է այն, որ հազարավոր ընտրողներ, անձնական համակրանք չունենալով Սերժ Սարգսյանի հանդեպ, չընդունելով նրա քաղաքական հայացքներն ու սկզբունքները, ընտրեցին նրան՝ հանուն երկրի կայունության եւ պետականության պահպանման, հնարավորություն չտալով Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին իրականացնելու պետականության հիմքերը քանդելու ծրագրերը: Այսինքն, կարող ենք փաստել, որ մեր բնակչության գերակշիռ մասը, այդ թվում նաեւ մյուս թեկնածուներին ընտրողները, չեն աջակցում «քանդելու» կոչով հանդես եկողներին: Մնում է միայն տարեց տարի ավելացնել կառուցման կողմնակիցների թիվը, որոնք նկատի ունենալով այս կամ այն թեկնածուի, քաղաքական ուժի անցած ուղին, իրենց եւ երկրի ապագան կտեսնեն նրանց քաղաքական ծրագրերի եւ գործողությունների մեջ:
Սարսափելի չէ եւ ավելին` բնականոն է, որ գործող իշխանությունները ներկայացնող Սերժ Սարգսյանին դեմ է արտահայտվել մոտ 750 հազար մարդ: Սարսափելին այն է, որ դրանցից 350 հազարը իր ձայնը տվել է «քանդող» ուժին՝ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին, այլ ոչ թե, ասենք, «վերափոխող» կամ «բարեփոխող» Վազգեն Մանուկյանին կամ Վահան Հովհաննիսյանին: Մինչդեռ եթե այդ 350 հազար կամ թեկուզ դրանից ավելի ձայները ստանային վերջիններս կամ նրանցից որեւէ մեկը, դա, թերեւս, ավելի զգոն կդարձներ ընտրված նախագահին, որն իր թիկունքում կզգար կառուցողական քաղաքական ուժի շնչառությունը, եւ պետականությանը սպառնացող վտանգի դեմ հավելյալ ջանքեր պահանջող պայքարի փոխարեն, իր քաղաքական վարկանիշը պահպանելու համար ավելի նպատակասլաց կգործեր այդ նույն պետության զարգացման ծրագրերի իրագործման ուղղությամբ: Սակայն, ցավոք, 2008-ի նախագահական ընտրությունները փաստեցին, որ դեռ ճանապարհ ունենք անցնելու:
ԱՐԱ ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ
Friday, March 14, 2008
ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ՊԱՐՏԱՎՈՐ ՉԷ ՀԱՆԴՈՒՐԺԵԼ ԱՐԵՎՄՏՅԱՆ ԿԱՌՈՒՅՑՆԵՐԻ ՍԱԴՐԱՆՔՆԵՐԸ
Հայկական իշխանությունները պետք է վերանայեն ինչպես ԵՄ-ի, այնպես էլ ՆԱՏՕ-ի ծրագրերին մասնակցության պայմանները
Մարտի 1-ի զանգվածային անկարգությունները հանգեցրին ներքաղաքական վիճակի լարվածության աննախադեպ սրմանը Հայաստանում: Ադրբեջանական հրոսակն օգտագործեց պատեհ առիթը: Թեեւ մարտի 4-ին շփման գծի մարտակերտյան հատվածում չարանենգ թշնամին, թողնելով ռազմի դաշտում 8 դիակ, դիմեց փախուստի, սակայն հայկական դիրքերի վրա ադրբեջանական հրոսակի հարձակումով սրվեց նաեւ ռազմաքաղաքական վիճակը Ղարաբաղ-Ադրբեջան սահմանում:
Մինչ ՆԱՏՕ-ի խորհրդարանական վեհաժողովը, ԱՄՆ պետքարտուղարությունը, ԵԱՀԿ-ն, ի դեմս Մինսկի խմբի եւ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցչի, «հետագա առճակատումներից զերծ մնալու» կոչերով հավասարության նշան էին դնում հրադադարը խախտող եւ խախտումներին հարկադրված պատասխանող կողմերի միջեւ, որպեսզի խախտումներում խրախուսեն Ադրբեջանին, վեհաժողովի Բաքվում հրավիրված սեմինարում ադրբեջանական կողմի հետ Հարավային Կովկասում ՆԱՏՕ-ի հատուկ ներկայացուցիչ Ռոբերտ Սիմոնսի ակտիվ մասնակցությամբ արված սակարկությունները նախադրյալներ ստեղծեցին նոր խախտումների համար:
Արձագանքելով ՆԱՏՕ-ի եւ ԵԱՀԿ-ի խրախուսանքին, Ադրբեջանը նախ նոր զորամիավորումներ կուտակեց Մարտակերտի սահմանին, ապա մարտի 6-ի լույս 7-ի գիշերը Հադրութի հատվածում վերստին խախտեց հրադադարը: Ադրբեջանին էլ արձագանքեցին աշխարհի առաջնակարգ լրատվամիջոցները, տարածելով մարտի 4-ին իբր 12 հայ զինվորի սպանության կեղծիքը, որպեսզի չընկճվի ադրբեջանական հրոսակի մարտական ոգին: Դրան հետեւեցին շփման գծի Ֆիզուլիի հատվածում խախտման վերաբերյալ կեղծիքները եւ բոլոր խախտումները լկտիաբար վերագրվեցին հայկական կողմին: Վերոհիշյալ լրատվամիջոցների կեղծիքները նույն լկտիությամբ շտապեց հաստատել, այսպես կոչված տնային կալանքի մեջ գտնվող, Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը:
Ի դեպ, ադրբեջանական կեղծիքներն ի լուր աշխարհի սիրահոժար տարածող այս լրատվամիջոցները ողջամտորեն շրջանցում էին շփման գծում ճգնաժամային դիտարկումների անցկացումը վիժեցնելու Ադրբեջանի փորձերը, առավել եւս վիժեցման պատճառաբանությունը, թե ապահովված չէ ԵԱՀԿ դիտարկման խմբի անդամների անվտանգությունը: Հատկանշական է, որ վիժեցման ադրբեջանական փորձերին նախանձելի հանդուրժողականությամբ են վերաբերվել ՆԱՏՕ-ի խորհրդարանական վեհաժողովը, վեհաժողովի Բաքվում հրավիրված սեմինարը, որին ներկա էին Հյուսիսատլանտյան դաշինքի անդամ եւ գործընկեր պետություններից 101 պատվիրակներ, ինչպես նաեւ ԵԱՀԿ-ն բոլոր կառույցներով:
Այս հանդուրժողականությունն ու խրախուսանքը հիմք են տալիս ենթադրելու, որ ՆԱՏՕ-ն ուղղակիորեն աջակցում է հրադադարի խախտման Ադրբեջանի ձեռնարկումները: ԵԱՀԿ-ն հավանություն է տալիս դրանց, իսկ աշխարհի առաջնակարգ լրատվամիջոցները նշված կառույցների աջակցությունն ու հավանությունը միջազգային հանրությունից քողարկելու առաջադրանքով, հրադադարի խախտման վերաբերյալ կեղծիքներ են տարածում: Այսպիսով, դրանք ծառայում են խախտումներում ադրբեջանական հրոսակին խրախուսելի արեւմտյան կառույցների չարանենգ նպատակին:
Այլ կերպ, հրադադարին առնչվող կեղծիքներ տարածելիս, առաջնակարգ լրատվամիջոցները գործում են ՆԱՏՕ-ի եւ ԵԱՀԿ-ի հետ փոխհամաձայնեցված, վերջիններս էլ՝ Ադրբեջանի: Այսպիսով, շփման գծում ռազմաքաղաքական իրավիճակը միանգամայն կապակցվում է Հայաստանի ներքաղաքական իրավիճակի հետ, մեկի սրումը փոխազդեցությամբ հանգեցնում է մյուսի սրմանը: Ադրբեջանը դրան մասնակցում է անուղղակի, հրադադարի խախտումներում ադրբեջանցի հրոսակին աջակցող ՆԱՏՕ-ն՝ շփման գծում ռազմաքաղաքական իրավիճակի սրման, իսկ ԵԱՀԿ-ն՝ եւ ադրբեջանական խախտումներին հավանություն տալու եւ Հայաստանի ներքին գործերին խառնվելու միջոցով, որպեսզի երկրում հնարավորինս սրվի ներքաղաքական վիճակի լարվածությունը եւ դա համադրվի շփման գծի ռազմաքաղաքական լարվածության հետ:
Թերեւս այս ամենի առումով պատահական չէր ԵԱՀԿ գործող նախագահ Իլկա Կաներվանի «հետընտրական լարվածությունը մեղմելու» համար փետրվարի 26-ին Երեւանում արած կոչը. «Ես հավատում եմ, որ իշխանությունները կշարունակեն հարգել մարդկանց ազատորեն հավաքվելու իրավունքը եւ կապահովեն հրապարակային հավաքների անցկացումը՝ առանց խոչընդոտների»: Մինչդեռ այդ հավաքները արտոնված չէին, հրապարակներում հաճախ հնչում էին իշխանության բռնազավթման կոչեր: Հետեւաբար, պրն Կաներվանի կոչը սադրանքի բնույթ է ստանում եւ նա դրանով մարտի 1-ի անկարգությունների համար նախապես պատասխանատու էր դարձնում ԵԱՀԿ-ին: Սադրանքները շարունակվեցին նաեւ մարտի 1-ի զանգվածային անկարգություններից հետո այն աստիճանի, որ ԵԱՀԿ ժողովրդավարական հաստատությունների եւ մարդու իրավունքների գրասենյակը, գնահատելով քվեարկության արդյունքները 17 տեղամասային կենտրոններից 13-ում «վատ» կամ «շատ վատ», համառորեն հրաժարվեց տեղեկացնել Հայաստանի կառավարությանը, թե որոնք են այդ կենտրոնները:
Ոչ պակաս սադրիչ պետք է համարվի Ամերիկյան միջազգային հաղորդումների խորհրդի նախագահ Ջեյմս Գլասմանի արձագանքը Հայաստանում «Ամերիկայի ձայն» եւ «Ազատություն» ռադիոկայանների հեռարձակման սահմանափակումներին, թե ոտնահարվում է ժողովրդավարությունը: Այդ մեծարգո պարոնը պետք է իմանա, որ երկրում արտակարգ դրությունը տարածվում է բոլոր լրատվամիջոցների վրա: Հետեւաբար, անկախ էթնիկ ծագումից, Հայաստանում հայի ազգանունով թուրք-ադրբեջանական քարոզչություն ծավալող հայատյացներին սպասարկելու առաջադրանքով գործելու պատճառով Լ. Տեր-Պետրոսյանի խոսափողը դարձած այս ռադիոկայանները, որքան էլ ամերիկյան լինեն, վերին արտի ցորենը չեն:
Գլասմանն այդ հայտարարությունն արել էր մարտի 5-ին, իսկ 11-ին «Ասոշիեյթեդ պրեսի» հարցերին պատասխանելիս, նրան է միացել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ Մեթյու Բրայզան: Նա ասել է, որ Հայաստանում անկախ լրատվամիջոցների գործունեության սահմանափակումները, արտակարգ դրության հաստատումն ու ընդդիմության առաջնորդների ձերբակալությունը խոր հիասթափություն են պատճառել պաշտոնական Վաշինգտոնին: Բրայզան միաժամանակ ընդգծել է երկրում արտակարգ դրության վերացման, ձերբակալված գործիչների ազատ արձակման եւ ընդդիմության հետ երկխոսության անհրաժեշտությունը: Այդ ընթացքում Երեւան է ժամանել Եվրոպայի խորհրդի մարդու իրավունքների հանձնակատար Թոմաս Համերբերգը, ըստ երեւույթին կրկնելու Բրայզայի հորդորները:
Սադրանքի բնույթ կրող այս հորդորները Բրայզայով կամ Համերբերգով չեն սահմանափակվում, յուրահատուկ են ԵԱՀԿ-ին, Եվրոխորհրդին, ԵՄ-ին, ԱՄՆ-ին եւ ՆԱՏՕ-ին: Եթե իշխանությունները տեղի տան Հայաստանում «հետընտրական լարվածությունը մեղմելու» քողի տակ արվող հորդորներին եւ «հարգեն մարդկանց ազատորեն հավաքվելու իրավունքը», հանրահավաքների համար այլեւս արտոնություն չի պահանջվի: Դա կհանգեցնի արտակարգ դրության ինքնաբերաբար վերացմանը, կվերանան նաեւ «անկախ» լրատվամիջոցների սահմանափակումները: Այսպիսով, երկրում կվերականգնվեն այն բոլոր նախապայմանները, որոնք առկա էին մարտի 1-ին զանգվածային անկարգությունների նախօրյակին:
Ինչ վերաբերում է ձերբակալված գործիչների ազատ արձակման եւ ընդդիմության հետ երկխոսության հորդորներին, ապա դրանք անկարգության կազմակերպիչներին, առավել եւս Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին պաշտպանության տակ առնելու նկրտումներ են: Արեւմտյան վերոհիշյալ կառույցներին պետք է հայտնի լինի իշխանությունը բռնությամբ յուրացնելու անհամատեղելիությունը քաղաքական գործունեության հետ: Այսինքն, նրանք գիտեն, որ ձերբակալվածների գոնե մի մասն արդեն հանցագործներ են, ոչ թե ընդդիմադիր քաղաքական գործիչներ: Իսկ Տեր-Պետրոսյանը ընդդիմանում է Հայաստանին, հայկական պետականությանն ու հայ ժողովրդին: Դա ենթադրում է միջազգային մութ ուժերին անմնացորդ ծառայելու պատրաստակամություն եւ նա այդ պատրաստակամությամբ Հայաստանը շարունակում է շփոթել իր ագարակի, իսկ Լեռնային Ղարաբաղը՝ իր ստացած օժիտի հետ, ինչը նպաստում է, որ աննախադեպ մեծանա նրա չարանենգ հայատյացության օգտակար գործողությունների գործակիցը արեւմտյան կառույցների համար:
Ինչ խոսք, սահմանափակումների վերացման դեպքում «ազատ» լրատվամիջոցներն էլ կնպաստեն Տեր-Պետրոսյանի հակապետական քարոզչության անկաշկանդ ծավալմանը Հայաստանում: Իսկ ձերբակալված գործիչները, հավատարիմ լեւոնական սկզբունքներին, ցուցարարներին կառաջնորդեն զանգվածային նոր անկարգությունների: Դրանք կդառնան մշտական գործոն Հայաստանի ներքաղաքական կյանքում, դա լարվածությունը սադրանքներով սրելու նոր հնարավորություն կտա արեւմտյան կառույցներին, վերջիններիս անընդմեջ միջամտությամբ կսահմանափակվի Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխանությունը եւ նա կվերածվի անկենսունակ պետության:
Ի՞նչ պետք է անել: Ըստ երեւույթին, պետք է հասկացնել ԵԱՀԿ-ին եւ Եվրոխորհրդին, որ Հայաստանի Հանրապետությունը ինքնիշխան պետություն է: Թեեւ նրա անդամակցությունը Եվրոխորհրդին, ինչպես նաեւ մասնակցությունը Եվրոմիության «Նոր հարեւանություն» ծրագրին ենթադրում է որոշակի պարտավորություններ, սակայն դրանց կատարումը ամենեւին էլ չի պարտավորեցնում հանդուրժել եվրոպական կառույցների սադրանքները, որոնք Հայաստանի ներքին գործերին միջամտելու եւ ինքնիշխանությունը սահմանափակելու բնույթ են կրում:
Այսինքն, միջազգային պարտավորությունները հետեւողականորեն կատարելիս, նույն հետեւողականությամբ պետք է հետամուտ լինել Հայաստանի այդ պարտավորություններից բխող իրավունքներին եւ պաշտոնապես դատապարտել ոտնձգությունները: Այլապես, արեւմտյան կառույցները Հայաստանի ներքին գործերին միջամտելու եւ ինքնիշխանությունը սահմանափակելու նոր առիթներ կգտնեն: Այսպիսով հայկական պետության կառավարման մեխանիզմների վերահսկողությունը հետզհետե կանցնի նրանց ձեռքը: Ի վերջո, հայաստանյան իշխանությունները կարող են վերանայել ԵՄ-ի «Նոր հարեւանություն» ծրագրի Հայաստանի մասնակցության պայմանները կամ դրա նպատակահարմարությունը, ինչու չէ, կարող են նաեւ ժամանակավորապես սառեցնել մասնակցությունը:
Այդ դեպքում, ԵՄ-ը կզրկվի Հարավային Կովկաս ներթափանցելու, իսկ ԱՄՆ-ը` Ռուսաստանի դեմ ԵՄ-ի հետ համատեղ գործելու, առավել եւս ԵՄ-ին իբրեւ գործոն ռուսականին հակադրելու հնարավորությունից: Դրանով կարգի կհրավիրվի նաեւ ՆԱՏՕ-ն, գիտակցելով, որ հայկական իշխանությունները վճռական են Հայաստանի ինքնիշխանությունն ու ներքին գործերը օտարերկրյա ոտնձգություններից պաշտպանելու հարցերում, ուստի ոտնձգությունը անխուսափելիորեն կհանգեցնի «Գործընկերություն հանուն խաղաղության» ծրագրին Հայաստանի մասնակցության ե՛ւ պայմանների, ե՛ւ նպատակահարմարության վերանայմանը:
Ի դեպ, վերջերս Կոսովոյի իրավիճակի շուրջը հետզհետե սրվում են Ռուսաստանի հարաբերությունները ինչպես ԱՄՆ-ի ու ԵՄ-ի, այնպես էլ ՆԱՏՕ-ի հետ: Դա համապատասխանաբար սրում է միջազգային այս ուժերի միջեւ հանուն ազդեցության Հարավային Կովկասում ծավալվող անհաշտ մրցակցությունը: Այլ կերպ, միջազգային իրավիճակի առանձնահատկությունները Հարավային Կովկասում միանգամայն նպաստավոր են Հայաստանի համար, որ նա անկաշկանդ վերանայի ինչպես ԵՄ-ի «Նոր հարեւանություն», այնպես էլ «Գործընկերություն հանուն խաղաղության» ծրագրերին իր մասնակցության պայմաններն ու նպատակահարմարությունը:
ՀԱԿՈԲ ՉԱՔՐՅԱՆ
Մարտի 1-ի զանգվածային անկարգությունները հանգեցրին ներքաղաքական վիճակի լարվածության աննախադեպ սրմանը Հայաստանում: Ադրբեջանական հրոսակն օգտագործեց պատեհ առիթը: Թեեւ մարտի 4-ին շփման գծի մարտակերտյան հատվածում չարանենգ թշնամին, թողնելով ռազմի դաշտում 8 դիակ, դիմեց փախուստի, սակայն հայկական դիրքերի վրա ադրբեջանական հրոսակի հարձակումով սրվեց նաեւ ռազմաքաղաքական վիճակը Ղարաբաղ-Ադրբեջան սահմանում:
Մինչ ՆԱՏՕ-ի խորհրդարանական վեհաժողովը, ԱՄՆ պետքարտուղարությունը, ԵԱՀԿ-ն, ի դեմս Մինսկի խմբի եւ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցչի, «հետագա առճակատումներից զերծ մնալու» կոչերով հավասարության նշան էին դնում հրադադարը խախտող եւ խախտումներին հարկադրված պատասխանող կողմերի միջեւ, որպեսզի խախտումներում խրախուսեն Ադրբեջանին, վեհաժողովի Բաքվում հրավիրված սեմինարում ադրբեջանական կողմի հետ Հարավային Կովկասում ՆԱՏՕ-ի հատուկ ներկայացուցիչ Ռոբերտ Սիմոնսի ակտիվ մասնակցությամբ արված սակարկությունները նախադրյալներ ստեղծեցին նոր խախտումների համար:
Արձագանքելով ՆԱՏՕ-ի եւ ԵԱՀԿ-ի խրախուսանքին, Ադրբեջանը նախ նոր զորամիավորումներ կուտակեց Մարտակերտի սահմանին, ապա մարտի 6-ի լույս 7-ի գիշերը Հադրութի հատվածում վերստին խախտեց հրադադարը: Ադրբեջանին էլ արձագանքեցին աշխարհի առաջնակարգ լրատվամիջոցները, տարածելով մարտի 4-ին իբր 12 հայ զինվորի սպանության կեղծիքը, որպեսզի չընկճվի ադրբեջանական հրոսակի մարտական ոգին: Դրան հետեւեցին շփման գծի Ֆիզուլիի հատվածում խախտման վերաբերյալ կեղծիքները եւ բոլոր խախտումները լկտիաբար վերագրվեցին հայկական կողմին: Վերոհիշյալ լրատվամիջոցների կեղծիքները նույն լկտիությամբ շտապեց հաստատել, այսպես կոչված տնային կալանքի մեջ գտնվող, Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը:
Ի դեպ, ադրբեջանական կեղծիքներն ի լուր աշխարհի սիրահոժար տարածող այս լրատվամիջոցները ողջամտորեն շրջանցում էին շփման գծում ճգնաժամային դիտարկումների անցկացումը վիժեցնելու Ադրբեջանի փորձերը, առավել եւս վիժեցման պատճառաբանությունը, թե ապահովված չէ ԵԱՀԿ դիտարկման խմբի անդամների անվտանգությունը: Հատկանշական է, որ վիժեցման ադրբեջանական փորձերին նախանձելի հանդուրժողականությամբ են վերաբերվել ՆԱՏՕ-ի խորհրդարանական վեհաժողովը, վեհաժողովի Բաքվում հրավիրված սեմինարը, որին ներկա էին Հյուսիսատլանտյան դաշինքի անդամ եւ գործընկեր պետություններից 101 պատվիրակներ, ինչպես նաեւ ԵԱՀԿ-ն բոլոր կառույցներով:
Այս հանդուրժողականությունն ու խրախուսանքը հիմք են տալիս ենթադրելու, որ ՆԱՏՕ-ն ուղղակիորեն աջակցում է հրադադարի խախտման Ադրբեջանի ձեռնարկումները: ԵԱՀԿ-ն հավանություն է տալիս դրանց, իսկ աշխարհի առաջնակարգ լրատվամիջոցները նշված կառույցների աջակցությունն ու հավանությունը միջազգային հանրությունից քողարկելու առաջադրանքով, հրադադարի խախտման վերաբերյալ կեղծիքներ են տարածում: Այսպիսով, դրանք ծառայում են խախտումներում ադրբեջանական հրոսակին խրախուսելի արեւմտյան կառույցների չարանենգ նպատակին:
Այլ կերպ, հրադադարին առնչվող կեղծիքներ տարածելիս, առաջնակարգ լրատվամիջոցները գործում են ՆԱՏՕ-ի եւ ԵԱՀԿ-ի հետ փոխհամաձայնեցված, վերջիններս էլ՝ Ադրբեջանի: Այսպիսով, շփման գծում ռազմաքաղաքական իրավիճակը միանգամայն կապակցվում է Հայաստանի ներքաղաքական իրավիճակի հետ, մեկի սրումը փոխազդեցությամբ հանգեցնում է մյուսի սրմանը: Ադրբեջանը դրան մասնակցում է անուղղակի, հրադադարի խախտումներում ադրբեջանցի հրոսակին աջակցող ՆԱՏՕ-ն՝ շփման գծում ռազմաքաղաքական իրավիճակի սրման, իսկ ԵԱՀԿ-ն՝ եւ ադրբեջանական խախտումներին հավանություն տալու եւ Հայաստանի ներքին գործերին խառնվելու միջոցով, որպեսզի երկրում հնարավորինս սրվի ներքաղաքական վիճակի լարվածությունը եւ դա համադրվի շփման գծի ռազմաքաղաքական լարվածության հետ:
Թերեւս այս ամենի առումով պատահական չէր ԵԱՀԿ գործող նախագահ Իլկա Կաներվանի «հետընտրական լարվածությունը մեղմելու» համար փետրվարի 26-ին Երեւանում արած կոչը. «Ես հավատում եմ, որ իշխանությունները կշարունակեն հարգել մարդկանց ազատորեն հավաքվելու իրավունքը եւ կապահովեն հրապարակային հավաքների անցկացումը՝ առանց խոչընդոտների»: Մինչդեռ այդ հավաքները արտոնված չէին, հրապարակներում հաճախ հնչում էին իշխանության բռնազավթման կոչեր: Հետեւաբար, պրն Կաներվանի կոչը սադրանքի բնույթ է ստանում եւ նա դրանով մարտի 1-ի անկարգությունների համար նախապես պատասխանատու էր դարձնում ԵԱՀԿ-ին: Սադրանքները շարունակվեցին նաեւ մարտի 1-ի զանգվածային անկարգություններից հետո այն աստիճանի, որ ԵԱՀԿ ժողովրդավարական հաստատությունների եւ մարդու իրավունքների գրասենյակը, գնահատելով քվեարկության արդյունքները 17 տեղամասային կենտրոններից 13-ում «վատ» կամ «շատ վատ», համառորեն հրաժարվեց տեղեկացնել Հայաստանի կառավարությանը, թե որոնք են այդ կենտրոնները:
Ոչ պակաս սադրիչ պետք է համարվի Ամերիկյան միջազգային հաղորդումների խորհրդի նախագահ Ջեյմս Գլասմանի արձագանքը Հայաստանում «Ամերիկայի ձայն» եւ «Ազատություն» ռադիոկայանների հեռարձակման սահմանափակումներին, թե ոտնահարվում է ժողովրդավարությունը: Այդ մեծարգո պարոնը պետք է իմանա, որ երկրում արտակարգ դրությունը տարածվում է բոլոր լրատվամիջոցների վրա: Հետեւաբար, անկախ էթնիկ ծագումից, Հայաստանում հայի ազգանունով թուրք-ադրբեջանական քարոզչություն ծավալող հայատյացներին սպասարկելու առաջադրանքով գործելու պատճառով Լ. Տեր-Պետրոսյանի խոսափողը դարձած այս ռադիոկայանները, որքան էլ ամերիկյան լինեն, վերին արտի ցորենը չեն:
Գլասմանն այդ հայտարարությունն արել էր մարտի 5-ին, իսկ 11-ին «Ասոշիեյթեդ պրեսի» հարցերին պատասխանելիս, նրան է միացել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ Մեթյու Բրայզան: Նա ասել է, որ Հայաստանում անկախ լրատվամիջոցների գործունեության սահմանափակումները, արտակարգ դրության հաստատումն ու ընդդիմության առաջնորդների ձերբակալությունը խոր հիասթափություն են պատճառել պաշտոնական Վաշինգտոնին: Բրայզան միաժամանակ ընդգծել է երկրում արտակարգ դրության վերացման, ձերբակալված գործիչների ազատ արձակման եւ ընդդիմության հետ երկխոսության անհրաժեշտությունը: Այդ ընթացքում Երեւան է ժամանել Եվրոպայի խորհրդի մարդու իրավունքների հանձնակատար Թոմաս Համերբերգը, ըստ երեւույթին կրկնելու Բրայզայի հորդորները:
Սադրանքի բնույթ կրող այս հորդորները Բրայզայով կամ Համերբերգով չեն սահմանափակվում, յուրահատուկ են ԵԱՀԿ-ին, Եվրոխորհրդին, ԵՄ-ին, ԱՄՆ-ին եւ ՆԱՏՕ-ին: Եթե իշխանությունները տեղի տան Հայաստանում «հետընտրական լարվածությունը մեղմելու» քողի տակ արվող հորդորներին եւ «հարգեն մարդկանց ազատորեն հավաքվելու իրավունքը», հանրահավաքների համար այլեւս արտոնություն չի պահանջվի: Դա կհանգեցնի արտակարգ դրության ինքնաբերաբար վերացմանը, կվերանան նաեւ «անկախ» լրատվամիջոցների սահմանափակումները: Այսպիսով, երկրում կվերականգնվեն այն բոլոր նախապայմանները, որոնք առկա էին մարտի 1-ին զանգվածային անկարգությունների նախօրյակին:
Ինչ վերաբերում է ձերբակալված գործիչների ազատ արձակման եւ ընդդիմության հետ երկխոսության հորդորներին, ապա դրանք անկարգության կազմակերպիչներին, առավել եւս Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին պաշտպանության տակ առնելու նկրտումներ են: Արեւմտյան վերոհիշյալ կառույցներին պետք է հայտնի լինի իշխանությունը բռնությամբ յուրացնելու անհամատեղելիությունը քաղաքական գործունեության հետ: Այսինքն, նրանք գիտեն, որ ձերբակալվածների գոնե մի մասն արդեն հանցագործներ են, ոչ թե ընդդիմադիր քաղաքական գործիչներ: Իսկ Տեր-Պետրոսյանը ընդդիմանում է Հայաստանին, հայկական պետականությանն ու հայ ժողովրդին: Դա ենթադրում է միջազգային մութ ուժերին անմնացորդ ծառայելու պատրաստակամություն եւ նա այդ պատրաստակամությամբ Հայաստանը շարունակում է շփոթել իր ագարակի, իսկ Լեռնային Ղարաբաղը՝ իր ստացած օժիտի հետ, ինչը նպաստում է, որ աննախադեպ մեծանա նրա չարանենգ հայատյացության օգտակար գործողությունների գործակիցը արեւմտյան կառույցների համար:
Ինչ խոսք, սահմանափակումների վերացման դեպքում «ազատ» լրատվամիջոցներն էլ կնպաստեն Տեր-Պետրոսյանի հակապետական քարոզչության անկաշկանդ ծավալմանը Հայաստանում: Իսկ ձերբակալված գործիչները, հավատարիմ լեւոնական սկզբունքներին, ցուցարարներին կառաջնորդեն զանգվածային նոր անկարգությունների: Դրանք կդառնան մշտական գործոն Հայաստանի ներքաղաքական կյանքում, դա լարվածությունը սադրանքներով սրելու նոր հնարավորություն կտա արեւմտյան կառույցներին, վերջիններիս անընդմեջ միջամտությամբ կսահմանափակվի Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխանությունը եւ նա կվերածվի անկենսունակ պետության:
Ի՞նչ պետք է անել: Ըստ երեւույթին, պետք է հասկացնել ԵԱՀԿ-ին եւ Եվրոխորհրդին, որ Հայաստանի Հանրապետությունը ինքնիշխան պետություն է: Թեեւ նրա անդամակցությունը Եվրոխորհրդին, ինչպես նաեւ մասնակցությունը Եվրոմիության «Նոր հարեւանություն» ծրագրին ենթադրում է որոշակի պարտավորություններ, սակայն դրանց կատարումը ամենեւին էլ չի պարտավորեցնում հանդուրժել եվրոպական կառույցների սադրանքները, որոնք Հայաստանի ներքին գործերին միջամտելու եւ ինքնիշխանությունը սահմանափակելու բնույթ են կրում:
Այսինքն, միջազգային պարտավորությունները հետեւողականորեն կատարելիս, նույն հետեւողականությամբ պետք է հետամուտ լինել Հայաստանի այդ պարտավորություններից բխող իրավունքներին եւ պաշտոնապես դատապարտել ոտնձգությունները: Այլապես, արեւմտյան կառույցները Հայաստանի ներքին գործերին միջամտելու եւ ինքնիշխանությունը սահմանափակելու նոր առիթներ կգտնեն: Այսպիսով հայկական պետության կառավարման մեխանիզմների վերահսկողությունը հետզհետե կանցնի նրանց ձեռքը: Ի վերջո, հայաստանյան իշխանությունները կարող են վերանայել ԵՄ-ի «Նոր հարեւանություն» ծրագրի Հայաստանի մասնակցության պայմանները կամ դրա նպատակահարմարությունը, ինչու չէ, կարող են նաեւ ժամանակավորապես սառեցնել մասնակցությունը:
Այդ դեպքում, ԵՄ-ը կզրկվի Հարավային Կովկաս ներթափանցելու, իսկ ԱՄՆ-ը` Ռուսաստանի դեմ ԵՄ-ի հետ համատեղ գործելու, առավել եւս ԵՄ-ին իբրեւ գործոն ռուսականին հակադրելու հնարավորությունից: Դրանով կարգի կհրավիրվի նաեւ ՆԱՏՕ-ն, գիտակցելով, որ հայկական իշխանությունները վճռական են Հայաստանի ինքնիշխանությունն ու ներքին գործերը օտարերկրյա ոտնձգություններից պաշտպանելու հարցերում, ուստի ոտնձգությունը անխուսափելիորեն կհանգեցնի «Գործընկերություն հանուն խաղաղության» ծրագրին Հայաստանի մասնակցության ե՛ւ պայմանների, ե՛ւ նպատակահարմարության վերանայմանը:
Ի դեպ, վերջերս Կոսովոյի իրավիճակի շուրջը հետզհետե սրվում են Ռուսաստանի հարաբերությունները ինչպես ԱՄՆ-ի ու ԵՄ-ի, այնպես էլ ՆԱՏՕ-ի հետ: Դա համապատասխանաբար սրում է միջազգային այս ուժերի միջեւ հանուն ազդեցության Հարավային Կովկասում ծավալվող անհաշտ մրցակցությունը: Այլ կերպ, միջազգային իրավիճակի առանձնահատկությունները Հարավային Կովկասում միանգամայն նպաստավոր են Հայաստանի համար, որ նա անկաշկանդ վերանայի ինչպես ԵՄ-ի «Նոր հարեւանություն», այնպես էլ «Գործընկերություն հանուն խաղաղության» ծրագրերին իր մասնակցության պայմաններն ու նպատակահարմարությունը:
ՀԱԿՈԲ ՉԱՔՐՅԱՆ
Մեղադրանք կառաջադրվի՞ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին
ԳՈՀԱՐ ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ
Նախագահական ընտրություններից հետո Ազատության հրապարակում 9 օր շարունակ չարտոնված հանրահավաքներ կազմակերպելու եւ իրականացնելու համար մարտի 1-ին հարուցվել է քրեական գործ: Նույն օրը հարուցվել է նաեւ մեկ այլ քրեական գործ` Ֆրանսիայի դեսպանատանը հարող տարածքում զանգվածային անկարգությունների կազմակերպման, իրականացման, ապօրինի զենք-զինամթերք ձեռք բերելու եւ պահելու, իշխանության ներկայացուցիչներին` ոստիկաններին դիմադրություն ցույց տալու համար: Մարտի 2-ին այս երկու քրեական գործերը, որոնք քննվում էին հատուկ քննչական ծառայությունում, մտցվեցին մեկ վարույթ: Հատուկ քննչական ծառայության հատկապես կարեւոր գործերով ավագ քննիչ, հարուցված քրեական գործի քննչական խմբի ղեկավար Վահագն Հարությունյանի հետ մեր հարցազրույցով փորձեցինք տեղեկանալ քրեական գործի շրջանակներում այս օրերին կատարված աշխատանքի մասին:
- Մարտյան դեպքերի առթիվ հարուցված քրեական գործի նախաքննությունը վարելու համար ստեղծված հատուկ քննչական խմբում ովքե՞ր են ներգրավված:
- Հաշվի առնելով քրեական գործի քննության ծանրությունը, քրեական գործի ծավալը, քննչադատավարական գործողությունների ծավալը եւս` ստեղծվել է բավականին մեծ քննչական օպերատիվ խումբ, որում ընդգրկված են 50-ից ավելի քննիչներ, այդ թվում` հատուկ քննչական ծառայության, ազգային անվտանգության ծառայության, ոստիկանության քննչական գլխավոր վարչության, պաշտպանության նախարարության քննիչներ: Բացի այդ, կա նաեւ ՀՀ գլխավոր դատախազի հրամանով ստեղծված դատախազների խումբ, որն անմիջականորեն դատավարական հսկողություն է իրականացնելու քրեական գործի նախաքննության օրինականության նկատմամբ: Դատախազական խումբը ղեկավարում է Արմավիրի մարզի դատախազ Հակոբ Ղարախանյանը:
- Ի՞նչ է հասցրել անել քննչական խումբը մինչեւ այսօր:
- 2008-ի մարտի 14-ի դրությամբ, ամփոփված տվյալներով, քրեական գործի քննության ընթացքում 102 անձի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը, որոնց առաջադրված են նաեւ մեղադրանքներ, կան նաեւ 2 ձերբակալվածներ: Նախաքննության ընթացքում հարցաքննվել են շուրջ 500 վկաներ, նշանակվել են բազմաթիվ փորձաքննություններ` դատաբժշկական, դատաձգաբանական, քրեագիտական, հետքաբանական, կատարվել են զննումներ, առգրավումներ, շուրջ 200 խուզարկություններ, հայտնաբերվել են զենք-զինամթերք: Ընդ որում, մեծ քանակությամբ զինամթերք է հայտնաբերվել ԱԺ պատգամավոր, սույն գործով որպես մեղադրյալ ներգրավված Սասուն Միքայելյանին պատկանող ձկնաբուծական տնտեսությունից:
- Հարցաքննությունների ընթացքում որքանո՞վ են ապահովված եղել հարցաքննվողների դատավարական իրավունքները, որքանո՞վ է պահպանվել գործընթացի համապատասխանությունն օրենքին:
- Նախաքննության ընթացքում բոլոր անձանց, վկաների, ձերբակալվածների, մեղադրյալների հարցաքննությունները, ձերբակալումները, կալանավորումները, առերեսումները կատարվել են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի նորմերին, պահանջներին համապատասխան:
- Տեր-Պետրոսյանի շարժման կազմակերպիչների առանցքային դեմքերի մասով ի՞նչ նորություն կա:
- Նորությունը Սասուն Միքայելյանի հայտնաբերումն ու կալանավորումն էր, որի մասին արդեն հայտնվել է: Ձեռնարկվում են օպերատիվ -որոնողական միջոցառումներ հետախուզման մեջ գտնվող Նիկոլ Փաշինյանին եւ Խաչատուր Սուքիասյանին հայտնաբերելու եւ նրանց քրեական պատասխանատվության ենթարկելու ուղղությամբ:
- Նրանց գտնվելու վայրի մասին մոտավոր տեղեկությո՞ւն էլ չունեք:
- Չեմ կարող Ձեզ նման տեղեկատվություն հայտնել` քննության գաղտնիությունից ելնելով:
- ՀՀՇ վարչության անդամները, որ ձերբակալված են, որպես ո՞վ են դիտարկվում իրավական հարթության վրա, ինչպե՞ս է որակվում նրանց առաջադրված մեղադրանքը:
- Ձեր հարցադրման ձեւակերպումը պետք չէ տալ, որ հենց ՀՀՇ անդամներին են ձերբակալել: Քրեական գործով բազմիցս հայտարարվել է, եւ դա փաստ է, որ նախաքննական մարմինը քաղաքական հետապնդում որեւէ անձի նկատմամբ չի իրականացնում: Այսինքն` նախկինում որեւէ պաշտոն զբաղեցրած լինելու հանգամանքով կամ ՀՀՇ վարչության անդամ լինելով պայմանավորված չէ նրանց կալանավորելն ու մեղադրանք առաջադրելը: Նկատի ունեմ, որեւէ մեկի նկատմամբ քաղաքական հայացքների, գաղափարների համար հետապնդում չի իրականացվում. բոլոր անձինք, ովքեր քրեական գործով ներգրավված են որպես մեղադրյալներ, նրանց մեղսագրվում են կոնկրետ արարքներ:
- Քննչական խումբը նախաքննության ընթացքում որեւէ գնահատականի եկե՞լ է կատարվածում Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի դերակատարության վերաբերյալ:
- Նախաքննության ընթացքում կատարվում են քննության պլանավորում, տակտիկայի մշակում եւ դրանից ելնող գործողությունների անցկացման հերթականություն: Դրա համար հավաքվում են ապացույցներ, տրվում է գնահատական, որոնց վերլուծության եւ համատեղ գնահատման արդյունքում կայացվում է որոշում՝ անձին որպես մեղադրյալի ներգրավվելու կամ չներգրավելու, քրեական հետապնդումը դադարեցնելու կամ չդադարեցնելու մասին:
- Այսինքն, հնարավո՞ր է, որ նախաքննության ավարտին քննչական խումբը բավարար հիմքեր ունենա Տեր-Պետրոսյանին մեղադրանք առաջադրելու համար:
- Հնարավոր է: Կատարվում է նախաքննություն, հավաքվում են օբյեկտիվ բազմակողմանի ապացույցներ, որոնց համակցության, գնահատման արդյունքում կկայացվի համապատասխան որոշում:
- Հնարավո՞ր է նախաքննության ավարտին այնպիսի մի պատկեր ունենանք, որ այս ամենի համար պատասխանատվության առջեւ կանգնեն շարքային քաղաքացիները, իսկ կազմակերպիչներն, այնուամենայնիվ, խուսափեն պատասխանատվությունից:
- Ոչ: Նման բան հնարավոր է միայն այնքանով, երբ հայտնի կդառնան բոլոր կազմակերպիչները, որոնց թվում արդեն հայտնի է, որ մեղադրանքներ ենք առաջադրել զանգվածային անկարգություններ եւ վերոհիշյալ միջոցառումների կազմակերպիչներին, այդ թվում՝ Սասուն Միքայելյանին, Մյասնիկ Մալխասյանին եւ այլոց: Սա նշանակում է, մենք արդեն իսկ ունենք Ձեր մատնանշած ոչ շարքային քաղաքացիներ, այսինքն՝ անձինք, որոնք կազմակերպել, ծրագրել եւ անցկացրել են վերը նկարագրված զանգվածային անկարգությունները:
- Տեր-Պետրոսյանի վստահված անձ եւ այժմ ձերբակալված Մասիս Այվազյանի փաստաբանը հայտարարություն է տարածել, թե արտակարգ դրության պայմաններում նախաքննական մարմնի գործողություններն անվերահսկելի են: Ի՞նչ կասեք այս մասին:
- Ոչ, բացառվում է, որովհետեւ արտակարգ իրավիճակը որեւէ կերպ քրեական դատավարության գործող նորմերի վրա ազդել չի կարող. քննությունը կատարվում է քրեական դատավարության նորմերին համապատասխան:
Նախագահական ընտրություններից հետո Ազատության հրապարակում 9 օր շարունակ չարտոնված հանրահավաքներ կազմակերպելու եւ իրականացնելու համար մարտի 1-ին հարուցվել է քրեական գործ: Նույն օրը հարուցվել է նաեւ մեկ այլ քրեական գործ` Ֆրանսիայի դեսպանատանը հարող տարածքում զանգվածային անկարգությունների կազմակերպման, իրականացման, ապօրինի զենք-զինամթերք ձեռք բերելու եւ պահելու, իշխանության ներկայացուցիչներին` ոստիկաններին դիմադրություն ցույց տալու համար: Մարտի 2-ին այս երկու քրեական գործերը, որոնք քննվում էին հատուկ քննչական ծառայությունում, մտցվեցին մեկ վարույթ: Հատուկ քննչական ծառայության հատկապես կարեւոր գործերով ավագ քննիչ, հարուցված քրեական գործի քննչական խմբի ղեկավար Վահագն Հարությունյանի հետ մեր հարցազրույցով փորձեցինք տեղեկանալ քրեական գործի շրջանակներում այս օրերին կատարված աշխատանքի մասին:
- Մարտյան դեպքերի առթիվ հարուցված քրեական գործի նախաքննությունը վարելու համար ստեղծված հատուկ քննչական խմբում ովքե՞ր են ներգրավված:
- Հաշվի առնելով քրեական գործի քննության ծանրությունը, քրեական գործի ծավալը, քննչադատավարական գործողությունների ծավալը եւս` ստեղծվել է բավականին մեծ քննչական օպերատիվ խումբ, որում ընդգրկված են 50-ից ավելի քննիչներ, այդ թվում` հատուկ քննչական ծառայության, ազգային անվտանգության ծառայության, ոստիկանության քննչական գլխավոր վարչության, պաշտպանության նախարարության քննիչներ: Բացի այդ, կա նաեւ ՀՀ գլխավոր դատախազի հրամանով ստեղծված դատախազների խումբ, որն անմիջականորեն դատավարական հսկողություն է իրականացնելու քրեական գործի նախաքննության օրինականության նկատմամբ: Դատախազական խումբը ղեկավարում է Արմավիրի մարզի դատախազ Հակոբ Ղարախանյանը:
- Ի՞նչ է հասցրել անել քննչական խումբը մինչեւ այսօր:
- 2008-ի մարտի 14-ի դրությամբ, ամփոփված տվյալներով, քրեական գործի քննության ընթացքում 102 անձի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը, որոնց առաջադրված են նաեւ մեղադրանքներ, կան նաեւ 2 ձերբակալվածներ: Նախաքննության ընթացքում հարցաքննվել են շուրջ 500 վկաներ, նշանակվել են բազմաթիվ փորձաքննություններ` դատաբժշկական, դատաձգաբանական, քրեագիտական, հետքաբանական, կատարվել են զննումներ, առգրավումներ, շուրջ 200 խուզարկություններ, հայտնաբերվել են զենք-զինամթերք: Ընդ որում, մեծ քանակությամբ զինամթերք է հայտնաբերվել ԱԺ պատգամավոր, սույն գործով որպես մեղադրյալ ներգրավված Սասուն Միքայելյանին պատկանող ձկնաբուծական տնտեսությունից:
- Հարցաքննությունների ընթացքում որքանո՞վ են ապահովված եղել հարցաքննվողների դատավարական իրավունքները, որքանո՞վ է պահպանվել գործընթացի համապատասխանությունն օրենքին:
- Նախաքննության ընթացքում բոլոր անձանց, վկաների, ձերբակալվածների, մեղադրյալների հարցաքննությունները, ձերբակալումները, կալանավորումները, առերեսումները կատարվել են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի նորմերին, պահանջներին համապատասխան:
- Տեր-Պետրոսյանի շարժման կազմակերպիչների առանցքային դեմքերի մասով ի՞նչ նորություն կա:
- Նորությունը Սասուն Միքայելյանի հայտնաբերումն ու կալանավորումն էր, որի մասին արդեն հայտնվել է: Ձեռնարկվում են օպերատիվ -որոնողական միջոցառումներ հետախուզման մեջ գտնվող Նիկոլ Փաշինյանին եւ Խաչատուր Սուքիասյանին հայտնաբերելու եւ նրանց քրեական պատասխանատվության ենթարկելու ուղղությամբ:
- Նրանց գտնվելու վայրի մասին մոտավոր տեղեկությո՞ւն էլ չունեք:
- Չեմ կարող Ձեզ նման տեղեկատվություն հայտնել` քննության գաղտնիությունից ելնելով:
- ՀՀՇ վարչության անդամները, որ ձերբակալված են, որպես ո՞վ են դիտարկվում իրավական հարթության վրա, ինչպե՞ս է որակվում նրանց առաջադրված մեղադրանքը:
- Ձեր հարցադրման ձեւակերպումը պետք չէ տալ, որ հենց ՀՀՇ անդամներին են ձերբակալել: Քրեական գործով բազմիցս հայտարարվել է, եւ դա փաստ է, որ նախաքննական մարմինը քաղաքական հետապնդում որեւէ անձի նկատմամբ չի իրականացնում: Այսինքն` նախկինում որեւէ պաշտոն զբաղեցրած լինելու հանգամանքով կամ ՀՀՇ վարչության անդամ լինելով պայմանավորված չէ նրանց կալանավորելն ու մեղադրանք առաջադրելը: Նկատի ունեմ, որեւէ մեկի նկատմամբ քաղաքական հայացքների, գաղափարների համար հետապնդում չի իրականացվում. բոլոր անձինք, ովքեր քրեական գործով ներգրավված են որպես մեղադրյալներ, նրանց մեղսագրվում են կոնկրետ արարքներ:
- Քննչական խումբը նախաքննության ընթացքում որեւէ գնահատականի եկե՞լ է կատարվածում Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի դերակատարության վերաբերյալ:
- Նախաքննության ընթացքում կատարվում են քննության պլանավորում, տակտիկայի մշակում եւ դրանից ելնող գործողությունների անցկացման հերթականություն: Դրա համար հավաքվում են ապացույցներ, տրվում է գնահատական, որոնց վերլուծության եւ համատեղ գնահատման արդյունքում կայացվում է որոշում՝ անձին որպես մեղադրյալի ներգրավվելու կամ չներգրավելու, քրեական հետապնդումը դադարեցնելու կամ չդադարեցնելու մասին:
- Այսինքն, հնարավո՞ր է, որ նախաքննության ավարտին քննչական խումբը բավարար հիմքեր ունենա Տեր-Պետրոսյանին մեղադրանք առաջադրելու համար:
- Հնարավոր է: Կատարվում է նախաքննություն, հավաքվում են օբյեկտիվ բազմակողմանի ապացույցներ, որոնց համակցության, գնահատման արդյունքում կկայացվի համապատասխան որոշում:
- Հնարավո՞ր է նախաքննության ավարտին այնպիսի մի պատկեր ունենանք, որ այս ամենի համար պատասխանատվության առջեւ կանգնեն շարքային քաղաքացիները, իսկ կազմակերպիչներն, այնուամենայնիվ, խուսափեն պատասխանատվությունից:
- Ոչ: Նման բան հնարավոր է միայն այնքանով, երբ հայտնի կդառնան բոլոր կազմակերպիչները, որոնց թվում արդեն հայտնի է, որ մեղադրանքներ ենք առաջադրել զանգվածային անկարգություններ եւ վերոհիշյալ միջոցառումների կազմակերպիչներին, այդ թվում՝ Սասուն Միքայելյանին, Մյասնիկ Մալխասյանին եւ այլոց: Սա նշանակում է, մենք արդեն իսկ ունենք Ձեր մատնանշած ոչ շարքային քաղաքացիներ, այսինքն՝ անձինք, որոնք կազմակերպել, ծրագրել եւ անցկացրել են վերը նկարագրված զանգվածային անկարգությունները:
- Տեր-Պետրոսյանի վստահված անձ եւ այժմ ձերբակալված Մասիս Այվազյանի փաստաբանը հայտարարություն է տարածել, թե արտակարգ դրության պայմաններում նախաքննական մարմնի գործողություններն անվերահսկելի են: Ի՞նչ կասեք այս մասին:
- Ոչ, բացառվում է, որովհետեւ արտակարգ իրավիճակը որեւէ կերպ քրեական դատավարության գործող նորմերի վրա ազդել չի կարող. քննությունը կատարվում է քրեական դատավարության նորմերին համապատասխան:
ՎԱՐԴԳԵՍ ԵՂԻԱՅԱՆԻ ՆՈՐ ԳԻՐՔԸ ՆՈՐ ԲԱՑԱՀԱՅՏՈՒՄՆԵՐՈՎ
Ճանաչված իրավաբան Վարդգես Եղիայանի «Վահան Քարտաշյան: Հայկական դատի արտակարգ պաշտպանը» խորագրով նոր գիրքը անուրանալի փաստերի հիման վրա մի անգամ եւս բացահայտում է Ամերիկայի դերը Հայոց ցեղասպանության իրականացման գործում եւ ամերիկյան կառավարության հաշվարկված դավաճանությունը դրանում, գրում է «Արմինյն միրոր սփեքթեյթր» շաբաթաթերթն իր մարտի 1-ի համարում:
Քարտաշյանը (1883-1934 թթ.) դասական հերոսին բնորոշ հատկանիշներով օժտված մի անձնավորություն է եղել, ամերիկյան քաղաքացիությունն ընդունած մի հայորդի, մասնագիտությամբ իրավաբան, որը Սիզիփոսյան ապարդյուն պայքար է մղել հանուն հայկական դատի մի երկրում, որտեղ այլ շահեր էին (եւ ե՛ն) արժեւորվում: Նա մոտ երեք տասնամյակ, 1908-ից մինչեւ իր հուսահատ մահը 1934-ին, բազմաթիվ ահազանգերով փորձել է ամերիկացի իշխանավորների գիտակցությանը հասցնել ակնկալվող ողբերգությունը, բայց հանդիպել է սառը անտարբերության: Գիրքը բացահայտում է, որ ապրիլյան Եղեռնից ինը ամիս առաջ նյույորքաբնակ իրավաբանը այդ ժամանակվա Ամերիկայի պատերազմի նախարար Լինդլի Գարիսոնին հղած նամակում գրել է. «Ես տեղեկություն ունեմ, որ թուրքական կառավարությունը ծրագրում է իրականացնել իր նողկալի կարիերայի ամենազարհուրելի սարսափներն ընդդեմ անօգնական մարդկության, եթե մասնակցի եվրոպական պատերազմին: Այդ ծրագիրը իրագործվելու է Թուրքիայում ապրող բնիկ եւ օտարերկրացի քրիստոնյաների հանդեպ: Եթե ինչ-որ ուժեղ, զսպող մի ուժ չկանգնեցնի նրան, կարող ենք վստահ լինել, որ Թուրքիան անարգելք գործելու հնարավորությունից օգտվելով, մի հանգամանք, որը նա արդեն իսկ վայելում է, գործի է դնելու իր զազրելի ծրագիրը»:
Քարտաշյանի նախազգուշական կոչը մնաց «ձայն բարբառոյ յանապատի» գրում է թերթը, եւ մնացածը մեզ բոլորիս ծանոթ պատմությունն է:
Երեքհարյուր հիսուներեք էջանոց գիրքը հրատարակել է «Քար» հրատարակչատունը: Գրքի արժեքն է 25 դոլար: Կարելի է ձեռք բերել գրելով P.O.Box 250322 Glendale, CA 91225-0322 հասցեով կամ այցելելով «info@centerar.org» կայքէջը:
Հ. Ծ.
Քարտաշյանը (1883-1934 թթ.) դասական հերոսին բնորոշ հատկանիշներով օժտված մի անձնավորություն է եղել, ամերիկյան քաղաքացիությունն ընդունած մի հայորդի, մասնագիտությամբ իրավաբան, որը Սիզիփոսյան ապարդյուն պայքար է մղել հանուն հայկական դատի մի երկրում, որտեղ այլ շահեր էին (եւ ե՛ն) արժեւորվում: Նա մոտ երեք տասնամյակ, 1908-ից մինչեւ իր հուսահատ մահը 1934-ին, բազմաթիվ ահազանգերով փորձել է ամերիկացի իշխանավորների գիտակցությանը հասցնել ակնկալվող ողբերգությունը, բայց հանդիպել է սառը անտարբերության: Գիրքը բացահայտում է, որ ապրիլյան Եղեռնից ինը ամիս առաջ նյույորքաբնակ իրավաբանը այդ ժամանակվա Ամերիկայի պատերազմի նախարար Լինդլի Գարիսոնին հղած նամակում գրել է. «Ես տեղեկություն ունեմ, որ թուրքական կառավարությունը ծրագրում է իրականացնել իր նողկալի կարիերայի ամենազարհուրելի սարսափներն ընդդեմ անօգնական մարդկության, եթե մասնակցի եվրոպական պատերազմին: Այդ ծրագիրը իրագործվելու է Թուրքիայում ապրող բնիկ եւ օտարերկրացի քրիստոնյաների հանդեպ: Եթե ինչ-որ ուժեղ, զսպող մի ուժ չկանգնեցնի նրան, կարող ենք վստահ լինել, որ Թուրքիան անարգելք գործելու հնարավորությունից օգտվելով, մի հանգամանք, որը նա արդեն իսկ վայելում է, գործի է դնելու իր զազրելի ծրագիրը»:
Քարտաշյանի նախազգուշական կոչը մնաց «ձայն բարբառոյ յանապատի» գրում է թերթը, եւ մնացածը մեզ բոլորիս ծանոթ պատմությունն է:
Երեքհարյուր հիսուներեք էջանոց գիրքը հրատարակել է «Քար» հրատարակչատունը: Գրքի արժեքն է 25 դոլար: Կարելի է ձեռք բերել գրելով P.O.Box 250322 Glendale, CA 91225-0322 հասցեով կամ այցելելով «info@centerar.org» կայքէջը:
Հ. Ծ.
ROUBEN HAKHVERDIAN. "WHEN INTELLIGENTSIA DOESN'T LEAD, THE PEOPLE BECOME THE INTELLIGENTSIA"
Rouben Hakhverdian declared himself a craftsman and left the intelligentsia circles at March 11 meeting at "Hayeli" club. At the same time, he stated that when the intelligentsia doesn't lead, the people become the intelligentsia. He added that unfortunately, this factor spared neither the supporters of Levon Ter-Petrosian nor those of Serge Sarkisian from mass hysteria and psychosis. He came to this conclusion after what he saw over TV. "I didn't go to the rallies. I couldn't bear "Levon is president" slogan, that person is absolutely unacceptable for me. And the people went to the rallies not for his sake, but against the injustice," Ruben Hakhverdian said, emphasizing that Levon Ter-Petrosian is a political corpse for a long time already. As for the government, Hakhverdian said that it died on March 1-2. "The government died that day as a government. Levon hated the Armenian people and spoke scornfully. While Robert speaks as if he were the president of the richest country of the world, when, in fact, he is the richest president of a poorest country. He killed the dreams of the youth to have a business in this country." Hakhverdian said.
In the course of the first four years of Robert Kocharian's government the personal respect of Ruben Hakhverdian to him decreased. "He became a historical figure by opening fire on the people. While the young and "promising' journalists asked him idle questions, instead of questioning him about the businesses that he runs. The lying is on governmental level," Hakhverdian said. Evaluating the recent events as a sobering slap in the face of the government, Hakhverdian explained that the special sevices of the USA and Russia picked up their "generals' to carry out their plans. "America chose Levon Ter-Petrosian to rebel the people on social grounds and to lead them to massacre," Hakhverdian emphasized.
Hakhverdian believes that the only way to hold proper elections is to withdraw Robert Kocharian and first of all Levon Ter-Petrosian from politics. "Their mentality is that or the communists and dictators," he said. According to this logics, Hakhverdian doesn't want his son to become anybody's "slave" and is going to send him to live abroad, as soon as he comes back from the army.
"I am a person, I have the right to get disappointed and shocked. I can compose songs, but I don't see any sense in that, as nothing has changed in the cultural sphere since I was 18," he said. Hakhverdian doesn't think that he is the one to outline the actions of the people and tries to observe the situation from very personal viewpoint.
While publicist Karine Hakobian confronted Hakhverdian's opinion and stated that we should shape public and political institutions. "In our country till now the government enjoys the power, while the opposition suffers," she said, adding that the journalists also need to do a lot to correct the current situation.
By Nana Petrosian, translated by K.A.
ARMENIA UNDER SIEGE
Ever since independence, Armenia's main asset has been its internal stability. And every external and internal force has threatened to destabilize the country to get its agenda promoted. At every such crisis, brinkmanship has played a role, until sober heads have prevailed to avert a catastrophe. In the aftermath of the February 19 presidential election, those sober heads were not around to be found and the catastrophe took place with unforeseen consequences for long time to come. Indeed Kocharian's government and opposition leader Levon Ter-Petrossian were at loggerheads, expecting the other party to blink, which was not to happen. At this time, a government-imposed state of emergency has turned into an internal siege for Armenia's population, while an external siege is being configured by outside forces, unfortunately aided by internal desperate voices. A tremendous amount of damage has already been caused by the loss of human lives, but that is only the beginning in a rapidly deteriorating crisis.
As anticipated, Azerbaijan has raised the ante by attacking the Armenian positions in the Martakert region of Karabagh, certainly encouraged and emboldened by the internal turmoil in Armenia. This is a loss of wills across the lines of the ceasefire, and a more dangerous escalation of hostilities may be in the offing, if the war planners in Baku determine that the Armenian government is too weak to retaliate to a major onslaught.
While countries, like Azerbaijan, can get away with murder, because of the oil factor or strategic advantage, Western powers are quick to admonish Armenia with impunity, at the first sign of any infraction. And that may have long-term political and economic impact on the country. The chorus of external condemnations has already begun, with a spark from none other than the former president and recently-defeated presidential candidate, Levon Ter Petrossian. Indeed, on March 5, an op-ed article signed by the first president appeared in the Washington Post and subsequently circulated in the news media. Of course, no one would like to see a state of emergency imposed in Armenia, crippling the normal course of life, but Ter Petrossian himself must be the last one to complain about it, since in 1990 he was the one who ordered armored cars to crush the demonstrations, following rigged elections. If his actions were justified at that time, what other alternative was left to the present government to calm the situation?
But what is more dangerous is to invite foreign governments to interfere in the internal situation of the country and use their leverage to warn the government against its antidemocratic actions. Besides the political pressures, the most effective ways for the regional or world powers is to use their economic leverage, on which hinges Armenia's lifeline and the future.
The European Union has many grants, but the most significant aid comes from the US through its annual aid package, which is already dwindling from year to year. But what is most dangerous is the Millennium Challenge project, which is contingent upon Armenia's democratic process and economic reform. That is the most effective weapon in the arsenal of the Bush administration, which is significantly delaying to recognize the election results and congratulate the new president.
Ter-Petrossian blames the West for "the deafening silence," all the while criticizing the OSCE observers for approving the election results. He further appeals to the US government by asking a particular action. "What do the people of Armenia expect from the West, and the United States in particular? At the very least, we expect a strong and unequivocal condemnation of the violence that occurred on March 1... This condemnation should accompany a sternwarning..."
Ter-Petrossian's popularity is not in question here, nor would any one try to applaud the emergency role. But what is very serious is to appeal to outside forces, which are looking for any pretext to tighten the noose around Armenia and strangulate it economically. The US and Russia have a confrontational posture in the Southern Caucasus and the Cold War era is returning to that region. Armenia's cordial ties with Russia and economic relations with Iran are not looked upon favorably in Washington, despite the assurances that the US administration "understands" the underlying causes of those relations. When push comes to shove, Armenia's lobbying power in the US may easily be overrun.
Two days later, Ter-Petrossian's request from the US is echoed in a nasty editorial on March 7, in the New York Times, under the heading "Dark Days in Armenia." It is significant to note that Turkey's brutal war against the Kurdish minority, which has caused 40,000 deaths has not yet deserved that kind of characterization in the editorial columns of the Times.
The Times editorial specifically addresses the most vulnerable aspect of the US-Armenian relations: "Armenia, embroiled in a lengthy standoff with neighboring Azerbaijan, is relatively isolated in its own region and especially values its great relations with the United States," according to the editorial. It then talks about inviting the Bush administration to hit where it hurts most: "the main responsibility lies with Armenia's government leaders, and it is to them that the White House must address its protests." And of course we know the nature of these "protests;" to deny beleaguered Armenia economic help. The continuation of the crisis is to no one's advantage and it will damage Armenia irreparably, which had just begun to give signals of economic recovery.
The crisis can only be resolved internally by engaging opposing domestic groups. Any outside interference may only further exacerbate the already tense situation and lead nowhere.
In addition to media orchestration, rallies are being organized on the West Coast to amplify the media furor and to damage Armenia's standing in the political arena. The protests are mainly organized by expatriates, driven mostly by the guilt feeling of having abandoned the homeland. The same masses of expatriates were vehemently against Ter- Petrossian, when he was in power.
It is time to sober up to stop undermining the foundations of Armenia's statehood and denying its population direly needed economic recovery. Armenians seem to be their worst enemies.
By Edmond Azadian, The Armenian Mirror-Spectator Weekly, Published By Adl Eastern District Committee Of Usa And Canada
As anticipated, Azerbaijan has raised the ante by attacking the Armenian positions in the Martakert region of Karabagh, certainly encouraged and emboldened by the internal turmoil in Armenia. This is a loss of wills across the lines of the ceasefire, and a more dangerous escalation of hostilities may be in the offing, if the war planners in Baku determine that the Armenian government is too weak to retaliate to a major onslaught.
While countries, like Azerbaijan, can get away with murder, because of the oil factor or strategic advantage, Western powers are quick to admonish Armenia with impunity, at the first sign of any infraction. And that may have long-term political and economic impact on the country. The chorus of external condemnations has already begun, with a spark from none other than the former president and recently-defeated presidential candidate, Levon Ter Petrossian. Indeed, on March 5, an op-ed article signed by the first president appeared in the Washington Post and subsequently circulated in the news media. Of course, no one would like to see a state of emergency imposed in Armenia, crippling the normal course of life, but Ter Petrossian himself must be the last one to complain about it, since in 1990 he was the one who ordered armored cars to crush the demonstrations, following rigged elections. If his actions were justified at that time, what other alternative was left to the present government to calm the situation?
But what is more dangerous is to invite foreign governments to interfere in the internal situation of the country and use their leverage to warn the government against its antidemocratic actions. Besides the political pressures, the most effective ways for the regional or world powers is to use their economic leverage, on which hinges Armenia's lifeline and the future.
The European Union has many grants, but the most significant aid comes from the US through its annual aid package, which is already dwindling from year to year. But what is most dangerous is the Millennium Challenge project, which is contingent upon Armenia's democratic process and economic reform. That is the most effective weapon in the arsenal of the Bush administration, which is significantly delaying to recognize the election results and congratulate the new president.
Ter-Petrossian blames the West for "the deafening silence," all the while criticizing the OSCE observers for approving the election results. He further appeals to the US government by asking a particular action. "What do the people of Armenia expect from the West, and the United States in particular? At the very least, we expect a strong and unequivocal condemnation of the violence that occurred on March 1... This condemnation should accompany a sternwarning..."
Ter-Petrossian's popularity is not in question here, nor would any one try to applaud the emergency role. But what is very serious is to appeal to outside forces, which are looking for any pretext to tighten the noose around Armenia and strangulate it economically. The US and Russia have a confrontational posture in the Southern Caucasus and the Cold War era is returning to that region. Armenia's cordial ties with Russia and economic relations with Iran are not looked upon favorably in Washington, despite the assurances that the US administration "understands" the underlying causes of those relations. When push comes to shove, Armenia's lobbying power in the US may easily be overrun.
Two days later, Ter-Petrossian's request from the US is echoed in a nasty editorial on March 7, in the New York Times, under the heading "Dark Days in Armenia." It is significant to note that Turkey's brutal war against the Kurdish minority, which has caused 40,000 deaths has not yet deserved that kind of characterization in the editorial columns of the Times.
The Times editorial specifically addresses the most vulnerable aspect of the US-Armenian relations: "Armenia, embroiled in a lengthy standoff with neighboring Azerbaijan, is relatively isolated in its own region and especially values its great relations with the United States," according to the editorial. It then talks about inviting the Bush administration to hit where it hurts most: "the main responsibility lies with Armenia's government leaders, and it is to them that the White House must address its protests." And of course we know the nature of these "protests;" to deny beleaguered Armenia economic help. The continuation of the crisis is to no one's advantage and it will damage Armenia irreparably, which had just begun to give signals of economic recovery.
The crisis can only be resolved internally by engaging opposing domestic groups. Any outside interference may only further exacerbate the already tense situation and lead nowhere.
In addition to media orchestration, rallies are being organized on the West Coast to amplify the media furor and to damage Armenia's standing in the political arena. The protests are mainly organized by expatriates, driven mostly by the guilt feeling of having abandoned the homeland. The same masses of expatriates were vehemently against Ter- Petrossian, when he was in power.
It is time to sober up to stop undermining the foundations of Armenia's statehood and denying its population direly needed economic recovery. Armenians seem to be their worst enemies.
By Edmond Azadian, The Armenian Mirror-Spectator Weekly, Published By Adl Eastern District Committee Of Usa And Canada
ՄԵԾ ԲՐԻՏԱՆԻԱՅԻ ՆՈՐԱԳՈՒՅՆ ԴԻՐՔՈՐՈՇՈՒՄԸ 1915-Ի ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ
«Ամո՛թ բրիտանական կառավարությանը» վերտառությամբ խմբագրությանը հասցեագրված հաղորդագրությունը տեղեկացնում է, որ վերջերս Լանդաֆի բարոնես Ֆինլեյի բրիտանական կառավարությանն ուղղած հարցին, թե արդյոք 1915-ի դեպքերը Միացյալ Թագավորությունը ճանաչո՞ւմ է որպես ցեղասպանություն, արտգործնախարարության Աֆրիկայի, Ասիայի եւ ՄԱԿ-ի գործերի պատասխանատու լորդ Մալոք-Բրաունը մարտի 4-ին պատասխանել է.
«Այդ հարցում կառավարության դիրքորոշումը եղել եւ մնում է անփոփոխ. կառավարությունը ընդունում-հասկանում է պատմության այդ սարսափելի միջադեպի շուրջը ստեղծված զայրույթը եւ 1915-16-ի կոտորածները (massacres) ճանաչում է որպես ողբերգություն (tragedy):
Այդուհանդերձ այս եւ նախորդ կառավարությունները եզրակացրել են, որ բավականաչափ հստակ (աներկմիտ) փաստեր չունեն այդ դեպքերը որակելու որպես ցեղասպանություն այն իմաստով, որ դրանք ներկայացված են ՄԱԿ-ի 1948 թվի կոնվենցիայում:
Ինչպես իմ հարգարժան ընկեր Ջեֆրի Հունը (Եվրոպայի հարցերով նախարար 2006-ին) ասել էր 2006-ի հունիսի 7-ին Վեստմինիստր Հոլում կայացած բանավեճի ժամանակ (պաշտոնական արձանագրություն` col. 137WH), «Հաշտության առաջնորդող ճշմարտությունը հաստատելու գործընթացը պետք է առաջ տանեն գործին անմիջական առնչվող կողմերը: Կողմնակի մարդիկ (օտարները) կարող են առաջարկել գաղափարը, բայց նրանց չպետք է փորձեն գործել նրանց փոխարեն: Դա միմյանց միջեւ վստահություն կայացնելու անհրաժեշտ պայման է: Կառավարությունը շարունակելու է քաջալերել կողմերին, որ սկսեն նման մի գործընթաց: Մինչ այդ մենք ձեռնպահ կմնանք վաղաժամ եզրակացություններ անելու գայթակղությունից»:
Հավելենք, որ 2007-ի հունվարի 22-ին նման մի հարցի պատասխանելով արտգործնախարարության փոխնախարար լորդ Տրիսմենը Լորդերի պալատում ասել էր. «Ներկայիս կառավարությունը Թուրքիայի ԵՄ անդամակցության համար պարտադիր պայման չի համարում այսպես կոչված Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը: Ես ուզում եմ հստակ լինել այս հարցում: Այս եւ նախորդ կառավարությունները բավականաչափ հստակ (աներկմիտ) փաստեր չունեն այդ դեպքերը որակելու որպես ցեղասպանություն այն իմաստով, որ դրանք ներկայացված են ՄԱԿ-ի 1948 թվի կոնվենցիայում»:
«Այդ հարցում կառավարության դիրքորոշումը եղել եւ մնում է անփոփոխ. կառավարությունը ընդունում-հասկանում է պատմության այդ սարսափելի միջադեպի շուրջը ստեղծված զայրույթը եւ 1915-16-ի կոտորածները (massacres) ճանաչում է որպես ողբերգություն (tragedy):
Այդուհանդերձ այս եւ նախորդ կառավարությունները եզրակացրել են, որ բավականաչափ հստակ (աներկմիտ) փաստեր չունեն այդ դեպքերը որակելու որպես ցեղասպանություն այն իմաստով, որ դրանք ներկայացված են ՄԱԿ-ի 1948 թվի կոնվենցիայում:
Ինչպես իմ հարգարժան ընկեր Ջեֆրի Հունը (Եվրոպայի հարցերով նախարար 2006-ին) ասել էր 2006-ի հունիսի 7-ին Վեստմինիստր Հոլում կայացած բանավեճի ժամանակ (պաշտոնական արձանագրություն` col. 137WH), «Հաշտության առաջնորդող ճշմարտությունը հաստատելու գործընթացը պետք է առաջ տանեն գործին անմիջական առնչվող կողմերը: Կողմնակի մարդիկ (օտարները) կարող են առաջարկել գաղափարը, բայց նրանց չպետք է փորձեն գործել նրանց փոխարեն: Դա միմյանց միջեւ վստահություն կայացնելու անհրաժեշտ պայման է: Կառավարությունը շարունակելու է քաջալերել կողմերին, որ սկսեն նման մի գործընթաց: Մինչ այդ մենք ձեռնպահ կմնանք վաղաժամ եզրակացություններ անելու գայթակղությունից»:
Հավելենք, որ 2007-ի հունվարի 22-ին նման մի հարցի պատասխանելով արտգործնախարարության փոխնախարար լորդ Տրիսմենը Լորդերի պալատում ասել էր. «Ներկայիս կառավարությունը Թուրքիայի ԵՄ անդամակցության համար պարտադիր պայման չի համարում այսպես կոչված Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը: Ես ուզում եմ հստակ լինել այս հարցում: Այս եւ նախորդ կառավարությունները բավականաչափ հստակ (աներկմիտ) փաստեր չունեն այդ դեպքերը որակելու որպես ցեղասպանություն այն իմաստով, որ դրանք ներկայացված են ՄԱԿ-ի 1948 թվի կոնվենցիայում»:
ՄԵԶ՝ ԱՆՄԵՂՆԵՐԻՍ ՈՒ ՄԵՂԱՎՈՐՆԵՐԻՍ
Տեսնես որտե՞ղ է սկսվում, որտե՞ղ ավարտվում ժողովուրդը: Անպատասխան այս հարցը վերջին օրերին այնքան հստակ պատասխաններ ստացավ, որ, վախենամ, մշտապես մնա այդպիսին՝ անպատասխան: Հստակ գիծ գծվեց: Դրանից այս ու այն կողմ տեղավորվեց ժողովուրդն ու ոչ ժողովուրդը: Եվ դա արվեց այնքան աներկբա, որ հավատ, վստահություն չներշնչեց: Հընթացս ով ասել-լսելու տարածք ունեցավ՝ երթուղային տաքսուց մինչեւ հեռուստաեթեր ու հրապարակ, պնդեց. «Ժողովուրդն իմաստուն է, ժողովուրդը կտա ամեն հարցի պատասխանն ու այդ պատասխանի գնահատականը»:
Մի հարցնող լինի, թե որտեղի՞ց այդ վստահությունը, ի՞նչ հույսով եք ժողովրդից պատասխաններ ակնկալում: Չէ, վստահաբար սխալ է ասել, թե այնտեղ՝ իշխանական ու ոչ իշխանական վերեւներում ակնկալում են ժողովրդից որեւէ հարց ու պատասխան լսել՝ պարզապես ձեւացնում են, թե կա այդ կարեւորության գիտակցումը: Այլապես ինչկերպ բացատրել այլընտրանքի ակնկալիք ունեցող մարդկանց այդչափ հեշտ ամբոխանալը: Հասարակության լսվածության խնդիրն այնքան առկախ թողնվեց, որ գոնե լռակյացության 10 տարիներին մերժելի անձը, առանձնապես ասելիք չունենալով հանդերձ, ունկնդիր ունեցավ՝ եթե ոչ հանուն, ապա գոնե ընդդեմ:
Գծած գծից այս ու այն կողմ դասդասվեցին հասարակության բոլոր շերտերը՝ եղած-չեղած բանվորից մինչեւ կամակատար կամ մտածող չինովնիկ ու մտավորական: Ամեն թեւն իր բանակի համալրման մոլուցքով տարված՝ չնկատեց, որ հեղինակում է առանց այն էլ տեղայնամտության մեջ լող տվող, առանձնապես ոչ միասնական հասարակության երկատումը: Այս պայմաններում ավելորդ է անգամ խոսել հասարակական կարծիքից: Այդ ի՞նչ հավասարակշռմամբ կամ հեռատեսությամբ պիտի ձեւավորվեր ու դրսեւորվեր այն, երբ ամբոխանալու ավելի քիչ հավանականություն ունեցող մտավորականությունն ուղղակի շարունակաբար լռեց կամ իրեն դիտարկեց որպես անհատ, որը «ես»-ից այն կողմ նայել-տեսնելու խնդիր չունի, բայց որեւէ առիթով ասված խոսքն սկսում ու ավարտում է ժողովրդի իմաստնությունից, շրջահայացությունից, հեռատեսությունից ու արդարամտությունից... ճամարտակելով:
Մյուս կողմից, էլ ի՞նչ անի մտավորականը, որն առանձնակի պահանջված տեսակ չէ մեր հասարակությունում, ու թե գտել է իր երկրում քիչ թե շատ արժանապատիվ ապրելու տեղը, ապա արդեն մեծ գործ է արել՝ համարյա երախտագիտության արժանի: Ի՞նչ անի նա, ով գծի որեւէ կողմում չի ուզում տեղավորվել, եւ անհրաժեշտ է համարում սեւ ու սպիտակից, առավելագույնից ու նվազագույնից տարբեր մի բան էլ տեսնել իր երկրում: Հասարակության հենց այդ մասին պատկանողներից եմ, որոնք, ի դեպ, քիչ չեն, եւ ամենեւին չեմ ցանկանում իմ երկրի ապագան տեսնել այս հստակ գծագրության տրամաբանության շրջանակներում: Բավական չէ՞ երկիրը տանել «ես եմ, դու ես ու էլ ոչ ոք» ճանապարհով, բավական չէ՞ երրորդի բացառման գաղափարով ապրել-գործելը, ի վերջո հենց դա բերեց իրական այլընտրանքի փոշիացմանն ու մերժելի անձի հրապարակ դուրս գալու վտանգավոր համարձակությանը:
Կասենք քաղաքացիական հասարակությունն է, որ կարող է կոչվել ժողովուրդ ու կբացատրենք, թե ամբոխանալու ավելի քիչ հավանականություն ունի, բայց սա էլ խոցելի մոտեցում է: Տեսանք, չէ՞, Ֆրանսիայում, Իտալիայում... կատարվածը, որ լուծման չէր տրվում: Ամեն դեպքում ինչ-որ բան ակնհայտորեն այն չէ ոչ միայն մեր երկրում: Թերեւս մենք առավել սթափ լինելու անհրաժեշտությունը պիտի զգայինք, բայց ոչ՝ կարճամի՞տ գտնվեցինք, անտարբե՞ր, թե՞ ուղղակի կառավարելի՝ առավել հստակ կդառնա որոշակի ժամանակ անց: Իսկ այժմ փաստ է մասնատվածությունն ու ամբոխային հատկանիշների դրսեւորվածությունը, երեւի պիտի գոհ լինենք, որ չափն առավելագույնը չէ:
ՆԱՆԱ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
Մի հարցնող լինի, թե որտեղի՞ց այդ վստահությունը, ի՞նչ հույսով եք ժողովրդից պատասխաններ ակնկալում: Չէ, վստահաբար սխալ է ասել, թե այնտեղ՝ իշխանական ու ոչ իշխանական վերեւներում ակնկալում են ժողովրդից որեւէ հարց ու պատասխան լսել՝ պարզապես ձեւացնում են, թե կա այդ կարեւորության գիտակցումը: Այլապես ինչկերպ բացատրել այլընտրանքի ակնկալիք ունեցող մարդկանց այդչափ հեշտ ամբոխանալը: Հասարակության լսվածության խնդիրն այնքան առկախ թողնվեց, որ գոնե լռակյացության 10 տարիներին մերժելի անձը, առանձնապես ասելիք չունենալով հանդերձ, ունկնդիր ունեցավ՝ եթե ոչ հանուն, ապա գոնե ընդդեմ:
Գծած գծից այս ու այն կողմ դասդասվեցին հասարակության բոլոր շերտերը՝ եղած-չեղած բանվորից մինչեւ կամակատար կամ մտածող չինովնիկ ու մտավորական: Ամեն թեւն իր բանակի համալրման մոլուցքով տարված՝ չնկատեց, որ հեղինակում է առանց այն էլ տեղայնամտության մեջ լող տվող, առանձնապես ոչ միասնական հասարակության երկատումը: Այս պայմաններում ավելորդ է անգամ խոսել հասարակական կարծիքից: Այդ ի՞նչ հավասարակշռմամբ կամ հեռատեսությամբ պիտի ձեւավորվեր ու դրսեւորվեր այն, երբ ամբոխանալու ավելի քիչ հավանականություն ունեցող մտավորականությունն ուղղակի շարունակաբար լռեց կամ իրեն դիտարկեց որպես անհատ, որը «ես»-ից այն կողմ նայել-տեսնելու խնդիր չունի, բայց որեւէ առիթով ասված խոսքն սկսում ու ավարտում է ժողովրդի իմաստնությունից, շրջահայացությունից, հեռատեսությունից ու արդարամտությունից... ճամարտակելով:
Մյուս կողմից, էլ ի՞նչ անի մտավորականը, որն առանձնակի պահանջված տեսակ չէ մեր հասարակությունում, ու թե գտել է իր երկրում քիչ թե շատ արժանապատիվ ապրելու տեղը, ապա արդեն մեծ գործ է արել՝ համարյա երախտագիտության արժանի: Ի՞նչ անի նա, ով գծի որեւէ կողմում չի ուզում տեղավորվել, եւ անհրաժեշտ է համարում սեւ ու սպիտակից, առավելագույնից ու նվազագույնից տարբեր մի բան էլ տեսնել իր երկրում: Հասարակության հենց այդ մասին պատկանողներից եմ, որոնք, ի դեպ, քիչ չեն, եւ ամենեւին չեմ ցանկանում իմ երկրի ապագան տեսնել այս հստակ գծագրության տրամաբանության շրջանակներում: Բավական չէ՞ երկիրը տանել «ես եմ, դու ես ու էլ ոչ ոք» ճանապարհով, բավական չէ՞ երրորդի բացառման գաղափարով ապրել-գործելը, ի վերջո հենց դա բերեց իրական այլընտրանքի փոշիացմանն ու մերժելի անձի հրապարակ դուրս գալու վտանգավոր համարձակությանը:
Կասենք քաղաքացիական հասարակությունն է, որ կարող է կոչվել ժողովուրդ ու կբացատրենք, թե ամբոխանալու ավելի քիչ հավանականություն ունի, բայց սա էլ խոցելի մոտեցում է: Տեսանք, չէ՞, Ֆրանսիայում, Իտալիայում... կատարվածը, որ լուծման չէր տրվում: Ամեն դեպքում ինչ-որ բան ակնհայտորեն այն չէ ոչ միայն մեր երկրում: Թերեւս մենք առավել սթափ լինելու անհրաժեշտությունը պիտի զգայինք, բայց ոչ՝ կարճամի՞տ գտնվեցինք, անտարբե՞ր, թե՞ ուղղակի կառավարելի՝ առավել հստակ կդառնա որոշակի ժամանակ անց: Իսկ այժմ փաստ է մասնատվածությունն ու ամբոխային հատկանիշների դրսեւորվածությունը, երեւի պիտի գոհ լինենք, որ չափն առավելագույնը չէ:
ՆԱՆԱ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
Jane's. «Հայաստանի կողմից ղարաբաղյան կարգավորման փաստաթղթի ստորագրումը կդժվարանա»
Jane's հետազոտական կենտրոնը, վերլուծելով Հայաստանի ներքաղաքական իրավիճակը, կանխատեսել է, թե «այժմ Արեւմուտքի համար ավելի դժվար կլինի հասնել ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման առաջարկվող որեւէ փաստաթղթի ստորագրման պաշտոնական Երեւանի կողմից»: Ըստ Jane�s-ի վերլուծաբանների, հաշվի առնելով «մինչեւ վերջ պայքարելու» Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի խոստումը` հնարավոր է, որ Հայաստանի իշխանությունները արտակարգ դրությունը վերացնելուց հետո կանգնեն Երեւանում ավելի շատ փողոցային բողոքների փաստի առաջ, թեեւ անհավանական է, որ դրանք ուղղակիորեն սպառնան կառավարության կայունությանը: Իշխանությունները կարող են փորձել կանխել նման ցույցերը` ձերբակալելով նախկին նախագահին եւ է�լ ավելի նահանջելով դեպի բռնապետություն: «Բոլոր դեպքերում, այժմ Արեւմուտքի համար ավելի դժվար կլինի ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման առաջարկվող որեւէ փաստաթղթի ստորագրման պաշտոնական Երեւանի կողմից, քանի որ ներքին կայունությունը առաջնայնություն է ստանում բանակցությունների նկատմամբ, եւ հանրային աջակցություն ձեռք բերելու նպատակով օգտագործվում է ազգայնական հռետորաբանություն», - ամփոփում են Jane's-ի վերլուծաբանները:
Thursday, March 13, 2008
ՉԱՐԵՆՑԻ ԺԱՌԱՆԳՆԵՐԸ ՄՏԱԴԻՐ ԵՆ ՀԵՏ ԲԵՐԵԼ ՎԱՃԱՌՎԱԾ ՁԵՌԱԳՐԵՐԸ
Այսօր մեր քաղաքում կնշվի Եղիշե Չարենցի ծննդյան 111-ամյակը, նրա շիրմին ծաղիկներ կդրվեն, կհնչեն նրա սքանչելի բանաստեղծությունները, կասվեն բազմիցս ասված կամ դեռեւս չասված խոսքեր: Ու մեկ էլ Չարենցի կյանքի ու բանաստեղծական արվեստի արժեքը գիտակցող մարդիկ կլսեն ու կկարկամեն, որ մեր երկրում, մերօրյա հայկական հեռուստաընկերությամբ ինչ-որ թերուս փորձել է ինքնարտահայտվել Չարենցի միջոցով, եթերից հնչեցնելով այնպիսի խորշելի արտահայտություններ՝ «Յախկ, զզվում եմ էդ Չարենցից», որոնք պետք է հակադարձվեն հենց իրեն: Նրա պես տխմարությունն իրեն առաջնորդ կարգածներից մեկն էլ Չարենցի փողոցում մի մեծ պաստառ է փակցրել ու վրան գրել՝ «Չարենցի տոնավաճառ», ուր վաճառում է ոչ հնամաշ գրքեր, այլ ավտոպահեստամասեր:
«Դժբախտաբար, մեր ազգային արժեքներից մենք աստիճանաբար հեռանում ենք ու մոտենում հազար ու մի տեսակ թեթեւ արժեքների: Հենց դա է պատճառը, որ «Շանթ» հեռուստաընկերությամբ հակաչարենցյան արտահայտություններ են հնչում: Դա գալիս է ազգային արժեքների հանդեպ ոչ մտածված քաղաքականությունից: Մենք պարտավոր ենք չկորցնել մեր ազգային արժեքները, վերադառնալ դրանց, իսկ դրա հաստատուն երաշխիքներից մեկը Եղիշե Չարենցն է: Ցավոք, մեզանում շեշտն ավելի շատ դրվում է գրողի կյանքի արկածային դրվագների վրա, քան նրա ստեղծագործության լուրջ բացահայտման: Այդ լուրջը մենք կորցնում ենք կամ չենք գիտակցում, մինչդեռ Չարենցի հետ կապված բազմաթիվ չլուծված, չբացահայտված հարցեր կան», ասաց չարենցագետ Դավիթ Գասպարյանը: Չարենցի տուն-թանգարանի տնօրեն Լիլիթ Հակոբյանի հետ երեկ նա հրավիրվել էր «Հայացք» ակումբ, խոսելու չարենցասիրության ու չարենցագիտության, վաճառված ձեռագրերի ու նորահայտ էջերն ամբողջական դարձնելու դժվարությունների մասին: Նախ հայտնեց, թե այս տարի լույս կտեսնի Չարենցի մասին հուշերի երրորդ գիրքը, որում ընդգրկված են մեծ բանաստեղծի մասին ժամանակակիցների բազում մտքերը. «Սա կլինի մի նոր քայլ չարենցագիտության ուսումնասիրությունների ճանապարհին»:
Չարենցի թանգարանի տնօրեն Լիլիթ Հակոբյանը վերստին փաստեց, որ բանաստեղծի ստեղծագործական կյանքը դեռեւս լիարժեք ուսումնասիրված չէ, որ ժառանգների մոտ կան բազմաթիվ անտիպ ձեռագրեր: Որպես ողբերգական իրողության հետեւանք նա հիշեցրեց բանաստեղծի կյանքի այն դրվագը, երբ 1937 թվականին, նրան եւ կնոջը՝ Իզաբելային ձերբակալելուց հետո պետանվտանգության աշխատակիցները պահանջում են տեղափոխել բնակարանի իրերը: Իզաբելայի մայրիկին օգնող երիտասարդներից մեկը բանաստեղծ Գեւորգ Էմինն էր, որի ձեռքն են անցնում Չարենցի թղթապանակը եւ անձնական որոշ իրեր: «Աննա տատիկը հետագայում պահանջում է վերադարձնել դրանք, բայց Էմինը մերժում է, պատճառաբանելով, թե դրանք իր մոտ ավելի ապահով են: Էմինի մահից հետո այդ ձեռագրերն անցան նրա որդուն՝ Արտաշես Էմինին, որը դրանց մի մասը վաճառել է ամերիկացի հայագետ Ջեյմս Ռասելին, իսկ մյուս մասը պետք է հանձներ Չարենցի թանգարանին: Նրա հետ ձեռք էինք բերել ձեռագրերը գնելու համաձայնություն, որից հետո անցած տարի դիմել էինք վարչապետին՝ գումար հատկացնելու խնդրանքով: Ի պատիվ իրեն, երջանկահիշատակ վարչապետն իսկույն արձագանքեց ու կարգադրեց տրամադրել անհրաժեշտ գումարը, բայց Արտաշես Էմինը մեզ հայտնեց, որ այդ ձեռագրերն արդեն վաճառել է: Սկզբում ասաց, թե վաճառել է մի կանադացու, հետո պարզվեց, որ գնորդը «Հայագիտակ» հրատարակչության տնօրեն Ալբերտ Իսոյանն է», ասաց Լիլիթ Հակոբյանը, հավելելով, որ որեւէ մեկը չի կարող դրանք հրատարակել առանց բանաստեղծի ժառանգների համաձայնության, վերջիններս իրավունք ունեն պահանջելու դրանք: «Այդ խմորը դեռ շատ ջուր կվերցնի, այդպես չի մնա, ժառանգները շատ լավ գիտեն իրենց իրավունքները»:
Դավիթ Գասպարյանը ձեռագրերի վաճառքը համարեց «ազգային արժեքների թալանի ձեւերից մեկը»: Այդ մասին ինքն իմացել է անգլերեն հրատարակվող հայկական մի ամսագրում զետեղված Ջեյմս Ռասելի «Չարենց մարգարե» հոդվածի վերաբերյալ տեղեկությունից: «Այդ հոդվածում Ռասելը սեւով սպիտակի վրա գրել է, որ իր ձեռքին է Չարենցի անտիպ գործերի մի հավաքածու, որն իրեն է տրամադրել Արտաշես Էմինը: Ազգային արժեքների թալանն էլ ինչպե՞ս է լինում», ասաց չարենցագետը:
Չարենցի մասին տպագրված նորահայտ էջերից դուրս, նրա ասելով, կան բազմաթիվ վավերագրեր, բանաստեղծի ամբողջ ժառանգությունը դեռեւս իրենց ձեռքի տակ չէ: Այդ ամենը ամբողջացնելու համար ԳԱ ակադեմիայում, Գրողների միությունում կամ թանգարանում պետք է ստեղծել չարենցագիտական մի փոքր խումբ՝ ի մի բերելու եղածն ու որոշելու հետագա անելիքները. «Չարենցասիրությունը պետք է դարձնել չարենցագիտություն: Սեր, հարգանք, ծաղիկներ, խոնարհում, սրանք շատ լավ բաներ են, բայց պետք է գործ դառնան»:
Եղիշե Չարենցի ծննդյան 111-ամյակի հետ այս տարի կնշվի նաեւ նրա «Խմբապետ Շավարշ», «Գիրք ճանապարհի» գրքերի հոբելյանները, կբացվեն ցուցահանդեսներ, կանցկացվեն գրական երեկոներ, կտպագրվեն նոր ժողովածուներ:
ՌՈՒԶԱՆ ՊՈՂՈՍՅԱՆ
«Դժբախտաբար, մեր ազգային արժեքներից մենք աստիճանաբար հեռանում ենք ու մոտենում հազար ու մի տեսակ թեթեւ արժեքների: Հենց դա է պատճառը, որ «Շանթ» հեռուստաընկերությամբ հակաչարենցյան արտահայտություններ են հնչում: Դա գալիս է ազգային արժեքների հանդեպ ոչ մտածված քաղաքականությունից: Մենք պարտավոր ենք չկորցնել մեր ազգային արժեքները, վերադառնալ դրանց, իսկ դրա հաստատուն երաշխիքներից մեկը Եղիշե Չարենցն է: Ցավոք, մեզանում շեշտն ավելի շատ դրվում է գրողի կյանքի արկածային դրվագների վրա, քան նրա ստեղծագործության լուրջ բացահայտման: Այդ լուրջը մենք կորցնում ենք կամ չենք գիտակցում, մինչդեռ Չարենցի հետ կապված բազմաթիվ չլուծված, չբացահայտված հարցեր կան», ասաց չարենցագետ Դավիթ Գասպարյանը: Չարենցի տուն-թանգարանի տնօրեն Լիլիթ Հակոբյանի հետ երեկ նա հրավիրվել էր «Հայացք» ակումբ, խոսելու չարենցասիրության ու չարենցագիտության, վաճառված ձեռագրերի ու նորահայտ էջերն ամբողջական դարձնելու դժվարությունների մասին: Նախ հայտնեց, թե այս տարի լույս կտեսնի Չարենցի մասին հուշերի երրորդ գիրքը, որում ընդգրկված են մեծ բանաստեղծի մասին ժամանակակիցների բազում մտքերը. «Սա կլինի մի նոր քայլ չարենցագիտության ուսումնասիրությունների ճանապարհին»:
Չարենցի թանգարանի տնօրեն Լիլիթ Հակոբյանը վերստին փաստեց, որ բանաստեղծի ստեղծագործական կյանքը դեռեւս լիարժեք ուսումնասիրված չէ, որ ժառանգների մոտ կան բազմաթիվ անտիպ ձեռագրեր: Որպես ողբերգական իրողության հետեւանք նա հիշեցրեց բանաստեղծի կյանքի այն դրվագը, երբ 1937 թվականին, նրան եւ կնոջը՝ Իզաբելային ձերբակալելուց հետո պետանվտանգության աշխատակիցները պահանջում են տեղափոխել բնակարանի իրերը: Իզաբելայի մայրիկին օգնող երիտասարդներից մեկը բանաստեղծ Գեւորգ Էմինն էր, որի ձեռքն են անցնում Չարենցի թղթապանակը եւ անձնական որոշ իրեր: «Աննա տատիկը հետագայում պահանջում է վերադարձնել դրանք, բայց Էմինը մերժում է, պատճառաբանելով, թե դրանք իր մոտ ավելի ապահով են: Էմինի մահից հետո այդ ձեռագրերն անցան նրա որդուն՝ Արտաշես Էմինին, որը դրանց մի մասը վաճառել է ամերիկացի հայագետ Ջեյմս Ռասելին, իսկ մյուս մասը պետք է հանձներ Չարենցի թանգարանին: Նրա հետ ձեռք էինք բերել ձեռագրերը գնելու համաձայնություն, որից հետո անցած տարի դիմել էինք վարչապետին՝ գումար հատկացնելու խնդրանքով: Ի պատիվ իրեն, երջանկահիշատակ վարչապետն իսկույն արձագանքեց ու կարգադրեց տրամադրել անհրաժեշտ գումարը, բայց Արտաշես Էմինը մեզ հայտնեց, որ այդ ձեռագրերն արդեն վաճառել է: Սկզբում ասաց, թե վաճառել է մի կանադացու, հետո պարզվեց, որ գնորդը «Հայագիտակ» հրատարակչության տնօրեն Ալբերտ Իսոյանն է», ասաց Լիլիթ Հակոբյանը, հավելելով, որ որեւէ մեկը չի կարող դրանք հրատարակել առանց բանաստեղծի ժառանգների համաձայնության, վերջիններս իրավունք ունեն պահանջելու դրանք: «Այդ խմորը դեռ շատ ջուր կվերցնի, այդպես չի մնա, ժառանգները շատ լավ գիտեն իրենց իրավունքները»:
Դավիթ Գասպարյանը ձեռագրերի վաճառքը համարեց «ազգային արժեքների թալանի ձեւերից մեկը»: Այդ մասին ինքն իմացել է անգլերեն հրատարակվող հայկական մի ամսագրում զետեղված Ջեյմս Ռասելի «Չարենց մարգարե» հոդվածի վերաբերյալ տեղեկությունից: «Այդ հոդվածում Ռասելը սեւով սպիտակի վրա գրել է, որ իր ձեռքին է Չարենցի անտիպ գործերի մի հավաքածու, որն իրեն է տրամադրել Արտաշես Էմինը: Ազգային արժեքների թալանն էլ ինչպե՞ս է լինում», ասաց չարենցագետը:
Չարենցի մասին տպագրված նորահայտ էջերից դուրս, նրա ասելով, կան բազմաթիվ վավերագրեր, բանաստեղծի ամբողջ ժառանգությունը դեռեւս իրենց ձեռքի տակ չէ: Այդ ամենը ամբողջացնելու համար ԳԱ ակադեմիայում, Գրողների միությունում կամ թանգարանում պետք է ստեղծել չարենցագիտական մի փոքր խումբ՝ ի մի բերելու եղածն ու որոշելու հետագա անելիքները. «Չարենցասիրությունը պետք է դարձնել չարենցագիտություն: Սեր, հարգանք, ծաղիկներ, խոնարհում, սրանք շատ լավ բաներ են, բայց պետք է գործ դառնան»:
Եղիշե Չարենցի ծննդյան 111-ամյակի հետ այս տարի կնշվի նաեւ նրա «Խմբապետ Շավարշ», «Գիրք ճանապարհի» գրքերի հոբելյանները, կբացվեն ցուցահանդեսներ, կանցկացվեն գրական երեկոներ, կտպագրվեն նոր ժողովածուներ:
ՌՈՒԶԱՆ ՊՈՂՈՍՅԱՆ
ՀՐԵԱ ՑԵՂԱՍՊԱՆԱԳԵՏՆԵՐԻ ՎՐԴՈՎՄՈՒՆՔԸ ԴԵՍՊԱՆ ԼԵՎԻԻ ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԱՌԹԻՎ
Հրեա ճանաչված ցեղասպանագետներ պրոֆ. Յաիր Օրոնը, պրոֆ. Իսրայել Չառնին եւ պրոֆ. Էլիհու Ռիխտերը բաց նամակ են հղել Իսրայելի արտգործնախարար Ցիպի Լիվնիին, արտահայտելով իրենց վրդովմունքը Թուրքիայում Իսրայելի դեսպան Գաբբի Լեւիի այն հայտարարության առթիվ, թե «այն, ինչ մենք (Իսրայելը) Գազայում իրագործեցինք, ցեղասպանություն չէր, ճիշտ այնպես, ինչպես ցեղասպանություն չէր հայերի հետ կատարվածը»:
Ինչպես գրել էր «Ազգը», Թուրքիայում Իսրայելի դեսպանը նման հայտարարությամբ հանդես էր եկել, երբ Թուրքիայի վարչապետ Էրդողանը խստորեն քննադատել էր Իսրայելի հարձակումները Գազայում:
«Դեսպան Լեւին անարգանք պատճառելու աստիճան սխալվում է, եթե ժխտում էր հայերի ցեղասպանությունը: Նրա հայտարարությունները ծայր աստիճան վիրավորական են եւ ինքնակործան: Նրա առաքելությունը Իսրայելին հարգալից եւ արժանապատվությամբ ներկայացնելն է եւ ոչ թե պատմական ճշմարտությունների վերանայումը: Նման ժխտողական հայտարարությամբ հրապարակավ հանդես գալով, նա (դեսպանը) ճանապարհ է հարթում անտեսելու կամ ժխտելու բոլոր այն ցեղասպանական սպառնալիքները, որոնցից մի քանիսը սպառնում են ներկայիս Իսրայելին», գրել են նրանք արտգործնախարարին, շեշտելով, որ պատմական ծանրակշիռ ապացույցներ կան հաստատելու, որ հայերի հետ կատարվածը «այդ ժամանակվա թուրքական կառավարության մտադրված եւ ծրագրված քաղաքականությունն էր», որը լիուլի համապատասխանում է ՄԱԿ-ի ընդունած ցեղասպանության կոնվենցիայի դրույթներին:
«Իսրայելի դեսպանը նվաստացուցիչ աստիճանի ապատեղեկացված է նաեւ Գազայի իրադարձությունների վերաբերյալ: Այնտեղ «Համասն» է, որ ահաբեկչական գործողություններ է ծավալում, իսկ Իսրայելը պարզապես պաշտպանվում է ցեղասպանական արարքներ հրահրողներից: «Համասի» օգտագործած «Գրադ» տիպի հրթիռները մատակարարվել են Իրանից, որը երդվել է աշխարհի երեսից սրբել Իսրայելի պետությունը», այնուհետեւ գրել են միջազգային ճանաչման արժանացած հրեա ցեղասպանագետները, նամակի վերջում նշելով, որ ինչքան էլ Թուրքիայի հետ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունենան Իսրայելի համար, չարժե հրապարակային շողոքորթական հայտարարություններ անել եւ մասնակից դառնալ ցեղասպանական ժխտումներին:
Հ. Ծ.
Ինչպես գրել էր «Ազգը», Թուրքիայում Իսրայելի դեսպանը նման հայտարարությամբ հանդես էր եկել, երբ Թուրքիայի վարչապետ Էրդողանը խստորեն քննադատել էր Իսրայելի հարձակումները Գազայում:
«Դեսպան Լեւին անարգանք պատճառելու աստիճան սխալվում է, եթե ժխտում էր հայերի ցեղասպանությունը: Նրա հայտարարությունները ծայր աստիճան վիրավորական են եւ ինքնակործան: Նրա առաքելությունը Իսրայելին հարգալից եւ արժանապատվությամբ ներկայացնելն է եւ ոչ թե պատմական ճշմարտությունների վերանայումը: Նման ժխտողական հայտարարությամբ հրապարակավ հանդես գալով, նա (դեսպանը) ճանապարհ է հարթում անտեսելու կամ ժխտելու բոլոր այն ցեղասպանական սպառնալիքները, որոնցից մի քանիսը սպառնում են ներկայիս Իսրայելին», գրել են նրանք արտգործնախարարին, շեշտելով, որ պատմական ծանրակշիռ ապացույցներ կան հաստատելու, որ հայերի հետ կատարվածը «այդ ժամանակվա թուրքական կառավարության մտադրված եւ ծրագրված քաղաքականությունն էր», որը լիուլի համապատասխանում է ՄԱԿ-ի ընդունած ցեղասպանության կոնվենցիայի դրույթներին:
«Իսրայելի դեսպանը նվաստացուցիչ աստիճանի ապատեղեկացված է նաեւ Գազայի իրադարձությունների վերաբերյալ: Այնտեղ «Համասն» է, որ ահաբեկչական գործողություններ է ծավալում, իսկ Իսրայելը պարզապես պաշտպանվում է ցեղասպանական արարքներ հրահրողներից: «Համասի» օգտագործած «Գրադ» տիպի հրթիռները մատակարարվել են Իրանից, որը երդվել է աշխարհի երեսից սրբել Իսրայելի պետությունը», այնուհետեւ գրել են միջազգային ճանաչման արժանացած հրեա ցեղասպանագետները, նամակի վերջում նշելով, որ ինչքան էլ Թուրքիայի հետ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունենան Իսրայելի համար, չարժե հրապարակային շողոքորթական հայտարարություններ անել եւ մասնակից դառնալ ցեղասպանական ժխտումներին:
Հ. Ծ.
Tuesday, March 11, 2008
ՉԿԱ ԻՆՔՆԱՀՍԿՈՒՄ ԵՎ ԻՆՔՆԱՎԵՐԱՀՍԿՈՒՄ
Գրական հայերենով բնական ու անկաշկանդ խոսելու իրենց անճարակությունը մեզանում շատերն անարդարացիորեն արդարացնում են մեր լեզվի արհեստական ու անճկուն լինելով, թերեւս անտեղյակ, որ մեր լեզվին հրաշալի տիրապետող օտար լեզվաբանները այն համարել են զարմանալի տրամաբանական, նաեւ հիացել են նրա ճկունությամբ ու նոր բառեր կազմելու դյուրությամբ: Իսկ մենք մեր ծույլ միտքը պայծառացնելու փոխարեն անընդհատ փնթփնթում ենք ու փնթփնթում, մեր շուրջը եւ հատկապես եթերը լցնելով ոչ միայն անդրհայկական բառապաշարով, այլեւ առոգանությամբ, շարահյուսական կառույցներով, ժարգոնային բառախրձերով: Հեռուստաէկրանից մեզ են դիմում միաժպիտ ու միագույն դեմքեր՝ լուրեր կարդալով այնպիսի շեշտադրումներով, ասես կռվի ելած մարտիկ են, կամ հեքիաթասաց տատիկ, կամ էլ թոթովախոս մանկիկ, հումորիստական հաղորդումներում ծռմռվելով ժարգոնային բառերով ու գռեհկաբանություններով: Ու եթե ճշմարիտ է այն խոսքը, որ ամեն մի հասարակություն ճանաչվում է մայրենիի հանդեպ ունեցած իր վերաբերմունքով, ուրեմն մեր գիտակցության հետ իրոք ինչ-որ սոսկալի, անդառնալի բան է կատարվում:
«Շատ դժգոհ եմ մեր հեռուստատեսության առանձին հաղորդումների, նույնիսկ հաղորդավարների լեզվից: Խոսքը միայն բառերի ու բառապաշարի մասին չէ, մեր հաղորդավարների զգալի մասը չգիտի հայերեն շեշտի տեղը: Զարմանալիորեն տարածված է ա-ով խոսելը, փոխանակ հրաժարվենք դրանից, ավելի առաջ ենք տանում: Մեր մտավորականների գերակշիռ մասն ա-ով է խոսում, ինչո՞ւ, որովհետեւ արտասանությունն ավելի դյուրին է: «Արմենիա» հեռուստաընկերության երգիծական հաղորդումների հեղինակները բացարձակապես չեն մտածում լեզվի մաքրության մասին: Հումորը ժարգոնով ու գռեհկաբանությամբ չի լինում, Պարոնյանը եւ Օտյանը երգիծել են հրաշալի հայերենով: Մեր լեզվի վրա այսօր իր կնիքն է դնում անգլերենը, խոսքը միայն բառերի մասին չէ, այլ կառույցների, շեշտադրության: Պետք է մեր լեզուն փրկենք օտար ազդեցությունից», ասում է Երեւանի պետական համալսարանի հայոց լեզվի ամբիոնի վարիչ Լեւոն Եզեկյանը:
«Արմենիա» հեռուստաընկերության բաժնետեր, լեզվաբան Արտեմ Սարգսյանն իր երկարամյա գործունեության ընթացքում համոզվել է, որ մերժելի երեւույթները ծաղրելու ձգտումը հակառակ ազդեցությունն է ունենում մեր հասարակության վրա, այսինքն՝ ծաղրվող բառերը եւ արտահայտություններն իսկույն լայն տարածում են գտնում: «Քանի որ պրն Եզեկյանը քար նետեց մեր այգին, ասեմ, որ այդ հաղորդումների նպատակն այն է, որ հեռուստադիտողն այդպես չխոսի, այսինքն՝ մերժողական է, սակայն մեր հասարակության մեջ դրանք այլ կերպ են ընկալվում: Անշուշտ, մեր գրական բանավոր խոսքն ունի մի շարք թերություններ. գրական լեզուն կորցնում է իր այն անհրաժեշտ հյութը, որ կա մեր առօրյա խոսակցականում: Դրանով է պատճառաբանվում, որ մեր հեռուստաալիքները գրական բարձր մակարդակից գնում են դեպի ցածրը: Մեր առաջին պահանջը պետք է լինի այն, որ եթերից հնչող լեզուն լինի գրական, բայց նաեւ բնական: Կարեւոր են նաեւ խոսքի շեշտը, հնչերանգը, մեղեդայնությունը: Մենք կորցնում ենք հայեցի մեղեդին, լեզվական հիմնական հատկանիշները վտանգի տակ են, սակայն ավելի հաճախ նկատում ենք միայն բառապաշարը, խոսում ենք միայն լեզվի մաքրության մասին: Կա նաեւ ամեն ինչ հայերենացնելու ծայրահեղությունը, ինչպես, օրինակ, շամպայնը կոչել փրփրագմփիկ եւ այլն: Հաղորդավարներ կան, որոնք ա-ով են խոսում: Նրանց ուղղակի պետք է հարցնել՝ «Իսկ ժխտականն ինչպե՞ս եք կազմում՝ չա-ո՞վ», ասաց Սարգսյանը «Հայացք» ակումբում օրերս հրավիրված բանավեճի ժամանակ:
ԳԱԱ լեզվաբանության ինստիտուտի տնօրեն Լավրենտի Հովհաննիսյանը կարծում է, որ նշյալ հարցերը պետք է դիտել ամբողջության մեջ, քանի որ լեզուն հասարակական երեւույթ է, իսկ հիվանդ հասարակության մեջ լեզուն չի կատարում այն դերը, որ պիտի կատարի: «Որո՞նք են մեր լեզվի վրա ազդող պատճառները: Դրանք շատ են, կարեւոր պատճառն այն է, որ այսօր գրականություն քիչ ենք կարդում, եւ դա ունի իր առարկայական պատճառները՝ համակարգիչ, հեռուստատեսություն եւ այլն: Եթե քիչ ենք կարդում, նշանակում է մեր բառապաշարն այն չէ, մոռանում ենք քերականական ձեւերը: Մյուս պատճառն այն է, որ լեզուն գիտություն է եւ այն պետք է սովորել, մինչդեռ 10-ամյա կամ բուհական կրթություն ստացած ամեն ոք կարծում է, թե ինքը հրաշալի լեզու գիտի: Սա վտանգավոր է հատկապես լրատվության ոլորտում, վերջին հաշվով լեզվական այդ աղավաղումներն ընդօրինակելի են դառնում միջին տարիքի դպրոցականների համար, որոնց մեջ գրական լեզուն դեռ նստվածք չի տվել: Բացի այն, որ քիչ են կարդում, դպրոցում էլ հայերենի շատ ուսուցիչներ հայոց լեզվի դասը գրական լեզվով չեն անցկացնում: Մի քանի ժամ հեռուստացույց դիտող երեխայի լեզվական ինֆորմացիան մտնում է ուղեղի մեջ ու նա սկսում է օգտագործել այն բառերն ու բառակապակցությունները, որոնք անհարիր են գրական հայերենին:
Չափից դուրս ազատությունը վտանագավոր է նաեւ լեզվի համար, չկա ինքնահսկում եւ ինքնավերահսկում: Դա անպայման պետք է լինի: Լեզվի մաքրությունը, հատկապես մամուլի եւ հեռուստատեսության լեզուն, պետք է լինի ամենքիս գործը, որովհետեւ այն ավելի արագ է ազդում հասարակության վրա»:
Մեր պետական այրերի ու քաղաքական գործիչների՝ գրական հայերենի իմացության մակարդակը լեզվաբանները գնահատում են չափազանց վատ, նշելով, որ պաշտոններ տալու ժամանակ անտեսվում է գրական հայերենի իմացության կարեւորությունը: Մյուս կողմից՝ բուհերում կրճատվում են հայոց լեզվի դասաժամերը, դպրոցների բարձր դասարաններում հայոց լեզու ուսուցանելու փոխարեն զբաղվում են հիմնականում բուհական ընդունելության թեստերով: «Այդ համակարգը մեզ համար երբեք ընդունելի չէ, որովհետեւ պլյուս-մինուսով աշակերտին հայոց լեզու չես սովորեցնի: Ընդունելության քննության ժամանակ մասնագետը մտնում է, գլուխն այս կողմ է շարժում՝ աշակերտը մինուս է դնում, այն կողմ է շարժում՝ պլյուս է դնում: Սա է քննության ամբողջ համակարգը: Իսկ դա ծաղր է մայրենի լեզվի նկատմամբ, դրա համար էլ մարդիկ լավ չեն խոսում, ուղղագրություն, ուղղախոսություն, ո՞վ է բանի տեղ դնում: Պաշտոնական օղակներին հաճախ կոչ ենք արել ուշադրություն դարձնել իրենց խոսակցական լեզվի վրա, բայց...», հավելում է Եզեկյանը:
Նորաստեղծ տերմինաբանական խորհուրդը դեռ ոչ մի նիստ չի գումարել
Հայոց լեզվի պետական տեսչությանը կից ձեւականորեն գործող հայոց լեզվի բարձրագույն խորհուրդը մի քանի ամիս վերանվանվել է տերմինաբանական խորհուրդ: Գործող կանոնադրության համաձայն, կրթության նախարարը խորհրդի նախագահ է նշանակել լեզվաբանության ինստիտուտի տնօրեն Լավրենտի Հովհաննիսյանին: Սակայն արդեն 4 ամիս խորհուրդը ոչ մի նիստ չի գումարել, որովհետեւ ենթարկվում է լեզվի տեսչությանը, վերջինս էլ՝ գիտության եւ կրթության նախարարությանը: Բացի այդ, գոյություն ունի խորհրդի քարտուղարի հաստիքի հարցը, որի համար լեզվի ինստիտուտը ֆինանսական միջոցներ չունի, այդ հաստիքը պետք է իջեցնի նախարարությունը: «Հունվարից ահազանգում ենք, բայց մինչեւ հիմա նիստ չի գումարվել: Այսպիսի կարգավիճակում այս խորհրդի որոշումներն անկատար կմնան: Այսպիսի խորհուրդը չի կարող լինել որեւէ նախարարության կազմում, անհրաժեշտ է, որ խորհուրդը լինի վերադաս, որպեսզի կարողանա հսկել բոլոր օղակներին, նրա խոսքը լինի հիմնավոր: Իսկ հիմա փաստորեն խորհուրդը պիտի որոշում ընդունի, այդ որոշումը հաստատի լեզվի պետական տեսչությունը, որից հետո նախարարը վավերացնի», ասում է Հովհաննիսյանը: Լեզվաբանների համոզմամբ, լեզվի պետական տեսչությանը պետք է տալ մեկ այլ կարգավիճակ, պետք է գործի կամ հանրապետության նախագահին, կամ վարչապետին առընթեր, այլապես մեր լեզվի հանդեպ «ազատական» մոտեցումը երկար ժամանակ հնարավոր չի լինի սանձել:
ՌՈՒԶԱՆ ՊՈՂՈՍՅԱՆ
«Շատ դժգոհ եմ մեր հեռուստատեսության առանձին հաղորդումների, նույնիսկ հաղորդավարների լեզվից: Խոսքը միայն բառերի ու բառապաշարի մասին չէ, մեր հաղորդավարների զգալի մասը չգիտի հայերեն շեշտի տեղը: Զարմանալիորեն տարածված է ա-ով խոսելը, փոխանակ հրաժարվենք դրանից, ավելի առաջ ենք տանում: Մեր մտավորականների գերակշիռ մասն ա-ով է խոսում, ինչո՞ւ, որովհետեւ արտասանությունն ավելի դյուրին է: «Արմենիա» հեռուստաընկերության երգիծական հաղորդումների հեղինակները բացարձակապես չեն մտածում լեզվի մաքրության մասին: Հումորը ժարգոնով ու գռեհկաբանությամբ չի լինում, Պարոնյանը եւ Օտյանը երգիծել են հրաշալի հայերենով: Մեր լեզվի վրա այսօր իր կնիքն է դնում անգլերենը, խոսքը միայն բառերի մասին չէ, այլ կառույցների, շեշտադրության: Պետք է մեր լեզուն փրկենք օտար ազդեցությունից», ասում է Երեւանի պետական համալսարանի հայոց լեզվի ամբիոնի վարիչ Լեւոն Եզեկյանը:
«Արմենիա» հեռուստաընկերության բաժնետեր, լեզվաբան Արտեմ Սարգսյանն իր երկարամյա գործունեության ընթացքում համոզվել է, որ մերժելի երեւույթները ծաղրելու ձգտումը հակառակ ազդեցությունն է ունենում մեր հասարակության վրա, այսինքն՝ ծաղրվող բառերը եւ արտահայտություններն իսկույն լայն տարածում են գտնում: «Քանի որ պրն Եզեկյանը քար նետեց մեր այգին, ասեմ, որ այդ հաղորդումների նպատակն այն է, որ հեռուստադիտողն այդպես չխոսի, այսինքն՝ մերժողական է, սակայն մեր հասարակության մեջ դրանք այլ կերպ են ընկալվում: Անշուշտ, մեր գրական բանավոր խոսքն ունի մի շարք թերություններ. գրական լեզուն կորցնում է իր այն անհրաժեշտ հյութը, որ կա մեր առօրյա խոսակցականում: Դրանով է պատճառաբանվում, որ մեր հեռուստաալիքները գրական բարձր մակարդակից գնում են դեպի ցածրը: Մեր առաջին պահանջը պետք է լինի այն, որ եթերից հնչող լեզուն լինի գրական, բայց նաեւ բնական: Կարեւոր են նաեւ խոսքի շեշտը, հնչերանգը, մեղեդայնությունը: Մենք կորցնում ենք հայեցի մեղեդին, լեզվական հիմնական հատկանիշները վտանգի տակ են, սակայն ավելի հաճախ նկատում ենք միայն բառապաշարը, խոսում ենք միայն լեզվի մաքրության մասին: Կա նաեւ ամեն ինչ հայերենացնելու ծայրահեղությունը, ինչպես, օրինակ, շամպայնը կոչել փրփրագմփիկ եւ այլն: Հաղորդավարներ կան, որոնք ա-ով են խոսում: Նրանց ուղղակի պետք է հարցնել՝ «Իսկ ժխտականն ինչպե՞ս եք կազմում՝ չա-ո՞վ», ասաց Սարգսյանը «Հայացք» ակումբում օրերս հրավիրված բանավեճի ժամանակ:
ԳԱԱ լեզվաբանության ինստիտուտի տնօրեն Լավրենտի Հովհաննիսյանը կարծում է, որ նշյալ հարցերը պետք է դիտել ամբողջության մեջ, քանի որ լեզուն հասարակական երեւույթ է, իսկ հիվանդ հասարակության մեջ լեզուն չի կատարում այն դերը, որ պիտի կատարի: «Որո՞նք են մեր լեզվի վրա ազդող պատճառները: Դրանք շատ են, կարեւոր պատճառն այն է, որ այսօր գրականություն քիչ ենք կարդում, եւ դա ունի իր առարկայական պատճառները՝ համակարգիչ, հեռուստատեսություն եւ այլն: Եթե քիչ ենք կարդում, նշանակում է մեր բառապաշարն այն չէ, մոռանում ենք քերականական ձեւերը: Մյուս պատճառն այն է, որ լեզուն գիտություն է եւ այն պետք է սովորել, մինչդեռ 10-ամյա կամ բուհական կրթություն ստացած ամեն ոք կարծում է, թե ինքը հրաշալի լեզու գիտի: Սա վտանգավոր է հատկապես լրատվության ոլորտում, վերջին հաշվով լեզվական այդ աղավաղումներն ընդօրինակելի են դառնում միջին տարիքի դպրոցականների համար, որոնց մեջ գրական լեզուն դեռ նստվածք չի տվել: Բացի այն, որ քիչ են կարդում, դպրոցում էլ հայերենի շատ ուսուցիչներ հայոց լեզվի դասը գրական լեզվով չեն անցկացնում: Մի քանի ժամ հեռուստացույց դիտող երեխայի լեզվական ինֆորմացիան մտնում է ուղեղի մեջ ու նա սկսում է օգտագործել այն բառերն ու բառակապակցությունները, որոնք անհարիր են գրական հայերենին:
Չափից դուրս ազատությունը վտանագավոր է նաեւ լեզվի համար, չկա ինքնահսկում եւ ինքնավերահսկում: Դա անպայման պետք է լինի: Լեզվի մաքրությունը, հատկապես մամուլի եւ հեռուստատեսության լեզուն, պետք է լինի ամենքիս գործը, որովհետեւ այն ավելի արագ է ազդում հասարակության վրա»:
Մեր պետական այրերի ու քաղաքական գործիչների՝ գրական հայերենի իմացության մակարդակը լեզվաբանները գնահատում են չափազանց վատ, նշելով, որ պաշտոններ տալու ժամանակ անտեսվում է գրական հայերենի իմացության կարեւորությունը: Մյուս կողմից՝ բուհերում կրճատվում են հայոց լեզվի դասաժամերը, դպրոցների բարձր դասարաններում հայոց լեզու ուսուցանելու փոխարեն զբաղվում են հիմնականում բուհական ընդունելության թեստերով: «Այդ համակարգը մեզ համար երբեք ընդունելի չէ, որովհետեւ պլյուս-մինուսով աշակերտին հայոց լեզու չես սովորեցնի: Ընդունելության քննության ժամանակ մասնագետը մտնում է, գլուխն այս կողմ է շարժում՝ աշակերտը մինուս է դնում, այն կողմ է շարժում՝ պլյուս է դնում: Սա է քննության ամբողջ համակարգը: Իսկ դա ծաղր է մայրենի լեզվի նկատմամբ, դրա համար էլ մարդիկ լավ չեն խոսում, ուղղագրություն, ուղղախոսություն, ո՞վ է բանի տեղ դնում: Պաշտոնական օղակներին հաճախ կոչ ենք արել ուշադրություն դարձնել իրենց խոսակցական լեզվի վրա, բայց...», հավելում է Եզեկյանը:
Նորաստեղծ տերմինաբանական խորհուրդը դեռ ոչ մի նիստ չի գումարել
Հայոց լեզվի պետական տեսչությանը կից ձեւականորեն գործող հայոց լեզվի բարձրագույն խորհուրդը մի քանի ամիս վերանվանվել է տերմինաբանական խորհուրդ: Գործող կանոնադրության համաձայն, կրթության նախարարը խորհրդի նախագահ է նշանակել լեզվաբանության ինստիտուտի տնօրեն Լավրենտի Հովհաննիսյանին: Սակայն արդեն 4 ամիս խորհուրդը ոչ մի նիստ չի գումարել, որովհետեւ ենթարկվում է լեզվի տեսչությանը, վերջինս էլ՝ գիտության եւ կրթության նախարարությանը: Բացի այդ, գոյություն ունի խորհրդի քարտուղարի հաստիքի հարցը, որի համար լեզվի ինստիտուտը ֆինանսական միջոցներ չունի, այդ հաստիքը պետք է իջեցնի նախարարությունը: «Հունվարից ահազանգում ենք, բայց մինչեւ հիմա նիստ չի գումարվել: Այսպիսի կարգավիճակում այս խորհրդի որոշումներն անկատար կմնան: Այսպիսի խորհուրդը չի կարող լինել որեւէ նախարարության կազմում, անհրաժեշտ է, որ խորհուրդը լինի վերադաս, որպեսզի կարողանա հսկել բոլոր օղակներին, նրա խոսքը լինի հիմնավոր: Իսկ հիմա փաստորեն խորհուրդը պիտի որոշում ընդունի, այդ որոշումը հաստատի լեզվի պետական տեսչությունը, որից հետո նախարարը վավերացնի», ասում է Հովհաննիսյանը: Լեզվաբանների համոզմամբ, լեզվի պետական տեսչությանը պետք է տալ մեկ այլ կարգավիճակ, պետք է գործի կամ հանրապետության նախագահին, կամ վարչապետին առընթեր, այլապես մեր լեզվի հանդեպ «ազատական» մոտեցումը երկար ժամանակ հնարավոր չի լինի սանձել:
ՌՈՒԶԱՆ ՊՈՂՈՍՅԱՆ
Friday, March 07, 2008
ԿՈՍՈՎՈՆ ԴԱՐՁՆՈ՞ՒՄ ԵՆ ՆԱԽԱԴԵՊ...
Ռուսաստան-Աբխազիա առանց սանկցիաների հարաբերություններ
Կան երեւույթներ, որ իներցիոն զարգացումներ ունեն: Փետրվարի 17-ին Կոսովոյի անկախության հռչակումն ու դրան հետեւած տարբեր երկրների ճանաչման հայտարարությունները, որքան էլ մատուցվեն նախադեպ չդիտվելու, չդառնալու ցանկություններով ու անգամ պնդմամբ, նախկին սերբական երկրամասի անկախության հռչակումն ու ճանաչումը այլեւս պատմական իրողություն են, որին որպես օրինակ դիմում են ու դեռ կդիմեն տարբեր անհրաժեշտությամբ:
Կոսովոյի անկախության միակողմանի հռչակումն ու եվրոպական-ամերիկյան շուտափույթ դրական արձագանքի ֆոնին միանշանակորեն այլ էր հատկապես Ռուսաստանի դիրքորոշումը: Մասնավորապես, մինչեւ անկախության հռչակումը Ռուսաստանը հակադարձում էր նման մոտեցմանը Աբխազիայի եւ Հարավային Օսիայի ճանաչմամբ: Ու թեեւ նման քայլ Ռուսաստանը դեռ չի կատարել, սակայն այն, ինչ տեղի է ունենում ժամանակային ավելի մեծ հատվածի կտրվածքով, բնավ էլ չի հակասում Ռուսաստանի նմանօրինակ դիրքորոշմանը:
«Ազգն» արդեն տեղեկացրել է, որ մարտի 6-ին Ռուսաստանը վերացրել է Աբխազիայի նկատմամբ առեւտրատնտեսական, ֆինանսական, տրանսպորտային եւ այլ կապերի արգելքները: Այդպիսիք մտցվել էին դեռեւս 1996 թվականին: Ռուսաստանը նաեւ ԱՊՀ մյուս երկրներին է առաջարկել դուրս գալ Աբխազիայի նկատմամբ սահմանափակումների ռեժիմից:
«ՌԴ արտգործնախարարությունը ԱՊՀ գործադիր կոմիտեին պաշտոնական նոտա է հղել, որում հաղորդվում է, թե Ռուսաստանը փոփոխված հանգամանքների բերումով այլեւս իրեն կապված չի համարում ԱՊՀ պետությունների ղեկավարների խորհրդի «Աբխազիայի հակամարտության կարգավորմանն ուղղված միջոցառումների մասին» 1996-ի հունվարի 16-ի որոշման դրույթներով», նշված է փաստաթղթում:
Ռուսաստանի ԱԳՆ-ն նաեւ հիշեցնում է, թե սահմանափակումների որոշումը ժամանակին պայմանավորված էր 1992-93 թթ. պատերազմից հետո վրաց-աբխազական հակամարտության կողմերի սուր հակադրության պայմաններով` նպատակ ունենալով խրախուսել Աբխազիայի ավելի ճկուն դիրքորոշման ձեւավորումը, հատկապես փախստականների վերադարձի առնչությամբ:
Առկա իրավիճակը Ռուսաստանի արտգործնախարարությունը գնահատում է փոփոխված, երբ Աբխազիայի Գալիի շրջան են վերադարձել վրացի փախստականների մեծ մասը, իսկ Աբխազիան էլ հակամարտության կարգավորման հարցում, ըստ ՌԴ ԱԳՆ-ի, կատարում է իր պարտավորությունները` պատրաստակամություն արտահայտելով գնալ կարգավորման գործնական քայլերի:
Վրաստանում Ռուսաստանի այս քայլը միանգամից եւ աներկբա գնահատել են որպես «սադրիչ եւ զայրացուցիչ»: Ավելին, Վրաստանի արտգործնախարարությունը Աբխազիայի նկատմամբ սահմանափակումների վերացման Ռուսաստանի որոշումը գնահատել է «ապաբարոյական եւ վտանգավոր տարածաշրջանի համար»: Վրաստանը նաեւ, ի դեմս իր քաղաքական ղեկավարության, հայտարարել է, թե համարժեք քայլերի է սպասում Միացյալ Նահանգներից:
Վերջին ժամանակների համար սովորական դարձած մի հանգամանք եւս. երեկ Վրաստանի ԱԳՆ է «հրավիրվել» երկրում Ռուսաստանի դեսպան Վյաչեսլավ Կովալենկոն: Ինչպես նմանօրինակ իրավիճակներում, ամենայն վստահությամբ կարելի է ասել, որ դեսպանից նախ բացատրություններ կպահանջեն եւ վրաց ԱԳն-ն կհանձնի իր բողոքի նոտան` կապված Աբխազիային առնչվող որոշման հետ:
Միեւնույն ժամանակ, Աբխազիայի խորհրդարանն արտահերթ նիստում երեկ հայտարարել է իր անկախության ճանաչման խնդրանքով ՄԱԿ-ին եւ Ռուսաստանին դիմելու նոր որոշման մասին: Ընդ որում, ՄԱԿ-ին եւ աշխարհի երկրներին Աբխազիան իր խնդրանքը հասցեագրել է առանձին, Ռուսաստանի Դաշնությանը` առանձին: Հիշեցնենք, որ դեռ այս շաբաթ իրենց անկախության ճանաչման խնդրանքով աշխարհի երկրներին եւ ՄԱԿ-ին էին դիմել Հարավային Օսիան եւ Մերձդնեստրը: Հարավային Օսիան, բացի իր տեսակետի պատմական հիմնավորումից, անկախության ճանաչման խնդրանք-նամակում նաեւ նշել էր. «Արդեն իսկ 17 տարի Հարավային Օսիայի անկախ գոյությունը հաստատում է նրա կենսունակությունը եւ պահանջում է միայն այդ ինքնիշխանության լեգիտիմացում` ՄԱԿ-ի կանոնադրության համաձայն»:
Փաստորեն ստացվում է, որ Ռուսաստանն, այնուամենայնիվ, գնում է Կոսովոյի անկախության հռչակումն ու ճանաչումը գոնե երկու տարածքների` Աբխազիայի եւ Հարավային Օսիայի դեպքում նախադեպ դիտելու ուղղությամբ: Եվ եթե անկախության ճանաչման հայտարարությունը քաղաքական կշիռ ունի, ապա հատկապես տնտեսական ու ֆինանսական հարաբերությունների սահմանափակումների վերացումը, որ տվյալ դեպքում լիարժեք եւ բացահայտ համագործակցություն է նշանակում, կարելի է դիտարկել ավելին, քան զուտ ճանաչումը: Հատկապես, եթե ճանաչումը եւս ավելի շուտ որեւէ տեսակի հարաբերութուններ հաստատելու լեգիտիմության հիմնավորումն է, եւ ոչ թե բուն հարաբերությունները:
Մյուս կողմից, դեռեւս փետրվարի 22-ին Մոսկվայում ԱՊՀ երկրների ղեկավարների ոչ պաշտոնական հանդիպման շրջանակներում Ռուսաստանի եւ Վրաստանի նախագահներ Վլադիմիր Պուտինն ու Միխեիլ Սաակաշվիլին քննարկումներ ունեցան, անգամ սկսեցին խոսել երկու երկրների միջեւ Ռուսաստանի կողմից դեռեւս նախորդ տարի մտցված օդային հաղորդակցության սառեցման վերացման մասին:
Բայց, ինչպես սովորական գումարներին վերաբերող հարցերում գործող տրամաբանությունն ու կանոնները չեն գործում «մեծ փողերի» դեպքում, այնպես էլ սովորական, թեկուզ միջպետական հարաբերությունները չեն ենթարկվում այն տրամաբանությանը, որով աշխարհում գերտերությունները փորձում են որոշել համաշխարհային քաղաքականությունը:
ԱՂԱՎՆԻ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ
Կան երեւույթներ, որ իներցիոն զարգացումներ ունեն: Փետրվարի 17-ին Կոսովոյի անկախության հռչակումն ու դրան հետեւած տարբեր երկրների ճանաչման հայտարարությունները, որքան էլ մատուցվեն նախադեպ չդիտվելու, չդառնալու ցանկություններով ու անգամ պնդմամբ, նախկին սերբական երկրամասի անկախության հռչակումն ու ճանաչումը այլեւս պատմական իրողություն են, որին որպես օրինակ դիմում են ու դեռ կդիմեն տարբեր անհրաժեշտությամբ:
Կոսովոյի անկախության միակողմանի հռչակումն ու եվրոպական-ամերիկյան շուտափույթ դրական արձագանքի ֆոնին միանշանակորեն այլ էր հատկապես Ռուսաստանի դիրքորոշումը: Մասնավորապես, մինչեւ անկախության հռչակումը Ռուսաստանը հակադարձում էր նման մոտեցմանը Աբխազիայի եւ Հարավային Օսիայի ճանաչմամբ: Ու թեեւ նման քայլ Ռուսաստանը դեռ չի կատարել, սակայն այն, ինչ տեղի է ունենում ժամանակային ավելի մեծ հատվածի կտրվածքով, բնավ էլ չի հակասում Ռուսաստանի նմանօրինակ դիրքորոշմանը:
«Ազգն» արդեն տեղեկացրել է, որ մարտի 6-ին Ռուսաստանը վերացրել է Աբխազիայի նկատմամբ առեւտրատնտեսական, ֆինանսական, տրանսպորտային եւ այլ կապերի արգելքները: Այդպիսիք մտցվել էին դեռեւս 1996 թվականին: Ռուսաստանը նաեւ ԱՊՀ մյուս երկրներին է առաջարկել դուրս գալ Աբխազիայի նկատմամբ սահմանափակումների ռեժիմից:
«ՌԴ արտգործնախարարությունը ԱՊՀ գործադիր կոմիտեին պաշտոնական նոտա է հղել, որում հաղորդվում է, թե Ռուսաստանը փոփոխված հանգամանքների բերումով այլեւս իրեն կապված չի համարում ԱՊՀ պետությունների ղեկավարների խորհրդի «Աբխազիայի հակամարտության կարգավորմանն ուղղված միջոցառումների մասին» 1996-ի հունվարի 16-ի որոշման դրույթներով», նշված է փաստաթղթում:
Ռուսաստանի ԱԳՆ-ն նաեւ հիշեցնում է, թե սահմանափակումների որոշումը ժամանակին պայմանավորված էր 1992-93 թթ. պատերազմից հետո վրաց-աբխազական հակամարտության կողմերի սուր հակադրության պայմաններով` նպատակ ունենալով խրախուսել Աբխազիայի ավելի ճկուն դիրքորոշման ձեւավորումը, հատկապես փախստականների վերադարձի առնչությամբ:
Առկա իրավիճակը Ռուսաստանի արտգործնախարարությունը գնահատում է փոփոխված, երբ Աբխազիայի Գալիի շրջան են վերադարձել վրացի փախստականների մեծ մասը, իսկ Աբխազիան էլ հակամարտության կարգավորման հարցում, ըստ ՌԴ ԱԳՆ-ի, կատարում է իր պարտավորությունները` պատրաստակամություն արտահայտելով գնալ կարգավորման գործնական քայլերի:
Վրաստանում Ռուսաստանի այս քայլը միանգամից եւ աներկբա գնահատել են որպես «սադրիչ եւ զայրացուցիչ»: Ավելին, Վրաստանի արտգործնախարարությունը Աբխազիայի նկատմամբ սահմանափակումների վերացման Ռուսաստանի որոշումը գնահատել է «ապաբարոյական եւ վտանգավոր տարածաշրջանի համար»: Վրաստանը նաեւ, ի դեմս իր քաղաքական ղեկավարության, հայտարարել է, թե համարժեք քայլերի է սպասում Միացյալ Նահանգներից:
Վերջին ժամանակների համար սովորական դարձած մի հանգամանք եւս. երեկ Վրաստանի ԱԳՆ է «հրավիրվել» երկրում Ռուսաստանի դեսպան Վյաչեսլավ Կովալենկոն: Ինչպես նմանօրինակ իրավիճակներում, ամենայն վստահությամբ կարելի է ասել, որ դեսպանից նախ բացատրություններ կպահանջեն եւ վրաց ԱԳն-ն կհանձնի իր բողոքի նոտան` կապված Աբխազիային առնչվող որոշման հետ:
Միեւնույն ժամանակ, Աբխազիայի խորհրդարանն արտահերթ նիստում երեկ հայտարարել է իր անկախության ճանաչման խնդրանքով ՄԱԿ-ին եւ Ռուսաստանին դիմելու նոր որոշման մասին: Ընդ որում, ՄԱԿ-ին եւ աշխարհի երկրներին Աբխազիան իր խնդրանքը հասցեագրել է առանձին, Ռուսաստանի Դաշնությանը` առանձին: Հիշեցնենք, որ դեռ այս շաբաթ իրենց անկախության ճանաչման խնդրանքով աշխարհի երկրներին եւ ՄԱԿ-ին էին դիմել Հարավային Օսիան եւ Մերձդնեստրը: Հարավային Օսիան, բացի իր տեսակետի պատմական հիմնավորումից, անկախության ճանաչման խնդրանք-նամակում նաեւ նշել էր. «Արդեն իսկ 17 տարի Հարավային Օսիայի անկախ գոյությունը հաստատում է նրա կենսունակությունը եւ պահանջում է միայն այդ ինքնիշխանության լեգիտիմացում` ՄԱԿ-ի կանոնադրության համաձայն»:
Փաստորեն ստացվում է, որ Ռուսաստանն, այնուամենայնիվ, գնում է Կոսովոյի անկախության հռչակումն ու ճանաչումը գոնե երկու տարածքների` Աբխազիայի եւ Հարավային Օսիայի դեպքում նախադեպ դիտելու ուղղությամբ: Եվ եթե անկախության ճանաչման հայտարարությունը քաղաքական կշիռ ունի, ապա հատկապես տնտեսական ու ֆինանսական հարաբերությունների սահմանափակումների վերացումը, որ տվյալ դեպքում լիարժեք եւ բացահայտ համագործակցություն է նշանակում, կարելի է դիտարկել ավելին, քան զուտ ճանաչումը: Հատկապես, եթե ճանաչումը եւս ավելի շուտ որեւէ տեսակի հարաբերութուններ հաստատելու լեգիտիմության հիմնավորումն է, եւ ոչ թե բուն հարաբերությունները:
Մյուս կողմից, դեռեւս փետրվարի 22-ին Մոսկվայում ԱՊՀ երկրների ղեկավարների ոչ պաշտոնական հանդիպման շրջանակներում Ռուսաստանի եւ Վրաստանի նախագահներ Վլադիմիր Պուտինն ու Միխեիլ Սաակաշվիլին քննարկումներ ունեցան, անգամ սկսեցին խոսել երկու երկրների միջեւ Ռուսաստանի կողմից դեռեւս նախորդ տարի մտցված օդային հաղորդակցության սառեցման վերացման մասին:
Բայց, ինչպես սովորական գումարներին վերաբերող հարցերում գործող տրամաբանությունն ու կանոնները չեն գործում «մեծ փողերի» դեպքում, այնպես էլ սովորական, թեկուզ միջպետական հարաբերությունները չեն ենթարկվում այն տրամաբանությանը, որով աշխարհում գերտերությունները փորձում են որոշել համաշխարհային քաղաքականությունը:
ԱՂԱՎՆԻ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ
ԱՄՆ-Ը ԵՎ ԵՄ-Ը ԻՆՉՈ՞Ւ ԻՍՐԱՅԵԼԻՆ ԴԱՏԱՊԱՐՏԵԼՈՒ ՓՈԽԱՐԵՆ ԴԱՏԱՊԱՐՏԵՆ ՍՊԱՆՎԱԾ ՊԱՂԵՍՏԻՆՑԻՆԵՐԻՆ
Իսկ Թուրքիայում Իսրայելի դեսպան Լեւին չշահարկի Հայոց ցեղասպանությունը
Փոխանակ դատապարտելու Գազայի հատվածում իսրայելական զորքերի արդեն 131 պաղեստինցիների սպանության պատճառ դարձած պատժիչ գործողությունները, Եվրոմիությունը դատապարտել էր Իրանին, թե պետք է զերծ մնալ Իսրայելին սպառնալու դրսեւորումներից: Մարտի 5-ի համարում «Ազգն» անդրադարձել էր ժողովուրդների իրավահավասարության միջազգային սկզբունքներին հակասող եւ ռասայական խտրականության բոլոր ձեւերի վերացման մասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիան կոպտորեն ոտնահարող երկդիմի այս մոտեցմանը, ընդգծելով, որ դա Եվրոմիությունից բացի յուրահատուկ է նաեւ ԵԱՀԿ-ին, եվրոպական եւ ամերիկյան կառույցներին, ինչպես նաեւ ԱՄՆ-ի անմիջական վերահսկողության տակ գտնվող ՄԱԿ-ին:
Ինչ վերաբերում է պաշտոնական Վաշինգտոնի մոտեցմանը, ապա դա էլ արտահայտվեց ԱՄՆ պետքարտուղար Կոնդոլիզա Ռայսի օրերս Երուսաղեմում արած հայտարարությամբ, որտեղ պետքարտուղարը, մեղադրելով պաղեստինցիներին իսրայելական բանակի պատժիչ գործողությունների համար դատապարտեց «Համասին»: Դա ոչ այլ ինչ էր, քան Գազայի հատվածում կատարված սպանությունների արդարացում:
Այս ամենից հետո սպասել, որ միջազգային ուժերը, արեւմտյան տերություններն ու կառույցները հետամուտ կլինեն աշխարհի խաղաղությանն ու կայունությանը, կձգտեն ժողովուրդների ազատությանն ու իրավահավասարությանը, կամ կպայքարեն արյունահեղ բախումների կանխարգելման համար եւ արդարությունը կկազմի այդ պայքարի առանցքը, առնվազն հուսահատությունից բխող հոռետեսությունը լավատեսությամբ ճնշելու ապարդյուն փորձ է:
ԱՄՆ պետքարտուղարի իսրայելական բանակի պատժիչ գործողությունների արդարացմանը նպատակամղված հայտարարությունը պետք է ոգեւորած լինի Թուրքիայում Իսրայելի դեսպան Գաբբի Լեւիին, որն Անկարայում հրավիրված մամուլի ասուլիսում հենց Իսրայելի թեզերով է արդարացրել պաղեստինցիների սպանությունները:
Թերեւս կարելի էր շրջանցել դեսպան Լեւիի մամուլի ասուլիսը, եթե նա փետրվարի 27-մարտի 3-ին Գազայում Իսրայելի իրականացրած պատժիչ գործողությունները չհամեմատեր «1915-ի հայկական իրադարձությունների» հետ: Ի՞նչ նպատակ է հետապնդել Իսրայելի դեսպանի այս համեմատությունը: Մինչ հարցին պատասխանելը, նշենք, որ ասուլիսում, ինչպես մարտի 5-ին նշում է «Զամանը», Գաբբի Լեւին կանխակալ մոտեցման համար քննադատել է թուրքական մամուլին, Գազայում Իսրայելի ռազմական գործողությունները բնութագրել է ինքնապաշտպանության իրավունքից բխող անհրաժեշտությունը եւ Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի Իսրայելին հասցեագրած մեղադրանքների առնչությամբ «խորը մտահոգություն» է հայտնել:
Դեսպան Լեւիի մամուլի ասուլիսում թուրք լրագրողների համար թերեւս ամենաուշագրավը եղել է «այսպես կոչված Հայոց ցեղասպանության եւ Գազայի ռազմական գործողությունների միջեւ զուգահեռների» անցկացումը: Ահա թե դրա առնչությամբ ինչ է ասել դեսպանը. «Ասում են, որ 1915-ի ողբերգական իրադարձությունների աշխարհագրությունը սահմանափակ էր: Այդ իսկ պատճառով Ստամբուլի, Իզմիրի, Հալեպի եւ Երուսաղեմի հայ համայնքները չեն տուժել: Եթե պաղեստինցիները վնաս են կրել Գազայում, ապա դրա պատասխանատուն «Համասն» է: Այսրհորդանանում, օրինակ, բնակչությունը չտուժեց, որովհետեւ խաղաղասեր էր»:
Այնուհետեւ դեսպան Լեւին, լրագրողների հարցին ի պատասխան, նշել է, որ ինքը Գազայի ռազմական գործողությունների հետ համեմատում է ոչ թե 1915-ի իրադարձությունները, այլ ընդգծում դրանց աշխարհագրությունների սահմանափակվածությունը: Նա PKK-ի եւ «Համասի» միջեւ նույնպես զուգահեռներ անցկացնելու մղումով, Գազայի հատվածում Իսրայելի պատժիչ գործողությունները համեմատել է նաեւ Հյուսիսային Իրաքում թուրքական զորքերի իրականացրած ռազմական գործողությունների հետ, մատնանշելով. «Մենք խտրականություն չենք դնում, համոզված լինելով, որ PKK-ի ահաբեկչությունը նման է «Համասի» ահաբեկչությանը: Ահաբեկչությունը չարիք է, որտեղ էլ, որ լինի, Հյուսիսային Իրաքում, թե Գազայում, պետք է պայքարենք դրա դեմ»:
Որքան էլ Թուրքիայում Իսրայելի դեսպան Գաբբի Լեւին, համեմատելով 1915-ի իրադարձությունները Գազայի պատժիչ գործողությունների հետ, սաստի թուրքական քաղաքական շրջանակներին, այնուամենայնիվ, նա սաստելիս՝ իրադարձությունների համար մեղավոր է ճանաչում արեւմտահայերին: Քանի որ, ըստ դեսպանի, Իսրայելի պատժիչ գործողությունների պատասխանատվությունն ընկնում է պաղեստինցիների վրա, ուստի ցեղասպանության համար էլ պետք է պատասխանատու լինեն մարդկության դեմ կատարված այս հանցանքի զոհերը...
Այլ կերպ, դեսպան Լեւին վերոհիշյալ համեմատությամբ, անցնում է լկտիության տեսանելի եւ անտեսանելի բոլոր սահմաններն այն առումով, որ Գազայում կատարված սպանություններին Թուրքիայի հակազդեցությունը զսպելու նպատակով որպես շանտաժի միջոց օգտագործում է 1,5 մլն հայ նահատակների հիշատակը եւ շահարկում Հայոց ցեղասպանությունը: Ինչ վերաբերում է PKK-«Համաս» համեմատությանը, ապա դա էլ արգասիքն է վարչապետ Էրդողանի եւ նրա կառավարությանը զսպաշապիկ հագցնելու միջոցով հակազդեցությունը գոնե մասնակի մեղմելու այդ նույն նկրտումի, որն իր մեջ նույնպես շանտաժ է պարունակում, ինչպես 1915-ի իրադարձությունների համեմատության պարագայում:
Տվյալ դեպքում զարմանքն ավելորդ է: Վերջապես ինչո՞ւ ԱՄՆ-ն ու ԵՄ-ը Գազայում կատարած սպանությունների համար Իսրայելին դատապարտելու փոխարեն դատապարտեն սպանված պաղեստինցիներին, իսկ Իսրայելի դեսպանը Էրդողանի կառավարությանը շանտաժի ենթարկելու համար չշահարկի Հայոց ցեղասպանությունը:
ՀԱԿՈԲ ՉԱՔՐՅԱՆ
Փոխանակ դատապարտելու Գազայի հատվածում իսրայելական զորքերի արդեն 131 պաղեստինցիների սպանության պատճառ դարձած պատժիչ գործողությունները, Եվրոմիությունը դատապարտել էր Իրանին, թե պետք է զերծ մնալ Իսրայելին սպառնալու դրսեւորումներից: Մարտի 5-ի համարում «Ազգն» անդրադարձել էր ժողովուրդների իրավահավասարության միջազգային սկզբունքներին հակասող եւ ռասայական խտրականության բոլոր ձեւերի վերացման մասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիան կոպտորեն ոտնահարող երկդիմի այս մոտեցմանը, ընդգծելով, որ դա Եվրոմիությունից բացի յուրահատուկ է նաեւ ԵԱՀԿ-ին, եվրոպական եւ ամերիկյան կառույցներին, ինչպես նաեւ ԱՄՆ-ի անմիջական վերահսկողության տակ գտնվող ՄԱԿ-ին:
Ինչ վերաբերում է պաշտոնական Վաշինգտոնի մոտեցմանը, ապա դա էլ արտահայտվեց ԱՄՆ պետքարտուղար Կոնդոլիզա Ռայսի օրերս Երուսաղեմում արած հայտարարությամբ, որտեղ պետքարտուղարը, մեղադրելով պաղեստինցիներին իսրայելական բանակի պատժիչ գործողությունների համար դատապարտեց «Համասին»: Դա ոչ այլ ինչ էր, քան Գազայի հատվածում կատարված սպանությունների արդարացում:
Այս ամենից հետո սպասել, որ միջազգային ուժերը, արեւմտյան տերություններն ու կառույցները հետամուտ կլինեն աշխարհի խաղաղությանն ու կայունությանը, կձգտեն ժողովուրդների ազատությանն ու իրավահավասարությանը, կամ կպայքարեն արյունահեղ բախումների կանխարգելման համար եւ արդարությունը կկազմի այդ պայքարի առանցքը, առնվազն հուսահատությունից բխող հոռետեսությունը լավատեսությամբ ճնշելու ապարդյուն փորձ է:
ԱՄՆ պետքարտուղարի իսրայելական բանակի պատժիչ գործողությունների արդարացմանը նպատակամղված հայտարարությունը պետք է ոգեւորած լինի Թուրքիայում Իսրայելի դեսպան Գաբբի Լեւիին, որն Անկարայում հրավիրված մամուլի ասուլիսում հենց Իսրայելի թեզերով է արդարացրել պաղեստինցիների սպանությունները:
Թերեւս կարելի էր շրջանցել դեսպան Լեւիի մամուլի ասուլիսը, եթե նա փետրվարի 27-մարտի 3-ին Գազայում Իսրայելի իրականացրած պատժիչ գործողությունները չհամեմատեր «1915-ի հայկական իրադարձությունների» հետ: Ի՞նչ նպատակ է հետապնդել Իսրայելի դեսպանի այս համեմատությունը: Մինչ հարցին պատասխանելը, նշենք, որ ասուլիսում, ինչպես մարտի 5-ին նշում է «Զամանը», Գաբբի Լեւին կանխակալ մոտեցման համար քննադատել է թուրքական մամուլին, Գազայում Իսրայելի ռազմական գործողությունները բնութագրել է ինքնապաշտպանության իրավունքից բխող անհրաժեշտությունը եւ Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի Իսրայելին հասցեագրած մեղադրանքների առնչությամբ «խորը մտահոգություն» է հայտնել:
Դեսպան Լեւիի մամուլի ասուլիսում թուրք լրագրողների համար թերեւս ամենաուշագրավը եղել է «այսպես կոչված Հայոց ցեղասպանության եւ Գազայի ռազմական գործողությունների միջեւ զուգահեռների» անցկացումը: Ահա թե դրա առնչությամբ ինչ է ասել դեսպանը. «Ասում են, որ 1915-ի ողբերգական իրադարձությունների աշխարհագրությունը սահմանափակ էր: Այդ իսկ պատճառով Ստամբուլի, Իզմիրի, Հալեպի եւ Երուսաղեմի հայ համայնքները չեն տուժել: Եթե պաղեստինցիները վնաս են կրել Գազայում, ապա դրա պատասխանատուն «Համասն» է: Այսրհորդանանում, օրինակ, բնակչությունը չտուժեց, որովհետեւ խաղաղասեր էր»:
Այնուհետեւ դեսպան Լեւին, լրագրողների հարցին ի պատասխան, նշել է, որ ինքը Գազայի ռազմական գործողությունների հետ համեմատում է ոչ թե 1915-ի իրադարձությունները, այլ ընդգծում դրանց աշխարհագրությունների սահմանափակվածությունը: Նա PKK-ի եւ «Համասի» միջեւ նույնպես զուգահեռներ անցկացնելու մղումով, Գազայի հատվածում Իսրայելի պատժիչ գործողությունները համեմատել է նաեւ Հյուսիսային Իրաքում թուրքական զորքերի իրականացրած ռազմական գործողությունների հետ, մատնանշելով. «Մենք խտրականություն չենք դնում, համոզված լինելով, որ PKK-ի ահաբեկչությունը նման է «Համասի» ահաբեկչությանը: Ահաբեկչությունը չարիք է, որտեղ էլ, որ լինի, Հյուսիսային Իրաքում, թե Գազայում, պետք է պայքարենք դրա դեմ»:
Որքան էլ Թուրքիայում Իսրայելի դեսպան Գաբբի Լեւին, համեմատելով 1915-ի իրադարձությունները Գազայի պատժիչ գործողությունների հետ, սաստի թուրքական քաղաքական շրջանակներին, այնուամենայնիվ, նա սաստելիս՝ իրադարձությունների համար մեղավոր է ճանաչում արեւմտահայերին: Քանի որ, ըստ դեսպանի, Իսրայելի պատժիչ գործողությունների պատասխանատվությունն ընկնում է պաղեստինցիների վրա, ուստի ցեղասպանության համար էլ պետք է պատասխանատու լինեն մարդկության դեմ կատարված այս հանցանքի զոհերը...
Այլ կերպ, դեսպան Լեւին վերոհիշյալ համեմատությամբ, անցնում է լկտիության տեսանելի եւ անտեսանելի բոլոր սահմաններն այն առումով, որ Գազայում կատարված սպանություններին Թուրքիայի հակազդեցությունը զսպելու նպատակով որպես շանտաժի միջոց օգտագործում է 1,5 մլն հայ նահատակների հիշատակը եւ շահարկում Հայոց ցեղասպանությունը: Ինչ վերաբերում է PKK-«Համաս» համեմատությանը, ապա դա էլ արգասիքն է վարչապետ Էրդողանի եւ նրա կառավարությանը զսպաշապիկ հագցնելու միջոցով հակազդեցությունը գոնե մասնակի մեղմելու այդ նույն նկրտումի, որն իր մեջ նույնպես շանտաժ է պարունակում, ինչպես 1915-ի իրադարձությունների համեմատության պարագայում:
Տվյալ դեպքում զարմանքն ավելորդ է: Վերջապես ինչո՞ւ ԱՄՆ-ն ու ԵՄ-ը Գազայում կատարած սպանությունների համար Իսրայելին դատապարտելու փոխարեն դատապարտեն սպանված պաղեստինցիներին, իսկ Իսրայելի դեսպանը Էրդողանի կառավարությանը շանտաժի ենթարկելու համար չշահարկի Հայոց ցեղասպանությունը:
ՀԱԿՈԲ ՉԱՔՐՅԱՆ
«ՍԵՐԸ ԴԱՌՆ Է, ՀՈՇՈՏՈՂ ՈՒ ԱՍՏՎԱԾԱՅԻՆ»
Նրբանկատ, խորաթափանց, յուրահատուկ ու կանացի: Այս բառերը բնորոշում են դերասանուհի Նազենի Հովհաննիսյանին: Նախորդ տարի փայլեց նրա դերասանական աստղն ու Նազենին արժանացավ երկրպագուների (նաեւ իրեն չսիրողների) բարձր գնահատականին: Գեղեցիկ կին լինելուց զատ Նազենին խելացի է: Յուրաքանչյուր հարցի մոտենում է սեփական գաղափարական-զգացմունքային տեսանկյունից եւ տալիս լուրջ պատասխաններ: Նազենին համարվում է հայկական շոու-բիզնեսի ամենացանկալի կանանցից մեկը, սակայն աստղային հիվանդություն կոչվածը նրան չի սպառնում:
- Իսկապե՞ս սերը ծանր աշխատանք է:
- Հրաշալի խոսքեր են: Կմեջբերեմ եւս մեկ հանճարեղ մարդու խոսքեր` «Սերը դառն է, հոշոտող եւ աստվածային»: Սերը հզոր տարերային զգացմունք է` առատ աստվածային տանջանքներով:
- Քեզ հաճախ են տեսնում հաղորդավար Ֆելիքս Խաչատրյանի հետ: Ինչպիսի՞ն են ձեր հարաբերությունները:
- Ինչ-որ մեկի հետ պարզապես չեմ հանդիպում: Պետք է անպայման համակրանք, զգացմունք լինի: Չեմ սիրում խոսել իմ անձնական կյանքի մասին: Կար ժամանակ, երբ ես բարձրաձայնում էի իմ զգացմունքները, բայց հետագան ցույց տվեց, որ սխալվել եմ: Այժմ գերադասում եմ լռել:
- Ասում են` յուրաքանչյուր կին երազում է առաջին հերթին ընտանիք կազմել եւ երեխաներ ունենալ:
- Ընտանիքն ամուր ամրոց է: Ընտանիքի իմ մոդելը նման է այն ընտանիքին, որտեղ ես մեծացել եմ: Այն կյանքային է, ոչ թե կենցաղային, այլ իրական: Յուրաքանչյուր կին երազում է մայրանալ: Ես բացառություն չեմ: Հայ կանայք ծնվում են որպես մայր, ընկեր, քույր: Ես ընտրել եմ նախ կին լինել, հետո նոր ընկեր, մայր: Այլապես տղամարդը կնոջ մեջ տեսնում է ամեն ինչ, բացի կնոջից:
- Շամիրամի եւ Նազենիի միջեւ զուգահեռներ կա՞ն:
- Երբ ռեժիսորն ընտրում է դերասանների, պարտադիր նույնացնում է կերպարի հետ: Իմ խաղացած որեւէ կերպարին նման չեմ: Աշխատում եմ տվյալ կերպարը դարձնել իմը, մտնում եմ հերոսուհու հոգեբանության, փիլիսոփայության մեջ, սակայն երբեք զուգահեռներ չեմ անցկացնում: Կուլիսներից այն կողմ ես այլ մարդ եմ: Խորենը հոյակապ խաղընկեր է եւ շատ բան է տալիս: Թատրոնում շփումը քիչ էր, բայց ֆիլմում` hատկապես ենթատեքստերում բավականին շատ էինք շփվում: Միշտ ասում եմ, որ դերասանի խաղը կախված է խաղընկերոջից: Խորենն, իրոք, պրոֆեսիոնալ դերասան է:
- «Երկու աստղում» հանդես էիր գալիս Սոֆի Մխեյանի հետ:
- Այն որ բեմում երկու աղջիկ էինք, մեզ չէր նսեմացնում: Երբ հարցնում էին, թե ինչու երկու աղջիկ, կատակով ասում էինք, թե տղա չկա: Սոֆիի հետ ընկերական հարաբերություններն այսօր էլ շարունակվում են: Պարզապես այդ ժամանակահատվածում երկուսս էլ շատ զբաղված էինք ու երեւի մեր մեղքով էր, որ դուրս մնացինք:
- Թեեւ դու չես սիրում շոու-բիզնես արտահայտությունը, այնուամենայնիվ 2007 թ. ճանաչվեցիր շոու-բիզնեսի ցանկալին: Քեզ սիրում է նաեւ ժողովուրդը: Քո հանդեպ նախանձ, չարություն չե՞ս զգում:
- Նախանձ կա միայն թույլ մարդկանց մեջ: Ուժեղ մարդը զբաղվում է իր գործով: Նախանձը, չարությունը ազդում է էներգետիկ ֆոնի վրա: Գործի, մասնագիտության բերումով նույն ասպարեզում ենք աշխատում: Եթե անգամ միեւնույն ասպարեզում չենք, փոքրիկ Երեւան է` կարիք չկա չարությամբ լցվել: Բացասական էներգիան սադրանքի նոր ձեւ է: Պարզապես պետք է չտրվել:
- Ի՞նչ է քեզ անհրաժեշտ լիակատար երջանկության համար:
- Մի անգամ ազգությամբ հնդիկ շատ հետաքրքրական տեսության մասնագետ առաջադրանք տվեց` գտնել բոլոր բացասական կողմերը, որ կան մեր կյանքում: Թվում էր, թե այնքան բան կգրեմ, որ թուղթը չի բավականացնի: Բայց երկար մտածելուց հետո հասկացա, որ ամեն ինչ ունեմ: Հրաշալի ընկերներ, սիրելի աշխատանք, անձնական կյանք: Կողքիս կա տղամարդ, որ ինձ միշտ օգնում է, բարձրացնում: Իսկ ինչ չունեմ` ժամանակի խնդիր է:
Կատարյալ բառից ես վախենում եմ եւ վերաբերվում մեծ ակնածանքով: Բնությունը կատարյալ է, մարդն` անկատար: Օրեցօր մենք կորցնում ենք արժեքներ: Թվում է` ամեն ինչ ունես, բայց երջանիկ չես: Երբ մտածում եմ կատարյալ երջանկության մասին, ակամայից հիշում եմ Թումանյանի «Անխելք մարդը» հեքիաթը, որտեղ հերոսուհին գեղեցիկ է, հարուստ, բայց` դժբախտ: Պետք է մոտենանք բնությանն ու մաքրագործվենք:
- Խոսքերիցդ զգացվում է, որ հիասթափված ես:
- Ինձ համար անհասկանալի է, երբ ասում են, թե միմյանցից հիասթափվեցին: Պետք է հասուն լինել, սթափ մտածել: Մարդը սխալական է: Եթե ես սխալ եմ լինում, անպայման ներողություն եմ խնդրում: Խոսքը մոգական հզոր ազդեցությամբ բնորոշված երեւույթ է: Հայի պրոբլեմն այն է, որ վախենում են խոսել, արտահայտվել: Հանգիստ խոսելը վերացած է, միմյանց լսելով պետք է որոշումներ կայացնել: Հիասթափության գործոնը միշտ կա: Ես մարդուն երկար ուսումնասիրում եմ, ծանոթանում դիմացինի առավելություններին ու թերություններին:
- Կպատմես ապագա ծրագրերիդ մասին:
- Ես ապշում եմ, երբ մարդիկ խոսում են իրենց վաղվա օրից: Միգուցե այս հարցազրույցը կարդալուց հետո հոգեբանները կարծեն, թե ես շատ վախկոտ անձնավորություն եմ: Պարզապես մենք չգիտենք` ինչպիսին է լինելու մեր վաղվա օրը: Վաղվա ծրագրերի մասին չեմ ուզում այսօր խոսել:
ՀԱՍՄԻԿ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ
- Իսկապե՞ս սերը ծանր աշխատանք է:
- Հրաշալի խոսքեր են: Կմեջբերեմ եւս մեկ հանճարեղ մարդու խոսքեր` «Սերը դառն է, հոշոտող եւ աստվածային»: Սերը հզոր տարերային զգացմունք է` առատ աստվածային տանջանքներով:
- Քեզ հաճախ են տեսնում հաղորդավար Ֆելիքս Խաչատրյանի հետ: Ինչպիսի՞ն են ձեր հարաբերությունները:
- Ինչ-որ մեկի հետ պարզապես չեմ հանդիպում: Պետք է անպայման համակրանք, զգացմունք լինի: Չեմ սիրում խոսել իմ անձնական կյանքի մասին: Կար ժամանակ, երբ ես բարձրաձայնում էի իմ զգացմունքները, բայց հետագան ցույց տվեց, որ սխալվել եմ: Այժմ գերադասում եմ լռել:
- Ասում են` յուրաքանչյուր կին երազում է առաջին հերթին ընտանիք կազմել եւ երեխաներ ունենալ:
- Ընտանիքն ամուր ամրոց է: Ընտանիքի իմ մոդելը նման է այն ընտանիքին, որտեղ ես մեծացել եմ: Այն կյանքային է, ոչ թե կենցաղային, այլ իրական: Յուրաքանչյուր կին երազում է մայրանալ: Ես բացառություն չեմ: Հայ կանայք ծնվում են որպես մայր, ընկեր, քույր: Ես ընտրել եմ նախ կին լինել, հետո նոր ընկեր, մայր: Այլապես տղամարդը կնոջ մեջ տեսնում է ամեն ինչ, բացի կնոջից:
- Շամիրամի եւ Նազենիի միջեւ զուգահեռներ կա՞ն:
- Երբ ռեժիսորն ընտրում է դերասանների, պարտադիր նույնացնում է կերպարի հետ: Իմ խաղացած որեւէ կերպարին նման չեմ: Աշխատում եմ տվյալ կերպարը դարձնել իմը, մտնում եմ հերոսուհու հոգեբանության, փիլիսոփայության մեջ, սակայն երբեք զուգահեռներ չեմ անցկացնում: Կուլիսներից այն կողմ ես այլ մարդ եմ: Խորենը հոյակապ խաղընկեր է եւ շատ բան է տալիս: Թատրոնում շփումը քիչ էր, բայց ֆիլմում` hատկապես ենթատեքստերում բավականին շատ էինք շփվում: Միշտ ասում եմ, որ դերասանի խաղը կախված է խաղընկերոջից: Խորենն, իրոք, պրոֆեսիոնալ դերասան է:
- «Երկու աստղում» հանդես էիր գալիս Սոֆի Մխեյանի հետ:
- Այն որ բեմում երկու աղջիկ էինք, մեզ չէր նսեմացնում: Երբ հարցնում էին, թե ինչու երկու աղջիկ, կատակով ասում էինք, թե տղա չկա: Սոֆիի հետ ընկերական հարաբերություններն այսօր էլ շարունակվում են: Պարզապես այդ ժամանակահատվածում երկուսս էլ շատ զբաղված էինք ու երեւի մեր մեղքով էր, որ դուրս մնացինք:
- Թեեւ դու չես սիրում շոու-բիզնես արտահայտությունը, այնուամենայնիվ 2007 թ. ճանաչվեցիր շոու-բիզնեսի ցանկալին: Քեզ սիրում է նաեւ ժողովուրդը: Քո հանդեպ նախանձ, չարություն չե՞ս զգում:
- Նախանձ կա միայն թույլ մարդկանց մեջ: Ուժեղ մարդը զբաղվում է իր գործով: Նախանձը, չարությունը ազդում է էներգետիկ ֆոնի վրա: Գործի, մասնագիտության բերումով նույն ասպարեզում ենք աշխատում: Եթե անգամ միեւնույն ասպարեզում չենք, փոքրիկ Երեւան է` կարիք չկա չարությամբ լցվել: Բացասական էներգիան սադրանքի նոր ձեւ է: Պարզապես պետք է չտրվել:
- Ի՞նչ է քեզ անհրաժեշտ լիակատար երջանկության համար:
- Մի անգամ ազգությամբ հնդիկ շատ հետաքրքրական տեսության մասնագետ առաջադրանք տվեց` գտնել բոլոր բացասական կողմերը, որ կան մեր կյանքում: Թվում էր, թե այնքան բան կգրեմ, որ թուղթը չի բավականացնի: Բայց երկար մտածելուց հետո հասկացա, որ ամեն ինչ ունեմ: Հրաշալի ընկերներ, սիրելի աշխատանք, անձնական կյանք: Կողքիս կա տղամարդ, որ ինձ միշտ օգնում է, բարձրացնում: Իսկ ինչ չունեմ` ժամանակի խնդիր է:
Կատարյալ բառից ես վախենում եմ եւ վերաբերվում մեծ ակնածանքով: Բնությունը կատարյալ է, մարդն` անկատար: Օրեցօր մենք կորցնում ենք արժեքներ: Թվում է` ամեն ինչ ունես, բայց երջանիկ չես: Երբ մտածում եմ կատարյալ երջանկության մասին, ակամայից հիշում եմ Թումանյանի «Անխելք մարդը» հեքիաթը, որտեղ հերոսուհին գեղեցիկ է, հարուստ, բայց` դժբախտ: Պետք է մոտենանք բնությանն ու մաքրագործվենք:
- Խոսքերիցդ զգացվում է, որ հիասթափված ես:
- Ինձ համար անհասկանալի է, երբ ասում են, թե միմյանցից հիասթափվեցին: Պետք է հասուն լինել, սթափ մտածել: Մարդը սխալական է: Եթե ես սխալ եմ լինում, անպայման ներողություն եմ խնդրում: Խոսքը մոգական հզոր ազդեցությամբ բնորոշված երեւույթ է: Հայի պրոբլեմն այն է, որ վախենում են խոսել, արտահայտվել: Հանգիստ խոսելը վերացած է, միմյանց լսելով պետք է որոշումներ կայացնել: Հիասթափության գործոնը միշտ կա: Ես մարդուն երկար ուսումնասիրում եմ, ծանոթանում դիմացինի առավելություններին ու թերություններին:
- Կպատմես ապագա ծրագրերիդ մասին:
- Ես ապշում եմ, երբ մարդիկ խոսում են իրենց վաղվա օրից: Միգուցե այս հարցազրույցը կարդալուց հետո հոգեբանները կարծեն, թե ես շատ վախկոտ անձնավորություն եմ: Պարզապես մենք չգիտենք` ինչպիսին է լինելու մեր վաղվա օրը: Վաղվա ծրագրերի մասին չեմ ուզում այսօր խոսել:
ՀԱՍՄԻԿ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ
«ԹՈՒՐՔԻԱՆ ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ ՀԵՏ ՌԱԶՄԱԿԱՆ ՀԱՄԱՏԵՂ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ Է ՁԵՌՆԱՐԿԵԼՈՒ ՂԱՐԱԲԱՂՈՒՄ»
Գրում է «Ենի մուսաֆաթը», դառնալով ԱՄՆ-ի ու ԵՄ-ի նկրտումների թարգման
ՀԱԿՈԲ ՉԱՔՐՅԱՆ
Մարտի 4-ին Մարտակերտից հյուսիս-արեւելք Ադրբեջանը խախտելով հրադադարը պատճառ էր դարձել բախումների, որոնց հետեւանքով ադրբեջանական կողմը տվել էր 8 սպանված, իսկ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության պաշտպանության բանակն ունեցել էր երկու վիրավոր: Քանի որ ադրբեջանական կողմը հարձակումն իրագործել էր զգալի զինուժով, զրահատեխնիկայի եւ հրետանու աջակցությամբ, իսկ փոխհրաձգությունը շփման գծում շարունակվել է ավելի քան 10 ժամ, ուստի ակնհայտ էր պատերազմի վերսկսման վտանգը:
ՀՀ արտգործնախարար Վարդան Օսկանյանը դա պայմանավորեց Հայաստանի լարված իրավիճակից օգտվելու Ադրբեջանի նկրտումներով: Իսկ Բաքուն, բարդելով հրադադարի խախտման պատասխանատվությունը հայկական կողմի վրա, փորձեց դա բացատրել միջազգային հանրության ուշադրությունը երկրում ստեղծված լարվածությունից շեղելու Երեւանի հաշվարկներով: Այդ ընթացքում Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարությունը կեղծ լուրեր տարածեց, թե 12 հայ զինվոր սպանվել է, 15-ը՝ վիրավորվել:
Հրադադարի խախտման ադրբեջանական նկրտումների մասին ՀՀ արտգործնախարարի հայտարարությունը ողջամտորեն շրջանցող աշխարհի առաջնակարգ լրատվամիջոցները ցանկատեսությամբ իսկույն արձագանքեցին 12 հայ զինվորի սպանության վերաբերյալ Ադրբեջանի կեղծիքին: Հարցը, սակայն, կեղծիքը չէր, այլ պատերազմի վերսկսման զինադադարի խախտումից բխող վտանգը:
Այս հանգամանքը պետք է պարտավորեցնող լիներ ՆԱՏՕ-ի խորհրդարանական վեհաժողովի նախագահ Ժոզե Լելոյի համար, որ նա ձգտի պատերազմի վերսկսման վտանգի չեզոքացմանը, ինչը ենթադրում էր դատապարտել զինադադարը խախտող կողմին եւ խախտման առնչությամբ մտահոգություն հայտնել:
Խորհրդարանական վեհաժողովի նախագահը, սակայն, առանց պատերազմի վերսկսման վտանգին անդրադառնալու, զինադադարի խախտումն ընդամենը բնութագրեց իբրեւ «տհաճ դեպք», նույնիսկ հարկ չհամարեց դրա առնչությամբ մտահոգություն հայտնելու:
Թեեւ ԱՄՆ պետքարտուղարության փոխխոսնակ Թոմ Քեյսին շփման գծում բռնկված բախումների համար մտահոգություն հայտնեց, սակայն նա էլ հավասարության նշան դնելով զինադադարը խախտողի եւ խախտման թիրախը դարձած կողմի միջեւ, խախտումներում ակնհայտորեն խրախուսեց Ադրբեջանին: Ավելին, որպեսզի խրախուսանքը տպավորիչ լինի, պետքարտուղարության խոսնակը միաժամանակ հայտարարեց. «Կոսովոյի անկախությունը նախադեպ չէ, բացարձակապես չի կարող նախադեպ հանդիսանալ Լեռնային Ղարաբաղի համար»:
Առաջին հայացքից գուցե տարօրինակ թվա, սակայն, այն, ինչ շրջանցում են աշխարհի առաջնակարգ լրատվամիջոցները, կամ վրիպում է ինչպես ՆԱՏՕ-ի խորհրդարանական վեհաժողովի, այնպես էլ ԱՄՆ պետքարտուղարության ուշադրությունից, գրավում է «Միլլիեթի» ուշադրությունը: Թուրքական այս թերթը ոչ միայն տեղ է տվել ՀՀ արտգործնախարարի ինչպես հրադադարի խախտման, այնպես էլ Հայաստանում ստեղծված լարվածությունից օգտվելու Ադրբեջանի նկրտումների մասին խոսքերին, այլեւ մատնանշել է. «Իրականում հայտնի չէ, թե նախորդ օրվա բախումները որ կողմն է հրահրել: Սակայն ենթադրելի է, որ Բաքուն դրանով փորձի սաստել Երեւանին»:
Ինչ վերաբերում է հրադադարի խախտումներում Ադրբեջանին խրախուսելու ՆԱՏՕ-ի խորհրդարանական վեհաժողովի եւ ԱՄՆ պետքարտուղարության նկրտումներին, ապա դրանց էլ, թուրքական «Ենի շաֆաքի» վկայությամբ, արձագանքել է «Ենի մուսաֆաթը»: Ադրբեջանական այս թերթն, ակնարկելով Հյուսիսային Իրաքից փախուստի դիմաց PKK-ականների Լեռնային Ղարաբաղում տեղակայման լուրերի մասին, կարծիք է հայտնել, որ Ադրբեջանը կարող է Թուրքիայի աջակցությամբ անցնի ռազմական լայնամասշտաբ գործողությունների: Ըստ «Ենի մուսաֆաթի», ձեռք է բերվել ԱՄՆ-ի համաձայնությունը, ստեղծվել է թուրք-ադրբեջանական հրամանատարական կենտրոն եւ հետախուզական աշխատանքներ են սկսվել:
Հայաստանի եւ հայերի նկատմամբ ԱՄՆ-ի մոտեցումն այնքան երկդիմի է, որքան՝ ԵՄ-ի: Թերեւս այդ առումով կարելի էր հավատալ ադրբեջանական թերթի գրածներին: Սակայն Լեռնային Ղարաբաղում թուրք-ադրբեջանական ռազմական գործողությունների ծավալման դեպքում ԱՄՆ-ն ստիպված կլինի ղարաբաղյան հիմնահարցի նախաձեռնությունը, թեկուզ մասնակի, զիջել Թուրքիային կամ վերջինին դարձնել այս նախաձեռնության մասնակիցը: Իսկ դա, ելնելով նախաձեռնությունների նկատմամբ Վաշինգտոնի խանդոտ վերաբերմունքից, հավանական չի թվում:
ՀԱԿՈԲ ՉԱՔՐՅԱՆ
Մարտի 4-ին Մարտակերտից հյուսիս-արեւելք Ադրբեջանը խախտելով հրադադարը պատճառ էր դարձել բախումների, որոնց հետեւանքով ադրբեջանական կողմը տվել էր 8 սպանված, իսկ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության պաշտպանության բանակն ունեցել էր երկու վիրավոր: Քանի որ ադրբեջանական կողմը հարձակումն իրագործել էր զգալի զինուժով, զրահատեխնիկայի եւ հրետանու աջակցությամբ, իսկ փոխհրաձգությունը շփման գծում շարունակվել է ավելի քան 10 ժամ, ուստի ակնհայտ էր պատերազմի վերսկսման վտանգը:
ՀՀ արտգործնախարար Վարդան Օսկանյանը դա պայմանավորեց Հայաստանի լարված իրավիճակից օգտվելու Ադրբեջանի նկրտումներով: Իսկ Բաքուն, բարդելով հրադադարի խախտման պատասխանատվությունը հայկական կողմի վրա, փորձեց դա բացատրել միջազգային հանրության ուշադրությունը երկրում ստեղծված լարվածությունից շեղելու Երեւանի հաշվարկներով: Այդ ընթացքում Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարությունը կեղծ լուրեր տարածեց, թե 12 հայ զինվոր սպանվել է, 15-ը՝ վիրավորվել:
Հրադադարի խախտման ադրբեջանական նկրտումների մասին ՀՀ արտգործնախարարի հայտարարությունը ողջամտորեն շրջանցող աշխարհի առաջնակարգ լրատվամիջոցները ցանկատեսությամբ իսկույն արձագանքեցին 12 հայ զինվորի սպանության վերաբերյալ Ադրբեջանի կեղծիքին: Հարցը, սակայն, կեղծիքը չէր, այլ պատերազմի վերսկսման զինադադարի խախտումից բխող վտանգը:
Այս հանգամանքը պետք է պարտավորեցնող լիներ ՆԱՏՕ-ի խորհրդարանական վեհաժողովի նախագահ Ժոզե Լելոյի համար, որ նա ձգտի պատերազմի վերսկսման վտանգի չեզոքացմանը, ինչը ենթադրում էր դատապարտել զինադադարը խախտող կողմին եւ խախտման առնչությամբ մտահոգություն հայտնել:
Խորհրդարանական վեհաժողովի նախագահը, սակայն, առանց պատերազմի վերսկսման վտանգին անդրադառնալու, զինադադարի խախտումն ընդամենը բնութագրեց իբրեւ «տհաճ դեպք», նույնիսկ հարկ չհամարեց դրա առնչությամբ մտահոգություն հայտնելու:
Թեեւ ԱՄՆ պետքարտուղարության փոխխոսնակ Թոմ Քեյսին շփման գծում բռնկված բախումների համար մտահոգություն հայտնեց, սակայն նա էլ հավասարության նշան դնելով զինադադարը խախտողի եւ խախտման թիրախը դարձած կողմի միջեւ, խախտումներում ակնհայտորեն խրախուսեց Ադրբեջանին: Ավելին, որպեսզի խրախուսանքը տպավորիչ լինի, պետքարտուղարության խոսնակը միաժամանակ հայտարարեց. «Կոսովոյի անկախությունը նախադեպ չէ, բացարձակապես չի կարող նախադեպ հանդիսանալ Լեռնային Ղարաբաղի համար»:
Առաջին հայացքից գուցե տարօրինակ թվա, սակայն, այն, ինչ շրջանցում են աշխարհի առաջնակարգ լրատվամիջոցները, կամ վրիպում է ինչպես ՆԱՏՕ-ի խորհրդարանական վեհաժողովի, այնպես էլ ԱՄՆ պետքարտուղարության ուշադրությունից, գրավում է «Միլլիեթի» ուշադրությունը: Թուրքական այս թերթը ոչ միայն տեղ է տվել ՀՀ արտգործնախարարի ինչպես հրադադարի խախտման, այնպես էլ Հայաստանում ստեղծված լարվածությունից օգտվելու Ադրբեջանի նկրտումների մասին խոսքերին, այլեւ մատնանշել է. «Իրականում հայտնի չէ, թե նախորդ օրվա բախումները որ կողմն է հրահրել: Սակայն ենթադրելի է, որ Բաքուն դրանով փորձի սաստել Երեւանին»:
Ինչ վերաբերում է հրադադարի խախտումներում Ադրբեջանին խրախուսելու ՆԱՏՕ-ի խորհրդարանական վեհաժողովի եւ ԱՄՆ պետքարտուղարության նկրտումներին, ապա դրանց էլ, թուրքական «Ենի շաֆաքի» վկայությամբ, արձագանքել է «Ենի մուսաֆաթը»: Ադրբեջանական այս թերթն, ակնարկելով Հյուսիսային Իրաքից փախուստի դիմաց PKK-ականների Լեռնային Ղարաբաղում տեղակայման լուրերի մասին, կարծիք է հայտնել, որ Ադրբեջանը կարող է Թուրքիայի աջակցությամբ անցնի ռազմական լայնամասշտաբ գործողությունների: Ըստ «Ենի մուսաֆաթի», ձեռք է բերվել ԱՄՆ-ի համաձայնությունը, ստեղծվել է թուրք-ադրբեջանական հրամանատարական կենտրոն եւ հետախուզական աշխատանքներ են սկսվել:
Հայաստանի եւ հայերի նկատմամբ ԱՄՆ-ի մոտեցումն այնքան երկդիմի է, որքան՝ ԵՄ-ի: Թերեւս այդ առումով կարելի էր հավատալ ադրբեջանական թերթի գրածներին: Սակայն Լեռնային Ղարաբաղում թուրք-ադրբեջանական ռազմական գործողությունների ծավալման դեպքում ԱՄՆ-ն ստիպված կլինի ղարաբաղյան հիմնահարցի նախաձեռնությունը, թեկուզ մասնակի, զիջել Թուրքիային կամ վերջինին դարձնել այս նախաձեռնության մասնակիցը: Իսկ դա, ելնելով նախաձեռնությունների նկատմամբ Վաշինգտոնի խանդոտ վերաբերմունքից, հավանական չի թվում:
ՄԱՐՏԻ ՄԵԿԻ ՎՆԱՍՆԵՐՆ ՈՒ ԿՈՐՈՒՍՏՆԵՐԸ ԱՆԴԱՌՆԱԼԻ ՀԵՏԵՎԱՆՔՆԵՐ ԹՈՂԵՑԻՆ
Ըստ Կամո Արեյանի՝ անհետաձգելի աշխատանքներ են տարվում Կենտրոնում
ՀՀ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի հանձնարարությամբ ձեռնարկվել են քաղաքապետարանի եւ Կենտրոն թաղապետարանի կոմունալ սպասարկման ծառայությունների կողմից անհետաձգելի միջոցառումներ, վերացնելու մարտի մեկին կատարված վայրագությունների հետեւանքով առաջացած բոլոր խնդիրները, մայրաքաղաքում ապահովելու կենսագործունեությունը եւ տալու ֆինանսական գնահատական:
Երեկ Երեւանի քաղաքապետի առաջին տեղակալ Կամո Արեյանը լրագրողներին տեղեկացրեց, որ Երեւանի քաղաքապետարանի վնասները վերականգնված են ամբողջությամբ` տեղադրված են պատմության եւ անցագրային ծառայության մուտքի պատուհանները, լուսարձակները, բաշխիչ տուփերը եւ շենքն իր նախկին տեսքով ծառայում է նպատակին: Շենքի վրա տարված աշխատանքների ընդհանուր ծախսը, ըստ Կամո Արեյանի, կազմել է 3 միլիոն 68 հազար դրամ: Կամո Արեյանը հայտնեց նաեւ, որ զրուցել է Մոսկվայի տան ղեկավարի հետ, պատվիրել նյութեր` վնասը վերականգնելու համար: Փոխքաղաքապետը առաջին հերթին ներկայացրեց կոմունալ ծախսերը` Ազատության հրապարակում եւ քաղաքապետարանի հարակից տարածքում: Փողոցներից դուրս է բերվել 44 մեքենա` (408 մետր խորանարդ) աղբ, իսկ ընդհանուր առմամբ Կենտրոնում տարված այդ աշխատանքների վրա ծախսվել է 2 միլիոն 200 հազար դրամ, որը վերցվել է Կենտրոն համայնքի, մասամբ էլ քաղաքապետարանի բյուջեից: Ազատության հրապարակի, մայթերի մաքրման համար ծառայել են 25 ջրցան մեքենաներ: Ջարդված մեքենաների թափոններն էլ արդեն տեղափոխված են: Աղբահանության, սանմաքրման, ջարդված մեքենաների տեղափոխման համար էլ ներդրվել է 2,5 միլիոն դրամ` վերջին երեք օրվա ընթացքում: Անհետաձգելի աշխատանքներ են տարվում կենտրոնում` օպերայի, քաղաքապետարանի շրջակայքում, 2000 քառակուսի մետր գազոնային տարածքի վերականգնման համար: Մյասնիկյանի արձանին հարող պուրակն է բերվում նախկին տեսքի: Վերականգնվելու են 35 գծամետր եզրաքարեր, 40 սեկցիա թուջե ցանկապատ, գրանիտե սալեր, Կարապի լճի նստարաններ: Մարտի 6-ի դրությամբ շինարարության ոլորտում վերականգնված են քաղաքապետարանին հարող ցանկապատերն ու մայթերը:
Արեյանի խոսքերով, այսօր արդեն հասարակական քաղաքական տրանսպորտի գործունեությունը բնականոն է: Սակայն, եթե մինչ մարտի մեկը գործում էր 50 տրոլեյբուս, ապա այս պահի դրությամբ դրանք 44 են: Մնացած 6 տրոլեյբուսները լուրջ վնասված են եւ տեղափոխվել են հավաքակայան: Ինչ վերաբերում է կրթական հաստատություններին, ապա Կամո Արեյանը վստահեցրեց, որ Մայակովսկու, Սպենդիարյանի դպրոցներում դասընթացները բնականոն հունով են ընթանում: Նույնը նաեւ վերաբերում է առողջապահության ոլորտներին, որտեղ ամենօրյա բաժանորդային ծառայություն է իրականացվում:
Մարտի մեկին վնասվել են նաեւ շտապօգնության մեքենաները, որոնց ֆինանսական խնդիրների, ինչպես նաեւ վերականգնման մասին, Կամո Արեյանը խոստացավ տեղյակ պահել ճշտելուց հետո: Թաղապետարաններն էլ իրենց բնականոն, ֆունկցիոնալ աշխատանքներով են տարված: Վերջում Կամո Արեյանը նշեց, որ կառավարության աջակցությամբ քաղաքապետարանն ու թաղապետարանները հնարավորություն ունեն բարելավելու քաղաքում տարվող գործընթացը: Եվ հիշեցրեց, որ կտրվեն ընդհանուր վնասների եւ դրանց վերականգնման ստույգ ծախսերը:
ՆԱԻՐԻ ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ
Իսկ ինչու՞ դատի չենք տալիս Լեվոն Տեր Պետրոսյանին նրա գործունեության հետեվանքով առաջացած ծախսերը չհոգալու համար.
ՀՀ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի հանձնարարությամբ ձեռնարկվել են քաղաքապետարանի եւ Կենտրոն թաղապետարանի կոմունալ սպասարկման ծառայությունների կողմից անհետաձգելի միջոցառումներ, վերացնելու մարտի մեկին կատարված վայրագությունների հետեւանքով առաջացած բոլոր խնդիրները, մայրաքաղաքում ապահովելու կենսագործունեությունը եւ տալու ֆինանսական գնահատական:
Երեկ Երեւանի քաղաքապետի առաջին տեղակալ Կամո Արեյանը լրագրողներին տեղեկացրեց, որ Երեւանի քաղաքապետարանի վնասները վերականգնված են ամբողջությամբ` տեղադրված են պատմության եւ անցագրային ծառայության մուտքի պատուհանները, լուսարձակները, բաշխիչ տուփերը եւ շենքն իր նախկին տեսքով ծառայում է նպատակին: Շենքի վրա տարված աշխատանքների ընդհանուր ծախսը, ըստ Կամո Արեյանի, կազմել է 3 միլիոն 68 հազար դրամ: Կամո Արեյանը հայտնեց նաեւ, որ զրուցել է Մոսկվայի տան ղեկավարի հետ, պատվիրել նյութեր` վնասը վերականգնելու համար: Փոխքաղաքապետը առաջին հերթին ներկայացրեց կոմունալ ծախսերը` Ազատության հրապարակում եւ քաղաքապետարանի հարակից տարածքում: Փողոցներից դուրս է բերվել 44 մեքենա` (408 մետր խորանարդ) աղբ, իսկ ընդհանուր առմամբ Կենտրոնում տարված այդ աշխատանքների վրա ծախսվել է 2 միլիոն 200 հազար դրամ, որը վերցվել է Կենտրոն համայնքի, մասամբ էլ քաղաքապետարանի բյուջեից: Ազատության հրապարակի, մայթերի մաքրման համար ծառայել են 25 ջրցան մեքենաներ: Ջարդված մեքենաների թափոններն էլ արդեն տեղափոխված են: Աղբահանության, սանմաքրման, ջարդված մեքենաների տեղափոխման համար էլ ներդրվել է 2,5 միլիոն դրամ` վերջին երեք օրվա ընթացքում: Անհետաձգելի աշխատանքներ են տարվում կենտրոնում` օպերայի, քաղաքապետարանի շրջակայքում, 2000 քառակուսի մետր գազոնային տարածքի վերականգնման համար: Մյասնիկյանի արձանին հարող պուրակն է բերվում նախկին տեսքի: Վերականգնվելու են 35 գծամետր եզրաքարեր, 40 սեկցիա թուջե ցանկապատ, գրանիտե սալեր, Կարապի լճի նստարաններ: Մարտի 6-ի դրությամբ շինարարության ոլորտում վերականգնված են քաղաքապետարանին հարող ցանկապատերն ու մայթերը:
Արեյանի խոսքերով, այսօր արդեն հասարակական քաղաքական տրանսպորտի գործունեությունը բնականոն է: Սակայն, եթե մինչ մարտի մեկը գործում էր 50 տրոլեյբուս, ապա այս պահի դրությամբ դրանք 44 են: Մնացած 6 տրոլեյբուսները լուրջ վնասված են եւ տեղափոխվել են հավաքակայան: Ինչ վերաբերում է կրթական հաստատություններին, ապա Կամո Արեյանը վստահեցրեց, որ Մայակովսկու, Սպենդիարյանի դպրոցներում դասընթացները բնականոն հունով են ընթանում: Նույնը նաեւ վերաբերում է առողջապահության ոլորտներին, որտեղ ամենօրյա բաժանորդային ծառայություն է իրականացվում:
Մարտի մեկին վնասվել են նաեւ շտապօգնության մեքենաները, որոնց ֆինանսական խնդիրների, ինչպես նաեւ վերականգնման մասին, Կամո Արեյանը խոստացավ տեղյակ պահել ճշտելուց հետո: Թաղապետարաններն էլ իրենց բնականոն, ֆունկցիոնալ աշխատանքներով են տարված: Վերջում Կամո Արեյանը նշեց, որ կառավարության աջակցությամբ քաղաքապետարանն ու թաղապետարանները հնարավորություն ունեն բարելավելու քաղաքում տարվող գործընթացը: Եվ հիշեցրեց, որ կտրվեն ընդհանուր վնասների եւ դրանց վերականգնման ստույգ ծախսերը:
ՆԱԻՐԻ ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ
Իսկ ինչու՞ դատի չենք տալիս Լեվոն Տեր Պետրոսյանին նրա գործունեության հետեվանքով առաջացած ծախսերը չհոգալու համար.
OSCE Sees Precedent between Kosovo and Karabakh Conflicts
BAKU (Trend)--The Chief consultant for the Organization for Security and Cooperation in Europe told Thursday said he saw precedent between the Kosovo and Karabakh conflicts. “Irrespective of the difference between Kosovo and Nagorno-Karabakh conflicts, the Kosovo model of settling the conflict may be a precedent for the Nagorno-Karabakh problem,” the chief consultant of the OSCE, Dov Lints, said during a speech at a NATO Parliamentary Assembly seminar in Baku. “The problems should be resolved. Otherwise new victims would appear and actions with the separatist mood would be carried out,” the OSCE envoy said. The State Department was quick to react with its spokesman Tom Casey saying that Kosovo does not set a precedent and should not be viewed as such. “Kosovo's status was implemented with a specific United Nations Security Council resolution, which presupposed that status would be defined at the right moment by the international community." "That is where we are now. Kosovo is not a precedent and should not be seen as a precedent for any other place in the world. It is certainly not a precedent for Nagorno-Karabakh,” the U.S. State Department spokesman said
Wednesday, March 05, 2008
An invention called 'the Jewish people'
By Tom Segev from Haaretz.com
Israel's Declaration of Independence states that the Jewish people arose in the Land of Israel and was exiled from its homeland. Every Israeli schoolchild is taught that this happened during the period of Roman rule, in 70 CE. The nation remained loyal to its land, to which it began to return after two millennia of exile. Wrong, says the historian Shlomo Zand, in one of the most fascinating and challenging books published here in a long time. There never was a Jewish people, only a Jewish religion, and the exile also never happened - hence there was no return. Zand rejects most of the stories of national-identity formation in the Bible, including the exodus from Egypt and, most satisfactorily, the horrors of the conquest under Joshua. It's all fiction and myth that served as an excuse for the establishment of the State of Israel, he asserts. According to Zand, the Romans did not generally exile whole nations, and most of the Jews were permitted to remain in the country. The number of those exiled was at most tens of thousands. When the country was conquered by the Arabs, many of the Jews converted to Islam and were assimilated among the conquerors. It follows that the progenitors of the Palestinian Arabs were Jews. Zand did not invent this thesis; 30 years before the Declaration of Independence, it was espoused by David Ben-Gurion, Yitzhak Ben-Zvi and others. If the majority of the Jews were not exiled, how is it that so many of them reached almost every country on earth? Zand says they emigrated of their own volition or, if they were among those exiled to Babylon, remained there because they chose to. Contrary to conventional belief, the Jewish religion tried to induce members of other faiths to become Jews, which explains how there came to be millions of Jews in the world. As the Book of Esther, for example, notes, "And many of the people of the land became Jews; for the fear of the Jews fell upon them."
Advertisement
Zand quotes from many existing studies, some of which were written in Israel but shunted out of the central discourse. He also describes at length the Jewish kingdom of Himyar in the southern Arabian Peninsula and the Jewish Berbers in North Africa. The community of Jews in Spain sprang from Arabs who became Jews and arrived with the forces that captured Spain from the Christians, and from European-born individuals who had also become Jews. The first Jews of Ashkenaz (Germany) did not come from the Land of Israel and did not reach Eastern Europe from Germany, but became Jews in the Khazar Kingdom in the Caucasus. Zand explains the origins of Yiddish culture: it was not a Jewish import from Germany, but the result of the connection between the offspring of the Kuzari and Germans who traveled to the East, some of them as merchants. We find, then, that the members of a variety of peoples and races, blond and black, brown and yellow, became Jews in large numbers. According to Zand, the Zionist need to devise for them a shared ethnicity and historical continuity produced a long series of inventions and fictions, along with an invocation of racist theses. Some were concocted in the minds of those who conceived the Zionist movement, while others were offered as the findings of genetic studies conducted in Israel. Prof. Zand teaches at Tel Aviv University. His book, "When and How Was the Jewish People Invented?" (published by Resling in Hebrew), is intended to promote the idea that Israel should be a "state of all its citizens" - Jews, Arabs and others - in contrast to its declared identity as a "Jewish and democratic" state. Personal stories, a prolonged theoretical discussion and abundant sarcastic quips do not help the book, but its historical chapters are well-written and cite numerous facts and insights that many Israelis will be astonished to read for the first time.
Israel's Declaration of Independence states that the Jewish people arose in the Land of Israel and was exiled from its homeland. Every Israeli schoolchild is taught that this happened during the period of Roman rule, in 70 CE. The nation remained loyal to its land, to which it began to return after two millennia of exile. Wrong, says the historian Shlomo Zand, in one of the most fascinating and challenging books published here in a long time. There never was a Jewish people, only a Jewish religion, and the exile also never happened - hence there was no return. Zand rejects most of the stories of national-identity formation in the Bible, including the exodus from Egypt and, most satisfactorily, the horrors of the conquest under Joshua. It's all fiction and myth that served as an excuse for the establishment of the State of Israel, he asserts. According to Zand, the Romans did not generally exile whole nations, and most of the Jews were permitted to remain in the country. The number of those exiled was at most tens of thousands. When the country was conquered by the Arabs, many of the Jews converted to Islam and were assimilated among the conquerors. It follows that the progenitors of the Palestinian Arabs were Jews. Zand did not invent this thesis; 30 years before the Declaration of Independence, it was espoused by David Ben-Gurion, Yitzhak Ben-Zvi and others. If the majority of the Jews were not exiled, how is it that so many of them reached almost every country on earth? Zand says they emigrated of their own volition or, if they were among those exiled to Babylon, remained there because they chose to. Contrary to conventional belief, the Jewish religion tried to induce members of other faiths to become Jews, which explains how there came to be millions of Jews in the world. As the Book of Esther, for example, notes, "And many of the people of the land became Jews; for the fear of the Jews fell upon them."
Advertisement
Zand quotes from many existing studies, some of which were written in Israel but shunted out of the central discourse. He also describes at length the Jewish kingdom of Himyar in the southern Arabian Peninsula and the Jewish Berbers in North Africa. The community of Jews in Spain sprang from Arabs who became Jews and arrived with the forces that captured Spain from the Christians, and from European-born individuals who had also become Jews. The first Jews of Ashkenaz (Germany) did not come from the Land of Israel and did not reach Eastern Europe from Germany, but became Jews in the Khazar Kingdom in the Caucasus. Zand explains the origins of Yiddish culture: it was not a Jewish import from Germany, but the result of the connection between the offspring of the Kuzari and Germans who traveled to the East, some of them as merchants. We find, then, that the members of a variety of peoples and races, blond and black, brown and yellow, became Jews in large numbers. According to Zand, the Zionist need to devise for them a shared ethnicity and historical continuity produced a long series of inventions and fictions, along with an invocation of racist theses. Some were concocted in the minds of those who conceived the Zionist movement, while others were offered as the findings of genetic studies conducted in Israel. Prof. Zand teaches at Tel Aviv University. His book, "When and How Was the Jewish People Invented?" (published by Resling in Hebrew), is intended to promote the idea that Israel should be a "state of all its citizens" - Jews, Arabs and others - in contrast to its declared identity as a "Jewish and democratic" state. Personal stories, a prolonged theoretical discussion and abundant sarcastic quips do not help the book, but its historical chapters are well-written and cite numerous facts and insights that many Israelis will be astonished to read for the first time.
Subscribe to:
Posts (Atom)
